Magazyn Oświatowy Nr 31 styczeń-czerwiec 2009
22
Halina Marat
Nauczyciel przedmiotów zawodowych
Zespół Szkół Zawodowych Nr 1
w Skierniewicach
Wybrane metody aktywizujące w kształceniu zawodowym – z refleksji nauczyciela
Do szczególnie skutecznych metod kształcenia problemowego moŜna zaliczyć metody aktywizujące
1
.
Zajęcia prowadzone z wykorzystaniem aktywizujących metod nauczania spełniają dwa podstawowe
warunki:
•
uczący się jest postawiony w sytuacji problemowej,
•
aktywność uczącego się, jest większa aniŜeli aktywność podmiotu nauczającego.
Z licznych metod aktywizujących, szczególnie przydatne w procesie kształcenia wydają się takie
metody, jak: sytuacyjna, projektów, przewodniego tekstu, burza mózgów, gry sytuacyjne i decyzyjne,
dyskusja wielokrotna. Zmienia się rola nauczyciela, metody aktywizujące uczniów sprawiają,
Ŝ
e aktywność jest przypisana szczególnie uczniowi. Nauczyciel występuje w roli doradcy, partnera, który
organizuje i kieruje przebiegiem procesu dydaktycznego oraz dostarcza informacji zwrotnej o postępach
uczącego się.
Przytoczę i omówię krótko kilka metod aktywizujących najczęściej stosowanych w kształceniu
zawodowym.
Bardzo ciekawą metodą chętnie stosowaną w szkolnictwie zawodowym jest dyskusja panelowa.
Przykładowym tematem takiej dyskusji moŜe stać się nietypowe rozwiązanie technologiczne wraz z jego
oceną, znalezienie rozwiązania zadania skomplikowanego lub nietypowego, w którym naleŜało
wykorzystać wiedzę z róŜnych dziedzin. Dyskusja odbywa się w grupach, po czym liderzy grup
prezentują wnioski na forum całej klasy.
Ciekawa lekcja moŜe odbyć się przy zastosowaniu metody przewodniego tekstu. Szczególnie powinna
być wykorzystana w praktycznej nauce zawodu i wykonywaniu róŜnych ćwiczeń laboratoryjnych.
Uczniowie otrzymują wówczas konkretne zadanie. Mają dostęp do wszystkich danych niezbędnych
do wykonania zadania. Zadanie uczniowie wykonują samodzielnie wg instrukcji tekstu przewodniego.
Inaczej mówiąc, są to pytania oraz róŜne przygotowane do wypełnienia karty pracy. Metoda
ta z powodzeniem moŜe być wykorzystana na lekcjach teoretycznych przedmiotów zawodowych
do wykonania zadań, które moŜna później wykonać praktycznie. Kształci umiejętność czytania
ze zrozumieniem i jednocześnie jest determinowana poziomem jej opanowania przez uczniów.
Technika ,kuli śniegowej to następna interesująca metoda stosowana na lekcjach przedmiotów
zawodowych. UmoŜliwia ona szybkie zebranie, porównanie i uzupełnienie informacji na określony temat
od wszystkich uczniów. Powinna być zastosowana wtedy, gdy nauczyciel w krótkim czasie chce
zaktywizować uczniów do zajęcia stanowiska w określonej kwestii bądź zachęcić ich do wyciągnięcia
wniosków z obserwowanych zjawisk, zdefiniowania pewnych procesów.
Wiemy, Ŝe uczniowie na lekcjach przedmiotów zawodowych poznają duŜo nowych pojęć, zwrotów,
słów o znaczeniu technicznym. Czytają poradniki specjalistyczne, Polskie Normy, podręczniki
1
F. Szlosek, Wstęp do dydaktyki przedmiotów zawodowych, WSI, ITeE, Radom 1995, 91
Magazyn Oświatowy Nr 31 styczeń-czerwiec 2009
23
technologiczne. Bardzo pomocna w przyswajaniu duŜych partii materiału jest ,,mapa pamięci”. Wykresy
lub schematy ułatwiają zapamiętywanie.
Trzeba równieŜ wspomnieć o metodzie projektów. Jest ona często stosowana przez nauczycieli
w szkołach zawodowych. Polega na wykonywaniu przez uczniów zadań obejmujących większą partię
materiału, samodzielnym formułowaniu tematu i poszukiwaniu rozwiązania, realizacji wytworu.
Ogólny zakres prac projektowych określa nauczyciel, zaś szczegółowe brzmienie tematu i zakres prac
negocjowane są z uczniami. Projekt moŜe zawierać tak teoretyczne jak i praktyczne rozwiązania
problemu. Po wykonaniu projektów następuje ich prezentacja, dyskusja nad nimi, ocena przy udziale
wszystkich uczniów.
Ewaluacja skuteczności stosowania metod aktywizujących wykazała, Ŝe nauczyciele:
rozwinęli swoje kompetencje w zakresie metodyki nauczania przedmiotu
-
zaktualizowali dotychczasowe i poznali nowe umiejętności w zakresie metod i technik pracy
na lekcji,
-
poprawili relacje z uczniami,
-
rozwinęli współpracę w zespole uczniowskim,
poczuli się odciąŜeni od konieczności ciągłego „dawania i słuŜenia innym”
-
poprzez przekazanie uczniom większej odpowiedzialności,
-
poprzez działanie uczniów jako pomocników i doradców,
-
poprzez bardziej produktywną pracę na spotkaniach rady pedagogicznej,
doprowadzili do zmian w całej szkole
-
w programach nauczania,
-
w aranŜacji wnętrz klasowych,
-
w ocenianiu pracy ucznia,
-
w organizacji wewnątrzszkolnego doskonalenia nauczycieli,
-
w planowaniu własnego rozwoju zawodowego,
-
w komunikacji interpersonalnej.
wzmocnili pozycję szkoły w środowisku poprzez pokazanie, Ŝe
-
szkoła szuka innowacyjnych pomysłów na wspieranie rozwoju ucznia,
-
nauczycielom zaleŜy na podnoszeniu jakości swojej pracy,
-
w tej szkole moŜe być ciekawie.
Ujęcie metod z perspektywy obu uczestników procesu dydaktycznego tj. nauczyciela i ucznia
pozwala sformułować następujące załoŜenia:
Nauczyciel i uczeń są na lekcji partnerami.
Nauczyciel i uczeń przyjmują nowe role i nowe zadania.
Jednym z najwaŜniejszych zadań współczesnej szkoły jest przygotowanie ucznia do samodzielnej
pracy.
Nauczyciel i uczeń są twórczy, posiadają ogromny potencjał, który trzeba „tylko” uruchomić.
W procesie dydaktycznym nie ma idealnych rozwiązań.
Metody bez powiązania z celami, treściami, ramami organizacyjnymi, a przede wszystkim
z potrzebami ucznia i preferencjami nauczyciela nie mają wartości.
Magazyn Oświatowy Nr 31 styczeń-czerwiec 2009
24
Przypomniałam tylko niektóre metody stosowane przez nauczycieli przedmiotów zawodowych
oraz wskazówki, kiedy i w jaki sposób je stosować. Znajomość metod aktywizujących zmusza
nauczyciela do ich właściwego dobrania pod kątem załoŜonych celów i przewidywanych osiągnięć
uczniów.
Myślę, Ŝe stosowanie metod aktywizujących w nowoczesnej dydaktyce jest bezsprzecznie wymogiem
czasów, koniecznością przynoszącą wielorakie korzyści uczestnikom procesu dydaktyczno –
wychowawczego.
Literatura
1.
Kubiczek B., Metody aktywizujące /jak nauczyć uczniów uczenia się/, Wyd. „Novik”, Opole 2007.
2.
Brudnik E., Moszyńska A., Owczarska B., Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie/przewodnik
po metodach aktywizujących/, Zakład Wydawniczy SFS, Kielce 2000.
3.
Brejnek A., Metoda projektów w kształceniu zawodowym, Warszawa; CODN, Pracownia Edukacji
Zawodowej, 1999.