1
Program nauczania przedmiotu
H
H
i
i
g
g
i
i
e
e
n
n
a
a
i
i
E
E
p
p
i
i
d
d
e
e
m
m
i
i
o
o
l
l
o
o
g
g
i
i
a
a
dla III
roku Wydziału Lekarskiego
Katedra i Zakład Medycyny i Epidemiologii Środowiskowej
Śląski Uniwersytet Medyczny
telefon 32 2722847; http://medsrod.sum.edu.pl
Wersja na rok 2013-2014
I
I
B
B
L
L
O
O
K
K
Ć
Ć
W
W
I
I
C
C
Z
Z
E
E
N
N
I
I
O
O
W
W
Y
Y
Kolejność tematów na poszczególne dni:
grupa 5: 1,2,3,4
grupa 10: 1,2,3+4 (do ustalenia z prowadzącym) grupa7: 1,2,3,4
grupa 6: 2,1,3,4
grupa 4: 2,3,1,4
grupa 2: 2,1,3,4
grupa 8: 2,3,1,4
grupa 1: 2,3,1,4
grupa 3: 2,3,1,4
grupa 9: 2,1,3,4
1
1
.
.
E
E
p
p
i
i
d
d
e
e
m
m
i
i
o
o
l
l
o
o
g
g
i
i
a
a
Zajęcia odbywają się w grupach ćwiczeniowych
(tematy proszę podzielić na osoby w grupie ćwiczeniowej)
dr n.hum. Urszula Marcinkowska, mgr Karolina Lau
1. Rys historyczny i definicja epidemiologii. Cele i zadania współczesnej epidemiologii (rola epidemiologii w
medycynie wg WHO i prawnych uregulowań w Polsce)
2. Miejsce i rola epidemiologii w naukach medycznych - sprzężenia zwrotne pomiędzy naukami podstawowymi,
dyscyplinami klinicznymi i epidemiologią. Trójkąt epidemiologiczny. Prawa epidemiologiczne
3. Związek epidemiologii z innymi dziedzinami nauki
4. Czynniki warunkujące zdrowie w wymiarze mikro- i makroskali ( potwierdzone wynikami badań
naukowych), ze szczególnym uwzględnieniem kultury.
5. Płeć jako czynnik warunkujący zdrowie.
6. Status społeczno- ekonomiczny, wsparcie społeczne, dyskryminacja, wykluczenie jako czynniki wpływające
na kondycję zdrowotną.
7. Choroby cywilizacyjne- cechy charakterystyczne, przyczyny, przykłady, skutki medyczne i społeczne
8. Etapy procesu badawczego. Zasady etyczne badań naukowych.
9. Epidemiologia opisowa- cechy charakterystyczne. Elementy demografii w epidemiologii: wskaźnik zgonów w
populacji, współczynnik umieralności ogólnej( z aktualnymi danymi), Przeciętne Dalsze Trwanie Życia
(PDTŻ)- wyjaśnienie wskaźnika, aktualne tablice. Badania populacyjne-charakterystyka, wady i zalety
10. Epidemiologia analityczna (metoda porównawcza)
11. Epidemiologia eksperymentalna
12. Mierniki stanu zdrowia populacji: YLL, DALY, HALE, HDI, QUALY, HRQL- wyjaśnienie pojęć i wskazanie
ich przydatności w medycynie, aktualne dane i zestawienia
2
2
.
.
C
C
h
h
o
o
r
r
o
o
b
b
y
y
s
s
p
p
o
o
ł
ł
e
e
c
c
z
z
n
n
e
e
–
–
n
n
a
a
r
r
k
k
o
o
m
m
a
a
n
n
i
i
a
a
,
,
a
a
l
l
k
k
o
o
h
h
o
o
l
l
i
i
z
z
m
m
,
,
n
n
i
i
k
k
o
o
t
t
y
y
n
n
i
i
z
z
m
m
Zajęcia odbywają się w grupach seminaryjnych.
prof. dr hab.n.med. Jadwiga Jośko-Ochojska
1. Narkomania
Podstawowe definicje: narkomania, uzależnienie psychiczne i fizyczne, nałóg a przyzwyczajenie (nawyk),
tolerancja, zespół abstynencyjny.
Rodzaje narkotyków: aminy, halucynogeny, preparaty makowe, przetwory konopi indyjskich, środki
wziewne i inne.
Leczenie uzależnień.
2. Alkoholizm
Chorobowe skutki działania alkoholu na organizm człowieka.
Zatrucie ostre a przewlekłe (alkoholizm).
Psychozy alkoholowe występujące w alkoholizmie.
3. Palenie tytoniu
Przyczyny i skutki palenia tytoniu.
Skład dymu tytoniowego.
2
Wpływ palenia tytoniu na procesy reprodukcyjne.
Palenie a nowotwory.
Różnice pomiędzy paleniem czynnym i biernym.
3
3
.
.
Ś
Ś
r
r
o
o
d
d
o
o
w
w
i
i
s
s
k
k
o
o
w
w
e
e
c
c
h
h
e
e
m
m
i
i
c
c
z
z
n
n
e
e
c
c
z
z
y
y
n
n
n
n
i
i
k
k
i
i
r
r
y
y
z
z
y
y
k
k
a
a
z
z
d
d
r
r
o
o
w
w
o
o
t
t
n
n
e
e
g
g
o
o
.
.
M
M
e
e
t
t
a
a
l
l
e
e
c
c
i
i
ę
ę
ż
ż
k
k
i
i
e
e
j
j
a
a
k
k
o
o
c
c
z
z
y
y
n
n
n
n
i
i
k
k
i
i
r
r
y
y
z
z
y
y
k
k
a
a
z
z
d
d
r
r
o
o
w
w
o
o
t
t
n
n
e
e
g
g
o
o
Zajęcia odbywają się w grupach seminaryjnych.
mgr Karolina Lau
1.Środowiskowe chemiczne czynniki ryzyka zdrowotnego.
(podstawowe pojęcia(identyfikacja zagrożenia, ocena narażenia, fizjologiczne czynniki narażenia- ocena
poboru substancji różnymi drogami, zależność dawka- odpowiedź, ocena ryzyka, oznakowanie czynników
szkodliwych w środowisku pracy, szkodliwe substancje chemiczne w pracy lekarza )
Każdy z poniższych tematów należy przygotować pod kątem każdego z omawianych metali ciężkich:(ołowiu, kadmu,
arsenu, niklu, glinu, aluminium, rtęci i chromu)
2 Na czym polega toksyczność metali ciężkich(mechanizmy toksycznego działania metali)
3. Historia i zastosowanie metali ciężkich w przemyśle i życiu codziennym oraz farmakologii
4. Źródła metali ciężkich (antropogeniczne i naturalne)
5. Zatrucia metalami ciężkimi
a)objawy zatruć ostrych i przewlekłych, działanie metali ciężkich na poszczególne układy i narządy
b) Narażenie zawodowe na metale ciężkie
c)Proces leczenia i leki stosowane w przypadku zatruć metalami ciężkimi
6. Metale ciężkie w żywności
a)tereny o szczególnym narażeniu na skażenie metalami ciężkimi
b)kumulacja metali ciężkich w poszczególnych produktach żywnościowych(w tym warzywach i owocach)
c)dopuszczalne dzienne spożycie metali ciężkich: wartości ADI i PTWI
d)usuwanie metali ciężkich z organizmu
7. Rekultywacja i bioremediacja terenów zanieczyszczonych metalami ciężkimi
a)redukcja metali i ciężkich w wodzie, glebie, powietrzu
b)Krajowa Strategia ograniczania emisji metali ciężkich
8. Problem narażenia na metale ciężkie u dzieci.
4
4
.
.
P
P
o
o
d
d
s
s
t
t
a
a
w
w
y
y
h
h
i
i
g
g
i
i
e
e
n
n
y
y
p
p
r
r
a
a
c
c
y
y
.
.
E
E
l
l
e
e
m
m
e
e
n
n
t
t
y
y
e
e
r
r
g
g
o
o
n
n
o
o
m
m
i
i
i
i
Zajęcia odbywają się w grupach seminaryjnych.
mgr Karolina Lau
1. Higiena pracy- definicje i zadania, definicje: stanowiska pracy, analiza warunków pracy, ,,Lista Dortmundzka”,
2. Klasyfikacja niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników, które mogą występować podczas pracy
3. Rodzaje szkodliwych czynników fizycznych, chemicznych, biologicznych i psychofizycznych
4. Ocena zagrożeń w pracy – definicje NDS, NDN, NDSCh, NDSP, NDSB
5. Określenie choroby zawodowej, rodzaje i przyczyny chorób zawodowych. Choroby parazawodowe.
6. Typy badań profilaktycznych (wstępne, okresowe, kontrolne)
7. Ergonomia – definicja, podział, elementy składowe ergonomii, etapy projektowania ergonomicznego.
8. Higiena pracy umysłowej
a) Negatywne skutki pracy umysłowej (zmęczenie, przemęczenie, wyczerpanie)
b) Czynniki wpływające na występowanie zmęczenia i sposoby ich ograniczania
c) Stanowisko pracy przy komputerze
10. Higiena środowiska szkolnego (lokalizacja budynku szkolnego, wyposażenie szkoły i izb lekcyjnych, mikroklimat,
urządzenia sanitarne)
11. Higiena procesu nauczania
12. Nowoczesne metody organizowania stanowiska pracy, wpływ otoczenia na efektywność pracy, dostosowanie
warunków do charakteru wykonywanej pracy
3
I
I
I
I
B
B
L
L
O
O
K
K
Ć
Ć
W
W
I
I
C
C
Z
Z
E
E
N
N
I
I
O
O
W
W
Y
Y
Uwaga – kolejność zajęć może ulec zmianie
5
5
.
.
S
S
t
t
r
r
e
e
s
s
:
:
p
p
r
r
z
z
y
y
j
j
a
a
c
c
i
i
e
e
l
l
c
c
z
z
y
y
w
w
r
r
ó
ó
g
g
?
?
prof. dr hab. n. med. Jadwiga Jośko-Ochojska
1. Definicja stresu
2. Rodzaje stresorów
3. Rodzaje stresu
4. Fazy stresu
5. Biochemiczne efekty stresu
6. Strategie adaptacyjno – obronne
7. Pobudzanie funkcji adaptacyjno – obronnych
8. Hamowanie funkcji zbędnych w adaptacji
9. Skutki stresu ostrego
10. Skutki stresu przewlekłego
11. Stres kontrolowany i niekontrolowany
12. Zespół stresu pourazowego (PTSD)
13. Molestowanie moralne – perwersyjna przemoc w życiu codziennym
6
6
.
.
C
C
h
h
o
o
r
r
o
o
b
b
y
y
j
j
a
a
k
k
o
o
s
s
k
k
u
u
t
t
e
e
k
k
r
r
e
e
a
a
k
k
c
c
j
j
i
i
s
s
t
t
r
r
e
e
s
s
o
o
w
w
e
e
j
j
dr n.med. Janusz Kasperczyk
1. Wpływ reakcji stresowej na układ krążenia:
Proces miażdżycowy a stres.
Rola stresu w patogenezie choroby niedokrwiennej serca
Nadciśnienie tętnicze pierwotne a stres
2. Wpływ stresu na układ pokarmowy:
Motoryka układu pokarmowego w czasie reakcji stresowej
Choroba wrzodowa żołądka a stres
Zaparcia stresowe, mechanizm powstawania, zapobieganie
Rola stresu w patogenezie i przebiegu Colitis Ulcerosa.
Stres a Colitis Spastica.
7
7
.
.
Ś
Ś
r
r
o
o
d
d
o
o
w
w
i
i
s
s
k
k
o
o
w
w
e
e
f
f
i
i
z
z
y
y
c
c
z
z
n
n
e
e
c
c
z
z
y
y
n
n
n
n
i
i
k
k
i
i
r
r
y
y
z
z
y
y
k
k
a
a
z
z
d
d
r
r
o
o
w
w
o
o
t
t
n
n
e
e
g
g
o
o
.
.
mgr Karolina Lau
1. Mikroklimat
2. Hałas
3. Wibracje
4. Pole elektromagnetyczne
5. Promieniowanie
6. Prąd elektryczny
7. Oświetlenie
8
8
.
.
H
H
i
i
g
g
i
i
e
e
n
n
a
a
ż
ż
y
y
w
w
n
n
o
o
ś
ś
c
c
i
i
i
i
ż
ż
y
y
w
w
i
i
e
e
n
n
i
i
a
a
dr n.hum. Urszula Marcinkowska/mgr Karolina Lau
1. Pojęcie racjonalnego żywienia. Społeczno- kulturowe uwarunkowania żywienia Polaków. Zachowania
żywieniowe jako element stylu życia.
2. Żywienie noworodków i niemowląt ze szczególnym uwzględnieniem karmienia piersią.
3. Żywienie dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.
4. Żywienie osób dorosłych. Podstawowe błędy żywieniowe osób dorosłych.
5. Żywienie osób starszych.
6. Zalecenia żywieniowe dla kobiet ciężarnych i karmiących.
7. Woda jako element racjonalnego żywienia. Rodzaje wód, zasady prawidłowego spożywania wody i napojów.
8. Napoje energetyzujące, izotoniczne, kawa, herbata- charakterystyka pod względem zdrowotnym.
9. Żywność funkcjonalna i modyfikowana genetycznie.
10. Niedożywienie i głód kontra nadwaga i otyłość oraz ich medyczno-społeczne konsekwencje.
4
Literatura podstawowa:
Brzozowska A., Gawęcki J. Woda w żywieniu i jej źródła. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego, Poznań
2008
Gawęcki J., Hryniewiecki L. (red.) Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. T. 1 i 2, PWN, Warszawa
Jarosz M.(red). Zasady prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży oraz wskazówki dotyczące zdrowego stylu
życia. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2008
T
T
e
e
m
m
a
a
t
t
y
y
w
w
y
y
k
k
ł
ł
a
a
d
d
ó
ó
w
w
„
„
H
H
i
i
g
g
i
i
e
e
n
n
a
a
i
i
e
e
p
p
i
i
d
d
e
e
m
m
i
i
o
o
l
l
o
o
g
g
i
i
a
a
”
”
Semestr zimowy
1.
Szpitalne czynniki ryzyka zdrowotnego.
mgr Karolina Lau
2.
Epidemiologia chorób zakaźnych i niezakaźnych.
mgr Anna Kukielczak
3.
Uwarunkowania stanu zdrowia.
dr hab. n. med. Jadwiga Jośko-Ochojska
4.
Epidemiologia wypadków, urazów i zatruć.
dr n.med. Janusz Kasperczyk
5.
Środowiskowe biologiczne czynniki ryzyka zdrowotnego.
dr n.med. Mirosław Tyrpień
Semestr letni (kolejność może ulec zmianie)
6.
Medyczne i społeczne problemy starości.
dr n.hum. Urszula Marcinkowska
7.
Profilaktyka i epidemiologia AIDS.
lek.med. Elżbieta Nowak
8.
Profilaktyka i epidemiologia chorób nowotworowych.
dr n.med. Janusz Kasperczyk
9.
Zaburzenia odżywiania się.
mgr Karolina Lau
10.
Metody radzenia sobie ze stresem.
prof. dr hab.n.med. Jadwiga Jośko-Ochojska