Podział rozwoju twórczości plastycznej dzieci i młodzieży 

według różnych autorów

Podział na okresy i fazy rysunku dziecięcego według C. Burta (Anglia-1947)

Lp.

Okres-stadium Faza

Czas 

trwania

Cechy charakterystyczne

1.

Stadium 

bazgroty

a)Bazgrota

   bezcelowa

2;0 – 3;0

Ruchy mięśni ramienia od strony prawej 

w lewo.

b)Bazgrota 

   celowa

3;0

Nadawanie nazw bazgrotom 

bezprzedmiotowym.

c)Bazgrota

   odtwórcza

4;0

Próba naśladowania w bazgraniu osób 

dorosłych.

d)Bazgrota 

zlokalizowana

5;0

Przedstawienie ogólnych części 

przedmiotu.

2.

Stadium linii

Głowonogi

4;0 – 5;0

Przedstawienie postaci ludzkiej za pomocą 

koła i linii, kropek i  kresek.

3.

Stadium 

symbolizmu 

opisowego

Schemat 

symboliczny

5;0 – 6;0

Próba uchwycenia cech twarzy, tułowia 

kończyn.Dopracowanie się schematu 

postaci ludzi i zwierząt.

4.

Stadium 

realizmu 

opisowego

Faza typu 

wewnętrznego

7;0 – 8;0

Dziecko rysuje, to co wie, a nie to, co 

widzi. Próba operowania schematem 

wzbogaconym.

5.

Stadium 

realizmu 

wizualnego

Faza 

dwuwymiarowa

9;0 – 10;0 Próba przejścia z rysunku wyobrażeniowo-

pamięciowego do rysunku z natury

Faza 

trójwymiarowa

9;0 – 10;0 Próba przedstawienia trzeciego wymiaru.

Uwzględnianie planów w obrazie i skrótu 

perspektywicznego

6.

Stadium 

zahamowania

Faza regresji

11;0 – 14;0 Rysunek konwencjonalny z natury. 

Rozczarowanie i zniechęcenie twórcze. 

Przesuwanie się w kierunku ekspresji 

językowej

7.

Stadium 

artystycznego 

odrodzenia

Faza rysunku 

artystycznego

Po 15 roku 

życia

Uświadomienie sobie artystycznych 

aspektu własnego rysunku. Różnicowanie 

się wypowiedzi plastycznych ze względu 

na płeć. Odradzanie się u części młodzieży 

zainteresowań i pasji twórczej.

Podział rozwoju twórczości plastycznej dzieci i młodzieży na okresy według J.F. 

Boutonier (Francja- 1953)

Lp.

Okres

Czas trwania

Cechy charakterystyczne

1.

Sztuka 

przypadku

2;0 – 3;0

-

okres bazgrot; linie, kropki, plamy

-

przestrzenne

 

i

 

płaskie

 

formy 

bezprzedmiotowe;

2.

Okres swobodnej 

wypowiedzi

3;0 – 7;0

-

wyrażenie uczuć, pragnień, zainteresowań,

wiedzy o świecie

-

tematyka związana głównie z postacią ludzką 

(matka) i zwierzęcą

Lp.

Okres

Czas trwania

Cechy charakterystyczne

1.

Dopracowanie się 

charakterystyczne

go typu

7;0 – 11;0

-

zjawianie się wypowiedzi pozbawionych 

swobody i samodzielności;

-

chęć podporządkowania się normom 

 i  realizmowi;

2.

Okres oschłości

11;0 – 15;0

-

szablonowość wypowiedzi uwarunkowana

społeczną i grupową działalnością dziecka;

-

wpływy i naśladownictwo;

-

zanikanie sądów osobistych;

-

zjawiska kryzysowe.

Podział rozwoju twórczości plastycznej dzieci i młodzieży na okresy 

według M.Debess′a (Francja-1952)

Lp.

Okres

Czas trwania

Cechy charakterystyczne

1.

Sztuka 

przypadku(pierwszy 

okres dzieciństwa)

2;0 – 4;0

-

okres bazgrot: linie, kropki, kreski, plamy;

-

bezprzedmiotowość form płaskich i 

przestrzennych;

2.

Sztuka przemijająca 

(drugi okres 

dzieciństwa)

4;0 – 10;0

-

uproszczenie formalne;

-

operowanie symbolami typowymi dla 

dzieci;

-

wyrażanie przeżyć, wiedzy i stosunku do 

świata;

3.

Sztuka okresu 

oschłości (realizmu)

10;0 – 15;0

-

załamywanie się swobodnej wypowiedzi

-

skrępowanie, oschłość, naśladownictwo;

-

zjawiska kryzysowe;

Podział rozwoju twórczości rysunkowej na okresy i fazy według 

S. Szumana   (Polska-1927)

Lp.

Okres

Faza

Czas 

trwania 

(wiek)

Cechy charakterystyczne 

wytworów

1. 

Okres bazgrot

Wstępne formowanie 

się schematu postaci

1;6 – 3;0

Zapełnianie płaszczyzny 

kropkami, kreskami 

krzyżującymi się liniami 

krzywymi, próba zamknięcia 

koła.

2.

Okres 

schematyczny 

(ideoplastyka)

-

głowonogi

-

głowotułowie

-

schematy 

uproszczone 

-

schematy

wzbogacone 

(dopracowanie 

się typu 

charakterystyczn

ego)

3;0 – 4;0

4;0 – 5;0

5;0 – 7;0

7;0 – 12;0

-

Uprzedmiotowienie 

wypowiedzi plastycznych 

(postać ludzka, zwierzęca, 

środki lokomocji).

-

Przekształcenie afektywne.

-

Symboliczne ujmowanie 

formy.

-

Stopniowe wzbogacenie 

schematu w „akcydensy” 

typowe.

-

Stosowanie układów: 

topograficznego, 

pasowego i kulisowego 

jako form wyrażenia 

przestrzeni na 

płaszczyźnie.

3.

Okres typu 

poschematycznego 

(fizjoplastyka)

Faza realizmu 

wrażeniowego, faza 

realizmu 

intelektualnego

12;0 – 13;0

13;0 – 15;0

-

Próba naśladowania 

natury

-

Ujęcie typu 

 

Podział na okresy rozwojowe twórczości rysunkowej dzieci według 

G. Kerschensteinera (Niemcy – 1905)

Lp.

Okres

Czas 

trwania

okresu

Cechy charakterystyczne 

wytworów rysunkowych

1.

Okres rysunku schematycznego

6;0 – 8;01

-

uproszczone kształty postaci;

-

brak proporcji;

-

nieumiejętność wyrażania 

przestrzeni;

2.

Okres budzącego się odczuwania 

kształtu i linii

8;0 – 10;01

-

operowanie schematem 

wzbogaconym;

-

próba dopracowania się proporcji 

i kształtu;

3.

Okres, w którym rysunek 

odpowiada rzeczywistemu 

wyglądowi przedmiotów

10;0 – 12;01 -

próba wyrażania przestrzeni za 

pomocą form płaskich;

-

naturalne ujmowanie proporcji;

4.

Okres wiernego odtwarzania 

postaci

12;0 – 14;01 -

trójwymiarowe opracowanie form;

-

naturalne kształty i proporcje;

-

drobiazgowe odtwarzanie cech 

typowych.

Podział na fazy rozwojowe twórczości plastycznej według  V. Lowenfelda i 

W. Lamberta Brittaina  (USA – 1964

)

Lp.

Faza

Czas 

trwania

Cechy charakterystyczne

1.

Faza bazgrot

2;0 – 4;0

-

Nieświadome działanie dziecka;

-

nabieranie doświadczeń kinestycznych;

-

zjawianie się koordynacji wzrokowo- 

ruchowej;

-

wypowiadanie się plamą barwną, kreską a 

także formowanie przestrzenne dające 

dziecku dużą przestrzenność;

2.

Faza 

przedschematyczna 

(ekspresja swobodna)

4;0 – 7;0

-

odkrycie zależności między przedmiotem a 

rysunkiem

-

zmiana znaczeń form symbolicznych;

-

zarysowanie płaszczyzny w sposób nie 

uporządkowany;

-

zjawienie się postaci ludzkiej;

-

rysunki konturowe i płaszczyznowe 

pozbawione proporcji, złożone z kół i linii oraz 

plam;

3.

Faza schematyczna 

(ekspresja 

inspirowana)

7;0 – 9;0

-

formowanie się pojęć w zależności od 

rozwoju osobowości dziecka;

-

próba wyrażania tych pojęć w scenach 

ilustracyjnych;

-

duże, emocjonalne nastawienie do 

twórczości;

-

zjawienie się szczegółów w sztywnych 

schematach;

-

subiektywne traktowanie koloru w wytworach 

plastycznych;

4.

Faza początkowego 

realizmu

9;0 – 12;0

-

odchodzenie od wyrażania za pomocą linii do 

przedstawiania płaszczyznowego;

-

krycie elementów- zjawianie się planów 

przestrzennych w obrazie;

-

odchodzenie od schematu do formy 

realistycznej;

-

wypowiadanie własnych emocji za pomocą 

koloru i ekspresyjnej linii ujmowanej 

subiektywnie;

-

zjawianie się odrębności płci w 

wypowiedziach plastycznych chłopców i 

dziewcząt;

5.

Faza 

pseudonaturalistyczna

12;0 – 14;0

-

stopniowe naturalistyczne podchodzenie do 

otaczającego świata;

-

różnicowanie się dzieci;

-

wzrokowe i nie wzrokowe podejście do 

otoczenia(praca z wyobraźni);

-

właściwe ujmowanie „typu” i proporcji;

-

akcentowanie przeżyć osobistych- 

dramatyzacja;

6.

Faza kryzysu w 

okresie adolescencji

14;0 – 17;0

-

krytyczne ustosunkowanie się do środowiska 

i własnych wytworów;

-

naturalistyczna interpretacja obiektywnych 

wartości;

-

naturalność proporcji; lokalność koloru;

-

reagowanie na wartości;

-

próba świadomej interpretacji estetycznej 

formy, równowagi ,rytmu, koloru, 

wprowadzenie przekształceń dekoracyjnych i 

kompozycyjnych;

-

posługiwanie się przestrzenią trójwymiarową;

-

zjawianie się trzech typów twórczych; 

wzrokowego, kinestetycznego i pośredniego;

-

zanikanie szczerości wypowiedzi, zjawianie 

się wyraźnych zahamowań i kryzysów w 

działalności własnej;

-

stopniowy zanik zainteresowań plastyką.