PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA 

 

POWIATU SANDOMIERSKIEGO 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 

Sandomierz  

Grudzień 2003

 

 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

 
 
 

Koordynacja prac 

(Starostwo Powiatowe w Sandomierzu) 

Naczelnik Wydziału Rolnictwa i Ochrony Środowiska – mgr inż. Stanisław Kraska 

 
 
 
 

Opracowanie 

Konsorcjum  

Instytut Ochrony Środowiska – Warszawa - Eko-Projekt Sp. j. – Ostrowiec Św. 

 

 

Kojder, Żywczyk, Potorski 

Spółka jawna 

 
 

 

 
 
 

Koordynacja ze strony Zespołu Autorskiego 

Instytut Ochrony Środowiska – Warszawa 

mgr inż. Krzysztof Czarnomski 

 
 
 
 

 

Zespół Autorski

 

Krzysztof Czarnomski,  

dr Jadwiga Sienkiewicz 

Anna Bojanowicz 

Józef Kojder,  

Wanda Żywczyk,  

Andrzej Potorski 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Starostwo Powiatowe w Sandomierzu 

Wydział Rolnictwa i Ochrony Środowiska

 

ul.Mickiewicza 34 

27-600 Sandomierz 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Spis zawartości: 
 

 

Słownik skrótów.............................................................................................................. 1 
Podstawowe definicje i pojęcia ....................................................................................... 2 

1. 

Wstęp .............................................................................................................................. 4 

2 

Stan środowiska oraz zasobów naturalnych ............................................................... 6 

2.1  Podstawowe dane dla powiatu sandomierskiego ............................................................ 6 

2.1.1

 

Charakterystyka gmin ..................................................................................................................... 8

 

2.2  Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska oraz zasobów naturalnych ...... 14 

2.2.1

 

Warunki środowiska geograficznego, klimatyczne i glebowe ...................................................... 14

 

2.2.2

 

Użytkowanie rolnicze terenu......................................................................................................... 16

 

2.2.3

 

Zasoby przyrody ożywionej .......................................................................................................... 17

 

2.2.4

 

Zasoby kopalin. ............................................................................................................................. 19

 

2.2.5

 

Stosunki wodne i jakość wód ........................................................................................................ 20

 

2.2.5.1

 

Wody powierzchniowe.............................................................................................................. 20

 

2.2.5.2

 

Stan czystości wód powierzchniowych. .................................................................................... 21

 

2.2.5.3

 

Zasoby wód podziemnych......................................................................................................... 24

 

2.2.5.4

 

Gospodarka ściekowa................................................................................................................ 25

 

2.2.6

 

Jakość powietrza ........................................................................................................................... 30

 

2.2.7

 

Gospodarka odpadami................................................................................................................... 37

 

2.2.8

 

Hałas.............................................................................................................................................. 38

 

2.2.8.1

 

Hałas komunikacyjny................................................................................................................ 38

 

2.2.8.2

 

Hałas przemysłowy ................................................................................................................... 40

 

2.2.9

 

Pola elektromagnetyczne............................................................................................................... 41

 

2.2.10

 

Odnawialne źródła energii ............................................................................................................ 41

 

2.2.11

 

Awarie przemysłowe i inne nadzwyczajne zagrożenia dla środowiska ........................................ 41

 

2.3  Obszary ograniczonego użytkowania............................................................................ 43 

3 

Standardy jakości środowiska.................................................................................... 43 

4 

Tendencje przeobrażeń środowiska przyrodniczego ............................................... 44 

5 

Podstawowe kierunki i zakres działań w ochronie środowiska .............................. 47 

5.1  Podstawowe kierunki i zakres działań niezbędnych do zachowania i poprawy 

standardów jakości środowiska ..................................................................................... 47 

5.2  Cele ekologiczne na lata 2003 – 2010........................................................................... 49 

5.2.1

 

Zachowanie różnorodności biologicznej....................................................................................... 49

 

5.2.2

 

Wzbogacenie i racjonalna eksploatacja zasobów leśnych............................................................. 52

 

5.2.3

 

Ochrona wód ................................................................................................................................. 53

 

5.2.4

 

Zmniejszanie energochłonności gospodarki i wzrost wykorzystania energii ze źródeł 

odnawialnych ................................................................................................................................................ 54

 

5.3  Przedsięwzięcia priorytetowe........................................................................................ 58 

5.3.1

 

Edukacja ekologiczna.................................................................................................................... 59

 

6 

Harmonogram rzeczowo – finansowy ....................................................................... 61 

6.1  Zachowanie różnorodności biologicznej....................................................................... 61 
6.2  Wzbogacenie i racjonalna eksploatacja zasobów leśnych............................................. 62 
6.3  Ochrona wód ................................................................................................................. 63 
6.4  Zmniejszanie energochłonności gospodarki i wzrost wykorzystania energii ze źródeł 

odnawialnych................................................................................................................. 65 

6.5  Wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych ................................................ 67 
6.6  Ochrona powietrza ........................................................................................................ 69 

7 

Kontrola i monitoring realizacji programu .............................................................. 70 

 

Załączniki 
1.  Rozmieszczenie zasobów wód podziemnych w powiecie sandomierskim – Załącznik nr 1 
2.  Mapa akustyczna Sandomierza – Załącznik nr 2 
3.  Mapa powiatu – Załącznik nr 3 
4.  Wykaz pomników przyrody – Załącznik nr 4 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Słownik skrótów 

 

WPOŚ 

Wojewódzki Program Ochrony Środowiska 

POŚ 

Program Ochrony Środowiska 

GZWP 

Główny Zbiornik Wód Podziemnych 

WIOŚ 

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska 

ZGKiM 

Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej 

PGK 

Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej 

WFOŚiGW 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 

RZGW 

Regionalny Zakład Gospodarki Wodnej 

PKB 

Produkt Krajowy Brutto 

PSSE 

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna 

GUS 

Główny Urząd Statystyczny 

p.o.ś. 

Prawo ochrony środowiska 

PEC 

Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej 

PPH 

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe 

ODR 

Ośrodek Doradztwa Rolniczego 

ZPOW 

Zakłady Przemysłu Owocowo-Warzywnego 

ZPS ChiM 

Zakłady Przetwórcze Surowców Chemicznych i Mineralnych  

ONO 

Obszar Najwyższej Ochrony 

OWO 

Obszar Wysokiej Ochrony 

UE 

Unia Europejska 

UZWP 

Użytkowy Zbiornik Wód Podziemnych 

WWA 

Wielopierścieniowe Węglowodory Aromatyczne 

PM10 

Pył zawieszony 

NO

2

Dwutlenek azotu 

SO

2

Dwutlenek siarki 

Pb 

Ołów 

Co 

Kobalt 

O

3

Ozon 

BZT5 

Pięciodniowe biologiczne zapotrzebowanie na tlen 

Non 

Wody powierzchniowe nie odpowiadające normatywom 

LZO 

Lotne związki organiczne 

PCB 

Polichlorowane bifenyle 

PCDD 

Polichlorowane dibenzodioksyny 

PCDF 

Polichlorowane dibenzofurany 

 
 
 
 
 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

1 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Podstawowe definicje i pojęcia 

 

agrocenoza – zbiorowiska roślinne pól uprawnych,  
antropopresja - oddziaływanie człowieka na środowisko przyrodnicze i występujące w nim 
zbiory populacji roślinnych, 
emisja - wprowadzane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku działalności człowieka, do 
powietrza, wody, gleby lub ziemi: 

a)  substancje, 
b)  energie, takie jak ciepło, hałas, wibracje lub pola elektromagnetyczne, 

hałas - dźwięki o częstotliwościach od 16 Hz do16.000 Hz, 
oddziaływanie na środowisko - rozumie się przez to również oddziaływanie na zdrowie 
ludzi, 
odpady - rozumie się przez to odpady w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 
2001 r. o odpadach (Dz.U. Nr 62, poz. 628), 
ochrona środowiska - rozumie się przez to podjęcie lub zaniechanie działań, umożliwiające 
zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej; ochrona ta polega w szczególności 
na: 

a)  racjonalnym kształtowaniu  środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska 

zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, 

b)  przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom, 
c)  przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego, 

organ ochrony środowiska  - to organy administracji powołane do wykonywania zadań 
publicznych z zakresu ochrony środowiska,  
organizacja ekologiczna - to organizacje społeczne, których statutowym celem jest ochrona 
środowiska, 
pole elektromagnetyczne - rozumie się przez to pole elektryczne, magnetyczne oraz 
elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0 Hz do 300 GHz, 
podmiot korzystający ze środowiska - to: 

a)  przedsiębiorca w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. oraz osoby 

prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu 
lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa 
śródlądowego, oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej 
praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki, 

b)  jednostka organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy - Prawo 

działalności gospodarczej, 

c)  osoba fizyczna niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a), korzystającą ze 

środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia, 

pora dnia oraz pora nocy - to przedział czasu odpowiednio od godz. 6 do godz. 22 (pora 
dnia) i od godz. 22 do godz. 6 (pora nocy), 
poważnej awarii - rozumie się przez to zdarzenie, w szczególności emisję, pożar lub 
eksplozję, powstałe w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu,  
w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do 
natychmiastowego powstania zagrożenia  życia lub zdrowia ludzi lub środowiska lub 
powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem, 
poważna awaria przemysłowa - rozumie się przez to poważną awarię w zakładzie, 
poziom hałasu - to równoważny poziom dźwięku A wyrażony w decybelach (dB), 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

2 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

poziom substancji w powietrzu - to stężenie substancji w powietrzu w odniesieniu do 
ustalonego czasu lub opad takiej substancji w odniesieniu do ustalonego czasu i powierzchni, 
równowaga przyrodnicza - to stan, w którym na określonym obszarze istnieje równowaga 
we wzajemnym oddziaływaniu: człowieka, składników przyrody żywej i układu warunków 
siedliskowych tworzonych przez składniki przyrody nieożywionej, 
standard emisyjny - to dopuszczalne wielkości emisji, 
standard jakości  środowiska  - to wymagania, które muszą być spełnione w określonym 
czasie przez środowisko jako całość lub jego poszczególne elementy przyrodnicze, 
substancja - to pierwiastki chemiczne oraz ich związki, mieszaniny lub roztwory 
występujące w środowisku lub powstałe w wyniku działalności człowieka, 
substancje niebezpieczne - rozumie się przez to jedną lub więcej substancji albo mieszaniny 
substancji, które ze względu na swoje właściwości chemiczne, biologiczne lub 
promieniotwórcze mogą, w razie nieprawidłowego obchodzenia się z nimi, spowodować 
zagrożenie  życia lub zdrowia ludzi lub środowiska; substancją niebezpieczną może być 
surowiec, produkt, półprodukt, odpad, a także substancja powstała w wyniku awarii, 
ścieki - rozumie się przez to wprowadzane do wód lub do ziemi: 

a)  wody zużyte na cele bytowe lub gospodarcze, 
b)  ciekłe odchody zwierzęce, z wyjątkiem gnojówki i gnojowicy przeznaczonych do 

rolniczego wykorzystania w sposób i na zasadach określonych w przepisach  
o nawozach i nawożeniu, 

c)  wody opadowe lub roztopowe, ujęte w systemy kanalizacyjne, pochodzące  

z powierzchni zanieczyszczonych, w tym z centrów miast, terenów 
przemysłowych i składowych, baz transportowych oraz dróg i parkingów o trwałej 
nawierzchni, 

d)  wody odciekowe ze składowisk odpadów, wykorzystane solanki, wody lecznicze  

i termalne, 

e)  wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód 

wprowadzanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych  
w wodzie wprowadzanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilością zawartymi 
w pobranej wodzie, 

f)  wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów gospodarki rybackiej, jeżeli 

występują w nich nowe substancje lub zwiększone zostaną ilości substancji  
w stosunku do zawartych w pobranej wodzie, 

środowisko  - ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku 
działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, 
zwierzęta i rośliny, krajobraz oraz klimat, 
wielkość emisji - to rodzaj i ilość wprowadzanych substancji lub energii w określonym czasie 
oraz stężenia lub poziomy substancji lub energii, w szczególności w gazach odlotowych, 
wprowadzanych ściekach oraz wytwarzanych odpadach, 
wprowadzanie ścieków do ziemi - to także wprowadzanie ścieków do gleby, 
zanieczyszczenie  - to emisja, która jest szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, 
powoduje szkodę w dobrach materialnych, pogarsza walory estetyczne środowiska lub 
koliduje z innymi, uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska, 
zrównoważony rozwój - to taki rozwój społeczno gospodarczy, w którym następuje proces 
integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi 
przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu 
zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych 
społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń.

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

3 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

1.  Wstęp  
Program Ochrony Środowiska jest dokumentem określającym cele i zadania administracji 
państwa i samorządów w zakresie ochrony środowiska, rozsądnej i racjonalnej gospodarki 
jego zasobami.  
Przyjęta przez radę Ministrów w czerwcu 2000 r. „II Polityka Ekologiczna Państwa” 
stworzyła warunki niezbędne do realizacji ochrony środowiska oraz korzystania z jego 
zasobów. Znalazło to odzwierciedlenie w ustawach:  
9

  z dnia 27 kwietnia 2001 r Prawo Ochrony Środowiska

1

,  

9

  z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustaw Prawo ochrony środowiska, ustawy  

o odpadach

2

,  

które przyjęły dokument Rady Ministrów jako podstawę do sporządzania programów ochrony 
środowiska dla wszystkich szczebli władzy. 
Rozwinięciem i uszczegółowieniem celów i zadań administracji w zakresie ochrony 
środowiska jest dokument przyjęty przez Radę Ministrów w listopadzie 2002 r. – „Program 
Wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002 - 2010”.  
Wykonaniem obowiązku wynikającego z art. 13-16 ustawy prawo ochrony środowiska jest 
przyjęta przez Radę Ministrów w grudniu 2002 r. Polityka Ekologiczna Państwa na lata  
2003 - 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 – 2010. Dokument ten jest 
aktualizacją i uszczegółowieniem długookresowej II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 
2002 – 2010.  
Dokumenty przyjęte przez Radę Ministrów określają cele średniookresowe (lata 2002 – 2010) 
i cele długookresowe (lata 2010 – 2025) w zakresie ochrony i wykorzystania środowiska  
z zachowaniem zasad zawartych w „Długookresowej strategii trwałego i zrównoważonego 
rozwoju POLSKA 2025” opracowanej przez Radę Ministrów zgodnie z rezolucją Sejmu RP  
z dnia 2 marca 1999 r.  
W polityce ekologicznej państwa ustala się cele i zadania niezbędne dla zapewnienia 
bezpieczeństwa ekologicznego społeczeństwa i gospodarki, które wymaga nie tylko działań 
zabezpieczających przed niekorzystnym wpływem na środowisko działalności gospodarczej 
prowadzonej na terenie Polski i poza jej granicami, ale także racjonalnej gospodarki zasobami 
środowiska – wodą, powierzchnią ziemi, czystością powietrza, w aspekcie jakości  życia 
człowieka, a także zachowania stanu przyrody.  
Zasady, którymi rządzi się polityka ekologiczna, zostały przyjęte przez społeczność 
międzynarodową, i mają na celu właściwe z punktu widzenia ludzkości gospodarowanie 
zasobami środowiska, a w pierwszym rzędzie tymi ogólnie dostępnymi: powietrzem i wodą. 
W konstytucji RP jest zapisana zasada zrównoważonego rozwoju przyjęta przez 
społeczeństwo  świata na szczycie ONZ w Rio de Janeiro w 1992 r. Zasada przezorności 
narzuca obowiązek przeciwdziałania zagrożeniom, a więc działań prewencyjnych. Zasada ta 
jest blisko związana z zasadą  integracji polityki ekologicznej z politykami sektorowymi, 
wymagającą – w warunkach zrównoważonego rozwoju – uwzględniania celów ekologicznych 
na równi z celami gospodarczymi i społecznymi. Zasada równego dostępu do środowiska 
oznaczająca potrzebę zachowania sprawiedliwości międzyregionalnej, międzygrupowej  
i międzypokoleniowej, a także zachowania stanu przyrody, wymaga racjonalnego korzystania 

                                                           

1

 Dz. U. Nr 62 poz. 627 

2

 Dz.U. Nr 100 poz. 1085 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

4 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

z zasobów nieodnawialnych, odtwarzania zasobów odnawialnych i rewitalizacji 
ekosystemów. 
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

 

w art. 17 zobowiązuje zarządy 

województw, powiatów i gmin do opracowania programów ochrony środowiska, których 
celem jest realizacja polityki ekologicznej państwa. Projekty programów powiatowych są 
opiniowane prze zarządy właściwych województw. Programy te są uchwalane przez radę 
powiatu, a zarząd powiatu sporządza z ich realizacji co 2 lata raporty, które radzie powiatu 
przedstawia. 
Częścią programu ochrony środowiska jest plan gospodarki odpadami, opracowywany jako 
odrębny dokument zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 14 i 15 ustawy z dnia  
27 kwietnia 2001 r. o odpadach

1

. Przedsięwzięcia, związane z unieszkodliwianiem odpadów, 

mogą być realizowane z udziałem  środków z funduszy ochrony środowiska i gospodarki 
wodnej, jeśli zostały ujęte w planach gospodarki odpadami (art. 16 ustawy). 
 
 
 

                                                           

1

 Dz. U. Nr 62 poz. 628 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

5 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

 
2  Stan środowiska oraz zasobów naturalnych 
2.1  Podstawowe dane dla powiatu sandomierskiego  
Powiat sandomierski położony jest w obrębie Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej, stanowiącej 
wschodnią część Gór Świętokrzyskich, która opada w dolinę Wisły, w południowej części 
szerokiej z licznymi starorzeczami, zwężającej się koło Sandomierza i Zawichostu, gdzie 
tworzy przełom przez pas polskich wyżyn. Południowe krańce powiatu obejmuje pas Niecki 
Połanieckiej, stanowiącej fragment większej Niecki Nidziańskiej. W jej obrębie znajdowały 
się  złoża siarki eksploatowane w latach sześćdziesiątych w gminie Łoniów. Przez teren 
powiatu przepływają rzeki: Wisła, Koprzywianka, Opatówka, Gorzyczanka, Zawidzanka  
i Kacanka o długości łącznej 160,7 km. 
Gleby powiatu sandomierskiego wyróżniają się bardzo dobrą jakością. Są to lessy oraz mady 
w dolinie Wisły, oraz niewielki powierzchnie czarnoziemów w gminie Obrazów (Zdanów), 
co przy sprzyjających warunkach klimatycznych, umożliwiło powstanie dobrze rozwiniętego 
ogrodnictwa i warzywnictwa. Z tej przyczyny w szczątkowej formie występują na terenie 
powiatu naturalne kompleksy roślinności.  
Powierzchnia powiatu wynosi 676 km

2

. Powiat stanowi wschodnią część województwa 

świętokrzyskiego. Sąsiaduje na północy i zachodzie z powiatem opatowskim, na wschodzie  
z powiatem stalowowolskim i ziemskim tarnobrzeskim, na południu ze staszowskim. 
W skład powiatu sandomierskiego wchodzi sześć gmin wiejskich: Dwikozy, Klimontów, 
Łoniów, Obrazów, Samborzec i Wilczyce, dwie gminy miejsko-wiejskie Zawichost  
i Koprzywnica oraz miasto Sandomierz. Miejscowości w powiecie jest 210, sołectw 184. 
Liczba podmiotów gospodarczych na terenie powiatu wzrasta z roku na rok. Wskaźnik 
przedsiębiorczości, wyrażony liczbą przedsiębiorstw na 10.000 mieszkańców, wynosi 634,4 
przy średniej wojewódzkiej 454,3.  
W gospodarce powiatu dominują:  

9

  przemysł materiałów budowlanych i mineralnych:  

ƒ

  Pilkington Polska Sp. z o.o. w Sandomierzu,  

ƒ

  Pilkington Automotive Poland Sp. z o.o.w Sandomierzu,  

ƒ

  Schollglas Polska Sp. z o.o. Oddział w Sandomierzu,  

ƒ

  Zakłady Przetwórcze Surowców Chemicznych i Mineralnych „Piotrowice” 

Sp. z o.o. w Piotrowicach, gm. Zawichost, 

ƒ

  Przedsiębiorstwo Robót Drogowych „DROKAM – PIASECZNO” 

 

w Piasecznie, gm. Łoniów, 

9

  przemysł rolno-spożywczy: 

ƒ

  Przedsiębiorstwo Produkcji Spożywczej „SANFOOD” w Sandomierzu,  

ƒ

  Zakłady Przemysłu Owocowo Warzywnego S.A. „Dwikozy” 

 

w Dwikozach,  

ƒ

  Firma Handlowo-Produkcyjno-Usługowa „Tarkowski” w Dwikozach, 

ƒ

  Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe „RÖMHILD” Sp. z o.o. 

 

w Dwikozach,  

ƒ

  MEGAWITA  w Górach Wysokich gm. Dwikozy,   

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

6 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

ƒ

  Zakład Przetwórstwa Owoców „SAMBOR” Sp. z o.o. w Samborcu, 

ƒ

  Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „JABTAR” 

 

w Chodkowie Starym gm. Łoniów, 

9

  usługi komunikacyjne, transportowe i inne – zlokalizowane głównie  

w Sandomierzu. 

Nie występuje działalność przemysłowa o szczególnej uciążliwości dla środowiska. 
Podstawowe informacje o powiecie zawierają poniższe tabele. 

Tabela 2.1.1. Informacje statystyczne o powiecie sandomierskim 

 

Rocznik Statystyczny 

Województwa 

Świętokrzyskiego 

2002 r. 

Narodowy Spis 

Powszechny Ludności 

i Mieszkań 2002 r. 

(wydanie z 2003 r.) 

Liczba ludności w tym: 

• kobiety 

 

• 

mężczyźni 

• w 

wieku 

produkcyjnym 

 

• w 

wieku 

poprodukcyjnym 

85.858 
43.970 
41.888 
50.931 
14.639 

83.837 
42.700 
41.137 
48.600 
14.500 

Zasoby mieszkaniowe ogółem 

• liczba 

mieszkań 

• 

liczba izb  

24.408 
84.088 

22.956 

- 

Kanalizacja - długość czynnej sieci rozdzielczej, km 

92,1 

97 

Sieć gazowa - długość czynnej sieci rozdzielczej

4

, km 

615,6

 

- 

Wodociągi - długość czynnej sieci rozdzielczej, km 

853,8* 

983 

Budżet powiatu:  

• wydatki, 

zł  

• dochody, 

zł (gminy 

ogółem) 

51.770.900 

 

52.983.100 

46.666.467 

 

46.666.467 

*wartość skorygowana o długość sieci w Zawichoście 

Tabela 2.1.2. Gminy powiatu sandomierskiego 

1

Gminy 

wyszczególnienie 

Sand

omierz 

Dwikozy 

Klimont

ów 

Łon

iów 

Obrazów 

Samborz

ec 

Koprzywnica 

Wilczyce 

Zawich

ost 

Powiat 

raze

m 

Liczba mieszkańców

2

27.157 9.472 8.898

7.649

6.992

9.283

7.296

4.046 5.065

82.837 

Ludność w 
mieszkaniach ogółem 

25.528 9.188 8.809

7.573

6.992

9.190

7.296

4.046 5.065

- 

Liczba mieszkań 
ogółem 

8.052 2.721 2.514

1.898

1.939

2.384

2.004

1.217 1.679

24.408 

Kanalizacja, sieć 
rozdzielcza, km 

53,2 0,4 16,6

-  - 7,1

13,8

- 1,0

92,1 

Wodociągi, sieć 
rozdzielcza, km 

96,7 114,7  22,4

142,9

88,9

136,4

62,3

89,1 100,4

3

853,8 

Sieć gazowa, 
rozdzielcza

4

, km 

91,98 94,03 15,13

64,30

100,97

127,26

57,73

36,46 27,77

615,63 

Powierzchnia, 

ha 

2.832 8.580 9.924

8.699

7.186

8.537

6.919

6.994 8.019

67.690 

                                                           

1

 dane z rocznika GUS 2002 r. 

2

 dane GUS – stan na 31.12.2002 r. 

3

 wartość skorygowana o odcinek wodociągu przekazany gminie Ożarów 

4

 dane z Zakładu Gazownictwa Sandomierz – stan na 31.12.2002 r.(sieć wysoko i średnioprężna) 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

7 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Wykresy 2.1.2. Infrastruktura techniczna w gminach (wg danych z tabeli 2.1.2.)  

sieć kanalizacyjna

0

10

20

30

40

50

60

Sandom

ie

rz

Dwikozy

Kl

im

ontów

Kopr

zyw

ni

ca

Ł

oni

ów

Obr

a

zów

Sam

bor

zec

Wilczyce

Zaw

ichost 

sieć wodociągowa

0

20

40

60

80

100

120

140

160

Sandom

ie

rz

Dwikozy

Kl

im

ontów

Kopr

zyw

ni

ca

Ł

oni

ów

Obr

a

zów

Sam

bor

zec

Wilczyce

Zaw

ichost

sieć gazowa

0

20

40

60

80

100

120

140

Sandom

ie

rz

Dwikozy

Kl

im

ontów

Kopr

zyw

ni

ca

Ł

oni

ów

Obrazów

Sam

bor

zec

Wilczyce

Zaw

ichost

 

 
2.1.1  Charakterystyka gmin 
Sandomierz 
Miasto Sandomierz obejmuje tereny na prawym i lewym brzegu Wisły przy wschodniej 
granicy powiatu i w powiecie sandomierskim graniczy z gminami Wilczyce i Dwikozy (na 
północy i z gminami Samborzec i Obrazów (na zachodzie). Południowo-wschodnią granicę 
terenu miasta wyznacza dolina rzeczki Trześniówki na prawym brzegu Wisły. Teren miasta 
ma bardzo urozmaiconą rzeźbę z uwagi na przejściowe położenie między trzema 
mezoregionami, tj. Wyżyną Sandomierską, Niziną Nadwiślańską i Równiną Tarnobrzeską. 
Sandomierz jest starym ośrodkiem osadniczym, o bardzo bogatej przeszłości (już od neolitu), 
wpisanym do rejestru zabytków jako zespół urbanistyczno-architektoniczny i krajobrazowy, 
zaliczany do zabytków o randze światowej. Do wyjątkowych walorów historyczno-
kulturowych i krajobrazowych należą: 

9

  Zespół Starego Miasta, w granicach wyznaczonych fragmentami murów 

średniowiecznych, najpełniej zachowanym zespole staromiejskim, 
Wzgórze Staromiejskie, gdzie znajdowała się pierwotna osada miejska, 
Stare Przedmieścia - Opatowskie i Zawichojskie,  Krajobraz Wyżyny 
Sandomierskiej uzupełniony rezerwatem Góry Pieprzowe i Wzgórzem Salve 
Regina, 

9

  dawne układy wiejskie na prawym brzegu Wisły. 

Zabytki Sandomierza obejmują następujące obiekty: 

9

  Brama Opatowska - jedyna zachowana brama z dawnych murów obronnych z II 

połowy XIV w., w stylu gotyckim. W XVI w. dobudowano 3 m wysokości 
renesansową attykę. Na jej szczycie znajduje się taras widokowy, 

9

  Kościół  św. Ducha - gotycki (XV w.) przebudowany po 1757 roku. Fasada 

klasycystyczna z 1829 roku. W kaplicy bocznej niezwykła rzeźba Chrystusa 
Frasobliwego z XVI w., 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

8 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  Ratusz - (II poł. XIV w.) rozbudowany w XV i II połowie XVI w. (renesansowe 

formy), wieża z XVII w. Mieści się tam muzeum miasta, 

9

  Synagoga - zbudowana po 1758 roku w dawnej dzielnicy żydowskiej, obecnie 

Archiwum Państwowe odbudowane w 1965 r., 

9

  Collegium Gostomianum - dawna szkoła jezuicka (1605 - 1615). Przeszło 

odbudowę w latach 1985-2002, 

9

  Katedra gotycka (ok. 1360 r.) z fundacji Kazimierza Wielkiego - wystrój 

barokowy z II połowy XVII w. W prezbiterium interesujące freski bizantyjsko - 
ruskie z około 1420 roku, rokokowe ołtarze dłuta rzeźbiarza Macieja 
Polejowskiego, cykl obrazów "Martyrologium Romanum", krypta grobowa 
biskupów sandomierskich, 

9

  Zamek  budowany od XIV w., z późniejszymi zmianami architektonicznymi. 

Obecnie jest to siedziba Muzeum Okręgowego, prezentującego kulturę materialną 
(etnografia, archeologia, rzemiosło artystyczne) i sztukę, 

9

  Kościół  św. Józefa wraz z zabudowaniami byłego klasztoru reformatorów, 

wzniesiony pod koniec XVII wieku. W krypcie grobowej można oglądać trumnę  
z dobrze zachowanymi zwłokami zmarłej w 1698 r. Teresy Morsztynówny, 

9

  Kościół  św. Jakuba z fragmentami byłego klasztoru dominikanów – jeden  

z najcenniejszych kościołów w Polsce (od I połowy XIII w. do I połowy XIV w.). 
Późnoromański, bazylikowy budynek ceglany z bogatym zdobnictwem, 

 

z dzwonnicą obronną; wnętrze kościoła pierwotne z zabytkami sztuki kościelnej 
różnych okresów, 

9

  Kościół św. Pawła - gotycko - barokowy (XV w., II połowa XVII w., XVIII w.)  

z ciekawym wystrojem wnętrza i piękna tzw. kalisko-lubelską dekoracja na 
sklepieniu, 

9

  Kościół  św. Michała wraz z kompleksem poklasztornym benedyktynek - 

barokowy, we wnętrzu oryginalna ambona oraz piękne ołtarze boczne, 

9

  Dom Długosza - fundacja Jana Długosza z 1476 roku, obecnie Muzeum 

Diecezjalnej Sztuki Kościelnej z cennymi zbiorami, 

9

  Wąwóz Królowej Jadwigi - najpiękniejszy wąwóz lessowy w regionie o długości 

300 m., 

9

  Góry Pieprzowe - unikatowy w Europie rezerwat geologiczno - przyrodniczy (ok. 

18 ha), odkrywki kambryjskie (łupki), siedliska roślin kserotermicznych 

 

i stanowiska rzadkich roślin, m.in. wisienki stepowej i wielu gatunków dzikiej 
róży. 

Ponadto, ochroną objęto liczne drzewa pomniki przyrody. Są to lipy drobnolistne, wiązy, 
klony, dęby szypułkowe i jesiony. Rosną one w Wąwozie Królowej Jadwigi, przy kościołach 
Św. Jakuba i Św. Pawła, przy ul. Tulipanowej, przy Szpitalu Rejonowym, w parku 
„Piszczele” i na terenie ODR. 
W Sandomierzu znajduje się unikatowa - Podziemna Trasa Turystyczna - ciąg dawnych 
piwnic kupieckich pod kamienicami na Starym Mieście połączonych przejściami  
i podziemnymi korytarzami na różnych kondygnacjach o łącznej długości 470 m. 
Na terenie Sandomierza znajduje się 13 pomników przyrody (Załącznik nr 4). 
 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

9 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Wśród zakładów przemysłowych znaczący wpływ na stan środowiska mają: 

9

  Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Sandomierzu – emisja pyłów i gazów, 

odpady, hałas, 

9

  Pilkington Polska Sp. z o.o. w Sandomierzu – emisja pyłów i gazów, odpady, 

ścieki, hałas, 

9

  Spółdzielnia Inwalidów „POSTĘP” w Sandomierzu – emisja pyłów i gazów, 

9

  Pilkington Automotive Poland Sp. z o.o. w Sandomierzu – emisja pyłów  

i gazów, odpady, ścieki, 

9

  Schollglas Polska Sp. z o.o. Oddział w Sandomierzu – emisja pyłów i gazów,  

9

  Przedsiębiorstwo Produkcji Spożywczej „SANFOOD” w Sandomierzu – 

ścieki. 

Dwikozy  
Gmina Dwikozy położona jest w południowo-wschodniej części powiatu. Częściowo leży  
w dolinie rzek Wisły i Opatówki, w przeważającej zaś części na Wyżynie Sandomierskiej 
wchodzącej w skład Wyżyny Kieleckiej. Gospodarka gminy opiera się o intensywne 
rolnictwo, sadownictwo i warzywnictwo. 
Niezwykle cenna pod względem przyrodniczym i krajobrazowym jest dolina rzeki Opatówki, 
która została uznana za strefę krajobrazu chronionego. Decydują o tym wybitne walory 
krajobrazowe i różnorodność roślin, głównie ziół. W miejscowości Słupcza znajduje się 
rezerwat florystyczno-stepowy „Panieńska Góra” o powierzchni 0,71 ha

1

. Występuje tu 

bardzo cenna roślinność murawy kserotermicznej, wymagająca ścisłej ochrony.  
Rezerwat przyrody „Góry Pieprzowe” utworzony w 1979 r. o obszarze wynoszącym ponad  
18 ha, położony na Skarpie Wiślanej pomiędzy miejscowościami Kamień  Łukawski,  
a Kamień Plebański. „Góry Pieprzowe” zwane także Pieprzówkami są najstarszymi górami  
w Polsce. Swoją nazwę zawdzięczają liczącym ok. 500 milionów lat skałom kambryjskim, 
z których są zbudowane. Tzw. łupki ilaste pod wpływem czynników atmosferycznych takich 
jak erozja wodna i duże wahania temperatury - utleniają się i kruszą, przypominając swym 
wyglądem pieprz. Wyższe partie zbocza pokrywa glina morenowa, lessy i lessy 
spiaszczone. 

Bardzo ciekawy jest odcinek Pieprzówek za ostatnim gospodarstwem 

 

w Kamieniu Plebańskim. Teren ten jest całkowicie odkryty, łupki są odsłonięte i doskonale 
widoczne na stoku ciągnącym się ok. 2 km.  
Nigdzie więcej w naszym kraju niczego podobnego zobaczyć nie można.  Głównym trzonem 
„Gór Pieprzowych” jest łupek ilasty miękki o barwie brunatnej, szaroczarnej lub 
ciemnopopielatej zawierający niewielkie ilości miki i rzadko ziarna kwarcytu. Spotkać można 
tu nacieki tlenków żelaza. Na niektórych skałach widoczne są białe naloty i wykwity zwane 
ałunami. Dzięki tak bogatemu składowi obserwacja Gór Pieprzowych jest prawdziwą 
przyjemnością. Na terenie rezerwatu występują unikalne gatunki chronione roślinności  
o charakterze stepu ostnicowego, a ponadto reliktowa forma bezkręgowców. Pieprzówki ze 
swym klimatem i różnymi typami siedlisk stworzyły wspaniałe warunki do życia wielu 
gatunków owadów – zwłaszcza chrząszczy. Niektóre z nich występują jedynie tutaj.  Ponadto 
planowane jest utworzenie następujących rezerwatów przyrody:

 

9

  „Kichary” — rezerwat częściowy, biocenotyczny, o pow. 17,5 ha, położony na 

terenie wsi Kichary Stare, 

                                                           

1

 Rozporządzenie  Nr 9 Wojewody Tarnowskiego z dnia 25 marca 1996 r. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

10 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  „Dwikozy” — rezerwat fitocenotyczny, o pow. 1,71 ha, położony na terenie 

miejscowości Góry Wysokie, 

9

  „Łachy pod Zawichostem” — rezerwat ornitologiczny, o pow. ok. 213 ha (81 ha  

w gm. Dwikozy).  

Inną formą ochrony występującą na terenie gminy jest Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy 
Skarpy Wiślanej. Na całej długości skarpa Wisły w granicach gminy podlega ochronie jako 
zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Przez teren gminy przechodzi w kierunku północ-
południe „Czerwony” szlak turystyczny biegnący na trasie Gołoszyce - Ujazd - Klimontów - 
Koprzywnica - Sandomierz - Zawichost - Annopol. 
W gminie Dwikozy znajduje się 1 pomnik przyrody (Załącznik nr 4). 
Wśród zakładów przemysłowych znaczący wpływ na stan środowiska mają: 

9

  ZPOW „Dwikozy” w Dwikozach – emisja pyłów i gazów, odpady, ścieki, 

hałas,  

9

  Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe „RÖMHILD” Sp. z o.o. 

 

w Dwikozach – odpady, ścieki,  

9

  MEGAWITA  w Górach Wysokich gm. Dwikozy – odpady, ścieki,   

9

  Cegielnia „Szczytniki” E.Klimka i Sp-ka – emisja pyłów i gazów, odpady, 

ścieki, hałas,, 

9

  Firma Handlowo-Produkcyjno-Usługowa „Tarkowski” w Dwikozach – 

odpady, ścieki, 

9

  Składowisko Odpadów „Słupcza” – zanieczyszczenia powierzchni ziemi, 

odcieki. 

Klimontów 
Gospodarka gminy Klimontów bazuje na uprawie buraków cukrowych, warzyw i zbóż oraz 
hodowli. W przemyśle i usługach pracuje 10 % zatrudnionych, 716 osób jest bezrobotnych. 
Klimontów, malowniczo położony nad Koprzywianką, został założony około 1240 r. Dziś 
Klimontów liczy 2.000 mieszkańców i dąży do odzyskania praw miejskich. Od 1994 r. jest 
statutową siedzibą Ekologicznego Związku Gmin Dorzecza Koprzywianki. Klimontów 
zachował cechy układu urbanistycznego i zabudowy małego miasteczka. W gminie rozwija 
się agroturystyka. Obecnie gmina posiada 6 takich gospodarstw. 
W gminie występuje fragment Jeleniowsko-Staszowskiego Obszar Chronionego Krajobrazu. 
Ponadto na terenie gminy są zlokalizowane:  

9

  park dworski krajobrazowy XIX w. Byszów, 

9

  park krajobrazowy XIX w.  Górki Klimontowskie, 

9

  park krajobrazowy XIX w. Pęchów. 

W gminie Klimontów znajduje się 15 pomników przyrody (Załącznik nr 4). 
Wśród zakładów mających wpływ na stan środowiska jest: 

9

  Składowisko Odpadów Komunalnych „Szymanowice Dolne” – zanieczyszczenie 

powierzchni ziemi, odcieki. 

 
 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

11 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Koprzywnica 
Położona jest w dolinie rzeki Koprzywianki, która spływa z Wyżyny Sandomierskiej na 
północny wschód do Wisły kierując się sztucznym korytem wybudowanym w XX w. 
(dawniej uchodziła do Wisły na wschód od Koprzywnicy). Koprzywnica jest atrakcją 
turystyczną na tzw. Europejskim Szlaku Cystersów. Miasto było dawniej własnością 
cystersów i dzięki położeniu na szlaku handlowym doskonale się rozwijało W innych 
miejscowościach tej gminy warto zobaczyć: 

9

  w Błoniu - pozostałości parku podworskiego z XVIII w., oraz cmentarzysko z 

epoki żelaza,  

9

  w Gnieszowicach - cmentarz Legionów,  

9

  w Niedźwicach - dwór z końca XVIII w. oraz resztki parku podworskiego.  

Na terenie gminy znajduje się 1 gospodarstwo ekologiczne o powierzchni 5,63 ha  
o warzywniczo-sadowniczym profilu produkcji.   
W gminie Koprzywnica znajduje się 9 pomników przyrody (Załącznik nr 4). 
Wśród zakładów mających wpływ na stan środowiska jest: 

9

  GPGO w Koprzywnicy – zanieczyszczenie powierzchni ziemi, odcieki. 

Łoniów 
Gmina Łoniów położona jest w południowo-wschodniej części powiatu sandomierskiego nad 
lewym brzegiem Wisły.  
Na terenie gminy znajdują się dwa parki zabytkowe w miejscowości Ruszcza i Łoniów  
o  łącznej powierzchni 4,90 ha. W parkach tych znajdują się również pojedyncze drzewa 
stanowiące pomniki przyrody. W gminie Łoniów znajduje się 12 pomników przyrody 
(Załącznik nr 4). 
Najciekawsze pod względem przyrodniczym i krajobrazowym obszary gminy objęte są 
ochroną jako Jeleniowsko-Staszowski Obszar Chronionego Krajobrazu, który obejmuje obręb 
wsi Wojcieszyce, część Królewice, Gieraszowice, Bazów i Sulisławice. Są to tereny  
o bardzo urozmaiconej rzeźbie, porośnięte lasami. 
Ważniejsze zabytki na terenie gminy to: 

9

  kościół p.w. Św. Mikołaja z XV w. w Łoniowie,  przy nim pozostałości cmentarza  

z XIII w.,  

9

  pałac Moszyńskich z lat 1880-85 wraz z  parkiem z początku XX w., 

9

  kapliczka z 1845 r. z figurką Św. Jana Nepomucena z XVIII w.,  

9

  w Sulisławicach, w neogotyckim kościele z lat 1871-88, znajduje się cudowny 

obraz z XVw. „Misericordia Domini”, 

9

  w Skrzypaczowicach - pozostałości dworu i parku z XIX w., 

9

  w Nowym Chodkowie i Wnorowie - kapliczki z 2 połowy XIX w., 

9

  zabytkowe parki w miejscowościach Ruszcza Płaszczyzna i Suliszów. 

Wśród zakładów przemysłowych znaczący wpływ na stan środowiska mają: 

9

  Przedsiębiorstwo Robót Drogowych „DROKAM – PIASECZNO” w Piasecznie – 

emisja pyłów i gazów,  

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

12 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  PGKiM Tarnobrzeg – Składowisko Odpadów „Piaseczno” – zanieczyszczenie 

powierzchni ziemi, emisja gazów składowiskowych, odcieki, 

9

  Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „JABTAR” w Chodkowie 

Starym – ścieki, 

9

  tereny pokopalniane kopalni siarki „Piaseczno” i kopalni piasków szklarskich 

„Świniary” – degradacja powierzchni ziemi, zmiany stosunków wodnych. 

Obrazów 
Gmina Obrazów położona jest na rozległym płaskowyżu Wyżyny Sandomierskiej.  
Bardzo dobra gleba i optymalny klimat powodują, iż dominuje tutaj gospodarka rolna – 
głównie sadownictwo i warzywnictwo.  
Mimo, iż na terenie gminy Obrazów nie ma obszarów objętych ochroną prawną, jej teren jest 
atrakcyjny przyrodniczo, krajobrazowo i turystycznie. Można tu spotkać dzikie zakątki 
przyrody, szczególnie w północnej części gminy, gdzie prawie na całej jej długości ciągną się 
wąwozy, rozdoły i jary porośnięte trawami, krzewami i drzewami. Są one ostojami dzikiej 
zwierzyny i ptactwa. 
Na terenie gminy są również zabytki kultury materialnej - figury i kapliczki przydrożne. 
Występuje 1 gospodarstwo agroturystyczne i 1 gospodarstwo ekologiczne o pow. 3,5 ha  
o warzywniczym profilu produkcji..  
W gminie Obrazów znajduje się 10 pomników przyrody (Załącznik nr 4). 
Nie występują zakłady przemysłowe o znaczącym wpływie na stan środowiska. 
Samborzec 
Gmina Samborzec leży na skraju Wyżyny Sandomierskiej, w dorzeczu rzeki Koprzywianki 
oraz w dolinie Wisły. Gospodarka gminy to przede wszystkim sadownictwo i warzywnictwo, 
które zajmują 80 % wszystkich użytków rolnych gminy. Sadownicy założyli przetwórnię 
owoców SAMBOR wytwarzającą soki jabłkowe.  
Gmina jest w 100 % zgazyfikowana, natomiast zwodociągowanych jest 26 z 28 sołectw. 
Na terenie gminy działa 235 firm, prowadzących działalność pozarolniczą. 
Na terenie gminy brak jest obszarów chronionych. 
W gminie Samborzec znajduje się 5 pomników przyrody (Załącznik nr 4). 
Wśród zakładów przemysłowych znaczący wpływ na stan środowiska mają: 

9

  Składowisko Odpadów „Samborzec” – zanieczyszczenie powierzchni ziemi, 

odcieki, 

9

  ZPO SAMBOR – odpady, ścieki. 

Wilczyce 
Gmina Wilczyce położona jest we wschodniej części Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej  
w dolinie rzeki Opatówki, w pasie urodzajnych gleb lessowych. Zlokalizowana jest  
w północnej części powiatu sandomierskiego w bliskim sąsiedztwie Sandomierza. Jest to 
gmina pozbawiona przemysłu, wybitnie rolnicza z bardzo dobrymi glebami, w której użytki 
rolne stanowią blisko 90 % ogólnej powierzchni gminy. Malowniczy krajobraz, oraz bliskość 
historycznego Sandomierza – to turystyczne atuty gminy. 
W gminie Wilczyce znajduje się 6 pomników przyrody (Załącznik nr 4). 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

13 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Wśród zakładów przemysłowych znaczący wpływ na stan środowiska mają: 

9

  Składowisko Odpadów „Bugaj” – zanieczyszczenie powierzchni ziemi, odcieki. 

Zawichost 
Gmina Zawichost jest najmniejszą i najbardziej na północ wysunięta gminą powiatu 
sandomierskiego. Należy do gmin typowo rolniczych o dobrych glebach klasy I-III. Sprzyjają 
temu dobre warunki klimatyczne.  
Rezerwat „Zielonka” (obszar lasu o powierzchni 21,09 ha w Leśnictwie Stróża Nadleśnictwa 
Ostrowiec, położony w gminie Zawichost w powiecie sandomierskim) utworzony został  
w oparciu o Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 16 września 
1974r. Celem Ochrony jest zachowanie fragmentu wielogatunkowego lasu liściastego 
(lipowo-grabowego) o cechach zespołu naturalnego. 
Przedmiot ochrony stanowi roślinność zbiorowisk leśnych rezerwatu, mniej lub bardziej 
zniekształcona gospodarką człowieka w minionym okresie. 
Osiągnięcie celu ochrony rezerwatowej jest możliwe poprzez ograniczenie do niezbędnych, 
koniecznych jedynie do przyspieszenia procesu renaturyzacji zniekształconego zbiorowiska 
leśnego, zabiegów ochronnych. 
Szczególnie istotne jest zachowanie różnorodności biologicznej w rezerwacie i funkcja 
estetyczno-krajobrazowa ze względu na bezleśny krajobraz i intensywne rolnictwo na 
pobliskim terenie. Rezerwat jest ostoją nie tylko dla grzybów i roślin ale i wielu gatunków 
fauny.  
Rezerwat ornitologiczny „Łachy pod Zawichostem”, o pow. ok. 213 ha (81 ha 

 

w gm. Dwikozy). 
Teren gminy w okresie wczesnego średniowiecza położony był na szlaku handlowym 
prowadzącym z Europy Zachodniej przez Kraków na Ruś. Od XI do XIII wieku Zawichost 
był ośrodkiem kasztelanii, a następnie siedzibą starostwa. Zawichost uzyskał prawa miejskie 
w 1242 roku. 
Ponadto do obszarów i obiektów prawnie chronionych, zgodnie z ustawą o ochronie przyrody 
leżących na terenie gminy należą: 

9

  Zespół Dworsko – Parkowy - Linów, o pow. 2,44 ha, 

9

  Zespół Pałacowo - Parkowy – Czyżów, o pow. 4,43 ha.  

Na terenie gminy rozwija się agroturystyka. Obecnie na terenie gminy znajdują się  
2 gospodarstwa agroturystyczne. 
W gminie Zawichost znajduje się 9 pomników przyrody (Załącznik nr 4). 
Wśród zakładów przemysłowych znaczący wpływ na stan środowiska mają: 

9

  ZPSChiM „Piotrowice” – emisja pyłów, ścieki, odpady.  

2.2  Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska oraz zasobów naturalnych 
2.2.1  Warunki środowiska geograficznego, klimatyczne i glebowe 
W ujęciu fizyczno-geograficznym wg Kondrackiego (1998) teren powiatu położony jest na 
Wyżynie Małopolskiej, w kilku mezoregionach, na terenach Wyżyny Sandomierskiej 
(342.36) w makroregionie Wyżyny Kieleckiej (342.3), a częściowo w makroregionie Kotliny 
Sandomierskiej (512.4) oraz Niecki Nidziańskiej (342.2) - skraj mikroregionu Niecki 
Połanieckiej. Na wschodzie i południowym wschodzie teren powiatu leży w zasięgu Niziny 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

14 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Nadwiślańskiej (mezoregionu Kotliny Sandomierskiej). Na zachodzie, w okolicach Ułanowic 
i Konar terytorium powiatu obejmuje niewielkie południowo-wschodnie krańce Gór 
Świętokrzyskich wchodząc na teren mikroregionu Pasma Wygiełzowskiego (gmina 
Klimontów). Pasmo to tworzy płaskowyż o maksymalnej wysokości do 381 m npm, 
zbudowany z pokrytych lessem mułowców, iłołupków i piaskowców kambryjskich. 
Zachodnia granica powiatu sandomierskiego jest sztuczna, ponieważ przebiega przez lessową 
wyżynę, której dalsza część należy do powiatu staszowskiego.  
Wyżynę Sandomierską, o wysokościach do 300 m npm ogranicza od wschodu krawędź doliny 
Wisły. Stanowi ona jednocześnie granicę wielkiego makroregionu Kotliny Sandomierskiej. 
Sam obszar miasta Sandomierza leży w trzech mezoregionach: Wyżyny Sandomierskiej, 
Niziny Nadwiślańskiej i Równiny Tarnobrzeskiej. 
Powiat sandomierski zajmuje głównie wschodnią część lessowej Wyżyny Sandomierskiej. 
Rozcięta jest ona systemami dolinnymi rzek, takich jak: Koprzywianki z dopływami Kacanką 
i Gorzyczanką, niewielkiej rzeki Brożnia, Czyżowki, Opatówki i Prypeci - lewobrzeżnych 
dopływów Wisły oraz siecią  wąwozów. Tylko wąski obszar między zboczem wyżyny  
a korytem Wisły, która stanowi naturalną granicę wschodnią powiatu, wchodzi w skład 
mikroregionów Niziny Nadwiślańskiej oraz Małopolskiego Przełomu Wisły na północ od 
Zawichostu. Nizina Nadwiślańska jest płaskim obszarem doliny Wisły o szerokości do 5,5 km 
z pozostałościami starorzeczy, pociętym licznymi rowami odwadniającymi (gmina Łoniów). 
Skraj południowej części powiatu (gmina Łoniów) leży na terenie Niecki Nidziańskiej 
(Niecka Połaniecka).  
Wyżyna Sandomierska jest geologicznym przedłużeniem Gór Świętokrzyskich, zbudowanych 
z paleozoicznych skał (kambr, dewon), w tym górnokambryjskich kwarcytów. W części 
wschodniej Wyżyny, na skały paleozoiczne nałożone są osady morskie transgresji 
mioceńskiej. Kambryjskie podłoże ujawnia się na północny wschód od Sandomierza (gmina 
Dwikozy), gdzie skarpę doliny Wisły tworzą wzniesienia (do 60 m) zbudowane 

 

z kambryjskich łupków ilastych z wkładkami kwarcytów, tzw. „Góry Pieprzowe”. Dalej na 
północ w gminie Zawichost Wisła płynie przełomem w utworach kredowych 

 

i górnojurajskich. Utwory malmu (górnej jury) to głównie wapienie krzemieniste i rafowe 
zalegające na głębokości od 30 do 90 m. Utwory kredowe są mocno zróżnicowane 
litologicznie, zalicza się do nich piaski kwarcowo-glaukonitowe, margliste piaski 
glaukonitowe i piaskowce, a także opoki, margle, wapienie i ziemia krzemionkowa. Utwory 
trzeciorzędowe są również bardzo zróżnicowane. Na terenie powiatu stwierdzono m.in. piaski 
kwarcowe, piaski glaukonitowe, żwiry, pospółki, iły, mułki ilaste, mułowce i wapienie 
litotamniowe. 
Płaską powierzchnię Wyżyny Sandomierskiej budują czwartorzędowe utwory, głównie lessy 
oraz gliny morenowe. Gliny zwałowe i piaski spotykamy miejscami w południowej części 
powiatu leżącej w strefie Niecki Połanieckiej, przy czym większe odsłonięcia glin zwałowych 
oraz piasków ze żwirami i głazami lodowcowymi występują w gminie Łoniów.  
Na ukształtowanie regionu w późnym plejstocenie wpłynęły procesy osadzania się grubej 
warstwy lessu, który przykrył wszystkie istniejące wcześniej formy rzeźby. Były to różnego 
wieku, często bardzo stare, kambryjskie wzniesienia, ostańce i doliny rzeczne. Grubość 
warstwy lessowej jest zróżnicowana, wynosi średnio od kilku do 20 i więcej metrów.  
W holocenie równina lessowa uległa erozji wodnej, przy czym powstała gęsta sieć głębokich 
(do 8 m) wąwozów lessowych urozmaicających powierzchnię wyżyny. W południowo-
zachodniej części Wyżyny znajdują się nieregularne pagórki wydm o wysokości do 5 m. 
Utwory aluwialne to m.in. piaski rzeczne tarasów akumulacyjnych. Występują one głównie  

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

15 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

w sąsiedztwie doliny Wisły na północy powiatu, natomiast mady i piaski rzeczne wypełniają 
doliny cieków i tereny starych meandrów rzecznych. 
Warunki glebowe  
Obszar powiatu sandomierskiego ma bardzo dobre gleby – I-IV klasy i niewiele lasów, które 
podlegają ochronie w oparciu o ustawę o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Powiat cechuje 
się krajobrazem wyżynnym, poprzecinanym licznymi dolinami rzek i form erozyjnych. 
Posiada wysoką jakość gleb, oraz niską lesistość na poziomie 5,9 %

1

. Dominujące tu 

intensywne rolnictwo, o nastawieniu zbożowo-ogrodniczym, charakteryzuje się znacznym 
uproszczeniem agrocenoz, niedoborem wód powierzchniowych i wgłębnych oraz 
zaznaczającymi się lokalnie procesami stepowienia.  
Współczesną pokrywę glebową powiatu tworzą w znacznej mierze lessy, miejscami zaś gliny 
morenowe, w dolinie Wisły pokrywę tworzą aluwia tarasów akumulacyjnych. Miąższość 
utworów lessowych sięga 30 m. Zarówno Pasmo Wygiełzowskie jak i Wyżyna Sandomierska 
mają bardzo dobre, urodzajne lessowe gleby brunatne lub czarnoziemy nalessowe. Na terenie 
Niziny Nadwiślańskiej również występują bardzo żyzne gleby - czarnoziemy na madach,  
a częściowo gleby piaszczyste obecnie pod użytkami zielonymi. Niewielki udział mają gleby 
bagienne i torfowe. Większe pokłady torfów niskich spotykamy w dolinach rzek Wisły, 
Koprzywianki i Opatówki. Tereny powiatu są od dawna odlesione i użytkowane rolniczo. 
Warunki klimatyczne 
Klimat powiatu sandomierskiego ma charakter przejściowy z wpływami klimatu 
oceanicznego zimą i kontynentalnego latem, przy czym długotrwałe i silne mrozy występują 
sporadycznie. Obszar powiatu sandomierskiego stanowiący wschodnią część lessowej 
wyżyny jest obszarem ciepłym.  Świadczą o tym zarówno średnie roczne temperatury 
powietrza wynoszące + 8,2 

o

C, jak też temperatury najcieplejszego miesiąca +20,1 

o

C  

i najchłodniejszego miesiąca - 2,7 

o

C. Długość okresu bez przymrozków wynosi tu średnio 

170 dni, a liczba dni mroźnych od 46 do 51. Okres wegetacyjny obejmujący dni  
o temperaturze średniej dobowej powyżej 5 

o

C wynosi średnio 216 dni, tj. podobnie jak  

w Kotlinie Sandomierskiej.

 

Średnie roczne sumy opadów mieszczą się w granicach 550 – 650 mm, z przewagą opadów  
w półroczu letnim (maksimum przypada na lipiec, a minimum na luty). Najwyższe sumy 
opadów (do około 800 mm) występują na obszarach skarpy i w dolinie Wisły. Wzdłuż doliny 
Wisły ciągnie się  aż do Zawichostu szlak gradowy związany z częstymi w półroczu letnim 
katastrofalnymi gradobiciami. Przeważają  słabe i łagodne wiatry (0 – 5 m/s), głównie  
z kierunku zachodniego (około 50 % wiatrów corocznych). Urozmaicona rzeźba wyżyny ma 
wpływ na kształtowanie się klimatu lokalnego, tj. warunków panujących na przykład  
w głęboko wciętych dolinach lessowych lub na zróżnicowanie w nagrzewaniu powierzchni 
stoków. Amplituda temperatur miesięcy zimowych i letnich na niektórych zboczach mogą 
sięgać nawet 60 – 70 

o

C. Częstym zjawiskiem jest inwersja termiczna, polegająca na 

znacznym obniżeniu temperatur w dolinach i wąwozach oraz zróżnicowanie termiczne  
i wilgotnościowe zboczy południowych, które są ciepłe i suche oraz przeciwległych - 
chłodnych i wilgotnych. Obszar powiatu charakteryzuje niedobór wód powierzchniowych  
i podziemnych i lokalnie zaznaczają się tu procesy stepowienia. 
2.2.2  Użytkowanie rolnicze terenu  
Gleby użytków rolnych

 

na terenie powiatu (ponad 55 tys. ha) charakteryzują się bardzo 

wysoką przydatnością produkcyjną (kompleks pszenny bardzo dobry i dobry) – w tym około 

                                                           

1

 dane Starostwa Powiatowego w Sandomierzu 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

16 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

74 %  użytków rolnych zakwalifikowano do powyższych kompleksów, natomiast pozostałe 
26 % gleb zaliczono do kompleksu żytnio-ziemniaczanego z wadliwą gospodarką wodną 
(klasy IIIb i IV). Gleb o niższych klasach bonitacji jest niewiele – tylko 6,5 % w skali całego 
powiatu. Najlepsze typy gleb występują w gminach Dwikozy, Klimontów, Obrazów  
i Samborzec. 
Użytkowanie gruntów w powiecie sandomierskim (na ogólną powierzchnię powiatu 
wynoszącą 67.589 ha) przedstawia się następująco

1

: 

•  użytki rolne stanowią 55.270 ha razem (tj. 83,2 % powierzchni powiatu), w tym: 

o

  grunty orne - 39.716 ha, 

o

  sady - 8.342 ha, 

o

  łąki - 5.417 ha, 

o

  pastwiska - 1.795 ha 

•  lasy i grunty leśne stanowią 4.618 ha (tj. 6,8 % powierzchni powiatu).

 

 

Wykres 2.2.2.1 Struktura gruntów wg rodzajów w powiecie sandomierskim 

6,8%

58,8%

12,3%

8,0%

2,7%

11,4%

lasy i grunty leśne

grunty orne

sady

łąki

pastw iska 

inne

 

Z uwagi na fakt, że w powiecie sandomierskim występują brunatno- i czarnoziemy lessowe, 
gleby klas bonitacyjnych I – IIIb, powstałe z utworów lessowych, gleby te podlegają 
szczególnej ochronie prawnej przed wyłączeniem ich z użytkowania rolniczego.  
Największym ich zagrożeniem jest erozja wodna, zwłaszcza na terenach lessowych  
o spadkach powyżej 9 %. Zagraża im również erozja wietrzna, której sprzyja brak zadrzewień 
i zakrzewień śródpolnych spełniających rolę wiatrochronną. Sprzyja to wysuszaniu pokrywy 
glebowej i stepowieniu krajobrazu. 
Na terenie powiatu nie stwierdzono poważniejszych zanieczyszczeń gleb metalami ciężkimi, 
poza podwyższonym poziomem zawartości cynku (II stopień zanieczyszczenia) w glebach 
gminy Samborzec. Zawartości siarki w glebach wahają się, stopień zanieczyszczenia gleb 
siarką zmienia się od I na północy do IV w południowej części powiatu. Ponad połowa 
powierzchni gleb powiatu (66 %) wykazuje dość znaczny stopień zakwaszenia (wysoki  
i  średni). Ogólnie, jednak, powiat ma bardzo korzystną sytuację w zakresie produkcji 
rolniczej.  
2.2.3  Zasoby przyrody ożywionej  
Powiat sandomierski ma bardzo korzystne warunki dla rozwoju rolnictwa, w związku z tym 
jego naturalna bioróżnorodność uległa znacznym przekształceniom. Szata roślinna powiatu 

                                                           

1

 dane rocznik statystyczny GUS Kielce 2002 r. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

17 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

jest mało urozmaicona z uwagi na tradycyjny typowo rolniczy charakter użytkowania 
gruntów; składa się na nią głównie roślinność segetalna, murawowa, łąkowa i w niewielkim 
stopniu leśna.  
Lasy na terenie powiatu zajmują niewielkie powierzchnie – łącznie 3.964,8 ha, a lesistość 
wynosi tylko 5,87 %, wobec 27,47 % lesistości całego województwa świętokrzyskiego. 
Największa powierzchnia lasów występuje w gminie Łoniów – 1.855 ha. Lasy na terenie 
powiatu pozostają w zarządzie nadleśnictw Staszów i Ostrowiec Świętokrzyski. Główne 
gatunki o znaczeniu gospodarczym to sosna, dąb i brzoza.  Przeciętny wiek drzewostanów  
w nadleśnictwach wynosi około 60 lat, przeważają drzewostany młodszych i średnich klas 
wieku.  

Tabela 2.2.3.1. Stan lasów w poszczególnych gminach

1

Lp. Gmina 

powierzchnia 

Lasy 

Państwowe  

ha 

lasy prywatne 

i wspólnot 

leśnych 

ha 

lesistość  

(pow. lasów do 

ogólnej powierzchni 

gminy) 

% 

1. Zawichost 

371 

291 

8,3 

2. Klimontów 

706 

277 

9,9 

3. Koprzywnica 

19 

302 

4,6 

4. 

Łoniów 1.005 

303 

15,0 

5. Dwikozy 

92 

284 

4,4 

6. Obrazów 

116 

47 

2,3 

7. Samborzec* 

- 

44 

0,5 

8. Wilczyce* 

- 

141 

2,0 

9. Sandomierz 

- 

3 

0,1 

Łącznie 2.309 

1.693 

 

* brak informacji z gmin 

W klasyfikacji geobotanicznej szata roślinna regionu została zaklasyfikowana do 
następujących wydzieleń biogeograficznych: 

‰

 

państwo: Holarktyka (rośliny środkowoeuropejskie, europejskie i cyrkumborealne) 

™

  obszar:    

Euro-Syberyjski, 

™

  podprowincja: Niżowo-Wyżynna, Środkowoeuropejska,  

™

  dział:  

 

Bałtycki, 

™

  poddział:   

Pas Wyżyn Środkowych, 

™

  kraina:    

Wyżyna Małopolska, 

™

  okręg:    

Sandomierski, 

™

  poddział:   

Pas Wyżyn Środkowych, 

™

  kraina:    

Nizina Sandomierska. 

                                                           

1

 dane uzyskane ze Starostwa Sandomierskiego 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

18 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Obszar powiatu leży w strefie potencjalnych lasów mieszanych typu grądu - lasu dębowo-
grabowego z domieszką lipy. 
Na terenie powiatu występuje zróżnicowana rzeźba terenu oraz unikatowa fauna stepowa, 
która  była podstawą do ustanowienia dwóch rezerwatów przyrodniczych w gminie Zawichost 
i Dwikozy oraz Obszaru Chronionego Krajobrazu Staszowsko – Jeleniowskiego, 
obejmującego części gmin Klimontów i Łoniów. 
Rezerwat  - Góry Pieprzowe – (utworzony Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu 
Drzewnego, Monitor Polski z 1979 r, Nr 13, poz. 77) o pow. 18,01 ha, położony na terenie 
gm. Dwikozy i miasta Sandomierza, chroniący murawy stepu ostnicowego i zarośla sucho  
- i ciepłolubne (kserotermiczne). Teren rezerwatu ma bardzo urozmaiconą rzeźbę powierzchni 
z licznymi skarpami, wąwozami i uskokami. Strome skarpy opadające ku starorzeczu Wisły 
odsłaniają utwory środkowo-kambryjskie – najciekawsze w rejonie Gór Świętokrzyskich. 
Utwory te to ciemne łupki ilaste, łupki kwarcytowo-mikowe oraz czarne łupki ałunowe. 
Wychodnie tych skał ukazują się w skarpie doliny Wisły. Na zboczach występują murawy 
kserotermiczne (ciepłolubne) i zarośla krzewiaste z gatunkami róż, tarniną, gruszą i wisienką 
karłowatą. W starorzeczu Wisły poniżej skarpy spotykana jest rzadka roślina chroniona - 
kotewka-orzech wodny (Trapa natans). 
Rezerwat Zielonka (Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, Monitor Polski 
z 1974 r., Nr 32, poz. 194) – pow. 21,09 ha w gm. Zawichost - naturalny fragment grądu 
wysokiego lipowo-grabowego. Celem ochrony rezerwatowej jest zachowanie 
wielogatunkowego zbiorowiska leśnego z pomnikowymi i zbliżonymi rozmiarami do 
pomnikowych drzewami lipy drobnolistnej, dębu szypułkowego i innych, oraz prawnie 
chronionej i zagrożonej flory. W rezerwacie stwierdzono trzy gatunki objęte ścisłą ochroną, 
parzydło leśne, lilię złotogłów oraz powojnik prosty. Z gatunków objętych częściową ochroną 
odnotowano kopytnik pospolity, konwalię majową, przytulię wonną, kalinę koralową  
i pierwiosnkę lekarską. Z gatunków interesujących i rzadkich na tym terenie rośnie 
jarzmianka większa, miodownik melisowaty i fiołek przedziwny. 
Ponadto na terenie powiatu istnieje rezerwat ornitologiczny „Łachy pod Zawichostem”  
o pow. ok. 213 ha (81 ha w gm. Dwikozy). 
Obszar chronionego krajobrazu 
Na terenie powiatu sandomierskiego położony jest na terenie gmin Klimontów i Łoniów -
Jeleniowsko-Staszowski Obszar Chronionego Krajobrazu (Uchwała Nr VIII/49/85 
Wojewódzkiej Rady Narodowej w Tarnobrzegu ) – jego całkowita powierzchnia wynosi 
31.500 ha. OChK położony jest pomiędzy dolinami Koprzywianki i Czarnej i obejmuje 
wschodni kraniec Gór Świętokrzyskich, Pogórza Szydłowskiego i Niecki Połanieckiej. Jest to 
obszar o bardzo urozmaiconej rzeźbie i silnie zalesiony - lasy stanowią ok. 55%, a użytki 
rolne ok. 40%.  
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Skarpy Wiślanej w gminie Dwikozy na całej długości  
w granicach gminy podlega ochronie jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy. 
W poszczególnych gminach występują różne obiekty dziedzictwa przyrodniczego 

 

i kulturowego. 
2.2.4  Zasoby kopalin. 
Główne rodzaje kopalin na terenie powiatu to kruszywa naturalne, opoka, surowce ilaste  
i ziemia krzemionkowa. W gminie Zawichost na skalę przemysłową eksploatowana była 
ziemia krzemionkowa ze złoża Piotrowice, a ludność na potrzeby lokalne pozyskuje opoki  
i kruszywo naturalne. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

19 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Na terenie gminy Dwikozy występują następujące kopaliny: piaskowce i piaski 
trzeciorzedowe, surowce ilaste oraz kruszywo naturalne. Utwory trzeciorzędowe 
reprezentowane głównie przez mioceńskie wapienie litotamniowe, iły oraz piaski, żwiry  
i mułowce. 
Dla potrzeb przemysłu udokumentowano złoże surowca ilastego „Zalesie”, ale jego 
ekploatacja została zaniechana. Eksploatuje się natomiast mady ilaste ze złóż Szczytniki I-IV 
i „Dwikozy” dla potrzeb cegielni polowych. Tereny poeksploatacyjne – „glinianki” zostały 
zagospodarowane jako zbiorniki wodne, w których przez koła wędkarskie prowadzona jest 
gospodarka rybna. 
W gminach Samborzec, Klimontów, Wilczyce i Obrazów eksploatowane są piaski i lessy.  
W gminie Łoniów występują takie kopaliny jak piaskowce mioceńskie, mułowce, wapienie, 
surowce ilaste, kruszywa naturalne, siarka i piaski szklarskie. Piaski te stwierdzono w trzech 
udokumentowanych złożach, tj. „Piaseczno”, pod złożem siarki „Piaseczno”, „Świniary”  
i „Świniary II”. Eksploatacja tych złóż została zakończona. Natomiast pozostała do 
zagospodarowania hałda piasków szklarskich. Siarka na terenie powiatu eksploatowana była 
ze złoża „Piaseczno” (gmina Łoniów), obecnie już wyczerpanego.  
Dorywczo eksploatowane są wapienie jako surowiec budowlany, surowce ilaste oraz 
kruszywa naturalne.  
2.2.5  Stosunki wodne i jakość wód 
2.2.5.1  Wody powierzchniowe 
Powiat sandomierski ma bogatą powierzchniową sieć wodną, opartą o Wisłę i jej lewobrzeżne 
dopływy. Najważniejszymi rzekami są: Koprzywianka – płynąca przez gminy zachodnie oraz 
Opatówka płynąca przez gminy środkowo-wschodnie. Na terenie powiatu znajdują się 
środkowe i dolne odcinki biegu tych rzek. Do większych dopływów Koprzywianki należą 
Kacanka, obejmująca tereny gminy powiatu staszowskiego oraz Gorzyczanka, w całości 
płynąca na terenie powiatu. 
Uzupełniają tę sieć mniejsze potoki, wpadające bezpośrednio do Wisły, jak - idąc od zachodu 
– Brożnia na terenie gminy Łoniów, Prypeć na terenie gminy Dwikozy i Czyżówka na terenie 
gminy Zawichost, która w odcinku środkowym i końcowym istnieje jako „Kanał Ożarów – 
Wisła”, do którego odprowadzane są oczyszczone ścieki z oczyszczalni komunalnej  
w Ożarowie i oczyszczalni przemysłowej Cementowni „Ożarów”. 
Rzeki przyczyniły się do bardzo znacznego ukształtowania terenów wyżynnych powiatu. 
Bardzo urozmaiconą rzeźbę terenu w tej części powiatu stanowią liczne, głębokie na 10–50 m 
doliny, dolinki i wąwozy o zmiennej szerokości, dochodzącej miejscami do 1.300 m, którymi 
płyną główne rzeki oraz strumienie i potoki. 
Po wschodniej stronie Wisły niewielki cypel Sandomierza okala rzeka Trześniówka i potok 
Atramentówka, stanowiące prawobrzeżne dopływy Wisły. 
Średnie przepływy dwu głównych rzek powiatu wynoszą: 

•  Koprzywianka w Koprzywnicy – 2,21 m

3

/s, 

•  Opatówki w Dwikozach – 0,9 m

3

/s. 

Na terenie powiatu brak jest znaczących naturalnych zbiorników wodnych. 
Niewielkie stawy rybne występują w gminach: Łoniów, Koprzywnica i Klimontów. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

20 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

W dolinie Wisły spotyka się nieliczne zbiorniki wodne w starorzeczu Wisły, a największe to 
stawy Karasie. 
W sposób sztuczny powstają zbiorniki wodne w byłych wyrobiskach pokopalnianych 
„Świniary” i „Piaseczno” w gminie Łoniów. 
Powiat nie ma szerzej rozbudowanej retencji wód. Na rzece Koprzywianka istnieją dwa 
zbiorniki retencyjne: „Koprzywnica” o powierzchni 17,8 ha i pojemności 300.000 m

3

, oraz 

oddany w 2003 r. zbiornik Szymanowice o pow. 51,3 ha i pojemności 980.000 m

3

. Pełnią one 

funkcję zarówno retencyjną jak i rekreacyjną. 
2.2.5.2  Stan czystości wód powierzchniowych. 
Stan czystości wód powierzchniowych głównych rzek jest zły. Zmiany stanu czystości rzeki 
Koprzywianki przedstawia tabela 2.2.5.2.1. 

Tabela 2.2.5.2.1. Zmiany stanu czystości wód rzeki Koprzywianki  

udział długości w klasie czystości wg oceny ogólnej 

długość 
badanej 

rzeki 

I II III 

Non 

rok badania 

km km km km km 

% 

1999  65,9 - - - 

65,9 

100,0 

2000  65,9 - - 

22,4 

43,5 

66,0 

2001  65,9 - - 

21,4 

44,5 

67,5 

2002  65,9 - - 

9,9 

56,0 

85,0 

 

Wykres 2.2.5.2.1. Zmiany stanu czystości wód rzeki Koprzywianki w latach 1999 - 2002 

22,4

21,4

9,9

65,9

43,5

44,5

56,0

0

20

40

60

80

1999 r.

2000 r.

2001 r.

2002 r.

d

ługo

ść

 ba

da

ne

go odc

ink

a (k

m

)

III klasa

Non

 

Po znacznej poprawie czystości na przełomie lat 1999/2000, w kolejnych latach obserwuje się 
pogorszenie stanu czystości tej rzeki. 
Na terenie powiatu tylko niewielki odcinek Koprzywianki od Sośniczan do Andruszkowic 
został zakwalifikowany do III klasy czystości, a pozostałe odcinki w górę i w dół do ujścia nie 
mieszczą się w żadnej klasie czystości. 
Główne dopływy Koprzywianki: Kacanka i Gorzyczanka były badane tylko u ujścia. 
Uzyskane wyniki wskazują na znacznie lepszą czystość wód tych dopływów, gdyż tylko 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

21 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

miano Coli i zawiesina zadecydowały o ich zaliczeniu do III klasy czystości, a pozostałe 
parametry odpowiadały parametrom klasy czystości II i I. 
Stan czystości Opatówki przedstawia tabela 2.2.5.2.2. 

Tabela 2.2.5.2.2. Zmiany stanu czystości wód rzeki Opatówki  

udział długości w klasie czystości wg oceny ogólnej 

długość 
badanej 

rzeki 

I II III 

Non 

rok badania 

km km km km km 

% 

1999  51,5 - - - 

51,5 

100,0 

2000  51,5 - - 

9,8 

41,7 

81,0 

2001  51,5 - - 

10,8 

40,7 

79,0 

2002  51,5 - - 

9,8 

41,7 

81,0 

 

Wykres 2.2.5.2.2. Zmiany stanu czystości wód rzeki Opatówki 

9,8

10,8

9,8

51,5

41,7

40,7

41,7

0

10

20

30

40

50

60

1999 r.

2000 r.

2001 r.

2002 r.

d

ługo

ść

 ba

da

ne

go odc

ink

a (k

m

)

III klasa

Non

 

Na podstawie analizy wskaźników zanieczyszczenia Opatówki, można stwierdzić,  że 
poprawia się jej stan sanitarny, ale poprawa ta nie dotyczy odcinka leżącego na terenie 
powiatu sandomierskiego gdzie cała długość rzeki nie odpowiada żadnej klasie czystości,  
a ponadto na tym odcinku wzrastają zanieczyszczenia zawiesiny, BZT5, azotyny. 
Stan czystości rzek Koprzywianki i Opatówki nie odbiega od stanu czystości innych rzek 
województwa. 
Stan jakości wód głównych rzek powiatu wskazuje na brak oczyszczalni ścieków na obszarze 
całej zlewni Koprzywianki i Opatówki i niekontrolowane zrzuty ścieków z gospodarstw  
i zakładów. Uwidacznia się to szczególnie na rzeki Opatówka, do której odprowadzane są 
ścieki przemysłowe zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego – cukrowni Włostów, oraz 
Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowego „RÖMHILD” Sp. z o.o. w Dwikozach, a także 
ścieki sanitarne z osiedla mieszkaniowego w Dwikozach. 
W bieżącym roku uległa poprawie jakość wód cieku Doraz, do którego odprowadzane są 
ścieki przemysłowo-bytowe ze zmodernizowanej i rozbudowanej w 2003 r. oczyszczalni 
zakładowej ZPOW „Dwikozy”. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

22 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Tabela 2.2.5.2.1. Klasyfikacja jakości wód rzeki Wisły oraz wartości wskaźników 

decydujących o klasyfikacji ogólnej  poszczególnych przekrojach pomiarowych na 

długości powiatu sandomierskiego

 1

 

przekroje pomiarowe 

wskaźnik decydujący  
o klasyfikacji ogólnej 

rzeka 

nazwa 

przekroju 

km  

biegu 

rzeki 

klasyfikacja 

wg 

wskaźników 

fizyko-

chemicznych 

klasyfikacja 

wg stanu 

sanitarnego

klasyfikacja 

wg 

wskaźników 

hydrobiolo-

gicznych 

klasyfikacja 

ogólna 

nazwa wskaźnika 

wartość 

średnia 

przewodność 
elektrolityczna 

µS/cm 

1025 

sód 

mgNa/l 

121,1 

miano coli 

ml/bakt.

  

Wisła Nagnajów  247,7

non 

non 

non 

non 

chlorofil “a” 

µg/l 

18,2 

przewodność 
elektrolityczna 

µS/cm 

1035 

sód 

mgNa/l 

128,0 

miano coli 
typu 
kałowego 

ml/bakt.

 

Wisła Sandomierz 268,4

non 

non 

non 

non 

chlorofil “a” 

µg/l 

27,6 

 
Wisła stanowi naturalną wschodnią granicę powiatu długości 56 km, a na odcinku 7 km 
rozdziela Sandomierz na część lewobrzeżną, gdzie mieści się zasadnicze miasto, 
prawobrzeżną, w której zlokalizowany jest główny przemysł oraz obszary składowe  
z  niewielką zabudową mieszkaniową. Na odcinku Wisły, który obmywa i przepływa przez 
powiat zlokalizowane są 2 przekroje pomiarowe do klasyfikacji wód: Nagnajów 

 

i Sandomierz. Na obu przekrojach, wody Wisły nie mieszczą się w żadnej klasie czystości. 
Przekraczane są głównie w grupie wskaźników fizykochemicznych (przewodność elektryczna 
i stężenie jonów sodu), sanitarnych (miano Coli typu kałowego) i w zakresie wskaźników 
hydrobiologicznych (chlorofil „a”). 
Wody Wisły nie nadają się do użytku zarówno na zaopatrzenie ludności jak i do celów 
przemysłowych dla zakładów zlokalizowanych nad Wisłą w powiecie sandomierskim. 
Stan zanieczyszczenia Wisły wykazuje dużą zmienność zależnie od stanu przepływów. 
Wpływ na czystość wody mają zakłady zlokalizowane nad Wisłą w jej górnym biegu 
(głównie ze Śląska i województwa małopolskiego) jak i zakłady zlokalizowane nad jej 
prawobrzeżnymi dopływami (Soła, Dunajec, Wisłoka) oraz wody z odwodnień terenów 
pogórniczych złóż siarki. 
 
 
 

                                                           

1

 dane wg Raportu Stan Środowiska WIOŚ Rzeszów 2003 r. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

23 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

2.2.5.3  Zasoby wód podziemnych 
Występowanie wód podziemnych jest uzależnione od budowy geologicznej, morfologii 
terenu, rozmieszczenia i wielkości sieci rzecznej, wielkości opadów atmosferycznych. 
Badania geologiczne na obszarze powiatu wykazują bardzo dużą zmienność budowy, a tym 
samym ma to wpływ na obecność i zasobność pokładów wodonośnych. 
Obok obszarów o dużej zasobności wód podziemnych, występują obszary praktycznie 
bezwodne. 
Na obszarze powiatu występują Główne Zbiorniki Wód Podziemnych: 

•  GZWP 422 – Romanówka. 
Jego powierzchnia wynosi 74 km

2

. Jest to zbiornik szczelinowo – krasowy, porowy. 

Wody występują w utworach jury górnej i trzeciorzędu, a w dolinie Wisły także 
czwartorzędu. Zbiornik rozciąga się od Sandomierza do Zawichostu. Zasoby tego 
zbiornika szacowane są na 580 m

3

/h. 

•  GZWP 425 – północne obrzeże zbiornika Dębica – Stalowa Wola – Rzeszów. 
Jest to zbiornik porowy, a wody występują  głownie w utworach czwartorzędu. Zasoby 
tego zbiornika rozciągają się od Sandomierza po zachodnie granice gmin leżących  
w dolinie Wisły i Koprzywianki. 

Zaopatrzenie w wodę podziemną ludności i przemysłu odbywa się zasadniczo z własnych

 

terenów wodonośnych. Jedynie część gminy 

Obrazów 

zaopatruje się w wodę z ujęć 

położonych we Włostowie gmina Lipnik i część gminy Klimontów z ujęcia w gminie 
Bogoria.  
Rozmieszczenie zasobów wód podziemnych przedstawia Załącznik nr 1.

 

Z zasobów GZWP 422 zaopatrują się w wodę gminy Zawichost, Dwikozy, Sandomierz, 
Wilczyce i częściowo Obrazów. Z tego zbiornika zaopatruje się również przemysł 
spożywczy, głównie w gminie Dwikozy. 
Wody z piętra jurajskiego są dobrej jakości, natomiast najsłabszą jakość mają wody 
czwartorzędowe, ujmowane w dolinie Wisły. Wymagają one z reguły uzdatniania. 
Z zasobów GZWP 425 ujmowane są wody podziemne w gminach: Samborzec, Koprzywnica. 
Największe zasoby wód podziemnych występują w gminach:  

•  Zawichost, gdzie wydajność ujęć wynosi od kilkunastu do 100 m

3

/h; pięć ujęć wód na 

potrzeby zbiorowego zaopatrzenia w wodę ma łączną wydajność 285 m

3

/h. 

•  Dwikozy – zlokalizowane są najwydajniejsze ujęcia – Romanówka, Garbów, Winiary. 

Wody jurajskie na tych ujęciach mają zróżnicowaną wydajność, wahającą się od 
kilkunastu do 200 m

3

/h. Piętro wodonośne trzeciorzędu jest już mniej zasobne – daje 

od kilku do 50 m

3

/h wody. Wody obu wymienionych pięter są dobrej jakości.  

Wody czwartorzędu mają słabszą jakość ze względu na zażelazienie i bakteriologię. 
Wydajność ujęć jest bardzo zróżnicowana i waha się w granicach od kilku do 107 m

3

/h. 

Gminy położone nad GZWP 425 pobierają wodę z utworów trzeciorzędowych. 
Wydajność ujęć na Gminie Samborzec waha się od kilku do 114 m

3

/h. Największe ujęcie na 

potrzeby komunalne zlokalizowane jest w Szewcach gmina Samborzec. Wody te 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

24 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

czwartorzędowe są  złej jakości i są uzdatniane ze względu na żelazo i mangan. Wody 
czwartorzędowe pochodzące z drenażu Wisły są słabszej jakości. 
Gmina Koprzywnica ma obszary wodonośne w południowej części, gdzie wydajność ujęć 
dochodzi do 60 m

3

/h. 

Gmina  Łoniów tylko na południowej części posiada obszary wodonośne – trzeciorzędowe, 
przechodzące w czwartorzędowe.  
Najbardziej wodonośne zasoby występują w dolinie Wisły i Koprzywianki o średniej 
wydajności. 
Pozostałe obszary powiatu należą do obszarów bezwodnych. Lokalne ujęcia szczelinowe nie 
mają większej wydajności. Zaopatrzenie w wodę tych obszarów odbywa się z ujęć 
Romanówka, Włostów i Bogoria lub lokalnych, o niewielkiej wydajności. 
Monitoring wód podziemnych prowadzony jest w powiecie tylko dla GZWP 422 dla piętra 
jurajskiego. Jakość tych wód na przestrzeni lat 1996 – 2001 uległa pogorszeniu od klasy Ib  
i II w 1996 r. do klasy III w latach 1998 – 2002 (dane WIOŚ – 2003). 
Zaopatrzenie ludności w wodę odbywa się poprzez lokalne sieci wodociągowe, zaopatrywane 
z ujęć podziemnych lub ze studni przydomowych. Dostępność do sieci wodociągowych oraz 
kanalizacyjnych dla mieszkańców powiatu sandomierskiego przedstawia tabela 2.2.5.4.1. 
2.2.5.4  Gospodarka ściekowa. 
Gospodarka  ściekowa obejmuje głównie zakres gospodarki ściekami komunalnymi. 
Trudności ze ściekami przemysłowymi występują jedynie w gminie Dwikozy, gdzie nie 
rozwiązana jest gospodarka ściekami przemysłowymi w zakładach RÖMHILD wraz ze 
ściekami komunalnymi osiedla mieszkaniowego byłej chłodni. 

Tabela 2.2.5.4.1. Zużycie wody, sieci wodociągowe i kanalizacyjne  

w powiecie sandomierskim

1

  

zużycie wody 

długość sieci 

km 

przyłącza do 

budynków 

 

Gminy 

 

m

3

/M/r 

 

dam

3

/r 

wod

oci

ą

gow

a 

rozdzielcza 

Kana

lizacy

jn

a 

wod

oci

ą

g 

Kana

ł 

st

opie

ń

  

zwodoc

ią

go

wan

ia  

% 

st

opie

ń

 

skan

alizo

w

an

ia  

% 

ilo

ść

 szamb

2

  

szt. 

Sandomierz 42,7 

1.168,1 96,7 53,2 

2.223 1.372 85,5 61,7 1.065 

Koprzywnica 103,1  70,9  62,3  13,8 1.063  368  27,4 34,6 2.106 

Zawichost 36,3 

138,8 

100,4

3

1,0 1.409 

33  33,1 2,3 

1.022 

Dwikozy 23,5 

222,0 

114,7 

0,4 1.361 

6  28,7  0,4 3.221 

Klimontów 6,3 

56,2 

22,4 

16,6 580 442 28,2 76,2 

1.412 

Łoniów 18,8 

143,7 

142,9 

- 1.557 

-  24,8 

- 1.601 

Obrazów 16,1 

113,2 

88,9 - 1.137 

-  27,7 

- 1.380 

                                                           

1

 dane GUS 2001 r. 

2

 dane  z ankiet 

3

 dane skorygowane przez UMiG Zawichost 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

25 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Samborzec 11,4 

106,3 

136,4 7,1 1.406  128  25,6 9,1 

2.000 

Wilczyce 23,7 

96,5 

89,1 - 

825 - 

29,9 - 

1.286 

powiat 31,3 

2.115,7 

905,4 92,1 

11.561 2.349 34,5  7,0 

13.713 

 

Wykres 2.2.5.4.1. Stopień zwodociągowania i skanalizowania  

gmin powiatu sandomierskiego. 

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Sandomierz

Koprzywnica

Zawichost

Dwikozy

Klimontów

Łoniów

Obrazów

Samborzec

Wilczyce

% 

stopień  zwodociągowania 

stopień skanalizowania 

 

Na terenie powiatu gospodarka ściekowa obejmuje zarówno ścieki komunalne jak 

 

i przemysłowe. Powiat sandomierski ma znacznie słabiej rozwiniętą sieć kanalizacyjną niż 
wodociągową. Trzy gminy – Wilczyce, Obrazów oraz Łoniów – nie mają sieci kanalizacyjnej, 
a w gminie Dwikozy istniejąca kanalizacja służy jedynie do ujmowania ścieków z budynków 
użyteczności publicznej, natomiast w gminach Koprzywnica, i Zawichost kanalizacja istnieje 
tylko w mieście, brak jest jej na wioskach. 
W Gminie Klimontów kanalizacja istnieje tylko w miejscowości Klimontów. 
W powiecie sandomierskim na 100 km sieci wodociągowej przypada jedynie 9,27 km sieci 
kanalizacyjnej, i jest to znacznie mniej niż wynosi średnia dla województwa – 17 km, a nawet 
mniej niż wynosi w województwie średnia dla obszarów wiejskich – 10,8 km.  
W 2001 roku w powiecie sandomierskim do sieci wodociągowej było podłączonych 11.561 
obiektów, natomiast do sieci kanalizacyjnej – 2.349, co stanowiło 20,3 %.  
Według danych GUS za 2001 r., największy wskaźnik ilości skanalizowanych obiektów  
w stosunku do obiektów zwodociągowanych osiągnęły miejscowości: 

•  Sandomierz   - 61,7 %,  
•  Klimontów   - 76,2 %,  
•  Koprzywnica  - 34,6 %. 

Według danych z ankiet uzyskanych z gmin, dostępność do kanalizacji wynosi: 

•  w Sandomierzu   - 82 % ogółu gospodarstw, 
•  w Koprzywnicy   - 14,8 %, 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

26 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

•  w Klimontowie   - 23 %, 
•  w Zawichoście   - 12,5 %. 
•  w Samborcu  

- 3,5 %. 

Według ankiety z gminy Zawichost, długość sieci wodociągowej wynosi tam 100,4 km. 
Sieć wodociągowa na terenie powiatu ma 11.561 przyłączy, natomiast kanalizacyjna – 2.349. 
Na terenie powiatu jest 13.713 zbiorników bezodpływowych (szamb), z których ścieki są 
wywożone do istniejących oczyszczalni w Zawichoście, Sandomierzu, Samborcu, 
Koprzywnicy i Klimontowie. 
Z uzyskanych danych z oczyszczalni ścieków, do oczyszczania w 2002 r. przyjęto  
w Klimontowie 1.200 m

3

 ścieków ze zbiorników bezodpływowych, 4.500 m

3

 w Zawichoście  

i 54.000 m

3

 w Sandomierzu. Brak danych z oczyszczalni w Samborcu i Koprzywnicy. 

Z uzyskanych danych z gmin wynika, że planowane są w najbliższych latach budowy nowych 
oczyszczalni oraz sieci kanalizacyjnych. Na obszarach wiejskich o rozproszonej zabudowie 
nie przewiduje się budowy zbiorczych systemów kanalizacyjnych, natomiast preferowana 
będzie budowa oczyszczalni przydomowych lub zespołowych. 

Tabela 2.2.5.4.2. Gospodarka ściekami komunalnymi w powiecie sandomierskim  

(dane z ankiet) 

Gminy 

 

 

Lp 

 

wyszczeg

ó

ln

ien

ie 

 

 

jed

n

. miary 

Sa

ndomie

rz 

Za

wic

hos

t 

Koprzy

wnic

a 

Dwikozy 

Klimontów 

Ł

oni

ów 

Obrazów 

Sa

mborze

c 

W

ilczyce 

1. 

Wskaźnik do-
stępności sieci 
kanalizacyjnej 

%

1

82,0 12,5 

14,8

0,0

23

0,0 0,0 3,5

0,0 

2. 

Wskaźnik wy-
korzystywania 
zbiorn. bez-
odpływowych 

% 13,2 

70,0 

81,1

100,0

80,0

90,0 bd 

70,8

80,0 

3. 

Ilość ścieków

2

 

przyjętych do 
oczyszczania 

tys.m

3

/rok 

1.200,0 22,5 

67,399

bd

47,2

4,56* bd 

67,0

0,252* 

4. 

Stosunek ilości 
ścieków do zu-
życia wody z 
sieci 
wodociągowej  

%  102,7  31,7 48,6

- 75,9

3,2 - 

63,0

0,26 

 

Wskaźnik ilości  ścieków do zużycia wody wodociągowej dla Sandomierza przekracza 
wartość 100 % ze względu na przyjmowane do oczyszczania ścieki z sąsiednich gmin. 

 
 

                                                           

1

 ogółu mieszkańców 

2

 z oczyszczalni łącznie z ściekami ze zbiorników bezodpływowych oraz ścieków nieoczyszczanych 

* ścieki z szamb wywiezione na oczyszczalnię 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

27 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Tabela 2.2.5.4.3. Oczyszczalnie ścieków komunalnych w powiecie sandomierskim 

Lp. Gmina 

zakład 

rodzaj 

oczyszczalni przepustowość 

m

3

/d 

ilość ścieków 

oczyszczanych  

w 2002 r. 

1

m

3

/d 

1. 

Zakład 
Oczyszczania 
Ścieków 

mechaniczno-

biologiczna 

7.500 2.732 

2. 

Pilkington/SanTa-
Eko 

mechaniczno-

biologiczna 

800 450 

3. 

Sandomierz 

ODR mechaniczno-

biologiczna 

150 56 

4. Samborzec 

Samborzec mechaniczno-

biologiczna 

300 182 

5. Koprzywnica 

Koprzywnica mechaniczno-

biologiczna 

450 185 

6. 

ZGK i M. 

mechaniczno-

biologiczna 

600 140 

7. 

Klimontów 

Szkoła  
w Ossolinie  

mechaniczno-

biologiczna 

3 bd* 

8. 

ZGK i M 

mechaniczno-

biologiczna 

200 65 

9. 

Zawichost 

ZPS ChiM 

mechaniczno-

biologiczna 

8 bd* 

10. 

Urząd Gminy 

mechaniczno-

biologiczna 

9 bd* 

11. 

Dwikozy 

Gimnazjum mechaniczno-

biologiczna 

10 bd* 

* brak szczegółowych danych 

 

Tabela 2.2.5.4.4. Oczyszczalnie ścieków przemysłowych w powiecie sandomierskim 

Lp. zakład 

rodzaj 

oczyszczalni 

przepustowość 

Q

śr 

m

3

/d 

miejsce zrzutu 

ścieków 

oczyszczonych 

rodzaj 

oczyszczanych 

ścieków 

1. 

Zakłady Przemysłu 
Owocowo Warzywnego S.A. 
„Dwikozy” w Dwikozach 
(ZPOW) 

mechaniczno-
biologiczna 

1.100 ciek 

Doraz 

przemysłowo-
bytowe 

2. 

Przedsiębiorstwo 
Produkcyjno Handlowe 
„RÖMHILD” Sp. z o.o. w 
Dwikozach 

mechaniczna 216 

rzeka 

Opatówka 

przemysłowo-
bytowe 

3. 

Pilkington Sp. z o.o. w 
Sandomierzu 
ul.Portowa 24, 
27-600 Sandoimierz 

mechaniczna 8.987 

rzeka 

Wisła 

przemysłowo-
burzowe 

                                                           

1

wyliczone z ilości oczyszczonych ścieków 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

28 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

4. 

Przedsiębiorstwo Produkcji 
Spożywczej „SANFOOD”  
ul. Holownicza  
27-600 Sandomierz 

mechaniczna 9 

rów melioracyjny 
R-A6 prowadzący 
wody do kanału A 

przemysłowe 

5. 

Firma Handlowo-
Produkcyjno-Usługowa 
„Tarkowski”  
ul. Sandomierska 22,  
27-620 Dwikozy 

mechaniczno-
biologiczna  
w Gałkowicach 

20 

rów, lewy dopływ 
rzeki Opatówki 

przemysłowe-
bytowe 

6. 

MEGAWITA   
Góry Wysokie 136,  
27-620 Dwikozy 
 

mechaniczna, 
drenaż 
rozsączający 

3,5 do 

ziemi 

przemysłowo-
bytowe 

mechaniczna, 
drenaż 
odsączający 

8 

do ziemi 

bytowe  

7. 

Zakłady Przetwórcze 
Surowców Chemicznych i 
Mineralnych „PIOTROWICE” 
spółka z o. o.  
Piotrowice  
27-630 Zawichost 

mechaniczna, 
za 
pośrednictwem 
basenu 
odparowują-
cego 

Q śr.d  8,33  

(q chwil - 

0,051 m

3

/s) 

do ziemi 

burzowe 

8. 

DOSSHE POLAND Spółka  
z o. o. Kalisz, Wytwórnia 
Pasz,  
ul. Trześniowska  
27-600 Sandomierz  

 9,4 

rów melioracyjny 
R-8 

bytowe 

9. 

Spółdzielnia Transportu 
Wiejskiego,  
27-600 Sandomierz,  
ul. Holownicza 6 

mechaniczna 

Q śr.d  6,171 

(q chwil - 

0,0291 m

3

/s) 

rów melioracyjny 
A-2 

burzowe 

10. 

TRANSNAFT Spółka z o. o.  
ul. Krukowska 4,  
27-600 Sandomierz 

mechaniczna 

(q chwil - 

0,0249 m

3

/s) 

do ziemi 

burzowe 

11. 

Zakład Przetwórstwa 
Owoców SAMBOR  
Spółka z o. o.  
27-650 Samborzec  

mechaniczna  

rów melioracyjny 
odprowadzający 
wody do 
Koprzywianki 

burzowe 

12. 

SUW Szewce gmina 
Samborzec 

mechaniczna 38 

 

przemysłowe 

 
Miasto Sandomierz nie posiada podczyszczalni wód deszczowych z ulic placów i terenów 
publicznych. Wody te są obecnie trzema wylotami odprowadzane bez oczyszczania do Wisły. 
W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego są ujęte przedsięwzięcia 
rozwiązujące powyższy problem. Planowany okres realizacji: 2004 – 2008 r. 
Przedsiębiorstwa ujęte w tabelach 2.2.5.4.3. i 2.2.5.4.4. posiadają pozwolenia wodno-prawne 
na wprowadzanie oczyszczonych ścieków z wyszczególnionymi miejscami zrzutów oraz  
z nałożonymi dopuszczalnymi wartościami stężeń poszczególnych zanieczyszczeń, 
częstotliwościami badań i obowiązkiem składania informacji o stanie oczyszczonych ścieków 
do starostwa.  
Nie wszystkie zakłady / przedsiębiorstwa składają informacje na temat bieżącego stanu 
odprowadzanych ścieków. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

29 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

W 2003 r. została uruchomiona nowa oczyszczalnia ścieków bytowych w Zawichoście przy 
Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Przepustowość oczyszczalni wynosi 23 m

3

/d,  

a oczyszczone ścieki są odprowadzane do rzeki Wisły. Przepustowość tej oczyszczalni 
pozwoli na podłączenie do niej kanalizacji z restauracji Zacisze i z Plebani. 
Urząd gminy w Łoniowie jako inwestor zamierza wybudować w Sulisławicach oczyszczalnię 
ścieków sanitarnych „BIOPAN” 35. Oczyszczalnia ta będzie obsługiwać szkołę Podstawową  
i Dom Nauczyciela a ścieki będą odprowadzane do istniejącego cieku wodnego. 
Na terenie gminy Obrazów w Święcicy była zlokalizowana jeszcze jedna oczyszczalnia 
ścieków, mechaniczno biologiczna o przepustowości 40 m

3

/d, która obecnie służy jedynie 

jako zbiornik ścieków. Obecnie Gmina Obrazów zaplanowała na lata 2004 – 2012 
wybudować zbiorczą oczyszczalnię mechaniczno-biologiczą w Święcicy o przepustowości 
18,9 m

3

/d oraz 89 indywidualnych przydomowych oczyszczalni ścieków.  

2.2.6  Jakość powietrza 
Powiat sandomierski ma niewielki udział w województwie świętokrzyskim w emisji gazów  
i pyłów do powietrza (ok. 0,3 %). Łączna emisja pyłów i gazów w powiecie w ostatnich 
trzech latach przedstawia tabela 2.2.6.1. 

Tabela 2.2.6.1. Emisja zanieczyszczeń do powietrza na terenie powiatu 

 w latach 2000 – 2002 (GUS, 2003) 

Wielkość emisji zanieczyszczeń [tys.Mg] 

Rok 

2000 r. 

2001 r. 

2002 r. 

Ogółem 

41,633 47,211 38,819 

 

Wykres. 2.2.6.1. Emisja zanieczyszczeń na terenie powiatu w latach 2000 – 2002 

0

10

20

30

40

50

2000 r.

2001 r.

2002 r.

rok

tys.Mg

 

W tabeli 2.2.6.1. przedstawiono zmiany emisji zanieczyszczeń do powietrza ogółem (łącznie 
gazów i pyłów). Emisja ta po wzroście w 2001 r. o 13,4 % w stosunku do roku 2000, spadła  
w roku 2002 o 6,8 % w stosunku do 2000 r. i o 17,8 % w stosunku do roku 2001. Spadek 
emisji w 2002 r. został osiągnięty głównie dzięki zmianie paliwa węglowego na gazowe  
w energetyce cieplnej w Sandomierzu. 
Wielkości emisji poszczególnych zanieczyszczeń podaje tab. 2.2.6.2. 

 
 
 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

30 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

 

Tabela 2.2.6.2. Rozkład emisji wg składników w 2002 r. 

wielkość emisji zanieczyszczeń 

[Mg/rok] 

rodzaj zanieczyszczenia 

2002 r. 

2001 r. 

2000 r. 

Pyły 275 

331

215 

Gazy 38.544 

47.211

41.633 

SO

2

202 187

196 

NO

2

422 629

1.036 

CO 224 

335

233 

CO

2

37.682 46.046

40.154 

w tym: 

Inne 14 

14

14 

Ogółem 38.819 

47.542

41.848 

 

Wykres 2.2.6.2 Rozkład emisji wg składników w latach 2000 - 2002

 (bez emisji CO

2

) 

 

2000 r.

0,8%

12,7%

11,6%

61,2%

13,8%

pyły

SO2

NO2

CO

inne

2001 r.

0,9%

22,1%

12,5%

42,0%

22,4%

pyły

SO2

NO2

CO

inne

2002 r.

19,7%

37,1%

17,8%

24,2%

1,2%

pyły

SO2

NO2

CO

inne

 

W 2002 r. zanotowano spadek emisji pyłu w stosunku do roku 2001, ale był on w dalszym 
ciągu wyższy niż w 2000 r. o 60 Mg. Ciągły spadek emisji obserwuje się w zakresie NO

2

, 

ponownie spadła emisja CO i CO

2

 po wzroście w 2001 r. Na stałym poziomie od 3 lat 

utrzymuje się emisja innych gazów i par. 
Rozkład emisji zanieczyszczeń przemysłowych w powiecie jest przestrzennie zróżnicowany. 
Największa koncentracja emisji jest w Sandomierzu, Dwikozach i Piotrowicach. 
Do zakładów o największej emisji w powiecie należą: 

9

  Pilkington Polska Sp. z o.o. 

9

  Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Sandomierzu, 

9

  Zakłady Przemysłu Owocowo Warzywnego S.A. „Dwikozy” w Dwikozach, 

9

  Spółdzielnia Inwalidów „POSTĘP” w Sandomierzu, 

9

  Zakłady Przetwórcze Surowców Chemicznych i Mineralnych „Piotrowice” Sp.  

z o.o. w Piotrowicach, gm. Zawichost, 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

31 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Z powiatu sandomierskiego na wojewódzkiej liście 15-tu zakładów emitujących największe 
ilości pyłów i gazów znajduje się Pilkington Polska Sp. z o.o. 
W dwóch zakładach emitowane zanieczyszczenia pochodziły ze spalania paliw, a ich udział 
wynosił w 2002 r. 53 % ogółu wyemitowanych pyłów i gazów. W pozostałych dwóch 
zakładach emitowane zanieczyszczenia powstawały głównie z procesów technologicznych – 
produkcji szkła i przerobu surowców mineralnych. 
 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

32 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Tabela 2.2.6.3 Zakłady o największej emisji zanieczyszczeń do powietrza w powiecie 

dopuszczalna wielkość emisji  

Mg/rok 

urządzenia ograniczające emisję 

Gmina 

nazwa 

przedsiębiorstwa 

źródło emisji 

SO

2

NO

x

CO 

 

 

Pył

Inne

rodzaj procesu 

Pyły 

Skutecz-

ność 

% 

Gazy 

Skutecz-

ność 

% 

kotłownia Rumia i kocioł 
UKS 

18,163 

 

 

 

 

 

 

1,650

8,422

3,564

 

Spalanie

Odpylacze suche 
SMGK-12 

90

brak

 

Spółdzielnia 
Inwalidów „POSTĘP” 
27-600 Sandomierz  
ul. Przemysłowa 5. 

Proces technologiczny 

- 

0,0003 

- 

0,0015 

0,9117 

Malowanie, 
spawanie, 
lutowanie, 
galwanizowanie 

brak    

brak

 

Pilkington Automotive 
Poland Sp. z o.o. w 
Sandomierzu, 

Kotłownia – kocioł 
Paromat Simplex i 
kotłownia 
technologiczna – kocioł 
RACna 

1,265 

 

 

 

    

7,884

9,758

0,726

0,154 

Spalanie gazu 
ziemnego 

brak

brak

 

Proces technologiczny – 
produkcja szkła FLOAT 

249,5 

 

 

 

    

1159

74,2

141,8

12,1 

Wytapianie szkła, 
spalanie gazu w 
kotle, proces 
suszenia 

brak

brak

 

Pilkington Polska Sp. 
z o.o. w 
Sandomierzu, ul. 
Portowa 24 
 

Proces technologiczny 
w Suszarni Piasku 

105,12 

 

 

 

 

 

1857

70,08

595,68

 

Suszenie piasku 
gazem ziemnym 

Odpylacze firmy 
WAKRO –cyklony 
FPK45 przy 
każdej suszarce 

 

Schollglas Polska 
Spółka z o. o. w 
Piasecznie – Wydział 
Przetwórstwa Szkła-
Hartownia w 
Sandomierzu 

Proces technologiczny 

- 

- 

- 

- 

18,872 

Malowanie – druk 
farbami 
ceramicznymi 
(sitodruk) 

brak    

brak

 

Okręgowa 
Spółdzielnia 
Mleczarnia 
ul.Browarna 10 
Sandomierz 

Kotłownia – kocioł E800 
12-2 lub Kocioł P1/40 
(rezerwa) 

0,212 

 

 

 

 

 

1,8907

0,267

0,01404

 

Spalanie gazu 
ziemnego lub 
spalanie węgla 

Odpylacz MGK-
12 

90

brak

 

Sandomierz 

Jednostka Wojskowa 

Kotłownia koksowa i 
gazowa 

14,268 

 

 

 

    

5,871

3,266

8,2323

 

Spalanie gazu 
ziemnego lub 
spalanie koksu 

brak

brak

 

Kotłownia olejowa  

0,736 

0,968 

0,111 

0,348 

 

 

 

 

 

 

Spalanie 

oleju

brak

brak

Samborzec 

Zakład Przetwórstwa 
Owoców SAMBOR 
Spółka z o. o. 27-650 
Samborzec  

Kotłownia gazowa 

0,024 

0,384 

0,108 

0,005 

 

Spalanie gazu 
ziemnego 

brak    

brak

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

33 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Kotłownia Rynek nr 7 – 
Kotły Bujam-Gaz 
KGGW 

0,0054 

 

 

 

 

 

 

0,3417

0,096

0,0039 

 

Spalanie gazu 
ziemnego 

Kotłownia nr 10 -Kotły 
Wiessman 

0,212 

 

 

 

 

1,341

0,373

0,016 

 

Spalanie gazu 
ziemnego 

palniki 
niskoe
misyjne 

 

Kotłownia nr 4 -  Kotły 
Wiessman 

0,212 

 

 

 

 

1,341

0,373

0,016 

 

Spalanie gazu 
ziemnego 

palniki 
niskoe
misyjne 

 

Kotłownia „Stocznia” 

5,805 

11,341 

7,184 

7,770 

 

Spalanie węgla 

Multicyklon MGK-
12/2 

85 

 

brak

 

Kotłownia nr 13, ul. 
Opatowska 

0,0043 

 

 

 

 

    

0,2732

0,01

0,00311 

Spalanie 

gazu

ziemnego 

brak

brak

 

Kotłownia „ROKITEK” 

171,542 

54,146 

131,788 

145,455 

 

Spalanie gazu 
ziemnego i węgla 

bateria cyklonów 
C-41,multicyklon 
MP 21/7*3, filtr 
workowy 
pulsacyjny PJ-A-
088-xxx-25x 

 

odsiar-
czanie 

90 

Sandomierz 

Przedsiębiorstwo 
Energetyki Cieplnej 
Sp. z o.o. w 
Sandomierzu, ul. 
Polskiej Organizacji 
Wojskowej 8. 
 

Kotłownia gazowa 

0,024 

0,384 

0,108 

0,005 

 

 

    

Spalanie 

gazu

ziemnego 

brak

brak

 

Łoniów 

Przedsiębiorstwo 
Robót Drogowych 
„DROKAM” w 
Piasecznie 
 

Proces technologiczny 

1,861 

3,060 

12,468 

4,568 

 

Otaczarki, 
nagrzewnice, 
silosy mączki 
wapiennej, kotły 
olejowe 

Bateria czterech 
cyklonów oc-4, 
Multicyklon OMC-
1 

87 
 

brak 

 

Kotłownia OR 

192,11 

60,02 

49,55 

56,25 

 

Spalanie węgla 

Odpylacze-
bateria 4*Dc1000 

85 

 

brak

 

Dwikozy 

Zakłady Przemysłu 
Owocowo 
Warzywnego S.A. 
„Dwikozy” w 
Dwikozach 

Kotłownia SZ-II G-50 

4,82 

0,57 

1,06 

1,20 

  Spalanie węgla 

   

 

Multicyklon 

Mg-6

85

brak

 

Dwikozy 

Cegielnia Polowa  
Szczytniki – E.Klimka 
i S-ka  
Szczytniki 

Proces technologiczny – 
wypał cegły 

5,998 

 

 

 

   

1,618

3,417

8,396

0,070 

Spalanie miału 
węglowego 

brak 

- 

brak

-

Zawichost 

Zakłady Przetwórcze 
Surowców 
Chemicznych i 
Mineralnych 
„PIOTROWICE”  
Piotrowice 

Proces produkcyjny i 
kotłownia gazowa 

0,289 

 

 

 

1,031

2,322

190,2

 

Produkcja 
wypełniaczy 
dolomitowych i 
kredowych,  
spalanie gazu 
ziemnego 

Cyklon KAZ 
2000, filtry 
tkaninowe 

 

nie 
dotyczy 

- 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

34 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Największy udział w emisji zanieczyszczeń do powietrza w powiecie ma Sandomierz, który 
emituje 61 % pyłów i 64 % gazów. Istotne znaczenie na wielkość emisji ma skuteczność 
zainstalowanych urządzeń do redukcji zanieczyszczeń oraz rodzaj i jakość stosowanych 
paliw.  

Wykresy 2.2.6.3 Struktura emisji pyłów i gazów 

pyły

61%

39%

Sandomierz
pozostali

 

gazy

64%

36%

Sandomierz
pozostali

 

Na terenie powiatu sandomierskiego wg danych GUS za 2001 r., skuteczność urządzeń 
redukujących emisję wytworzonych zanieczyszczeń wynosiła 99,4 % dla pyłów i 6,1 % dla 
gazów.  
Redukcja zanieczyszczeń pyłowych w powiecie osiąga  średnią wojewódzką natomiast jest 
znacznie mniejsza dla gazów, która dla województwa wynosi 28,6 %.  
Monitoring powietrza atmosferycznego na terenie powiatu sandomierskiego jest prowadzony 
tylko w Sandomierzu przez PSSE. Zakres pomiaru obejmuje SO

2

 (dwutlenek siarki), NO

2

 

(dwutlenek azotu) oraz pył zawieszony. Pomiary są prowadzone w cyklu 24-godzinnym co  
5 dni. 
Nowa ustawa – Prawo ochrony środowiska wprowadziła nowy sposób oceny jakości 
powietrza. Na tej podstawie powiat sandomierski stanowi strefę nie wchodzącą w skład 
aglomeracji. 
Dla oceny jakości powietrza dokonuje się klasyfikacji, w których: 

9

  przekroczone są poziomy dopuszczalne, 

9

  przekroczone są poziomy dopuszczalne, 

9

  poziom substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego i jest wyższy 

odgórnego progu oszacowania, 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

35 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  poziom substancji nie przekracza górnego progu oszacowania i jest wyższy od 

dolnego progu oszacowania, 

9

  poziom substancji nie przekracza dolnego progu oszacowania. 

Górny oraz dolny próg oszacowania oznacza procentową część dopuszczalnego poziomu 
substancji w powietrzu, określoną w odrębnych przepisach. 
W województwie świętokrzyskim opracowano wstępną ocenę jakości powietrza 
i klasyfikację stref z uwzględnieniem następujących kryteriów: 

9

  ochrona zdrowia ludzi (SO

2

, NO

2

, pył zawieszony PM10, Pb, CO, benzen i O

3

), 

9

  ochrona zdrowia ludzi (SO

2

, NO

2

, pył zawieszony PM10, Pb, CO, benzen i O

3

), 

9

  ochrona roślin (SO

2

, NO

2

, O

3

). 

Przy klasyfikacji stref, wykonanej odrębnie pod kątem poziomu każdej substancji, 
zastosowano następujące symbole: 

9

  klasa I — poziom substancji przekracza górny próg oszacowania, 

9

  klasa I — poziom substancji przekracza górny próg oszacowania; 

9

  klasa II — poziom substancji nie przekracza górnego progu oszacowania i jest 

wyższy od dolnego progu oszacowania,  

9

  klasa IIIb — poziom substancji nie przekracza dolnego progu oszacowania. 

W  tabelach  2.2.6.3. i 2.2.6.4. przedstawiono ocenę powiatu w zakresie stanu czystości 
powietrza i ogólną klasę w podziale na ochronę zdrowia jak i ochronę roślin. 

Tabela 2.2.6.3. Klasyfikacja stref 

ocena ze względu na ochronę zdrowia 

ocena ze względu na 

ochronę roślin 

 

Lp. 

 

powiat 

NO

2

SO

2

PM10 Pb  CO  benzen O

3

NO

X

SO

2

O

3

1 sandomierski 

IIIb 

IIIb  I IIIb 

IIIb IIIb I IIIb  II  I 

 

Tabela.2.2.6.4. Klasy ogólne poszczególnych stref z uwzględnieniem kryterium 

ochrony zdrowia i kryterium ochrony roślin 

Lp. 

nazwa strefy 

(powiatu) 

klasa ogólna strefy  

(kryt. ochrony zdrowia) 

klasa ogólna strefy  

(kryt. ochrony roślin) 

1 sandomierski 

A 

A 

 
Poziom zanieczyszczeń atmosfery został oceniony w oparciu o Rozporządzenie Ministra 
Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 6 czerwca 2002 r. w sprawie 
dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów 
niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów 
substancji (Dz.U. Nr 82, poz. 796). 
Wg tego rozporządzenia dopuszczalne wartości stężeń w µg/m

3

 w odniesieniu do okresu  

24 godzinnego wynosiły: 

9

  pył zawieszony całkowity -125 

µg/m

3

,

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

36 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  dwutlenek 

azotu 

  -150 

µg/m

3

, 

9

  dwutlenek 

siarki 

 

  -150 

µg/m

3

. 

W  tabeli 2.2.6.5. podano wielkości stężeń dobowych w Sandomierzu w latach  2000 – 2001. 

Tabela 2.2.6.5. Stężenia dobowe dwutlenku siarki i dwutlenku azotu oraz  

pyłu zawieszonego całkowitego 

wielkość  stężeń  zanieczyszczeń w powietrzu  

[µg/m

3

] 

Rodzaj zanieczyszczenia 

rok 2000 

rok 2001 

SO

2

17,5 28,1 

NO

2

28,0 30,2 

pył 37,6 

35,8 

 
W  żadnym roku nie zanotowano przekroczenia dopuszczalnych standardów dla każdego 
zanieczyszczenia, przy czym wyniki w zakresie stężeń pyłu osiągnęły 29 % dopuszczalnej 
normy, dla dwutlenku siarki – 15 % a dla dwutlenku azotu – 13 %.  
Na stan czystości powietrza ma wpływ niska emisja, pochodząca z palenisk domowych  
i lokalnych kotłowni, które z reguły nie mają urządzeń ochrony powietrza. Wielkość tej emisji 
ulega sezonowym wahaniom. Trzeba jednak podkreślić, że powiat jest w znacznym stopniu 
zgazyfikowany (67 %), stąd też emisja z tych źródeł jest ograniczona. Ponadto w ostatnich 
latach wymieniono kotły węglowe na gazowe lub olejowe w wielu obiektach użyteczności 
publicznej – szkołach, urzędach oraz kotłowniach lokalnych. 
Na poziom stężeń NO

2, 

tlenków węgla i metali ciężkich w powietrzu duży wpływ ma 

transport drogowy. Dotychczas nie badano jednak na terenie powiatu poziomu stężeń tych 
zanieczyszczeń, pochodzenia komunikacyjnego. Zanieczyszczenia te oddziaływują zarówno 
na ludzi, ale przede wszystkim na uprawy rolne i sady. Przez powiat przebiegają ważne 
połączenia krajowe – droga nr 9 i międzynarodowa E 371 (Warszawa – Rzeszów – 
Barwinek), droga nr 723 (Tarnobrzeg - Warszawa), nr 777 Sandomierz – Kraków,  
o znacznym natężeniu ruchu kołowego, które wnoszą znaczny udział w zanieczyszczaniu 
powietrza. 
Na czystość powietrza w powiecie ma znaczący wpływ emisja zanieczyszczeń w sąsiednich 
powiatach – staszowskim - SO

2

, NO

2

, pył, opatowskim – NO

2, 

tarnobrzeskim - SO

2

. 

Analizując wyniki pomiaru zanieczyszczeń w powietrzu można stwierdzić,  że stan jakości 
powietrza jest dobry, wartości stężeń są znacznie niższe od dopuszczalnych w odniesieniu do 
pomiarów dobowych jak i rocznych.  
W przeciągu 3 lat zanotowano stały spadek stężeń pyłu zawieszonego, a niewielkie wahania 
występowały w zanieczyszczeniu dwutlenkiem azotu. Należy odnotować jednak wzrost 
stężeń SO

2

, ale ta tendencja występuje prawie we wszystkich punktach pomiarowych na 

obszarze województwa. 
2.2.7  Gospodarka odpadami  
W ostatnich latach ochrona środowiska przyrodniczego przed odpadami urosła do jednego  
z pierwszoplanowych problemów ekologicznych. Wynika to z coraz większego wytwarzania 
odpadów przy znikomym stopniu ich przetwarzania i wykorzystania gospodarczego oraz 
braku miejsca do ich odpowiedniego składowania.  Łączna ilość odpadów powstających  
w powiecie sandomierskim przekracza poziom 35 tys. Mg/rok. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

37 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Problem postępowania z odpadami jest w dużym stopniu rozwiązany na terenie powiatu. 
Większość podmiotów gospodarczych, prowadzących działalność, w wyniku której powstają 
w/w odpady, posiada decyzję, określającą sposób postępowania z nimi, nakładające 
obowiązek ich przekazywania do utylizacji wyspecjalizowanym jednostkom, co powinno być 
potwierdzone zawartą pisemnie umową z odbiorcą.  
Istotne zagrożenie może stwarzać niewłaściwy sposób postępowania z odpadami 
niebezpiecznymi, mogącymi skazić wody i gleby (odpadowe oleje, smary, płyny hamulcowe, 
baterie i akumulatory, świetlówki) przez osoby fizyczne. Nie są one zobowiązane do 
posiadania decyzji, określającej sposób postępowania ani nawet złożenia informacji w tym 
zakresie. Zdarza się więc, że odpady takie trafiają w nieodpowiednie miejsca.  
UWAGA ! 
Gospodarka odpadami jest przedmiotem odrębnego opracowania pt. Plan Gospodarki 
Odpadami dla Powiatu Sandomierskiego, będącego integralną częścią niniejszego 
programu oraz Planu Gospodarki Odpadami EZGDK. 
2.2.8  Hałas 
Hałas jest niepożądanym dźwiękiem spowodowanym ludzką działalnością. Zgodnie z ustawą 
p.o.ś. hałasem są dźwięki o częstotliwości od 16 Hz do 16.000 Hz niezależnie od źródła jak  
i czasu trwania. Hałas należy rozumieć jako zanieczyszczenie lub uciążliwość i z tego tytułu 
powinien być kontrolowany oraz powinny być podejmowane przeciwdziałania 
zanieczyszczeniom. W związku z tym określone są odpowiednie standardy a użytkownicy 
środowiska i organy władzy zostali zobowiązani do osiągania odpowiednich stanów 
akustycznych środowiska. Ocena stanu akustycznego środowiska obejmuje wszystkie źródła 
hałasu powstałego wskutek emisji lub w inny sposób. Podstawą oceny są dopuszczalne 
poziomy hałasu określone w rozporządzeniu

1

. W przepisie tym określa się dopuszczalne 

poziomy hałasu dla pory dziennej i nocnej oraz dla różnych obszarów (zabudowa mieszkalna, 
obszary objęte ochroną – uzdrowiska, parki narodowe, szkoły i szpitale). Dla terenów 
nieobjętych ograniczeniami, dopuszczalny poziom hałasu dla pory dziennej wynosi 60 dB 
(A). Występujący w środowisku naturalnym hałas spowodowany ludzką działalnością można 
podzielić na dwa strumienie: 

9

  hałas komunikacyjny – wytwarzany przez pojazdy samobieżne i ciągnione 

poruszające się po drogach lub po szynach, 

9

  hałas przemysłowy – wytworzony przez pracujące urządzenia, instalacje. Do tej 

grupy można zaliczyć również  dźwięki wytwarzane przez instalacje emisyjne 
celowe (np. nagłośnienia). 

2.2.8.1  Hałas komunikacyjny 
W powiecie sandomierskim ten typ hałasu stanowi największą uciążliwość dla środowiska. 
Jest on szczególnie uciążliwy dla ludności zamieszkałej w miastach wzdłuż głównych 
szlaków drogowych. Stopień zagrożenia hałasem zależy od: 

9

  natężenia ruchu pojazdów i struktury strumienia pojazdów oraz prędkości, 

9

  płynności strumienia pojazdów, 

9

  jakości i rodzaju nawierzchni drogowej, 

9

  rodzaju i szerokości drogi, 

                                                           

1

 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 stycznia 2002 r. w sprawie wartości progowych poziomów 

hałasu (Dz. U. Nr 2, poz.81) 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

38 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  ukształtowania terenu, 

9

  obudowy trasy komunikacyjnej,  

9

  odległości i rodzaju zabudowy. 

W 2002 r. w Sandomierzu zostały przeprowadzone przez WIOŚ w Kielcach pomiary 
natężenia ruchu pojazdów i hałasu drogowego. Na podstawie tych pomiarów dokonano oceny 
klimatu akustycznego na obszarach przyległych do głównych dróg i ciągów komunikacyjnych 
oraz wskazano możliwości obniżenia tła akustycznego.  
Pomiary zostały przeprowadzone w porze dziennej w 15-minutowych przedziałach 
czasowych w godzinach maksymalnego i w miarę równomiernego natężenia ruchu 
drogowego. Stanowiska pomiarowe usytuowane były w odległości 1 m od krawędzi jezdni, 
na wysokości 1,2 m od poziomu jezdni. Pomiary przeprowadzono w 99 miejscach. Średnie 
natężenie ruchu pojazdów dla wszystkich punktów pomiarowych wynosiło 239 
pojazdów/godz., a udział pojazdów ciężkich wynosił 11%. 
Największe przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu {60 dB(A)} zanotowano 

 

w ciągach drogi krajowej Tarnobrzeg – Sandomierz – Warszawa, i tak największy poziom 
hałasu wystąpił:  

9

  na odcinku ulicy Żwirki i Wigury i wynosił od 75,5 – 77,3 dB (A) przy natężeniu 

ruchu pojazdów od 1.464 do 1.956 pojazdów/godz., 

9

  ulicy Kwiatkowskiego od 70,5 do 74,6 dB (A) i natężeniu ruchu od 400 do 1.100 

pojazdów/godz., 

9

  ulicy Lwowskiej od 74,1 do 74,8 dB (A) przy natężeniu ruchu od 596 do 636 

pojazdów/godz., 

9

  ulicy Trześniowskiej 73,3 dB (A) przy natężeniu ruchu 672 pojazdów/godz., 

9

  ulicy Zawichojska (w ciągu obwodnicowym) od 72,9 – 74,6 dB (A) przy natężeniu 

ruchu od 728 do 940 pojazdów/godz., 

9

  ulicy Mickiewicza (odcinek za obwodnicą) 73,4 dB (A) przy natężeniu ruchu 520 

pojazdów/godz., 

9

  ulicy Ożarowskiej (od obwodnicy) 71,9 dB (A) i natężeniu ruchu 400 

pojazdów/godz., 

9

  ciągu drogi krajowej Sandomierz – Kraków - ulica Podzamcze 70,1 dB (A)  

i natężeniu ruchu 452 pojazdów/godz., 

9

  ulicy Krakowiskiej od 70,4 do 72,4 dB (A) i natężeniu ruchu od 380 do 400 

pojazdów/godz., 

9

  ciągu drogi krajowej Sandomierz – Lublin – ulica Lubelska 72,1 dB (A)  

i natężeniu ruchu 528 pojazdów/godz. 

Na drogach śródmiejskich największe przekroczenie natężenia hałasu zanotowano w ciągach 
ulic Koseły (od ulicy T.Króla do Mickiewicza), Mickiewicza (od ulicy Koseły do 
Zawichojskiej) i Zawichojska (od Mickiewicza do obwodnicy) i wynosiły one: 

9

  ulica Koseły 73,7 dB (A), przy natężeniu ruchu 604 pojazdy/godz., 

9

  ulica Mickiewicza od 71,3 do 73,4 dB (A), przy natężeniu ruchu od 520 do 984 

pojazdów/godz., 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

39 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  ulica Portowa (odcinek od Lwowskiej do Retmańskiej) 70,1 dB (A) i natężeniu 

ruchu 328 pojazdów/godz., 

9

  ulica Zawichojska 72,9 dB (A) i natężeniu ruchu 728 pojazdów/godz. 

Przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu od 5 do 10 dB zanotowano w ciągach ulic 
Mickiewicza od ulicy Kwiatkowskieg do Koseły, ulicy Słowackiego, Armii Krajowej, 
Ożarowskiej (od Mickiewicza do Kwitkowskiego), Różanej, 11 Listopada, Przemysłowej  
i Flisaków. 
Szczegółowe dane natężenia hałasu drogowego w Sandomierzu przedstawia mapa akustyczna 
stanowiąca Załącznik nr 2. 
Łączna długość ulic na których dokonano pomiarów i na których nie stwierdzono 
przekroczenia dopuszczalnej normy natężenia hałasu wynosiła 37,53 km, co stanowiło 
53,48 %. 
Przekroczenie normy:  

9

  od 0,1 do 5,0 dB (A) zanotowano na odcinku 6,71 km, co stanowiło 9,57 %, 

9

  od 5,1 do 10,0 dB (A) zanotowano odcinku 6,84 km, co stanowiło 9,75 %, 

9

  powyżej 10,1 dB (A) zanotowano na odcinku 19,08 km, co stanowiło 27,2 %. 

W ostatnim czasie przeprowadzona została modernizacja i przebudowa ciągu obwodnicowego 
z węzłem Kraków oraz droga do Tarnobrzega, co przyczyniło się do poprawy płynności 
ruchu. Polepszona została nawierzchnia ciągu i poszerzono jezdnie. Przebudowano 

 

i unowocześniono też  główny ciąg sandomierski, ulica Mickiewicza i Zawichojska, co ma 
szczególne znaczenie dla poprawy akustyki w obszarze gęstej zabudowy mieszkaniowej. 
Dalszą poprawę klimatu akustycznego Sandomierza można osiągnąć przez zakładanie zieleni 
przydrożnej. Powinno to mieć miejsce głównie wzdłuż trasy obwodnicowej, gdzie istnieją 
warunki do wysadzeń i istnieje największa potrzeba wyciszenia hałasu. 
Hałas komunikacyjny kolejowy nie stanowi tak dużego problemu jak hałas drogowy. Szlak 
kolejowy Ostrowiec – Sandomierz – Rozwadów w większości przebiega przez tereny 
niezabudowane. Większe odcinki w terenie zabudowanym przebiegają w Dwikozach  
i Sandomierzu w dzielnicy przemysłowej, gdzie nie ma to większego znaczenia. 
Również sam szlak kolejowy w ostatnich latach traci na intensywności na skutek złego stanu 
technicznego, zmiany struktury przewozów i ograniczenia ruchu kolejowego. Czynnikiem 
ograniczającym klimat akustyczny tego szlaku kolejowego jest dopuszczalna niska prędkość 
pojazdów (średnia 20 km/h), co ogranicza natężenia hałasu komunikacyjnego. 
2.2.8.2  Hałas przemysłowy 
Na terenie powiatu hałas przemysłowy nie stanowi powszechnego problemu, choć występują 
lokalnie okresowe przekroczenia dopuszczalnych norm zarówno w porze dziennej jak  
i nocnej. W 2001 r. zanotowano przekroczenia norm hałasu w porze nocnej w trzech 
zakładach. Przekroczenia wynosiły od 1,9 dB (A) do 7,9 dB (A) i wystąpiły w ZPOW 
„Dwikozy” w Dwikozach, Pilkington Polska w Sandomierzu oraz jednej kotłowni PEC  
w Sandomierzu. 
Przekroczenia w ZPOW „Dwikozy” i PEC w Sandomierzu występowały tylko w czasie 
kampanii produkcyjnej i ciepłowniczej. W 2002 r. przekroczenia dopuszczalnego hałasu 
wynosiły od 2,8 do 14,1 dB (A) i występowały zarówno w porze dziennej jak i nocnej  
w czasie kampanii produkcyjnej w ZPOW „Dwikozy”.  
Jak widać z powyższego zestawienia największy poziom hałasu występuje w ZPOW 
„Dwikozy” i ma on tendencję rosnącą w ciągu ostatnich dwóch lat. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

40 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

W pozostałych dwóch zakładach w 2002 r. nie zanotowano przekroczeń dopuszczalnego 
poziomu hałasu. Poprawienie klimatu akustycznego w tych zakładach osiągnięto na drodze 
zmian technologicznych i zmian rodzajów paliwa.  
2.2.9  Pola elektromagnetyczne  
Zgodnie z ustawą p.o.ś. pola elektromagnetyczne są to pola elektryczne, magnetyczne oraz 
elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0 Hz do 300 GHz. Do promieniowania 
elektromagnetycznego nie zalicza się promieniowania świetlnego termicznego i jonizującego. 
Ustawodawstwo w zakresie promieniowania elektromagnetycznego zalicza go do 
uciążliwości  środowiskowych (zanieczyszczeń), które podlega kontroli emisji. Regulacje 
obejmują również problematykę zapobiegania emisji i obowiązek osiągania odpowiedniego 
stanu jakości środowiska. 
Ochrona przed polami elektromagnetycznymi polega na: 

9

  utrzymaniu poziomów pól elektromagnetycznych poniżej lub co najwyżej na 

poziomie dopuszczalnym, 

9

  zmniejszaniu poziomów pól co najmniej do dopuszczalnych, gdy nie są one 

dotrzymane. 

Dopuszczalne poziomy pól są określone dla dwóch rodzajów terenu: przeznaczonych do 
zabudowy mieszkaniowej i dostępnego dla ludności.  
Monitoring poziomów pól elektromagnetycznych prowadzony będzie w ramach monitoringu 
państwowego środowiska. Realizatorem tego obowiązku będzie wojewoda. Do chwili obecnej 
brak jest danych o poziomach pól elektromagnetycznych zarówno w województwie jak  
i w powiecie.  
Źródłami tego promieniowania są systemy przesyłowe energii elektrycznej, stacje radiowe, 
telewizyjne i telefonii komórkowej, urządzenia radarowe, urządzenia diagnostyczne, 
terapeutyczne, różne urządzenia przemysłowe, a także domowe.  
Na terenie powiatu sandomierskiego jako źródło promieniowania elektromagnetycznego 
występuje jedna stacja radiolokacyjna i radarowa w Wilczycach oraz stacje (stacje bazowe) 
przekaźnikowe telefonii komórkowej: 

9

  w Koprzywnicy,  

9

  w Sandomierzu, 

9

  w Zawichoście,  

9

  w Gałkowicach gmina Wilczyce. 

2.2.10  Odnawialne źródła energii 
Na terenie powiatu sandomierskiego istnieje tylko jedna elektrownia wodna na rzece 
Koprzywianka w miejscowości Skwirzowa, gmina Łoniów o mocy ok. 20 kW oraz młyn 
wodny w Sulisławicach.  
Na terenie powiatu istnieją znaczne zasoby biopaliw w postaci słomy oraz drewna z plantacji 
sadowniczych. Istnieje też możliwość upraw rzepaku na potrzeby przemysłu paliwowego. 
2.2.11  Awarie przemysłowe i inne nadzwyczajne zagrożenia dla środowiska 
Na terenie powiatu sandomierskiego nie ma zakładów przemysłowych stwarzających 
zagrożenie poważną awarią przemysłową. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

41 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Zagrożenie wybuchem stwarza gazociąg wysokociśnieniowy Sandomierz-Ostrowiec. 
Nadzwyczajne zagrożenia mogą wystąpić na ruchliwych drogach krajowych, przebiegających 
przez powiat: Radom – Rzeszów, Tarnobrzeg – Warszawa, Sandomierz – Kraków 
Sandomierz – Annopol, Lipnik – Sandomierz – Jarosław. Drogami tymi przewożone są 
niebezpieczne  ładunki (paliwa, chemikalia, inne substancje) do i z zakładów wytwórczych  
i przetwórczych Sarzyny, Siarkopolu, Tarnobrzegu, Tarnowa, Jedlicz, Jasła. Wypadki 
samochodowe, rozszczelnianie zbiorników, zagubienie ładunków to najczęstsze powody 
wystąpienia zagrożeń. Na terenie powiatu nie ma specjalistycznej składnicy odpadów 
poawaryjnych, co stwarza kolejne ogniwo zagrożenia. 
Linia kolejowa Skarżysko Kamienna – Sandomierz – Przeworsk jest dopuszczona do 
przewozu  ładunków niebezpiecznych, co też stwarza nadzwyczajne zagrożenie dla 
środowiska. Trasa ta służy głównie do przewozu materiałów pędnych, w mniejszym stopniu 
chemikaliów oraz gazów i siarki. 
Zły stan torów tej trasy zwiększa ryzyko wystąpienia nadzwyczajnej awarii, ale zmniejszenie 
szybkości przewozów ogranicza częściowo rozmiary przyszłych awarii. 
Na terenie powiatu występuje pas gradowy o zwiększonej częstotliwości wystąpienia 
nawałnic gradowych. W dolinie Wisły występują zagrożenia powodziowe powstałe na skutek 
przerwania wałów. Ostatnie powodzie przyczyniły się do modernizacji, umocnień obwałowań 
Wisły oraz dopływów przepływających doliną Wisły. Odtworzenie uszkodzonych wałów, ich 
zmodernizowanie, przebudowa pompowni przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa 
przeciwpowodziowego. Również budowa nowych zbiorników retencyjnych przyczynia się do 
poprawy lokalnych zagrożeń powodziowych. W październiku 2003 r. został opracowany 
„Plan operacyjny ochrony przed powodzią dla powiatu sandomierskiego”. Najważniejsze 
działania wynikające z powyższego Planu dla uzyskania pełnego zabezpieczenia 
przeciwpowodziowego na terenie powiatu to: 

9

  podwyższenie  lewego wału cofkowego rzeki Trześniówki, który znajduje się na 

terenie województwa podkarpackiego, 

9

  wybudowanie przepompowni przy lewym wale rzeki Wisły, bezpośrednio 

powyżej ujścia rzeki Koprzywianki w Zawisełczu gm. Samborzec, 

9

  uzupełnienie wyposażenia magazynu przeciwpowodziowego, 

9

  dokonywanie okresowych przeglądów stanu technicznego urządzeń 

przeciwpowodziowych oraz dokonywanie bieżącej konserwacji i wymaganych 
remontów. 

Jednym z warunków minimalizacji zagrożenia powodziowego jest zwiększenie retencji 
zbiornikowej, która jest zbyt mała i nie pozwala na znaczące wyrównanie odpływów. 
Działania te winny objąć zarówno odbudowę i remonty zdewastowanych obiektów, jak 
również realizację całkowicie nowych przedsięwzięć. W powiecie sandomierskim lokalizacja 
planowanych zbiorników retencyjnych dotyczy głównie gmin:  

9

  Samborzec (zbiorniki: Koćmierzów, Jachimowice, Ryłowice, Bystrojowice, 

Krzeczkowice, Koprzywianka - na ciekach),  

9

  Wilczyce (zbiorniki: Łukawa na żródłach, Kolonia na rowie, Błota, Gorzelnia, 

Daromin I, Daromin II - na ciekach),  

9

  Koprzywnica (zbiornik Zbigniewice - na cieku). 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

42 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Ich realizacja wpłynie na kształtowanie zasobów wodnych głównie na terenach wiejskich,  
w tym rolniczych i leśnych jak też cennych przyrodniczo, predysponowanych do aktywizacji 
turystyki i rekreacji. 
2.3  Obszary ograniczonego użytkowania 
Obszar ograniczonego użytkowania w myśl p.o.ś. jest obszarem tworzonym w drodze prawa 
miejscowego, na którym na zasadzie wyjątku mogą występować przekroczenia standardów 
jakości  środowiska. Obszar ograniczonego użytkowania można ustanowić dla obszaru 
leżącego poza terenem, na którym funkcjonuje instalacja wymieniona w ustawie p.o.ś. 
Ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania jest możliwe tylko wtedy, gdy mimo 
zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie 
jest możliwe dotrzymanie standardów jakości  środowiska. Obszary ograniczonego 
użytkowania może tworzyć wojewoda w formie rozporządzenia lub rada powiatu w formie 
uchwały. 
Dla ustanowionego obszaru ograniczonego użytkowania określa się ograniczenia 

 

w korzystaniu z terenu na określone cele oraz inne zakazy i nakazy.  
Właścicielowi terenu znajdującego się w obszarze ograniczonego użytkowania z tytułu 
ograniczeń swobodnego korzystania, przestrzegania i realizowania zakazów i nakazów, 
przysługuje odszkodowanie od tego na rzecz kogo ustanowiony został obszar ograniczonego 
użytkowania. 
Mimo, że na terenie powiatu występują instalacje, dla których właściciele mogą ubiegać się  
o ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania (oczyszczalnie ścieków, składowanie 
odpadów, trasy komunikacyjne o ważnym znaczeniu krajowym, stacje elektroenergetyczne, 
radiokomunikacyjne i radiolokacyjne, dotychczas nie ustanowiono obszaru ograniczonego 
użytkowania. 
Obszarami ograniczonego użytkowania, opartymi o przepisy prawa wodnego (p.w.) są 
obszary ochronne zbiorników wód podziemnych (GZWP). Ograniczenia w korzystaniu z wód 
GZWP zostają wprowadzone „Warunkami korzystania z wód”, ustanowionymi zarządzeniem 
dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej (RZGW). 
Warunki korzystania z wód określają ograniczenia w poborze wód, wprowadzaniu ścieków 
do ziemi i do wód, wykorzystaniu ziemi na obszarze ochronnym w działalności gospodarczej. 
Na terenie powiatu znajdują się dwa GZWP, dla których powinny być ustanowione obszary 
ochronne i określone ograniczenia, nakazy i zakazy w korzystaniu z obszarów ochronnych. 
Do 2003 r. nie ma rozporządzenia dotyczącego obszarów ochronnych GZWP w powiecie. 
 
3  Standardy jakości środowiska 
Celem polityki ekologicznej państwa jest takie gospodarowanie środowiskiem, które 
zapewnia zachowanie tego środowiska w stanie odpowiadającym potrzebom zdrowotnym  
i bytowym człowieka, również w przyszłości. Cel ten przekłada się na działalność polegającą 
na likwidacji i zapobieganiu negatywnym skutkom działalności gospodarczej oraz na 
racjonalnym wykorzystaniu zasobów przyrodniczych (gospodarka wodna, leśnictwo, 
rolnictwo), surowcowych i terenowych (planowanie przestrzenne). 
Przy tworzeniu regionalnych i lokalnych programów ochrony środowiska należy określić jego 
stan, a w szczególności istniejące zasoby (czystość powietrza, wód, stan powierzchni ziemi) 
oraz potrzeby, wynikające z planów rozwoju społecznego i gospodarczego.  

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

43 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Potrzeby te są podstawą dla określenia wymagań w zakresie stanu środowiska, czyli 
standardu jakości środowiska. 
Na podstawie raportów WIOŚ - Stan Środowiska w Województwie Świętokrzyskim w latach 
2000, 2001 i 2002, stan środowiska w powiecie można ocenić: 

9

  czystość powietrza – ocena wykonana w oparciu o nowe zasady określone  

w ustawie prawo ochrony środowiska (p.o.ś.). Ze względu na ochronę zdrowia 
powiat został sklasyfikowany w zakresie stężeń NO

2

, SO

2

, Pb, CO, benzenu w 

klasie IIIb – (poziom tych zanieczyszczeń nie przekraczał dolnego progu 
oszacowania), a w zakresie stężeń pyłu PM10 i O

3

 – w klasie I – (poziom stężeń 

tych składników przekraczał górny próg oszacowania). Ze względu na ochronę 
roślin powiat został sklasyfikowany, w zakresie stężeń NO

2

 w klasie IIIb, SO

2

–II, 

a O

3

 – w klasie I. W klasyfikacji ogólnej, ze względu na kryteria ochrony zdrowia  

i ochrony roślin, cały powiat został zaliczony do klasy A, 

9

  czystość głównych rzek powiatu jest zła. Koprzywianka tylko na małym odcinku 

ma czystość wód klasy III, natomiast odcinki leżące poniżej  i powyżej 
środkowego biegu w granicach powiatu nie mieszczą się w żadnej klasie. Znacznie 
lepszą jakość wód mają dopływy Koprzywianki, Kacanka i Gorzyczanka, których 
wody osiągają klasę czystości I i II w większości wskaźników, a jedynie miano 
Coli i zawiesina mieści się w klasie III. Opatówka na całym swym biegu przez 
powiat sandomierski nie mieści się w żadnej klasie czystości wód. Stan ten 
pogarsza się. Odzwierciedleniem niezadowalającego stanu czystości rzek są 
wartości miano Coli, zawiesina, azotyny, fosforany i BZT5, które powodują,  że 
główne rzeki powiatu nie mieszczą się w żadnej klasie czystości lub obniżają klasę 
czystości w przypadku dopływów, 

9

  czystość Wisły na odcinku powiatu sandomierskiego nie mieści się w żadnej klasie 

czystości. Nie odpowiadają klasom czystości wód wskaźniki fizyko-chemiczne, 
wskaźniki sanitarne jak i hydrobiologiczne. Wpływ powiatu na stan czystości tej 
rzeki nie jest decydujący choć dopływy wpadające do Wisły na odcinku powiatu 
również nie mieszczą się w żadnej klasie czystości, 

9

  czystość wód podziemnych z ujęć z GZWP 422 jest dobra i nie wymaga 

uzdatniania, czystość wód z innych ujęć nie zawsze jest dobra i wymaga 
uzdatniania (Szewce, Zawichost), 

9

  czystość gleb – przeprowadzone badania w latach 1995 – 2000 wykazują spadek 

zanieczyszczeń gleby metalami ciężkimi i nieznaczny wzrost zawartości siarki  
w przeliczeniu na siarczany oraz wzrost zawartości wielopierścieniowych 
węglowodorów aromatycznych (WWA). Zawartość metali w glebie mieści się na 
poziomie zawartości naturalnych (zerowy stopień zanieczyszczenia). Siarczany  
i WWA mieszczą się w grupie gleb o podwyższonej zawartości tych 
zanieczyszczeń (I stopień zanieczyszczeń). 

 
4  Tendencje przeobrażeń środowiska przyrodniczego 
Zagrożenia dla środowiska występujące w powiecie sandomierskim mają swoje źródła  
w działalności człowieka. Zagrożenia pochodzenia naturalnego (wichury, opady nawalne, 
powodzie) nie występują z częstotliwością wymagającą podjęcia specjalnych działań 
zapobiegawczych. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

44 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

W wojewódzkim planie ochrony środowiska województwa świętokrzyskiego nie wymienia 
się powiatu sandomierskiego wśród terenów zagrożonych w wyniku działalności 
przemysłowej. Nie można jednak pominąć obszarów pogórniczych po wydobytych 

 

w odkrywkach surowców mineralnych. Największy obszar pogórniczy obejmuje tereny 
wyrobiska byłej kopalni siarki „Piaseczno’ i piasków baranowskich. Obszar pogórniczy leży 
w gminach Łoniów i Koprzywnica i obejmuje powierzchnię 212 ha. Dzisiaj na tym obszarze 
znajduje się składowisko odpadów komunalnych o powierzchni 6,80 ha. Teren pokopalniany 
od 1980 r., tj. od zakończenia eksploatacji piasków nie został zlikwidowany 

 

i zrekultywowany. Cały czas teren wyrobiska jest odwadniany. Rozpoczęta likwidacja 
odkrywki „Machów”, związana z równoczesnym wyłączeniem jej odwodnienia bez 
równoczesnej likwidacji odkrywki „Piaseczno”, grozi wystąpieniem niekorzystnych zmian  
w stosunkach wodnych w piętrze czwartorzędowym na obszarze lewobrzeżnej doliny Wisły 
na powierzchni około 4 km

2

. W pierwszej kolejności może to spowodować pojawienie się 

wód w lokalnych obniżeniach, z równoczesnym skażeniem tych wód siarkowodorem  
i degradacją wód podziemnych. 
Likwidacja obu kopalni powinna być prowadzona równolegle i w sposób skojarzony. Ma to 
szczególne znaczenie przy napełnianiu wyrobiska wodą. 
Zmieniony program likwidacji wyrobiska „Piaseczno” zachował rekreacyjny kierunek 
zagospodarowania wyrobiska i terenów przyległych oraz planu ochrony zasobów wodnych po 
odbudowie stosunków wodnych. Realizacja tego programu przyczyni się do stworzenia 
nowych walorów użytkowych terenów wcześniej zdegradowanych. Nowopowstały obiekt – 
zbiornik wodny o powierzchni 160 ha, wymagać  będzie ochrony przed niekorzystnym 
oddziaływaniem nowego otoczenia. Wokół zbiornika do 2010 r. powinny powstać obiekty  
i infrastruktura umożliwiająca realizowanie rekreacji i wypoczynku. To z kolei stworzy 
warunki do rozwoju usług turystycznych i zwiększenia zatrudnienia w obsłudze ruchu 
turystycznego. Rekultywacja terenów zdegradowanych wyeliminuje czynniki szkodliwe  
i uciążliwe dla środowiska, związane z terenami pogórniczymi. 
Kolejnymi terenami wymagającymi przeobrażeń  są tereny powyrobiskowe po kopalniach 
lessu i glin do produkcji cegieł na terenie gminy Dwikozy oraz wyrobiska po innych 
surowcach mineralnych (piaskach, żwirach, opokach i wapieniach) wydobywanych na 
potrzeby lokalne i gospodarstw rolnych. Tereny te powinny być wyrównane 

 

i zagospodarowane, najlepiej w kierunku leśnym. 
Znaczne, niekorzystne przeobrażenia  środowiska towarzyszą składowiskom odpadów. 
Powodują one zanieczyszczenia: wód odciekami, powierzchni ziemi odpadami wtórnie 
rozwiewanymi i roznoszonymi przez zwierzęta, zanieczyszczenie powietrza, wód, ziemi 
drobnoustrojami i gazami wysypiskowymi. Ograniczenie niekorzystnych przeobrażeń 
środowiska związanych z odpadami powinno być realizowane przez zamykanie małych, 
nieefektywnych i zapełnionych składowisk, ich uszczelnianie, odgazowanie 

 

i zrekultywowanie w kierunku zgodnym z planem zagospodarowania przestrzennego.   
W pierwszej kolejności dotyczy to składowisk: Samborzec, Słupcza i Piaseczno. Gminny 
Punkt Gromadzenia Odpadów Komunalnych w Koprzywnicy powinien być wykorzystane 
wyłącznie jako czasowy punkt magazynowania odpadów do czasu wywozu odpadów do 
innych zakładów unieszkodliwiania lub przerobu odpadów. Ograniczenie niekorzystnych 
przeobrażeń  środowiska wokół pozostałych składowisk powinno nastąpić na drodze ich 
modernizacji i przebudowy. 
Niekorzystne zmiany w środowisku oraz w krajobrazie powodują nielegalne wysypiska 
odpadów. Powinny one być sukcesywnie likwidowane przez wywóz złożonych odpadów  
i zagospodarowanie terenu po wysypiskach. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

45 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Niekorzystne przeobrażenia  środowiska przyrodniczego następują w pasach głównych 
szlaków drogowych. Jest to wynikiem emisji coraz większych natężeń hałasu oraz skażeń 
gleby, roślinności pyłami i gazami komunikacyjnymi, spowodowanych systematycznym 
wzrostem ruchu samochodowego. Tereny te powinny być monitorowane w zakresie hałasu 
(dotychczas realizowane to było tylko w Sandomierzu) oraz zanieczyszczeń gleb metalami 
ciężkimi i węglowodorami. 
Istotne dla powiatu są zagrożenia związane z bytowaniem ludzi, w szczególności zaś  
z uwolnieniami do środowiska ścieków, odpadów i zanieczyszczeń do powietrza. Zagrożenia 
te wynikają  głownie z nierównomiernego rozwoju kanalizacji, nie nadążającego za 
rozbudową wodociągów, i nie najlepszym stanem niektórych oczyszczalni. Trzy gminy nie 
mają ani kanalizacji ani oczyszczalni ścieków.  
Na terenie powiatu nie jest też rozwiązany problem oczyszczania wód opadowych – poza 
obszarem zakładów:  

9

  Pilkington Polska Sp. z o.o.,  

9

  Pilkington Automotive Poland Sp. z o.o.,  

9

  Schollglas Polska Sp. z o.o., 

9

  Zakłady Przetwórcze Surowców Chemicznych i Mineralnych „PIOTROWICE” 

spółka z o. o., 

9

  Spółdzielnia Transportu Wiejskiego, 

9

  TRANSNAFT Spółka z o. o., 

9

  Zakład Przetwórstwa Owoców SAMBOR Spółka z o. o. 

Niezbędne są tutaj budowy nowych oczyszczalni, podczyszczalni oraz kolektorów 
sanitarnych i burzowych. 
Największym zagrożeniem dla jakości powietrza jest niska emisja do powietrza, występująca 
głównie w okresie grzewczym. Powoduje ona wzrost stężeń dwutlenku siarki, pyłów  
i pojawianie się emisji PCDD/PCDF. Spada emisja zanieczyszczeń do powietrza. Jest ona 
osiągana głównie na drodze zmian paliwa (węgla na gaz), w mniejszym stopniu na drodze 
stosowania rozwiązań technologicznych ograniczających emisję pyłów i w jednym przypadku 
ograniczeniem emisji dwutlenku siarki. 
Odpady komunalne stwarzają zagrożenia dla środowiska na skutek nieprzestrzegania 
obowiązujących norm i braku spójnego systemu gospodarki nimi. Szczegółowe oceny są 
omówione w Powiatowym Planie Gospodarki Odpadami dla Powiatu Sandomierskiego  
Do najważniejszych problemów i zagrożeń w poszczególnych dziedzinach ochrony 
środowiska należy zaliczyć: problemy gospodarki wodnej, stepowienie krajobrazu wraz  
z upraszczaniem agrocenoz (poprawa sytuacji w zakresie ochrony przyrody i krajobrazu) oraz 
ochronę przeciwpowodziową.  
Głównie problemy ochrony środowiska powiatu związane są z gospodarką wodną. Występują 
tu deficyty wód, a najpoważniejszym zagrożeniem jest nieuporządkowana gospodarka 
ściekowa. Wynika z tego m.in. niska jakość wód z ujęć  płytkich. Brak uporządkowania 
gospodarki wodnej zaznacza się w postaci rozbieżności między stopniem zwodociągowania  
a stopniem skanalizowania terenów. O ile długość sieci wodociągowej powiatu wynosiła 
ponad 905 km, to długość sieci kanalizacyjnej tylko około 92 km, przy czym nie ma 
kanalizacji komunalnej w gminach Łoniów, Obrazów i Wilczyce (dane dot. roku 2001). Jest 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

46 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

to najpoważniejsza przyczyna zanieczyszczenia wód powierzchniowych i płytko zalegających 
wód podziemnych.  
Na terenie powiatu funkcjonuje 11 oczyszczalni ścieków komunalnych (trzy w Sandomierzu, 
po dwie w Dwikozach, Zawichoście i Klimontowie oraz w Koprzywnicy i Samborcu)  
o  łącznej dobowej przepustowości ok. 10 tys. m

3

/d. Większość oczyszczalni posiada spore 

rezerwy, bowiem średnie obciążenie waha się od 61 % (Samborzec) do 23 % (Klimontów),  
a obiekt w Zawichoście wykorzystuje ok. 32 % możliwości. Oprócz oczyszczalni ścieków 
komunalnych funkcjonuje 12 oczyszczalni przyzakładowych w tym 5 ścieków burzowych. 
W rejonach sadowniczych i warzywniczych lokalnym zagrożeniem jest obecność nadmiaru 
środków ochrony roślin i ich pozostałości w glebach i wodach. 
Bardzo istotnym zagadnieniem jest stepowienie krajobrazu, erozja gleb na terenach 
rolniczych i działania prewencyjne w tym zakresie. Ponieważ powiat sandomierski ma 
brunatno - i czarnoziemy lessowe wysokich klas bonitacyjnych, gleby te są pod szczególną 
ochroną prawną przed ich wyłączaniem z użytkowania rolniczego. Jednocześnie z uwagi na 
brak zadrzewień i zakrzewień  śródpolnych spełniających rolę wiatrochronną  są one silnie 
zagrożone na straty przez zmywanie i rozwiewanie (erozja wodna i wietrzna), zwłaszcza na 
terenach lessowych o spadkach powyżej 9 %.  
W zakresie ochrony przyrody obserwuje się zanik cennych siedlisk przyrodniczych w wyniku 
intensyfikacji gospodarowania - dotyczy to w szczególności cennych przyrodniczo siedlisk 
podmokłych. W wyniku zmiany stosunków wodnych następuje stopniowe osuszanie i zanik 
ekosystemów hydrogenicznych (szczególnie zagrożone są lasy bagienne i zarośla  łęgowe 
występujące w dolinach rzecznych). Zajmowanie terenów dolin pod zabudowę sprzyja 
wzrostowi zagrożenia powodziowego, tak jak to ma miejsce w gminach zlokalizowanych 
wzdłuż doliny Wisły. 
Intensywna gospodarka rolna zagraża również  łąkom i zbiorowiskom kserotermicznym. 
Siedliska te są często nadmiernie zamieniane na grunty orne, uproszczenie struktury 
krajobrazu rolniczego - zjawisko to jest wynikiem intensywnej gospodarki rolnej. 

 

W krajobrazie rolniczym występuje coraz mniej zadrzewień i zakrzewień śródpolnych, wysp 
leśnych, oczek wodnych, skarp, torfowisk, zagłębień bezodpływowych i in., co prowadzi do 
nadmiernego uproszczenia agrocenoz. Ekosystemy te pełnią w krajobrazie ważne funkcje 
biocenotyczne, glebochronne i wodochronne oraz stanowią „pułapkę” dla składników 
pokarmowych migrujących z agroekosystemów. Obserwuje się też zjawisko odwrotne, 
szczególnie na terenach o dużych spadkach lub polanach śródleśnych, gdzie narastają 
powierzchni odłogowe i gdzie następuje redukcja samosiewek drzew i krzewów.  
 
5  Podstawowe kierunki i zakres działań w ochronie środowiska 
5.1  Podstawowe kierunki i zakres działań niezbędnych do zachowania i poprawy 

standardów jakości środowiska  

Racjonalne użytkowanie zasobów naturalnych i poprawa jakości środowiska są nadrzędnymi 
celami polityki ekologicznej państwa. Cele te wyznacza dokument „II Polityka Ekologiczna 
Państwa”. Program Ochrony Środowiska dla Województwa Świętokrzyskiego, uwzględniając 
rzeczywisty stan środowiska w województwie, standardy jakości i specyficzne cechy regionu, 
określa strategię realizacji celów krajowych w regionie. Dla określenia celów i zadań  
w zakresie powiatowym, wynikających z celów przyjętych w skali kraju i województwa, 
należy uwzględnić specyficzne w powiecie cechy i potrzeby środowiska, wynikające  

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

47 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

z konkretnego stanu i zagrożeń jego poszczególnych elementów, a także z planów rozwoju 
społecznego i gospodarczego. 
Przyjęte dla powiatu sandomierskiego cele społeczne i gospodarcze, związane z rozwojem 
rolnictwa i infrastruktury związanej z przechowalnictwem produktów rolnych 

 

i sadowniczych, rozwojem turystyki i agroturystyki oraz tworzeniem przyjaznej infrastruktury 
dla jego mieszkańców są określone w sposób następujący: 

9

  intensyfikacja rozwoju rolnictwa, sadownictwa i warzywnictwa oraz zbytu płodów 

rolnych w oparciu o żyzne gleby i wysoką kulturę rolną, 

9

  wspieranie rozwoju turystyki i agroturystyki w oparciu o urozmaicony krajobraz  

o bogatej rzeźbie terenu, rezerwaty przyrody, liczne zabytki materialne 

 

i historyczne oraz kulturowe w powiecie sandomierskim. 

Dla osiągnięcia tych celów należy zwrócić szczególną uwagę na właściwą gospodarkę tymi 
zasobami z tendencją do podwyższenia standardów jakości  środowiska, w szczególności  
w odniesieniu do jakości wód i powierzchni ziemi. Wymaga to:  

9

  niezbędnego uszczelnienia systemu gospodarki odpadami w celu likwidacji 

uwolnień zanieczyszczeń do środowiska, zarówno w postaci odpadów, jak  
i substancji uwalnianych przez odpady, 

9

  redukcji zanieczyszczeń emitowanych do powietrza poprzez zmianę paliw  

w mieszkalnictwie, zarówno większych aglomeracji (zastąpienie paliw stałych 
olejem opałowym lub gazem ziemnym w kotłowniach osiedlowych) jak 

 

i w zabudowie rozproszonej, wiejskiej (zastąpienie węgla, drewna, biomasą lub 
gazem ziemnym). 

Stan  środowiska powiatu sandomierskiego mieści się w krajowych średnich standardach 
jakości dla terenów nieprzemysłowych. Cele programu ochrony środowiska dla tego obszaru 
koncentrować się powinny, zatem na zachowaniu i podwyższeniu jakości  środowiska,  
w szczególności w zakresie poprawy czystości wód, zachowania stanu przyrody, 
zmniejszenia emisji zanieczyszczeń do powietrza i uszczelnieniu systemów gospodarki 
odpadami. 
II Polityka Ekologiczna Państwa wyznacza, w zakresie racjonalnego użytkowania zasobów 
naturalnych, zmniejszenie zużycia surowców nieodnawialnych poprzez redukcję ilości 
odpadów w wyniku wprowadzania technologii niskoodpadowych, a także poprzez odzysk 
składników z wytwarzanych odpadów. Racjonalnemu użytkowaniu zasobów naturalnych 
służyć ma nowa strategia ochrony wód, polegająca na przywróceniu jakości wód 
powierzchniowych i podziemnych do stanu wynikającego z planowanego sposobu ich 
użytkowania oraz potrzeb związanych z ich funkcjami ekologicznymi. Wody podziemne 
powinny być  użytkowane wyłącznie do potrzeb ludności, jako woda pitna i do celów 
przemysłu spożywczego, natomiast dla potrzeb rolnictwa, przemysłu i energetyki będą 
użytkowane wody powierzchniowe, poddawane odpowiedniemu oczyszczaniu przed i po 
zastosowaniu. 
W okresie do 2010 r. powinna nastąpić całkowita likwidacja zrzutu ścieków 
nieoczyszczonych z miast i zakładów przemysłowych oraz redukcja ładunku zanieczyszczeń 
– w stosunku do stanu z 1990 r. – o 50 % w ściekach przemysłowych, o 30 % w ściekach 
komunalnych z miast i osiedli wiejskich, i o 30 % ze spływu powierzchniowego w rolnictwie. 
Jednocześnie nastąpić powinno zmniejszenie zużycia wody do celów przemysłowych o 50 % 
(w przeliczeniu na wartość produkcji sprzedanej). Obniżenie zużycia energii do 2010 r. 
o 25 % na jednostkę PKB, a o 50 % do 2025 r. (w stosunku do 2000 r.) ma zapewnić 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

48 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

osiągnięcie planowanych w skali UE wskaźników zmniejszenia surowców energetycznych. 
Efekt ten zostanie pogłębiony poprzez zwiększenie w produkcji energii udziału energii ze 
źródeł odnawialnych (energia wody i wiatru, energia geotermiczna, energia słoneczna, 
spalanie biomasy i odpadów), co najmniej dwukrotnie w roku 2010 w stosunku do roku 2000. 
Jako cele średniokresowe – do 2010 r. – II Polityka Ekologiczna oraz Program Wykonawczy 
do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002-2010 z 2002 r. wprowadza realizację zadań 
związanych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii wprowadzonych do 
wojewódzkich i powiatowych programów zrównoważonego rozwoju, regionalnych 

 

i gminnych planów energetycznych i planów zagospodarowania przestrzennego.  
W ochronie powietrza przed zanieczyszczeniami cele ekologiczne określają konwencje  
i porozumienia międzynarodowe, których Polska jest uczestnikiem lub przygotowuje się do 
uczestnictwa. Do 2010 r. należy zmniejszyć emisję: pyłów średnio o 75 %, dwutlenku siarki  
o 56 %, tlenków azotu o 31 %, lotnych związków organicznych o 4 % (poza metanem), 
amoniaku o 8 %

1

. Konieczne będzie ograniczenie emisji toksycznych metali ciężkich (rtęci, 

ołowiu, kadmu), trwałych zanieczyszczeń organicznych (pestycydy, WWA, dioksyny  
i furany, PCB), co z kolei będzie wymagało wycofania z użytkowania do 2005 r. benzyny 
ołowiowej, ograniczania lub wycofania z użytkowania wyrobów i urządzeń zawierających 
metale ciężkie, PCB, substancje niszczące warstwę ozonową. W latach 2008-2012 należy 
zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych do wielkości nie przekraczającej 94 % tej emisji  
w 1988 r. i spełnić wymagania Protokołu z Kioto. 
5.2  Cele ekologiczne na lata 2003 – 2010 
5.2.1  Zachowanie różnorodności biologicznej  
Celem generalnym Strategii Rozwoju Województwa Świętokrzyskiego, a także Strategii 
Rozwoju Powiatu jest „wzrost atrakcyjności obszaru dla rozwoju społecznego  
i gospodarczego”, zaś jednym z celów priorytetowych, warunkujących jego osiągnięcie jest 
„ochrona i racjonalne wykorzystanie zasobów przyrody ...”. Główne cele odnoszące się do tej 
dziedziny ochrony środowiska są następujące: 

9

  ochrona i wzrost różnorodności biologicznej i krajobrazowej na całym terenie 

województwa, 

9

  dalszy rozwój systemu obszarów chronionych, 

9

  oszczędne i racjonalne korzystanie z zasobów surowców mineralnych oraz 

zminimalizowanie niekorzystnych skutków ich eksploatacji, 

9

  uzyskanie i utrzymanie wysokiej jakości wód powierzchniowych poprzez budowę  

i rozbudowę kanalizacji sanitarnej i deszczowej wraz z infrastrukturą 
towarzyszącą, 

9

  przejście na całościowe gospodarowanie zasobami wodnymi realizowane 

 

w układzie zlewniowym, 

9

  osiągnięcie zamierzeń wojewódzkiego programu małej retencji, 

9

  wdrożenie trwale zrównoważonej, wielofunkcyjnej gospodarki leśnej 

odpowiadającej krajowej i europejskiej polityce ekologicznej. 

Diagnoza 
Obecny stan różnorodności biologicznej i krajobrazowej powiatu jest wypadkową 
oddziaływań antropogenicznych i naturalnych procesów przyrodniczych, przy czym to 

                                                           

1

 w stosunku do stanu w 1990 r. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

49 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

głównie działania gospodarcze kształtują stan środowiska i przyrody tego terenu. Istotne 
negatywne skutki tych oddziaływań w ciągu wielu lat uwarunkowane są przez następujące 
czynniki: 

9

  intensyfikacja i chemizacja rolnictwa, 

9

  niedostatki w zarządzaniu przestrzenią oraz w zarządzaniu ochroną środowiska, 

9

  nadmierne odlesienia, 

9

  osuszanie, zmiany warunków hydrogeologicznych w dolinach rzecznych i na 

torfowiskach, 

9

  zanieczyszczenia  środowiska (głównie wód); zrzut nieoczyszczonych lub 

niedoczyszczonych ścieków, w tym włączanie urządzeń kanalizacyjnych do sieci 
drenarskiej, 

9

  lokalnie – intensywny rozwój przemysłu (z równoczesnym zaniedbaniem ochrony 

środowiska) – np. odkrywkowe pozyskiwanie surowców mineralnych. 

Dewastacja zasobów przyrody wynika z upraszczanie i skracanie biegu dolin rzecznych, 
osuszania terenów podmokłych i odprowadzania ścieków nieoczyszczonych. 
Szczególnie uciążliwą formą antropopresji jest zajmowanie pod zabudowę rozproszoną 
terenów o wybitnych walorach przyrodniczych i krajobrazowych, w tym zabudowa dolin 
rzecznych. Istotnym zagrożeniem dla przyrody obszarów chronionych jest brak odpowiednich 
zapisów w planowaniu przestrzennym, który skutkuje nie zachowywaniem zasad ochrony  
i kształtowania  ładu przestrzennego osiedli, w tym rozpraszanie zabudowy, wyprowadzanie 
zabudowy na odległości większe niż 300 m od istniejących zabudowań wsi, zajmowanie 
terenów pod budowę w dolinach rzek, lokalizowanie obiektów w pasie o szerokości 10 m od 
linii brzegowej zbiorników wodnych lub budowa obiektów architektonicznie kolidujących  
z krajobrazem. 
Poprawa w zakresie ochrony różnorodności biologicznej wymaga wzmocnienia roli obszarów 
chronionych w systemie planowania przestrzennego. Utrzymanie dotychczasowego 

 

i sukcesywne przywrócenie pożądanego stanu różnorodności biologicznej i krajobrazowej 
wymaga zwiększenia skuteczności wszystkich działań i narzędzi wzmacniających 
różnorodność biologiczną i krajobrazową, szczególnie skuteczności narzędzi planistycznych 
(plan zagospodarowania przestrzennego) jako narzędzia ochrony przyrody i krajobrazu oraz 
kształtowania ładu przestrzennego. Należy wprowadzić zakaz dokonywania zmian stosunków 
wodnych, osuszania starorzeczy, bagien i likwidacji oczek wodnych. 
Niezbędna jest też likwidacja obszarów konfliktowych, wzrost społecznej  świadomości 
ekologicznej oraz uzyskanie społecznej akceptacji dla niezbędnych działań. Ważnym 
elementem jest rozwój rolnictwa ekologicznego, podobnie jak ekologizacja gospodarki leśnej.  
Kierunki działań 

9

  zwiększenie skuteczności narzędzi planistycznych (plan zagospodarowania 

przestrzennego) jako narzędzia ochrony gleb rolniczych, przyrody i krajobrazu, 

9

  przeciwdziałanie erozji gleb, 

9

  zwiększenie powierzchni terenów objętych ochroną prawną oraz poprawa 

ciągłości i spójności przestrzennej systemu obszarów chronionych w granicach 
powiatu i na styku z sąsiednimi powiatami, 

9

  wzmocnienie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt na terenie powiatu, 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

50 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  wspieranie rolnictwa ekologicznego, w tym zwłaszcza wspieranie zachowania 

tradycyjnych praktyk rolniczych na terenach przyrodniczo cennych w celu 
utrzymania urozmaiconego krajobrazu rolniczego, 

9

  podniesienie poziomu świadomości ekologicznej społeczeństwa w zakresie 

korzyści z zachowania różnorodności biologicznej i krajobrazowej. 

Zadania  
1. Zwiększenie skuteczności narzędzi planistycznych (plan zagospodarowania 

przestrzennego) jako narzędzia ochrony przyrody i krajobrazu. 

1.1. Przegląd miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego pod kątem 

zabezpieczenia obszarów i gleb chronionych przed niewłaściwym inwestowaniem przez 
ewentualne wprowadzenie odpowiednich zapisów (dot. zajmowania terenów pod 
zabudowę, nie rozpraszania zabudowy, ograniczenia eksploatacji surowców naturalnych, 
lokalizowania obiektów w pasie o szerokości 10 m od linii brzegowej zbiorników 
wodnych. 

1.2. Analiza trybu wydawania pozwoleń wodnoprawnych pod kątem możliwości 

wprowadzenia przyrodniczej oceny przedsięwzięć zmieniających ilościowo lub 
jakościowo stosunki wodne obszaru.  

1.3. Opracowanie przeglądu istniejących i planowanych terenów chronionych, co do których 

istnieje potrzeba wnioskowania oraz uwzględnienia ich w planach zagospodarowania 
przestrzennego oraz w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania 
przestrzennego. 

2.   Wzmocnienie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt na terenie powiatu 
2.1. Przeprowadzenie  inwentaryzacji siedlisk gatunków zagrożonych i cennych na terenie 

powiatu i przygotowanie planów ich ochrony. 

2.2. Określenie potrzeb w zakresie renaturyzacji zniszczonych ekosystemów i siedlisk 

przyrodniczych, szczególnie leśnych i wodno-błotnych, szczególnie w zakresie obudowy 
biologicznej cieków. 

2.3.Wspieranie działań promocyjnych i edukacyjnych ukierunkowanych na wyeliminowanie 

podpalania łąk i przydroży na terenie gmin i powiatu. 

3.  Zachowanie tradycyjnego, urozmaiconego krajobrazu rolniczego na terenie powiatu 
Ten kierunek działań  ściśle związany z ochroną i racjonalną gospodarką zasobami 
naturalnymi lasów i rzek oraz z zachowaniem różnorodności biologicznej w krajobrazie  
z dominującym typem małych i średnich gospodarstw o tradycyjnym sposobie 
gospodarowania. Produkty takich gospodarstw powinny być uznawane za „ekologiczne”,  
z uwagi na znikomą ilość stosowanych chemicznych środków plonotwórczych i korzystne 
warunki czystego środowiska powiatu. Utrzymanie tradycyjnych technik rolniczych jest 
szczególnie ważne dla zachowania wielu cennych ekosystemów otwartych np. łąk 
stanowiących siedliska awifauny (całość ptaków zamieszkujących określony obszar) i stanowi 
istotny czynnik ochrony czynnej i restytucji siedlisk zagrożonych. 
Zadania  
1.  Poszukiwanie możliwości i programów wspierania, w tym środków UE, tradycyjnego 

rolnictwa drobnotowarowego. 

2.  Promowanie produktów rolniczych pochodzących z gospodarstw o tradycyjnym typie 

gospodarowania jako produktów ekologicznych. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

51 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

3.  Opracowanie programu wspierania rozwoju gospodarstw agroturystycznych we 

wszystkich gminach, a szczególnie tam, gdzie dotychczas brak form tej działalności. 

4.  Zwiększenie poziomu świadomości ekologicznej społeczeństwa w zakresie jego roli  

w ochronie przyrody jako elementu środowiska. 

5.  Wdrażanie działań w zakresie wzrostu świadomości zagadnień różnorodności 

biologicznej i ich roli w rozwoju gmin i powiatu. 

5.2.2  Wzbogacenie i racjonalna eksploatacja zasobów leśnych  
Diagnoza 
Lasy spełniają wielorakie funkcje produkcyjne i społeczne, ale przede wszystkim mają bardzo 
istotne znaczenie ekologiczne jako podstawowy czynnik regulujący równowagę hydrosfery, 
(powierzchnia wodna ziemi) atmosfery i pedosfery (powierzchniowa warstwa skorupy 
ziemskiej powstała na skutek działania czynników glebotwórczych). Są one, więc zasobem 
gwarantującym bezpieczeństwo ekologiczne państwa w tym głównym gwarantem 
różnorodności ekosystemowej, gatunkowej i genetycznej. Założenia II Polityki Ekologicznej 
Państwa wskazują na potrzebę wzbogacania i właściwej eksploatacji zasobów leśnych.  
Z ustaleń zawartych w tym dokumencie wynikają cele ekologiczne w odniesieniu do ochrony 
lasów, tj.:  

9

  wzrost lesistości do 30 % w roku 2020 i do 33 % w roku 2050, 

9

  zapewnienie trwałości i wielofunkcyjności lasów.  

Wskaźnik lesistości powiatu sandomierskiego jest  bardzo  niski,  co  jest  związane  
z zachowaniem najlepszych gleb dla rolnictwa. Jest on częściowo rekompensowany wyższym 
wskaźnikiem sadownictwa wynoszącym dla powiatu 12,3 % wobec 2,5 % dla województwa 
świętokrzyskiego. Jednak z uwagi na wzrost zagrożenia stepowieniem terenu powiatu należy 
rozważyć wprowadzanie zalesień i zadrzewień tam, gdzie warunki siedliskowe na to 
pozwalają. Biorąc pod uwagę wysoce niewystarczające zasoby wody i możliwości jej retencji 
należy założyć potrzebę wzbogacenia zasobów leśnych. Nie znaczy to jednak, że wszystkie 
grunty praktycznie zgłaszane do zalesienia powinny być zalesione, część obszarów torfowisk 
i łąk powinna być zachowana z uwagi na ochronę różnorodności biologicznej i krajobrazowej. 
Celem działań w zakresie poprawy stanu środowiska i przeciwdziałania stepowieniu jest: 

9

  wzmaganie korzystnego wpływu lasów na środowisko przyrodnicze, powiększanie  

i ochrona zasobów leśnych i dostosowanie lasów i leśnictwa do wypełniania 
różnych funkcji przyrodniczych i społecznych, 

9

  wdrażanie programu ochrony gleb leśnych, a szczególnie jej substancji organicznej, 

9

  stosowanie analizy kryteriów i wskaźników do oceny skuteczności prowadzonych 

działań w określonych odcinkach czasu. 

Zadania  
Powiększanie i ochrona zasobów leśnych i dostosowanie lasów i leśnictwa do wypełniania 
różnych funkcji przyrodniczych i społecznych: 
1.  Sporządzenie planu urządzenia lasu zgodnego ze stanem siedlisk i potrzebami ochrony 

przyrody, a szczególnie pod kątem tworzenia korytarzy ekologicznych. 

2.  Przygotowanie i wdrożenie programu edukacyjno-informacyjnego w celu podniesienia 

świadomości potrzeb ochrony lasów jako zasobów przyrodniczych (szczególnie 

 

w zakresie przeciwpożarowym – wypalanie wiosenne, potrzeby ochrony korytarzy 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

52 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

ekologicznych, przejść dla zwierzyny oraz zapobieganie ich zaśmiecaniu) adresowanego 
do mieszkańców wsi i młodzieży. 

5.2.3  Ochrona wód 
Ochrona wód powierzchniowych powiatu, wymaga poprawy w zakresie gospodarki 
ściekowej poprzez: 

9

  rozbudowę sieci kanalizacyjnej i wyrównanie dysproporcji między długością sieci 

wodociągowej a kanalizacyjnej, 

9

  modernizację i budowę oczyszczalni ścieków, spełniających wymogi UE, 

9

  likwidację niezorganizowanych zrzutów, 

9

  budowę podczyszczalni i kanalizacji burzowych w centrach miejskich. 

Potrzeby w tym zakresie przedstawiono w tabelach 5.2.3.1 oraz 5.2.3.2. 

Tabela 5.2.3.1. Rozbudowa sieci kanalizacyjnej 

projektowana długość  

km w latach 

nakłady  

tys. zł. 

Lp gmina 

2003-

2005 

2006-

2010 

2011-

2015 

razem 

2003- 

2005 

2006-

2010 

2011-

2015 

razem 

1. 

Sandomierz 
(rozwój i moderni-
zacja sieci 
kanalizacyjnej) 

40 15

10

65

14.000

18.000 

15.000 

47.000 

2. Koprzywnica 

30 

30

- 60

5.500

5.500  - 

11.000 

3. Zawichost 

1,4 

5 

4 10,4

720

2.000 1600  4.320 

4. 

Dwikozy  
(dwie koncepcje) 

bd* bd*

bd*

140,9 
130,9

bd*

bd* bd* 

40.301 
37.253 

5. Klimontów 

9,8 

23

32,1

64,9

1.887

4.646 6610 13.143 

6.  Łoniów 47,7 

50

- 

97,7

1.120

1.300 

- 

2.420 

7. 

Obrazów 

12,7 - - 

12,7

2.900

- - 

2.900 

8. Samborzec 

13,8 

48,0

36,9

98,7

2.281,6

bd* bd* 

 

9. 

Wilczyce 

bd* 

bd*

bd*

- - - -  - 

* brak szczegółowych danych co do harmonogramu budowy i związanych z tym nakładów  

Tabela 5.2.3.2. Budowa i rozbudowa oczyszczalni ścieków 

Lp. gmina 

lokalizacja 

wydajność 

m

3

/dobę 

liczba obsł. 

mieszkańców 

lata 

realizacji 

nakłady 

mln.zł 

1. 

Koprzywnica 

Trzykosy - Beszyce 

300 

2.000 

2005-

2007 

2,5 

2. 

Zawichost 
(rozbudowa i 
modernizacja) 

Zawichost 195 

1.200 

2004-

2005 

1,5 

3. Dwikozy 

Kępa Chwałowska 
Mściów 

1.150

1

9.400 bd* 

4,5 

                                                           

1

 zapotrzebowanie gminy 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

53 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

4. Klimontów 

Oczyszczalnie 
przydomowe 

sztuk 23 

150 

2004-

2013 

0,28 

5. 

Łoniów

1

Sulisławice (BIOPAN 
35) 
Świniary 
Chodków 
Królewice 
Wólka Gieraszowska 
Kacanka 

20 do 

285

2

bd*  

2004-

2006 

2,1 

6. Obrazów 

Święcica 
Oczyszczalnie 
przydomowe 

18,9 

sztuk 89 

ok.100 

ok. 500 

2004-

2012 

bd* 

7. 

Samborzec 
(rozbudowa i 
modernizacja) 

Samborzec 

wzrost 

o 340  

bd* 2003 

2,8 

8. Wilczyce 

- 

bd* 

bd* 

bd* 

- 

* brak szczegółowych danych

 

5.2.4  Zmniejszanie energochłonności gospodarki i wzrost wykorzystania energii ze 

źródeł odnawialnych 

A. Zmniejszenie energochłonności gospodarki 
Jednym z podstawowych celów polityki ekologicznej państwa jest zmniejszanie 
energochłonności gospodarki, zarówno w procesach wytwórczych jak i w świadczeniu usług 
oraz w gospodarce miejskiej i gospodarstwach domowych. Polityka ekologiczna państwa 
przewiduje do roku 2010 spadek zużycia energii w przeliczeniu na jednostkę PKB o 25 %  
w stosunku do 2000 r.  
Realizacja tego celu będzie wymagała zaangażowania instytucji publicznych, przedsiębiorstw 
i obywateli w działania w zakresie wprowadzania i upowszechniania wysoce 
energooszczędnych technologii i wyrobów.  
Zasadnicze kierunki działań w celu dalszego zmniejszania jednostkowego zużycia energii we 
wszystkich dziedzinach sfery produkcji, świadczenia usług i konsumpcji będą polegały na:  

9

  szerokim wprowadzaniu wysoce energooszczędnych technologii i urządzeń w tych 

dziedzinach produkcji i usług, których aktywność zostanie utrzymana lub będzie 
wzrastać, a także szerokim wprowadzaniu takich technologii i urządzeń do 
stosowania w gospodarstwach domowych, instytucjach publicznych i obiektach 
użyteczności publicznej, 

9

  zmniejszeniu strat energii, zwłaszcza energii cieplnej, w systemach przesyłowych, 

poprawie parametrów energetycznych budynków oraz dalszym podnoszeniu 
sprawności wytwarzania energii i tym samym dalszej poprawie relacji pomiędzy 
ilością wytwarzanej energii finalnej oraz ilością zużywanej energii pierwotnej. 

Działaniom w zakresie zmniejszania energochłonności musi towarzyszyć kontynuowanie 
przedsięwzięć zmieniających sposób zaspokajania istniejących potrzeb energetycznych, 
przede wszystkim strukturę wykorzystania nośników energii, w kierunku dalszego 
zwiększania udziału energii elektrycznej w ogólnym zużyciu energii finalnej (a zmniejszania 
finalnego zużycia energii pochodzącej bezpośrednio ze spalania paliw), zwiększania udziału 

                                                           

1

 rozważane są warianty 16 lokalnych oczyszczalni wiejskich bądź sieci oczyszczalni indywidualnych 

2

 dotyczy lokalnych oczyszczalni wiejskich 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

54 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

w produkcji energii gazu i ropy naftowej (w miejsce węgla), a także wzrostu udziału  
w produkcji energii elektrycznej i cieplnej energetycznych nośników odnawialnych (energia 
wody i wiatru, energia geotermalna, energia słoneczna, energia z biomasy) oraz pochodzącej 
z odpadów. 
 
Cel nadrzędny 
Zrównoważone i racjonalne gospodarowanie energią w powiecie 
Cele szczegółowe i zadania: 
1.  Racjonalizacja wykorzystania energii w powiecie: 

1.1. 

Opracowanie i uchwalenie powiatowego planu energetycznego. 

1.2. 

Dokonanie przeglądu budynków użyteczności publicznej na terenie powiatu  
w celu oceny możliwości przeprowadzenia działań modernizacyjnych (ocieplenia, 
wymiana lub naprawa stolarki okiennej i drzwiowej, usprawnienie sieci 
wewnętrznej centralnego ogrzewania). 

1.3. 

Wykonanie działań modernizacyjnych w powiatowych obiektach i budynkach 
użyteczności publicznej. 

1.4. 

Oszacowanie możliwości przyłączenia do sieci c.o. nowych odbiorców, tam gdzie 
istnieją rezerwy mocy w miejskich systemach ciepłowniczych. 

2.  Zmniejszenie energochłonności procesów wytwórczych, świadczenia usług oraz 

konsumpcji: 
2.1. 

Dokonanie przeglądu obiektów i budynków użyteczności publicznej znajdujących 
się na terenie powiatu w celu oceny możliwości zastosowania w nich 
energooszczędnych urządzeń i oświetlenia. 

2.2. 

Przeprowadzenie modernizacji w powiatowych obiektach i budynkach 
użyteczności publicznej w celu uzyskania oszczędności energii.  

2.3. 

Wymiana oświetlenia ulicznego na energooszczędne.  

2.4. 

Dokonanie przeglądu  źródeł i sieci przesyłu ciepła mającego na celu ocenę 
możliwości ich modernizacji. 

2.5. 

Modernizacja układów technologicznych w ciepłowniach poprzez wprowadzanie 
nowoczesnych technik spalania paliw (palniki niskoemisyjne) instalacji do 
ograniczenia emisji pyłów i SO

2

. 

2.6. 

Modernizacja sieci ciepłowniczych. 

B. Wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych 
Zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie paliwowo-energetycznym 
regionu jest istotnym elementem realizacji zasady zrównoważonego rozwoju. Wykorzystanie 
istniejących w regionie zasobów energii odnawialnej i zwiększanie ich potencjału sprzyja 
oszczędzaniu zasobów nieodnawialnych i wspomaga działania na rzecz poprawy warunków 
życia mieszkańców regionu. Ułatwia także osiągnięcie założonych celów w zakresie 
obniżenia emisji zanieczyszczeń do powietrza i ogranicza szkody w środowisku związane ze 
spalaniem paliw kopalnych. 
Wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii może stać się czynnikiem pobudzającym 
rozwój powiatu przez: 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

55 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  zwiększanie lokalnej przedsiębiorczości i tworzenie nowych miejsc pracy  

w dziedzinie produkcji urządzeń oraz montażu i eksploatacji instalacji 
wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych, 

9

  zmianę kierunku przepływu strumieni płatności za energię (przy wykorzystaniu 

odnawialnych  źródeł energii pieniądze pozostają na obszarze powiatu stanowiąc 
dodatkowe źródło dochodów dla miejscowej ludności), 

9

  uzyskanie oszczędności w wydatkach na energię odbiorców końcowych, 

9

  stymulowanie rozwoju nowoczesnych technologii i modernizacji infrastruktury 

technicznej, 

9

  zmniejszenie negatywnego wpływu działalności człowieka na środowisko 

naturalne przez likwidację niskiej emisji z kotłów węglowych małej i średniej 
mocy, 

9

  tworzenie proekologicznego wizerunku powiatu. 

Do podstawowych działań w zakresie rozwoju wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych 
powinny należeć:  

9

  rozwój energetyki odnawialnej na szczeblu powiatowym i lokalnym, pracującej  

w układach zdecentralizowanych na powiatowe i lokalne potrzeby,  

9

  popularyzacja i wdrażanie najlepszych praktyk w dziedzinie wykorzystania energii 

ze źródeł odnawialnych, w sferze rozwiązań technologicznych, administracyjnych  
i finansowych, 

9

  co najmniej podwojenie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w 2010 r. 

stosunku do roku 2000, 

9

  wprowadzenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii do powiatowych 

programów ochrony środowiska, a także do powiatowych i gminnych planów 
energetycznych oraz do planów zagospodarowania przestrzennego. 

 
Cel nadrzędny 
Zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie paliwowo-energetycznym 
powiatu. 
Cele szczegółowe i zadania: 
1.  Wprowadzenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii do gminnych 

programów ochrony środowiska, a także do powiatowego i gminnych planów 
energetycznych oraz do planów zagospodarowania przestrzennego. 
1.1. 

Opracowanie i uchwalenie powiatowego planu energetycznego. 

1.2. 

Wprowadzenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii do powiatowych  
i gminnych programów ochrony środowiska.  

2.  Zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie paliwowo-

energetycznym powiatu o 50 % w stosunku do 2000 r.  
2.1. 

Oszacowanie zasobów odnawialnych źródeł energii w powiecie. 

2.2. 

Wyznaczenie i uwzględnienie w planach zagospodarowania przestrzennego 
obszarów preferowanych do rozwijania infrastruktury energetycznej opartej na 
źródłach odnawialnych. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

56 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

2.3. 

Dokonanie oceny możliwości wykorzystania gruntów klasy VI i V pod uprawę 
roślin energetycznych. 

2.4. 

Instalacja w powiatowych obiektach i budynkach użyteczności publicznej 
kotłowni na paliwa „przyjazne” środowisku. 

3.  Wspieranie przedsięwzięć dotyczących korzystania z ekologicznych źródeł energii  

w gospodarstwach indywidualnych. 
3.1. 

Prowadzenie akcji uświadamiających korzyści z wykorzystania odnawialnych 
źródeł energii, a także informujących o możliwościach skorzystania z pomocy 
finansowej oraz technicznej. 

3.2. 

Stworzenie systemu zachęt do budowy i modernizacji kotłowni wykorzystujących 
paliwa „przyjazne” środowisku. 

3.3. 

Rozbudowa sieci gazowej w powiecie i przyłączanie nowych odbiorców. 

5.2.5  Ochrona powietrza 
Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami jest jednym z ważniejszych kierunków działań 
w ochronie środowiska. Polityka państwa w zakresie ochrony powietrza przed 
zanieczyszczeniami charakteryzuje się:  

9

  promowaniem zasady ograniczania zanieczyszczeń u źródła, poprzez zmiany 

nośników energii (ze szczególnym uwzględnieniem  źródeł energii odnawialnej), 
stosowanie czystszych surowców i technologii, instalowanie i modernizowanie 
istniejących urządzeń redukujących emisję zanieczyszczeń oraz minimalizację 
zużycia energii i surowców, 

9

  normowaniem emisji zanieczyszczeń z przemysłu, energetyki i transportu, 

9

  wprowadzaniem norm produktowych. 

Podstawowymi działaniami w zakresie ochrony powietrza powinno być:  

9

  ograniczenie emisji do powietrza pyłów, dwutlenku siarki, tlenków azotu, lotnych 

związków organicznych, fluorowodoru, 

9

  ograniczenie emisji toksycznych substancji z grupy metali ciężkich (rtęć, ołów, 

kadm) i trwałych zanieczyszczeń organicznych (pestycydy, benzo(a)piren 

 

i dioksyny), 

9

  wycofanie z użytkowania benzyny ołowiowej oraz dostosowanie wymagań 

dotyczących benzyn i oleju napędowego do norm europejskich, 

9

  zintensyfikowanie procesu eliminowania i ograniczania użytkowania wyrobów  

i urządzeń zawierających rtęć, ołów, kadm i PCB oraz substancji niszczących 
warstwę ozonową,  

9

  przebudowa modelu produkcji i konsumpcji w kierunku poprawy efektywności 

energetycznej i surowcowej, szerszego wykorzystania odnawialnych źródeł energii 
oraz minimalizacji emisji zanieczyszczeń do powietrza przez wszystkie 
podstawowe rodzaje źródeł, 

9

  wprowadzanie nowoczesnych technologii, modernizowanie procesów 

technologicznych, hermetyzację w zakładach emitujących zanieczyszczenia.   

 
 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

57 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Cel nadrzędny 
Utrzymanie dobrej jakości powietrza na obszarze powiatu  
Cele szczegółowe i zadania 
1.  Ograniczenie niskiej emisji z gospodarki komunalnej. 
2.  Ograniczenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez zakłady energetyczne  

i zakłady produkcyjne. 

Osiągnięcie założonych celów w zakresie ochrony powietrza będzie możliwe przez 
osiągnięcie celów szczegółowych zapisanych w punkcie 5.2.4., zmniejszanie 
energochłonności gospodarki i wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych. 
5.3  Przedsięwzięcia priorytetowe 
Priorytetowe, w rozumieniu przyjętej misji rozwoju gospodarczego i społecznego powiatu są 
przedsięwzięcia mające na celu poprawę jakości środowiska: 

9

  w zakresie standardu jakości wód powierzchniowych, 

9

  w zakresie zwiększenia retencji wód powierzchniowych, 

9

  w zakresie ograniczenia powstawania, zwiększania wykorzystania i właściwego 

składowania odpadów, 

9

  w zakresie standardów czystości powietrza, 

9

  w zakresie standardów hałasu, 

9

  w zakresie utrzymania stanu przyrody i różnorodności biologicznej. 

Temu celowi służyć będą przedsięwzięcia:  

9

  budowy sieci kanalizacyjnych, rozbudowy i modernizacji oczyszczalni  ścieków,  

w tym:  

ƒ

  do 2010 r. pełne wyposażenie w kanalizację miasta Sandomierza, 

ƒ

  do 2015 r. pełne wyposażenie w kanalizacje i oczyszczalnie aglomeracji 

powyżej 2.000 równoważnej liczby mieszkańców - Zawichostu, 
Koprzywnicy, Dwikóz i Klimontowa. 

9

  budowy zbiorników retencyjnych poprzez: 

ƒ

  budowa nowych zbiorników retencyjnych na głównych rzekach powiatu 

oraz zbiornika na terenie pogórniczym kopalni Piaseczno, co poprawi 
zasoby wód, zwiększy atrakcyjność powiatu w zakresie turystyki 

 

i rekreacji oraz pobudzi rozwój gospodarstw agroturystycznych, 

9

  uszczelniania i rozbudowa systemu gospodarki odpadami

1

 poprzez:  

ƒ

  objęcie zbiórką odpadów wszystkich wytwórców,  

ƒ

  wdrożenie i osiągnięcie założonych pułapów selektywnej zbiórki i odzysku 

odpadów opakowaniowych, wielkogabarytowych, budowlanych, 
niebezpiecznych i ulegających biodegradacji, 

ƒ

  ograniczenie wytwarzania odpadów, 

                                                           

1

 szczegółowe rozwinięcie priorytetów, celów i zadań zostały przedstawione w Planie Gospodarki Odpadami dla 

Powiatu Sandomierskiego 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

58 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

ƒ

  ograniczenie uciążliwości składowisk, 

9

  ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza ze szczególnym uwzględnieniem 

niskiej emisji poprzez: 

ƒ

  zastąpienie paliw stałych, węglowych w siedliskach ludzi gazem ziemnym, 

oraz zwiększenie wykorzystania do potrzeb mieszkalnictwa energii 
elektrycznej, 

9

  ograniczenia natężenia hałasu poprzez: 

ƒ

  modernizację, przebudowę istniejących i budowę nowych dróg, 

ƒ

  stosowanie zabudów tłumiących poziom hałasu, 

ƒ

  zmianę technologii, urządzeń i wdrażanie rozwiązań ograniczających hałas 

przemysłowy, 

9

  objęcie ochroną cennych obszarów i obiektów przyrodniczych, krajobrazowych, 

poprzez: 

ƒ

  ustanowienie nowych form ochrony przyrody, 

ƒ

  renaturyzację zniszczonych ekosystemów oraz siedlisk fauny i flory. 

Są to przedsięwzięcia i zadania krótko- i średniookresowe, których realizacja powinna się 
koncentrować w latach do 2010, a nie przekroczyć roku 2015.  
5.3.1  Edukacja ekologiczna 
Integralna częścią wszystkich działań w zakresie ochrony środowiska jest edukacja 
ekologiczna. Służyć ona będzie: 

9

  przybliżeniu społeczeństwu celów i zadań w ochronie środowiska, 

9

  zmianie postaw wobec wymogów ochrony środowiska, 

9

  informowaniu społeczeństwa o realizacji zadań oraz stanie środowiska 

naturalnego. 

Edukacja ekologiczna będzie realizowana przez: 

9

  wprowadzanie elementów ekologii w programach szkolnych wszystkich szczebli 

nauczania, 

9

  organizowanie konkursów, hepeningów związanych z ochroną  środowiska, 

propagowaniem zdrowej żywności, rozwoju agroturystyki, 

9

  prowadzenie szkoleń w zakresie ochrony środowiska, prowadzenia produkcji 

rolnej, sadowniczej, warzywniczej w sposób nie powodujący pogorszenia stanu 
środowiska  
i eliminujący istniejące zagrożenia, 

9

  organizowanie wycieczek dla młodzieży i dzieci do zakładów gospodarki 

komunalnej, realizujących ochronę  środowiska (sortowanie, kompostowanie, 
składowanie, oczyszczanie ścieków, kotłownie), 

9

  popularyzowanie w środkach masowego przekazu programów ochrony 

środowiska, realizowanych zadań inwestycyjnych prowadzących do poprawy 
stanu środowiska oraz przedstawianie ocen stanu środowiska, 

9

  udostępnianie wiedzy, ocen, wyników badań stanu środowiska na stronach 

internetowych urzędów, 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

59 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

9

  propagowanie cennych walorów przyrodniczych i sposobów ochrony tych 

zasobów. 

Edukacja ekologiczna prowadzona będzie w sposób ciągły, zintegrowany i z wykorzystaniem 
wszystkich dostępnych  środków i metod. Skierowana będzie do wszystkich kręgów 
społeczeństwa i grup społecznych, jednak ze szczególnym uwzględnieniem dzieci 

 

i młodzieży. 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

60 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

6  Harmonogram rzeczowo – finansowy 
6.1  Zachowanie różnorodności biologicznej 

Przedsięwzięcie 1. Zachowanie walorów przyrodniczych i doskonalenie ochrony różnorodności biologicznej i krajobrazowej w 

          powiecie. 

Lp. 

 

 

 

Zadanie

opis zadania

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

tys. zł. 

źródło 

finansowania 

1. 

Przegląd miejscowych planów zagospodarowania prze-
strzennego pod kątem zabezpieczenia obszarów chro-
nionych przed niewłaściwym inwestowaniem przez 
wprowadzenie odpowiednich zapisów. 

Działanie te mają na celu chronienie prio-
rytetowych obszarów i gleb charaktery-
zujących się najwyższymi walorami przy-
rodniczymi i gospodarczymi, szczególnie 
naturalnych i półnaturalnych dolin 
rzecznych, torfowisk i lasów. 

2006 

Urzędy Gmin 
Zarząd powiatu – 
koordynacja 

20 WFOŚiGW 

2. 

Uzupełnienie trybu udzielania pozwoleń wodnoprawnych 
o obowiązek oceny przyrodniczej przedsięwzięć 
zmieniających stosunki wodne obszaru. 

Celem jest ochrona cennych środowisk 
wodno-błotnych i ich różnorodności 
biologicznej. 

2005 

 

 

Starosta

5

WFOŚiGW 

3. 

Przegląd istniejących i planowanych terenów chronio-
nych dla potrzeb prac planistycznych nad 
przestrzennymi planami zagospodarowania. 

Celem jest ochrona obszarów o walorach 
przyrodniczych, priorytetowych, cennych 
ekosystemów leśnych, dolin rzecznych, 
siedlisk łąkowych i torfowisk. 

2008 

Wojewódzki 
Konserwator 
Przyrody 
Wójt 

15 WFOŚiGW 

 

Przedsięwzięcie 2. Wzmocnienie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt oraz siedlisk na terenie powiatu 

Lp. 

 

 

 

Zadanie

opis zadania

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

tys. zł. 

źródło 

finansowania 

1. 

Inwentaryzacja siedlisk gatunków zagrożonych i cennych 
na terenie powiatu i przygotowanie planów ich ochrony. 

Celem jest wdrożenie ochrony gatunko-
wej roślin i zwierząt oraz ich reintroduk-
cja, co wymaga koordynacji z planami 
rozwoju gospodarczego i społecznego.  

2005 

Wojewódzki 

Konserwator 

Przyrody  

Zarząd powiatu 

25 WFOŚiGW 

2. 

Plan renaturyzacji zniszczonych ekosystemów i siedlisk, 
przyrodniczych, zwłaszcza w zakresie obudowy 
biologicznej cieków, migracji różnych gatunków zwierząt. 

Celem jest wzmocnienie ochrony gatun-
ków i siedlisk oraz ograniczenie dopływu 
zanieczyszczeń do wód 
powierzchniowych. 

2004 

Wojewódzki 

Konserwator 

Przyrody  

15 WFOŚiGW 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

61 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

  

Przedsięwzięcie 3. Zachowanie tradycyjnego, urozmaiconego krajobrazu rolniczego  

Lp 

 

 

 

Zadanie

Opis zadania

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

tys. zł. 

źródło 

finansowania 

1. 

Opracowanie programu promowania wyrobów lokalnego 
rolnictwa jako produktów ekologicznych. 

Utrzymanie technik takich wyrobów 
sprzyja restytucji siedlisk zagrożonych, 
ochronie gatunkowej roślin i zwierząt. 

2008 

Izba Rolnicza 

Wojewódzki 

Ośrodek 

Doradztwa 

Rolniczego 

20 

Lokalne fundusze 

rozwoju 

2. 

Uruchomienie programu wspierania rozwoju 
gospodarstw agroturystycznych. 

Celem jest rozwój sektora usług na wsi. 

2010 

Wojewódzki 

Ośrodek 

Doradztwa 

Rolniczego 

Gminy 

15 

Lokalne fundusze 

rozwoju 

 
6.2  Wzbogacenie i racjonalna eksploatacja zasobów leśnych 

Lp. 

 

 

 

zadanie

opis zadania

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

tys. zł. 

źródło 

finansowania 

1. 

Opracowanie planu urządzania lasu zgodnie  
z potrzebami ochrony przyrody.  

Plan powinien uwzględniać potrzeby 
rozwoju korytarzy ekologicznych. 

2005 

Agencja Lasów 

Państwowych 

12 

Środki Agencji 

Lasów 

Państwowych 

2. 

Przygotowanie i uruchomienie programu edukacyjno - 
informacyjnego o ochronie lasów, adresowanego do 
mieszkańców wsi i młodzieży.  

Celem jest poprawa świadomości 
społecznej. 

2006 

Agencja Lasów 

Państwowych 

10 WFOŚiGW 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

62 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

 
6.3  Ochrona wód 

Lp. 

 

Zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

tys. zł. 

źródła finansowania 

1. 

Budowa sieci kanalizacji I etap. 

Budowa sieci głównej (bez 
przyłączy) do oczyszczalni 
ścieków 155,4 km. 

2003-2005 

Gminy 

Sandomierz, 

Koprzywnica, 

Zawichost, 

Klimontów, Łoniów, 

Obrazów, Samborzec 

28.408,6 

8.522 tys.  

środki własne 

środki 

przedsiębiorstw 

19.886,6 tys.  

środki UE 

2. 

Budowa sieci kanalizacji II etap. 

Budowa sieci głównej (bez 
przyłączy) do oczyszczalni 
ścieków 171 km. 

2006-2010 

Gminy 

Sandomierz, 

Koprzywnica, 

Zawichost, 

Klimontów, Łoniów,  

Samborzec 

31.446 

9.433,8 tys.  

środki własne 

środki 

przedsiębiorstw 

22.012,2 tys.  

środki UE 

3. 

Budowa sieci kanalizacji III etap.  

Budowa sieci głównej (bez 
przyłączy) do oczyszczalni 
ścieków 83 km. 

2011-2015 

Gminy 

Sandomierz, 

Koprzywnica, 

Zawichost, 

Klimontów, 

Samborzec 

23.210 

6.963 tys.  

środki własne 

środki 

przedsiębiorstw 

16.247 tys.  

środki UE 

4. 

Budowa lokalnych i rozbudowa istniejących 
oczyszczalni ścieków. 

Budowa oczyszczalni ścieków 
komunalnych, rozbudowa i 
modernizacja istniejących – 
zgodnie z planami gminnymi. 

2003-2010 

 

 

Gminy

18.350

5.700 tys.  

środki własne 

środki 

przedsiębiorstw 

12.650 tys.  

środki UE 

5. 

Budowa zbiorników małej retencji.  

Budowa 13 zbiorników 
retencyjnych. 

2004-2015 

 

 

 

 

Gminy

6. 

Opracowanie Programu ochrony wód GZWP 422. 

Sporządzenie warunków 
korzystania z wód oraz określenie 
obszarów ochrony zbiorników 
wód podziemnych. 

2004-2006 

RZGW – Kraków 

 

środki budżetu 

Państwa 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

63 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

7.  

Budowa infrastruktury technicznej i ustanowienie 
planów ochrony wód dużych zbiorników.  

Budowa sieci kanalizacji, 
oczyszczalni i podoczyszczalni 
ścieków w otulinie zbiorników 
wodnych. 

2004-

20015 

Gminy w zakresie 

lokalizacji i budowy 

infrastruktury 

Powiat w zakresie 
pozwoleń, kontroli 

przestrzegania 

wymagań ochrony 

środowiska 

WSSE i WIOŚ w 

zakresie kontroli 

stanu środowiska 

Przedsiębiorcy w 

zakresie budowy 
obiektów obsługi 

turystycznej i rekreacji 

 

Środki Gmin, 

Przedsiębiorców, 

środki pomocowe 

Przedsiębiorcy  

Środki własne 

Przedsiębiorców 

8.  

Budowa i modernizacja zakładowych systemów 
oczyszczania ścieków. 

1.  Budowa oczyszczalnia lub 

ich modernizacja dla 
osiągnięcia założonych 
parametrów oczyszczonych 
ścieków.  

2. Budowa 

podoczyszczalni 

ścieków burzowych dla 
ograniczenia zanieczyszczeń 
wód burzowych do poziomu 
określonego w przepisach. 

2003-2015 

Przedsiębiorcy 

i Zarządcy dróg 

 

Środki własne 

Przedsiębiorców 

Środki własne 

zarządców dróg, 

środki budżetowe 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

64 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

 

6.4  Zmniejszanie energochłonności gospodarki i wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych 

A. Zmniejszanie energochłonności gospodarki 

6.4.1 Racjonalizacja wykorzystania energii w powiecie 

Zadania własne 

Lp. 

 

zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

zł. 

źródła 

finansowania 

1.1. 

Dokonanie przeglądu budynków użyteczności publicznej 
na terenie powiatu w celu oceny możliwości 
przeprowadzenia działań w kierunku lepszego 
wykorzystania energii cieplnej. 

Przegląd ma odpowiedzieć na pytanie, 
które z budynków wymagają działań 
modernizacyjnych (ocieplenia, wymiany 
lub naprawy stolarki okiennej  
i drzwiowej, usprawnienia sieci 
wewnętrznej centralnego ogrzewania) w 
celu ograniczenia zużycia energii w 
trakcie eksploatacji. 

2004 

Administratorzy 

obiektów 

Starostwo – 

koordynacja  

i nadzór 

 

Środki własne 

1.2 

Wykonanie działań w kierunku lepszego wykorzystania 
energii cieplnej w powiatowych obiektach i budynkach 
użyteczności publicznej. 

Wykonanie remontów i modernizacji  
w wyznaczonych w wyniku przeglądu 
obiektach i budynkach użyteczności 
publicznej w celu ograniczenia zużycia 
energii w trakcie eksploatacji. 

2005 – 

2010 

Administratorzy 

obiektów 

Starostwo – 

koordynacja  

i nadzór 

 

20 - 30%  

środki własne 

70 – 80%  

WFOŚiGW 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

65 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

6.4.2  Zmniejszenie energochłonności procesów wytwórczych, świadczenia usług  

Lp. 

 

zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

zł. 

źródła 

finansowania 

2.1. 

Dokonanie przeglądu obiektów i budynków użyteczności 
publicznej znajdujących się na terenie powiatu w celu 
oceny możliwości zastosowania w nich 
energooszczędnych urządzeń i oświetlenia. 

Przegląd ma odpowiedzieć na pytanie,  
w których obiektach i budynkach można 
zastosować energooszczędne urządzenia 
i oświetlenie.  

2004 

Zarządcy  

i administratorzy 

obiektów 

Starostwo – 

nadzór 

 

Środki własne 

2.2. 

Wykonanie modernizacji w powiatowych obiektach i 
budynkach użyteczności publicznej w celu uzyskania 
oszczędności energii. 

Wykonanie modernizacji w wyznaczonych 
w wyniku przeglądu obiektach i 
budynkach użyteczności publicznej w 
celu uzyskania oszczędności energii. 

2005 – 

2010 

Administratorzy 

obiektów - 

realizacja 

Zarząd Powiatu–

zabezpieczenie 

środków i nadzór 

 

20 - 30%  

środki własne 

70 – 80%  

WFOŚiGW 

 

 

Zadania koordynowane 

6.4.3 Racjonalizacja wykorzystania energii w powiecie 

Lp. 

 

zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

tys. zł. 

źródła 

finansowania 

3.1. 

Oszacowanie możliwości przyłączenia do sieci c.o. 
nowych odbiorców, tam gdzie istnieją rezerwy mocy  
w gminnych systemach ciepłowniczych. 

 

2004 

Przedsiębiorstwa 

Energetyki 

Cieplnej 

 

Środki 

przedsiębiorstw 

 

 

 

 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

66 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

6.4.4 Zmniejszenie energochłonności procesów wytwórczych, świadczenia usług oraz konsumpcji 

L.p. 

 

Zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

tys. zł. 

źródła 

finansowania 

4.1. Wymiana 

oświetlenia ulicznego na energooszczędne. 

Wymiana oświetlenia przy drogach 
powiatowych na energooszczędne. 

2006 

Zarządcy Dróg 

Publicznych 

 

Środki własne 

powiatu  

4.2. 

Dokonanie przeglądu źródeł i sieci przesyłu ciepła 
mającego na celu ocenę możliwości ich modernizacji. 

 2004 

Przedsiębiorstwa 

Energetyki 

Cieplnej 

 

Środki 

przedsiębiorstw 

4.3. 

Modernizacja układów technologicznych  
w kotłowniach i zakładach produkcyjnych, wprowadzanie 
nowoczesnych technik spalania paliw. 

Modernizacja pozwoli na zmniejszenie 
zużycia węgla i energii elektrycznej, 
zmniejszenie emisji gazów i pyłów, 
zwiększy komfort cieplny odbiorców oraz 
pozwoli na obniżenie cen ciepłej wody. 

2006-2010 Przedsiębiorcy 

 

Środki 

przedsiębiorstwa 

4.4. 

Modernizacja sieci ciepłowniczych. 

Zmniejszenie strat ciepła w wyniku 
modernizacji sieci. 

2006-2010 

Przedsiębiorstwa 

Energetyki 

Cieplnej 

 

środki 

przedsiębiorstwa 

 
B. Wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych 

6.5  Wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych 

Zadania własne 

6.5.1 Zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie paliwowo-energetycznym powiatu o 50 % w stosunku do 2000 r. 

L.p. 

 

zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

tys. zł. 

źródła 

finansowania 

1.1. 

Oszacowanie zasobów odnawialnych źródeł energii  
w powiecie. 

Oszacowanie zasobów odnawialnych 
źródeł energii w powiecie (energia wody, 
energia wiatru, energia słoneczna, 
biomasa) powinno stanowić część 
powiatowego planu energetycznego. 

2004 Zarząd Powiatu 

 

Środki własne 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

67 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

1.2. 

Dokonanie oceny możliwości wykorzystania gruntów o 
klasie VI i V pod uprawę roślin energetycznych. 

Plantacje roślin energetycznych 
umożliwiają zagospodarowanie mało 
urodzajnych gleb. Ocena ma odpowie-
dzieć na pytanie, czy w perspektywie 
długookresowej możliwe jest wykorzysta-
nie części gruntów o klasie VI i V pod 
uprawę roślin energetycznych.  

2006 Zarząd Powiatu 

20 

Środki własne 

1.3. 

Dokonanie przeglądu obiektów i budynków użyteczności 
publicznej w celu oceny możliwości wymiany kotłowni 
węglowych na kotłownie wykorzystujące paliwa 
„przyjazne” środowisku. 

Przegląd ma odpowiedzieć na pytanie,  
w których obiektach i budynkach 
użyteczności publicznej wymagających 
modernizacji kotłowni istnieje możliwość 
instalacji kotłowni wykorzystującej paliwa 
„przyjazne” środowisku. 

2005 Zarząd Powiatu 

 

Środki własne 

1.4. 

Instalacja w powiatowych obiektach i budynkach 
użyteczności publicznej kotłowni na paliwa „przyjazne” 
środowisku. 

Wymiana w wyznaczonych w przeglądzie 
powiatowym obiektach i budynkach 
użyteczności publicznej kotłowni na 
kotłownie wykorzystujące paliwa 
„przyjazne” środowisku. 

2006 – 

2010 

Zarząd Powiatu 

70/ 

budynek 

20 - 30% środki 

własne 

70 – 80% 

WFOŚiGW 

 

6.5.2 Wspieranie przedsięwzięć dotyczących korzystania z ekologicznych źródeł energii w gospodarstwach indywidualnych 

L.p. 

 

zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

tys. zł. 

źródła 

finansowania 

2.1. 

Prowadzenie akcji uświadamiających korzyści z 
wykorzystania odnawialnych źródeł energii, a także 
informujących o możliwościach skorzystania z pomocy 
finansowej oraz technicznej. 

Wyznaczenie osoby do informowania 
mieszkańców o możliwościach 
skorzystania z pomocy technicznej i 
uzyskania dofinansowania na działania w 
zakresie wykorzystywania energii ze 
źródeł odnawialnych w gospodarstwach 
domowych. 

zadanie 

ciągłe 

Zarząd Powiatu 

3/rok 

Środki własne 

2.2. 

Stworzenie systemu zachęt do budowy i modernizacji 
kotłowni wykorzystujących paliwa „przyjazne” 
środowisku. 

Cel zapisany w Koncepcji rozwoju 
powiatu sandomierskiego. Do określenia 
przez Starostwo. Zachęty powinny być 
związane z kredytowaniem modernizacji i 
budowy kotłowni opalanych olejem 
opałowym, gazem i paliwami zastępczymi 
z odpadów.  

2004 

W zakresie 

zgłoszenia 

propozycji – 

zarząd powiatu – 

realizują władze 

centralne 

 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

68 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

 
6.6  Ochrona powietrza 

Zadania własne 

6.6.1 Ograniczenie emisji z gospodarki komunalnej i transportu

 

L.p. 

 

Zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

tys. zł. 

źródła 

finansowania 

1.1. 

Zadania opisane w rozdziale 6.4. „Zmniejszanie 
energochłonności gospodarki i wzrost wykorzystania 
energii ze źródeł odnawialnych”. 

Opis przedsięwzięć przedstawiono 
w rozdziale 6.4. 

2006-2015 

Przemysł  

i energetyka 

 

środki własne 

przedsiębiorstw, 

Gmin, Powiatu  

 
 
 
 

Zadania koordynowane 

6.6.2. Ograniczenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez zakłady energetyczne 

L.p. 

 

zadanie

opis 

przedsięwzięcia 

termin 

realizacji 

instytucja 

odpowiedzialna 

koszt 

realizacji 

tys. zł. 

źródła 

finansowania 

2.1. Modernizacja 

kotłowni przemysłowych. 

Oczyszczanie spalin w stopniu 
odpowiadającym wymaganiom w zakresie 
redukcji emisji zanieczyszczeń przez 
zakłady przemysłowe i energetyczne.  

2003-2006 
2006-2010 

Przemysł  

i energetyka 

 

środki własne 

przedsiębiorstw 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

69 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

7  Kontrola i monitoring realizacji programu 
Osiągnięcie założonych w programie celów wymaga zgromadzenia bardzo dużo  środków, 
budowy obiektów, instalacji i urządzeń. Zapewnienie osiągnięcia założonej poprawy stanu 
środowiska naturalnego wymaga zabezpieczenia odpowiedniej infrastruktury technicznej, 
uzyskania planowanych wielkości redukcji zanieczyszczeń, ograniczenia zużycia energii  
i surowców, poprawy stanu środowiska, uzyskanie wymaganych standardów. 
Dla nadzoru realizacji celów programu określa się wskaźniki kontrolne i sposoby 
monitorowania realizacji programu. 
 

Tabela 7.1 Wskaźniki kontrolne i wielkości odniesienia 

Lp. element 

środowiska wskaźnik kontrolny 

wielkość odniesienia 

(dla powiatu) 

Długość sieci kanalizacyjnej 

92,1 km 

Stosunek długości sieci wodociągowej do 
kanalizacyjnej 

9,27 

Przepustowość oczyszczalni ścieków:  

- komunalnych 

10.030 m

3

/d  

- przemysłowych 10.397 

m

3

/d 

- burzowych 

0,0591 m

3

/s 

1. Ochrona 

wód 

Stopień wykorzystania oczyszczalni 

23 % - 61 % 

Wielkość emisji: 

 

- pyłów 275 

Mg/r 

- gazów 

38.544 Mg/r 

Wskaźnik ograniczenia emisji; 

 

- pyłów 99,4% 

2. Ochrona 

powietrza 

- gazów 

6,1 % 

3. 

Ochrona przed hałasem 

Długość drogi z przekroczonymi standardami 
w % 

32,64 km 

46,52 % 

Wielkość obszarów poddanych ochronie; 

 

- rezerwaty przyrody

25

252,09 ha 

- inne formy ochrony 

2 x OChK 

Ilość obiektów poddanych ochronie: 

 

4. Ochrona 

przyrody 

- pomniki przyrody 

80 

Zachowanie standardów środowiska 

Klasa czystości rzek: 

 

- Opatówki 

9,8 km – III kl. 

41,7 km – non 

- Koprzywianki 

9,9 km – III kl. 

56,0 km – non 

5. 

Stan czystości rzek i 

zbiorników 

Klasa czystości zbiorników:  

 

                                                           

25

 Góry Pieprzowe, Zielonka, Łachy, 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

70 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

- Szymanowice 

- 

 

 

Jakość odprowadzanych ścieków - 

Klasa czystości powietrza powiatu wg 
kryteriów ochrony zdrowia i wskaźników 

A 

Stan czystości powietrza 

Klasa czystości powietrza powiatu wg 
kryteriów ochrony roślin i wskaźników 

A 

Stopień zanieczyszczeń gleb wg wskaźników  

 

- metale 

0 

- siarczany 

I 

Stan czystości gleb 

- WWA 

I 

6. 

Rekultywacja terenów 

zdegradowanych 

Powierzchnia terenów zrekultywowanych (ha) 

- 

 
Dane do monitorowania realizacji programu, osiąganie standardów środowiska będą 
pozyskiwane jak poniżej; 

9

  z gmin: 

¾

  w zakresie budowy wodociągów i kanalizacji (km), 

¾

  w zakresie budowy oczyszczalni ścieków – ilości i przepustowości, 

9

  od zarządców, administratorów oczyszczalni 

¾

  stopień wykorzystania oczyszczalni, 

¾

  jakość oczyszczonych ścieków, 

¾

  ilość oczyszczonych ścieków, 

9

  z przedsiębiorstw, wojewódzkiej bazy danych: 

¾

  ilość wytworzonych ścieków, 

¾

  ilość oczyszczonych ścieków, 

¾

  ilość wytworzonych odpadów, 

¾

  ilość wyemitowanych zanieczyszczeń, 

¾

  stopień ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza, 

9

  z bazy danych WIOŚ i WSSE: 

¾

  klasy czystości powietrza, 

¾

  klasy czystości gleb, 

¾

  klasy czystości wód, 

¾

  wielkości natężenia hałasu i natężeń pól elektromagnetycznych, 

9

  zasoby własne starostwa:  

¾

  wielkość zamierzonych emisji do powietrza, 

¾

  ilość pobieranych wód i odprowadzonych ścieków, 

¾

  ilość i gospodarka odpadami, 

¾

  wielkość emitowanych energii – hałasu, pól elekromagnetycznych, 

¾

  ilości ustanowionych obszarów ochronnych, obiektów i obszarów 

poddanych ochronie. 

Co dwa lata program powinien być poddany przeglądowi, aktualizacji, ocenie stopnia 
realizacji oraz przedstawiony Radzie Powiatu. Dane w postaci uzyskiwanych wskaźników 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

71 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

realizacji programu, osiąganych jakości stanu środowiska powinny być prezentowane na 
stronach internetowych starostwa.  
Programy ochrony środowiska są prezentowane i dostępne dla społeczeństwa w formach 
przyjętych zwyczajów i określonych przepisach prawa. 
Podstawę bazy monitoringu i kontroli realizacji programu powinien być powiatowy bank 
zanieczyszczeń środowiska, rozumiany jako narzędzie do zarządzania środowiskiem. 
Powiązania tego banku z innymi bankami i innymi bazami przedstawia rysunek 7.1 

Rysunek 7.1. Obieg informacji między bankami zanieczyszczeń. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Gminne banki 

zanieczyszczeń 

Wojewódzki bank 

zanieczyszczeń 

Publiczne wykazy 

Powiatowy bank 

zanieczyszczeń 

Wykaz płatników 

Decyzje, zezwolenia, 

informacje 

 
 
 
 
 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

72 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Załącznik nr 1 - Rozmieszczenie zasobów wód podziemnych 

w powiecie sandomierskim 

 

 

 
 
 
 
 
 
 

 

 

GZWP – 425 

 
 
 

   

 GZWP – 422 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

73 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Załącznik nr 2 

Mapa akustyczna Sandomierza - 2000 r. 

 
 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

74 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Załącznik nr 3 

mapa powiatu sandomierskiego 

 
 
 
 
 

 

 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

75 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

Załącznik nr 4 

Wykaz pomników przyrody  

na terenie powiatu sandomierskiego 

 

 

Lp. 

numer 

pomnika 

rok/data 

utworzenia 

gmina / wieś 

właściciel 

nr działki 

rodzaj gruntu 

opis pomnika 

gatunek ,obwód , 

wysokość , stan 

techniczny 

podstawa prawna 

utworzenia pomnika 

1 467 28.06.1991 Sandomierz 

Miasto Sandomierz 

Nr 729/19 

Tr 

Klon pospolity 

obw. 250 cm 

h – 26 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91  
Dz.Urz. Nr 9/91 

2 472 30.12.1988 Sandomierz 

Parafia Rzym-Kat. 

Św. Jakuba 

Nr 969 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 370 cm 

h – 9 m. 

stan zdrowot. ubytek 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz. Nr 1/89 

3 473 30.12.1988 Sandomierz 

Procak  Izabela 

Nr 509/2. 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 550 cm 

h – 25 m. 

stan zdrowot. ubytek 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz. Nr 1/89 

4 656 04.03.1997 Sandomierz 

Miasto Sandomierz 

Nr 434/2 

Tr – park  miejski 

Buk pospolity 

obw. 330 cm 

h – 31 m. 

stan zdrowot. ubytek 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz. Nr 5/97 

5 657 04.03.1997 Sandomierz 

Miasto Sandomierz 

Nr 434/2 

Tr-park miejski 

Dąb szypułkowy 

obw. 370 cm. 

h – 28 m.  

stan zdrowot. słaby 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz. Nr 5/97 

6 658 04.03.1997 Sandomierz 

Miasto Sandomierz 

Nr 434/2 

Tr-park miejski 

Buk pospolity 

obw. 355 cm 

h – 25 m. 

stan zdrowot. słaby 

/ubytki/ 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz. Nr 5/97 

7 659 04.03.1997 Sandomierz 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Nr 969 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 375 cm 

h – 10 m. 

stan zdrowot. ubytki 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz. Nr 5/97 

8 660 04.03.1997 Sandomierz 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Św. Jakuba 

Nr 969 

działka budowlana 

Dąb bezszypułkowy 

Obw. 310 cm 

h –27 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz. Nr 5/97 

9 466 28.06.1991 

Sandomierz 

Mokoszyn 

A.R.W.S.P. 

Nr 934/10 

R 

Lipa drobnolistna  

7 szt. 

obw. 190 – 270 cm 

h – 14 – 23 m. 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz. Nr 9/91 

10 469 30.12.1988 Sandomierz 

Miasto Sandomierz 

Nr 1316 

Tr 

Wąwóz lessowy 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz. Nr 1/89 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

76 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

11 470 30.12.1988 Sandomierz 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Św. Pawła 

Nr 638 

działka budowlana 

Jesion wyniosły 

obw. 270 cm 

h – 25 m. 

stan zdrowot. dobry 

/ konserwacja/ 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz. Nr 1/89 

12 471 30.12.1988 Sandomierz 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Św. Pawła 

Nr 637/1 

działka budowlana 

Dąb szypułkowy 

obw. 440 cm 

h – 36 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz. Nr 1/89 

13 703 22.02.1980 Sandomierz 

Skarb Państwa 

Tr-park podworski 

Dąb szypułkowy 

obw. 460 cm 

h – 27 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 1/80 

14 646 04.03.1997 

Dwikozy 

Winiary 

Skarb Państwa 

Nr 527 

Tr 

Jesion wyniosły 

obw. 400 cm. 

h – 22 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz. Nr 5/97 

15 571 30.12.1988 

Obrazów 
Żurawica 

Dyka Kazimierz 

Nr 247/3 

Tr-park podworski 

Dąb szypułkowy 

obw. 340 cm 

h – 20 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 31/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

16 573 30.12.1988 

Obrazów 
Święcica 

Gmina Obrazów 

Nr 56/3a 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 330 cm 

h – 26 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 31/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

17 574 30.12.1988  Obrazów 

Gmina Obrazów 

Nr 182/3 

Tr 

Lipa drobnolistna 

obw. 330 cm 

h – 18 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 31/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

18 575 30.12.1988 

Obrazów 

Rożki 

Smardz Jacek i 

Kryst. 

Nr 243/33 

Tr-park podworski 

Lipa drobnolistna 

obw. 520 cm 

h – 22 m. 

stan zdrowot. 

wymaga konserwacji 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 31/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

19 576 30.12.1988 

Obrazów 

Rożki 

Smardz Jacek i 

Kryst. 

Nr 243/33 

Tr-park podworski 

Dereń jadalny  

3 szt. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 31/88 
Dz.Urz.Nr 1 /89 

20 578 30.12.1988 

Obrazów 

Komorna 

Misiuda Zofia 

Nr 21/2 

Tr-park podworski 

Dąb szypułkowy 

obw. 275 cm 

h – 19 m. 

stan zdrowot.  

bardzo dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 31/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

21 579 30.12.1988 

Obrazów 

Zdanów 

Drop Marian 

Nr 134/7 

Tr-park podworski 

Klon pospolity  

3 szt  

obw. 270 – 310 cm 

h – 27 – 30 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 31/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

22 651 04.03.1997 

Obrazów 

Kleczanów 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Nr 359 

działka budowlana 

Lipa szerokolistna 

obw. 310 cm. 

h – 19m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz.Nr 5/97 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

77 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

23 652 04.03.1997 

Obrazów 

Kleczanów 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Nr 359 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 305 cm. 

h – 19 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz.Nr  5/97 

24 653 04.03.1997 

Obrazów 

Kleczanów 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Nr 359 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 440 cm 

h – 20 m. 

stan zdrowot. słaby 

/ do konserwacji / 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz.Nr 5/97 

25 557 

 

Łoniów 

Skrzypaczewice 

Gmina Łoniów 

Nr 70/5 

 

Wiąz górski 

obw. 400 cm 

h – 30 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz.Nr 5/97 

26 445 28.06.1991 

Łoniów 

Przewłoka 

Jarosz Sław. Nr 

436 Misiur Maria. 

Nr 437 Dziuba 

Józef Nr 438 

i  inn. 

Tr 

Topola czarna 

Wierzba biała  

3 szt 

obw 140 – 335 cm 

h – 15 – 22 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

27 446 28.06.1991 

Łoniów 
Jeziory 

Skarb Państwa 

Nr 64 

Tr 

Dąb szypułkowy 

obw. 430 cm 

h – 32 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

28 448 28.06.1991 

Łoniów 

Skrzypaczewice 

Gmina 

Łoniów 

Nr 70/5 

Tr-park podworski 

Lipa drobnolistna 

obw. 255 cm. 

h – 27 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

29 564 30.12.1988 

Łoniów 
Łoniów 

Skarb Państwa 

Nr 211 

Tr-park podworski 

Wiąz górski 

obw. 300 cm 

h – 23 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

30 565 30.12.1988 

Łoniów 
Łoniow 

Skarb Państwa 

Nr 211 

Tr-park podworski 

Lipa drobnolistna 

obw. 320 cm 

h – 23 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

31 566 30.12.1988 

Łoniów 
Łoniów 

Skarb Państwa 

Nr 211 

Tr-park podworski 

Dab szypułkowy 

obw. 350 cm 

h – 36 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

32 567 30.12.1988 

Łoniów 
Łoniów 

Skarb Państwa 

Nr 211 

Tr-park podworski 

Dąb szypułkowy 

obw. 310 cm 

h – 27 m. 

stan zdrowot. dobry 

/uszkodzony przez 

piorun/ 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

33 568 30.12.1988 

Łoniów 

Ruszcza Wieś 

Kowal Leszek i 

Elżb. 

Nr 23/8 

Tr-park podworski 

Lipa drobnolistna 

38 szt. 

obw. 200 – 440 cm 

h -  18-24 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

34 570 30.12.1988 

Łoniów 

Ruszcza Wieś 

Rodzina 

Ostrowskich 

Nr 23/3 

Tr-park podworski 

Wiąz szypułkowy 

obw. 485 cm 

h – 26 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

78 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

35 666 04.03.1997 

Łoniów 

Skwirzowa 

Mieczysław 

Kosterski 

Nr 134/10, 136 

Tr-park podworski 

Wiąz górski 

obw. 265 

h – 25 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz.Nr 5/97 

36 692 28.10.1954 

Łoniów 

Przewłoka 

Skarb Państwa 

Tr 

Topola biała 

obwód 614 cm. 

h – 20 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody  
Kieleckiego  Nr 71 

37 438 28.06.1991 

Koprzywnica 

Krzcin 

Czarnecki 

Bronisław 

Nr 991/1 

Tr 

Topola czarna 

obw. 380 cm 

h – 35 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

38 440 28.06.1991 

Koprzywnica 

Krzcin 

Krzyszczak 

Marianna 

Nr 940 

działka budowlana 

Jesion pensylwański 

obw. 346 cm. 

h – 16 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

39 brak 28.06.1991 

Koprzywnica 

Krzcin 

Kryszczak 

Marianna 

Nr 940 

działka budowlana 

Dąb szypułkowy 

obw. 370 cm. 

h – 26 m. 

stan zdrowotny: 

obłupana kora od 

pioruna na 40% obw. 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

40 441 28.06.1991 

Koprzywnica 
Koprzywnica 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Nr 1620/1 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 270 cm 

h – 18 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

41 443 28.06.1991 

Koprzywnica 

Zarzecze 

Gmina 

Koprzywnica 

Nr 265 

Tr 

Wierzba biała 

obw. 350 cm 

h – 13 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

42 444 28.06.1991 

Koprzywnica 
Koprzywnica 

Paraf. Rzym-

Katolicka 

Nr 1620/1 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 310 cm 

h – 19 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

43 555 30.12.1988 

Koprzywnica 

Sośniczany 

Szal J. Sado T. 

Walasek P i inn. 

Nr 99 – 113 

Tr 

Stanowisko wisienki 

stepowej 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

44 556 30.12.1988 

Koprzywnica 

Błonie 

Skarb Państwa 

Nr 334/1 

Tr-park podworski 

Jesion wyniosły 

obw. 310 cm 

h – 20 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

45 559 30.12.1988 

Koprzywnica 

Niedźwice 

Skarb Państwa 

Nr 165/7 

Tr-park podworski 

Tulipanowiec 

obw. 240 cm 

h – 22 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

46 539 30.12.1988 

Wilczyce 

Gałkowice-Ocin 

Gmina Wilczyce 

Nr 73 

Tr 

Wiśnia karłowata 

Zawilec 

wielkokwiatowy 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

79 

Program Ochrony Środowiska Powiatu Sandomierskiego 

47 638 30.12.1988 

Wilczyce 

Radoszki 

Skarb Państwa 

Nr 292/1 

Tr 

Lipa drobnolistna  

szt. 2  

obw. 420 i 320 cm 

h – 20 i 22 m. 

stan zdrowot. ubytki 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

48 639 30.12.1988 

Wilczyce 
Wilczyce 

Skarb Państwa 

Nr 373/5 

Tr-park podworski 

Lipa drobnolistna 

obw. 426 cm 

h – 26 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

49 640 30.12.1988 

Wilczyce 
Wilczyce 

Skarb Państwa 

Nr 373/5 

Tr-park podworski 

Lipa drobnolist. 

szt. 13  

obw. 205 – 380 cm 

h – 18 – 26 m. 

stan zdrowotny dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

50 641 30.12.1988 

Wilczyce 
Wilczyce 

Skarb Państwa 

Nr 373/5 

Tr-park podworski 

Sosna czarna  

szt. 3 

obw. 230 cm; - 150 

cm; - 120 cm;  

h – 20 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

51 642 30.12.1988 

Wilczyce 
Wilczyce 

Skarb Państwa 

Nr 373/5 

Tr-park podworski 

Klon pospolity 

obw. 280 cm 

h – 20 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

52 465 28.06.1991 

Samborzec 

Chobrzany 

Skarb Państwa 

Nr 607 

Tr 

Grusza pospolita 

obw. 300 cm. 

h – 8 m. 

stan zdrowot. brak 

kory na 2/3 obwodu 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 6/91 
Dz.Urz.Nr 9/91 

53 655 04.03.1997 

Samborzec 
Samborzec 

Parafia Rzym-Kat. 

Nr 177 

działka budowlana 

Lipa drobnolistna 

obw. 404 cm. 

h – 17 m. 

Stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 2/97 
Dz.Urz.Nr 5/97 

54 611 30.12.1988 

Samborzec 

Skotniki 

Skotnicki 

Maksymilian 

Nr 714/1 

Tr-park podworski 

Jesion wyniosły 

obw. 240 cm 

h – 20 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

55 610 30.12.1988 

Samborzec 

Ostrołęka 

Skarb Państwa 

Nr brak 

Tr 

Dąb szypułkowy 

obw. 341 cm 

h – 22 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

56 609 30.12.1988 

Samborzec 

Ostrołęka 

 

Kozłowski Dariusz 

Nr 171/6 

Tr-park podworski 

Kasztanowiec biały 

16 szt. 

obw. 210 - 450 cm. 

h – 19 – 22 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

57 523 30.12.1988 

Zawichost 

Czyżów 

Szlachecki 

Graboś Bogusław 

Nr 12 

Tr-park podworski 

Lipa drobnolistna 

obw. 370 cm. 

h – 23 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

58 520 30.12.1988 

Zawichost 

Czyżów 

Szlachecki 

Graboś Bogusław 

Nr 12 

Tr-park podworski 

Klon pospolity 

obw. 342 cm. 

h– 24 m. 

stan zdrowot. dobry 

Rozporządzenie 
Wojewody 
Tarnobrzeskiego Nr 34/88 
Dz.Urz.Nr 1/89 

Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa - Eko-Projekt Sp. j., Ostrowiec Św. 

80