Księgi rachunkowe 

 

1 

Rachunkowość jednostki obejmuje

:(art4., ust.2) 

1.

 

przyjęte zasady rachunkowości, 

2.

 

prowadzenie ksiąg rachunkowych, 

3.

 

okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów  
i pasywów, 

4.

 

wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego, 

5.

 

sporządzanie sprawozdań finansowych, 

6.

 

gromadzenie i przechowywanie dokumentacji, 

7.

 

poddanie badaniu i ogłoszenie sprawozdań finansowych. 

 
D

okumentacja opisująca zasady rachunkowości w szczególności obejmuje

 (art. 10, ust.1): 

1.

 

określenie roku obrotowego, 

2.

 

metody wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego, 

3.

 

sposób prowadzenia ksiąg rachunkowych, w tym co najmniej: 
- zakładowy plan kont, 
- wykaz ksiąg rachunkowych, 
- opis systemu przetwarzania danych, 

4.

 

system słuŜący ochronie danych i zbiorów. 

 

WZORCOWY PLAN KONT 

Zespół 0 - Aktywa trwałe 

01- Środki trwałe 
02 - Wartości niematerialne i prawne 
03 - Inwestycje długoterminowe 
07 - Odpisy umorzeniowe środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych 
08 - Środki trwałe w budowie 
09 - Odpisy aktualizujące inwestycje długoterminowe 

Zespół 1 - Środki pienięŜne, rachunki bankowe i inne krótkoterminowe aktywa finansowe 
Zespół 2 - Rozrachunki i roszczenia 
Zespół 3 - Materiały i towary 
Zespół 4 - Koszty według rodzaju i ich rozliczenie 
Zespół 5 - Koszty według typów działalności i ich rozliczenie 
Zespół 6 - Produkty i rozliczenia międzyokresowe 
Zespół 7 - Przychody i koszty związane z ich osiągnięciem 
Zespół 8 - Kapitały (fundusze), fundusze specjalne i wynik finansowy 
 

Zakładowy Plan Kont powinien w szczególności zawierać: 

 

zasady prowadzenia ewidencji szczegółowej, 

 

określenie operacji, które mogą być dokumentowane za pomocą dowodów zastępczych, 

 

określenie środków trwałych amortyzowanych metodą uproszczoną, 

 

określenie sposobu sporządzania rachunku zysków i strat. 

 

Ewidencja operacji gospodarczych jest dokonywana według: 

 

 



porządku chronologicznego, 



porządku systematycznego. 

 

Księgi rachunkowe 

 

2 

Księgi rachunkowe obejmują

 (art. 13, ust.1): 

1.

 

dziennik, 

2.

 

księgę główną, 

3.

 

księgi pomocnicze, 

4.

 

zestawienia: obrotów i sald kont księgi głównej oraz obrotów i sald kont ksiąg 
pomocniczych, 

5.

 

wykaz składników aktywów i pasywów (inwentarz). 

 



Ad 1) Dziennik

 (art. 14) - zawiera chronologiczne ujęcie zdarzeń, jakie nastąpiły w danym 

okresie sprawozdawczym 



Ad 2) Konta 

księgi głównej

 ( art. 15) - zawierają zapisy  

o zdarzeniach w ujęciu systematycznym 



Ad  3)  Kona 

ksiąg  pomocniczych

  (art.  16)  –  zawieraj  zapisy  będące  uszczegółowieniem  

i uzupełnieniem zapisów kont księgi głównej. 
 
Zapisy na kontach ksiąg pomocniczych prowadzi się w szczególności dla (art. 17): 

 

ś

rodków  trwałych,  wartości  niematerialnych  i  prawnych  oraz  dokonywanych  odpisów 

umorzeniowych, 

 

rozrachunków z kontrahentami, 

 

rozrachunki z pracownikami, 

 

operacji sprzedaŜy, 

 

operacji zakupu, 

 

kosztów i istotnych dla jednostki składników aktywów, 

 

operacji gotówkowych w przypadku prowadzenia kasy. 

 
Ad 4 ) 

Zestawienie  obrotów i sald

 (art. 18) sporządza się na  podstawie  zapisów na  kontach 

księgi  głównej  na  koniec  kaŜdego  okresu  sprawozdawczego,  nie  rzadziej  niŜ  na  koniec 
miesiąca. 
 
Zestawienie obrotów i sald kont księgi głównej zawiera: 

symbole lub nazwy kont, 

salda kont na dzień otwarcia ksiąg rachunkowych,  

obroty za okres sprawozdawczy i narastająco od początku roku obrotowego oraz  

salda na koniec okresu sprawozdawczego, 

sumę sald na dzień otwarcia ksiąg rachunkowych, obrotów za okres sprawozdawczy i 

narastająco od początku roku obrotowego oraz sald na koniec okresu sprawozdawczego. 
 
Warunki uznania ksiąg rachunkowych za prawidłowe (art. 24) 
Księgi powinny być prowadzone: 

rzetelnie, 

bezbłędnie, 

sprawdzalnie, 

bieŜąco. 

 
 
 
 

Księgi rachunkowe 

 

3 

 

Wymogi stawiane dowodom księgowym

 (art. 21, ust.1) 

 

określenie rodzaju dowodu i jego nr identyfikacyjnego, 

 

określenie stron dokonujących operacji gospodarczej, 

 

opis operacji oraz jej wartość, 

 

datę dokonania operacji, 

 

podpis wystawcy dowodu, 

 

stwierdzenie sprawdzenia i zakwalifikowania dowodu do ujęcia  

 

w księgach rachunkowych. 

 

Klasyfikacja dowodów księgowych 

1) dowody obce 
2) dowody własne: 
 

a) o charakterze wewnętrznym: 

 

 

*wg  kryterium odtwarzania operacji gospodarczej: 

pierwotne (źródłowe), 

wtórne (zbiorcze). 

*wg kryterium rodzaju operacji gospodarczej: 

dowody dotyczące stanu i ruchu składników majątku trwałego 

dowody dotyczące operacji pienięŜnych, 

dowody dotyczące stanu i ruchu zapasów ... 

*oraz 

PK - polecenie księgowania, 

dowody zastępcze, 

dowody rozliczeniowe, 

 

b) o charakterze zewnętrznym 

 

„Rozliczenie niedoborów, szkód i nadwyŜek” 



Rozliczenie niedoborów niezawinionych 

Koszty działalności 

Pozostałe koszty operacyjne 

Straty nadzwyczajne 



Rozliczenie niedoborów zawinionych 

Pozostałe koszty operacyjne 

Inne rozrachunki z pracownikami 

Roszczenia sporne 



Rozliczenie nadwyŜek 

Koszty działalności 

Pozostałe przychody operacyjne 

 
 
 
 
 
 
 
 

Księgi rachunkowe 

 

4 

Wycena w rachunkowości 

CENA ZAKUPU

 (art.28.2)  składnika aktywów, obejmuje: 

kwotę naleŜną sprzedającemu, bez podlegających odliczeniu podatku od towarów i usług 
oraz podatku akcyzowego, a w przypadku importu powiększona o obciąŜenia o charakterze 
publicznoprawnym (…), a obniŜona o rabaty, opusty, inne podobne zmniejszenia i odzyski. 
 

CENA NABYCIA

 (art. 28.2) to cena zakupu powiększona o koszty bezpośrednio związane z 

zakupem  i  przystosowaniem  składnika  aktywów  do  stanu  zdatnego  do  uŜywania  lub 
wprowadzenia  do  obrotu,  łącznie  z  kosztami  transportu,  jak  teŜ  załadunku,  wyładunku, 
składowania  lub  wprowadzenia  do  obrotu,  a  obniŜona  o  rabaty,  opusty,  inne  podobne 
zmniejszenia i odzyski. 
 

KOSZT WYTWORZENIA PRODUKTU

 ( art. 28.3) obejmuje: 

koszty  pozostające  w  bezpośrednim  związku  z  danym  produktem  oraz  uzasadnioną  część 
kosztów pośrednio wiązanych z wytworzeniem tego produktu. 
 
Do KOSZTÓW WYTWORZENIA PRODUKTU nie zalicza się kosztów: 



będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych, 



ogólnego  zarządu,  które  nie  są  związane  z  doprowadzeniem  produktu  do  postaci  i  miejsca,  

w jakich się znajduje na dzień wyceny, 



magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba Ŝe poniesienie tych kosztów jest 

niezbędne w procesie produkcji, 



kosztów sprzedaŜy produktów. 

 
Za 

CENĘ  (WARTOŚĆ)  SPRZEDAśY  NETTO

  (art.  28.5)  składnika  aktywów  przyjmuje  się 

moŜliwą  do  uzyskania  na  dzień  bilansowy  cenę  jego  sprzedaŜy,  bez  podatku  od  towarów  i 
usług i podatku akcyzowego, pomniejszoną o rabaty, opusty i inne podobne zmniejszenia, oraz 
koszty  związane  z  przystosowaniem  składnika  aktywów  do  sprzedaŜy  i  dokonaniem  tej 
sprzedaŜy, a powiększoną o  naleŜną dotację przedmiotową. 
 
Za 

WARTOŚĆ GODZIWĄ

 (art.28.6.) przyjmuje się kwotę, za jaką dany składnik aktywów 

mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, 
pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami.