Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
1
ĆWICZENIE 1 – Ogólna budowa czaszki. Podział kości czaszki. Kości sklepienia czaszki (czołowa,
ciemieniowa, potyliczna). Kość sitowa.
OGÓLNA BUDOWA CZASZKI
Czaszka:
-
część szkieletu osiowego
o
górna
o
najbardziej złożona
-
funkcja:
o
osłona:
mózgowia
narządów zmysłów
górnych części układu oddechowego i pokarmowego
o
narząd żucia:
wraz z zęba
-
części:
o
mózgowa
kość czołowa
parzyste kości ciemieniowe
parzyste kości skroniowe
kość sitowa
kość klinowa
kość potyliczna
o
twarzowa (trzewna)
kości nosowe
kości łzowe
małżowiny nosowe dolne
szczęki
kości jarzmowe
lemierz
żuchwa
-
połączenia:
o
szwy
z wyjątkiem żuchwy
połączenia ścisłe
-
ściany:
o
górna
o
dolna
o
przednia
o
tylna
o
dwie boczne
Ściana górna czaszki
-
inaczej – sklepienie
-
utworzona przez:
o
łuska kości czołowej
o
obydwie kości ciemieniowe
o
część łuski potylicznej
-
budowa kości:
o
kości płaskie
o
zbudowane z dwóch blaszek istoty zbitej
między blaszkami znajduje się śródkoście
• zawiera czerwony szpik kostny produkujący krwinki
-
ograniczenia:
o
od łuków brwiowych kości czołowej
o
do kresy karkowej górnej kości potylicznej
o
bocznie: kresy skroniowe
-
środek:
o
szczyt
-
część przednia:
o
czoło
-
część tylna:
o
potylica
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
2
-
szwy:
o
wieńcowy
między kością czołową i kośćmi ciemieniowymi
o
strzałkowy
między kośćmi ciemieniowymi
po jego obu stronach leżą otwory ciemieniowe
• zawierają żyły wypustowe ciemieniowe
o
łączą zatokę strzałkową górną z żyłą skroniową
powierzchowną
• bocznie: guzy ciemieniowe (lub wyniosłości ciemieniowe)
o
węgłowy
między kośćmi ciemieniowymi a łuską kości potylicznej
-
punkty:
o
bregma
połączenie szwu wieńcowego i strzałkowego
o
lambda
połączenie szwu strzałkowego i węgłowego
o
gładzizna
najbardziej do przodu wysunięty punkt sklepienia czaszki
Ściana przednia czaszki
-
inaczej: twarz kostna
-
utworzona przez:
o
część oczodołowa kości czołowej
o
część łuski kości czołowej
o
kości nosowe
o
kości jarzmowe
o
szczęka
o
żuchwa
-
oczodół:
o
kształt:
ostrosłup
• wierzchołek
o
zwrócony do kanału wzrokowego
• podstawa:
o
zwrócona do powierzchni twarzoczaszki
o
czworokątny kształt
o
tworzy wejście do oczodołu
otwór lub wcięcie nadoczodołowe
• na górnym brzegu
otwór lub wcięcie czołowe
• przyśrodkowo od otworu nadoczodołowego
otwór podoczodołowy
• na dolnym brzegu
dół nadkłowy
• poniżej otworu podoczodołowego
powiązania:
• dół skroniowy – do tyłu od brzegu bocznego oczodołu
-
kostna jama nosowa
o
otwór gruszkowaty
wejście do jamy nosowej
ograniczenia:
• od góry:
o
kości nosowe
• bocznie i od dołu:
o
kości szczęki
tworzą wcięcie nosowe
• kolec nosowy
o
utworzony przez zaginające się do
przodu brzegi wcięć nosowych
o
podział:
przegroda kostna nosa
• na część prawą i lewą
o
małżowiny nosowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
3
listewki kostne
zwisają z bocznych ścian jamy nosowej
o
zatoki przynosowe:
zatoki czołowe
komórki sitowe
zatoki szczękowe
zatoki klinowe
otaczają jamę nosową właściwą
uchodzą do niej
-
boczna część:
o
kości jarzmowe
stanowią obustronnie wyniosłość policzkową
czołowe ustawienie – nadaje wygląd typu mongoidalnego
otwór jarzmowo-twarzowy
• nerw jarzmowo-twarzowy
-
żuchwa:
o
guzowatość bródkowa
na powierzchni zewnętrznej trzonu żuchwy, w części środkowej
o
guzki bródkowe
bocznie od guzowatości bródkowej
o
otwór bródkowy
poniżej drugiego zęba przedtrzonowego
o
trzon żuchwy przechodzi obustronnie w gałęzie żuchwy
Ściana tylna czaszki
-
utworzona przez:
o
tylne części kości ciemieniowych
o
łuska kości potylicznej
o
części sutkowe kości skroniowych
-
struktury:
o
guzowatość potyliczna zewnętrzna
w połowie wysokości łuski potylicznej w linii pośrodkowej
inion
• najniższy punkt na tej guzowatości
o
kresa karkowa górna
nad guzowatością potyliczną zewnętrzną
o
kresa karkowa najwyższa
leży powyżej kresy karkowej górnej
o
grzebień potyliczny zewnętrzny
ku dołowi od guzowatości potylicznej zewnętrznej
o
kresa karkowa dolna
przebiega obustronnie od grzebienia potylicznego zewnętrznego
-
płaszczyzny:
o
potyliczna
obszar położony powyżej guzowatości potylicznej zewnętrznej
o
karkowa
obszar położony poniżej guzowatości potylicznej zewnętrznej
Ściana boczna czaszki
-
utworzona przez:
o
kość czołowa
o
kość ciemieniowa
o
kość potyliczna
o
kość skroniowa
o
skrzydło większe kości klinowej
-
połączenia:
o
szwy
-
struktury:
o
kresa skroniowa
na bocznej ścianie czaszki, w części przedniej
ogranicza dół skroniowy
• od przodu i od góry
o
łuk jarzmowy
na granicy dołu skroniowego i podskroniowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
4
utworzony przez:
• wyrostek jarzmowy kości skroniowej
o
guzek stawowy (leży na wyr. jarzmowym)
• wyrostek skroniowy kości jarzmowej
• połączone: szwem skroniowo-jarzmowym
o
otwór słuchowy zewnętrzny
do tyłu i poniżej łuku jarzmowego
o
dół żuchwowy
z przodu od otworu słuchowego zewnętrznego
tworzy powierzchnię stawową dla stawu skroniowo-żuchwowego
• wspólnie z guzkiem stawowymi
o
wyrostek rylcowaty
ku dołowi i przodowi od otworu słuchowego zewnętrznego
o
wyrostek sutkowaty
ku dołowi i do tyłu od otworu słuchowego zewnętrznego
-
punkty:
o
pterion
w miejscu połączenia szwu wieńcowego, łuskowego i klinowo-czołowego
połączenie łuski kości czołowej, skrzydła większego kości klinowej, kości
ciemieniowej i łuski skroniowej
Ściana dolna
-
powierzchnia podstawna lub powierzchnia zewnętrzna podstawy czaszki
-
ograniczenia:
o
od przodu: wyrostki zębodołowe szczęki
o
od tyłu: kresy karkowe górne kości potylicznej
o
bocznie: wyrostki zębodołowe szczęki, dolny brzeg kości jarzmowej i łuk jarzmowy,
wyrostek sutkowaty kości skroniowej
-
powierzchnię zewnętrzną tworzą:
o
wyrostki podniebienne obu szczęk
o
blaszki poziome kości podniebiennej
o
lemiesz
o
wyrostki skrzydłowate kości klinowej
o
powierzchnie dolne kości skroniowych, kości klinowej i potylicznej
-
przednia część podstawy czaszki tworzy czaszkę twarzową
o
podniebienie kostne
o
lemiesz
-
tylna część podstawy czaszki tworzy czaszkę mózgową.
-
podniebienie kostne
o
przednia część podstawy czaszki
o
utworzone przez:
wyrostki podniebienne obu szczęk
blaszki poziome kości podniebiennych
• połączone szwem podniebiennym pośrodkowym oraz szwem
podniebiennym poprzecznym
o
dół przysieczny
w przednim odcinku szwu podniebiennego pośrodkowego
prowadzi do kanału przysiecznego
• uchodzi on do jamy nosowej
o
otworami przysiecznymi
o
otwór podniebienny większy
w tylno-bocznym kącie
obustronnie
o
otwory podniebienne mniejsze
ku tyłowi od otworu podniebiennego większego
prowadzą one do kanałów podniebiennych
• dla jednoimiennych naczyń nerwów
o
kolec nosowy tylny:
w części środkowej brzegu tylnego podniebienia kostnego
o
nozdrza tylne
dwa otwory przedzielone lemieszem
nad tylnym brzegiem podniebienia
łączą jamę nosową z podstawą czaszki i z częścią nosową gardła
o
wyrostek skrzydłowaty
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
5
dwie blaszki
• przyśrodkowa
o
bocznie od nozdrzy tylnych
o
kończy się haczykiem skrzydłowym
• boczna
kanał skrzydłowy
• przebija nasadę wyrostka skrzydłowatego
o
dół skrzydłowy
otoczony przez:
• obie blaszki wyrostka skrzydłowatego kości klinowej
-
otwory
o
ok. 85
o
otwór zewnętrzny kanału tętnicy szyjnej
o
otwór szyjny
ograniczenia:
• kość potyliczna
• część skalista kości skroniowej
zawartość:
• nerwy czaszkowe IX, X, XI
• żyła szyjna wewnętrzna
• zatoka skalista dolna
• tętnica oponowa tylna
o
otwór wielki
ograniczenia:
• kłykcie potyliczne
zawartość:
• rdzeń przedłużony
• tętnice kręgowe
• nerwy dodatkowe
• tętnice rdzeniowe
• sploty żylne
o
otwór owalny
przy nasadzie skrzydła większego kości klinowej
o
otwór kolcowy
bocznie i do tyłu od otworu owalnego
-
powierzchnia dolna podstawy czaszki:
o
utworzona przez:
powierzchnie dolne skrzydeł większych kości klinowej
część trzonu kości klinowej
powierzchnie dolne kości skroniowych
powierzchnia dolna kości potylicznej
-
guzek gardłowy
o
w środku części podstawnej kości potylicznej
-
dół żuchwowy
o
na powierzchni dolnej kości skroniowej
o
przebiega przez niego szczelina skalisto-bębenkowa
-
wyrostek sutkowaty
o
bocznie od dołu żuchwowego
-
wyrostek rylcowaty
o
ku tyłowi od dołu żuchwowego
-
otwór rylcowo-sutkowy
o
między wyrostkiem sutkowatym a otworem rylcowo-sutkowym
-
otwór poszarpany:
o
przy podstawie wyrostka skrzydłowatego
-
otwór wewnętrzny kanału tętnicy szyjnej
o
ku tyłowi od otwory poszarpanego (?)
-
półkanał trąbki słuchowej
o
bocznie od otworu poszarpanego
-
szczelina skalisto-potyliczna:
o
między piramidą kości skroniowej
o
a kością potyliczną
-
wyrostek szyjny
o
bocznie od kłykci potylicznych
o
jego podstawa przebita przez kanał nerwu podjęzykowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
6
o
kanał kłykciowy
do tyłu od kanału nerwu podjęzykowego
-
grzebień potyliczny zewnętrzny i guzowatość potyliczna zewnętrzna
o
ku tyłowi od otworu wielkiego
Klinicznie
-
złamania:
o
mogą dotyczyć wszystkich powierzchni kości
o
sklepienia (rodzaje):
kompresyjne
rozdrobnione (wieloodłamowe)
liniowe (linie złamania przebiegają promieniście od miejsca urazu)
o
najbardziej niebezpieczne – w okolicy punktu pterion
mogą uszkodzić tętnicę oponową środkową
• przebiega w pobliżu
• na powierzchni wewnętrznej czaszki
powstaje krwiak nadoponowy
o
szczęka i żuchwa
trzon żuchwy, gałęzie, wyrostki
BUDOWA SZCZEGÓŁOWA CZASZKI
Kość potyliczna
-
podstawna
o
połączenia:
chrząstkozrost klinowo-potyliczny
chrząstkozrost skalisto-potyliczny
• bruzda zatoki skalistej dolnej – biegnie wzdłuż chrząstkozrostu
o
powierzchnia dolna
guzek gardłowy
o
powierzchnia górna
połączona z trzonem kości klinowej
tworzą stok
• na nim znajduje się most i rdzeń przedłużony
-
łuska
o
powierzchnia zewnętrzna
guzowatość potyliczna zewnętrzna
kresa karkowa górna
• kieruje się bocznie od guzowatości potylicznej zewnętrznej
grzebień potyliczny zewnętrzny
• biegnie w kierunku otworu wielkiego w linii pośrodkowej
kresa karkowa dolna
• bocznie od grzebienia potyliczengo zewnętrznego
kresa karkowa najwyższa
• oddziela płaszczyznę potyliczną od płaszczyzny karkowej
o
powierzchnia wewnętrzna
wyniosłość krzyżowa
guzowatość potyliczna wewnętrzna
• w środku wyniosłości krzyżowej
spływ zatok
• na guzowatości potylicznej wewnętrznej
grzebień potyliczny wewnętrzny
• od guzowatości potylicznej wewnętrznej
• w kierunku otworu wielkiego
bruzda zatoki strzałkowej górnej
• ku górze od guzowatości potylicznej wewnętrznej
bruzda zatoki poprzecznej
• z obu stron po bokach guzowatości potylicznej wewnętrznej
-
parzyste części boczne
o
otaczają otwór wielki
łączy jamę czaszki z kanałem kręgowym
• przebiega w nim rdzeń kręgowy, opony, nerwy dodatkowe, tętnice
kręgowe, splot żylny podstawny, przednie i tylne tętnice
korzeniowe, gałęzie oponowe tętnic kręgowych
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
7
o
kłykcie potyliczne
na powierzchni dolnej części bocznych kości potylicznej
podstawa przebita przez kanał nerwu podjęzykowego
• dół kłykciowy – do przodu od kanału nerwu podjęzykowego
o
kanał kłykciowy – na dnie dołu kłykciowego
żyła wypustowa – przebiega w kanale kłykciowym
o
guzek szyjny
nad kanałem nerwu podjęzykowego
o
wcięcie szyjne
na bocznym brzegu części bocznej kości potylicznej
ogranicza otwór szyjny
• razem z podobnym wcięciem w obrębie piramidy kości skroniowej
Kość czołowa
-
tworzy przednią część sklepienia czaszki
-
składa się z:
o
nieparzysta łuska czołowa
powierzchnia zewnętrzna
• guzy czołowe
• łuki brwiowe
o
poniżej guzów czołowych
• gładzizna
o
między łukami brwiowymi
• brzeg nadoczodołowy
o
ku dołowi od łuków brwiowych
o
oddziela część łuskową od części oczodołowej
o
otwór lub wcięcie nadoczodołowe (na brzegu)
jednoimienne naczynia i nerwy
o
otwór lub wcięcie czołowe (przyśrodkowo od
nadoczodołowego)
jednoimienne naczynia i nerwy
o
przedłuża się bocznie w wyrostek jarzmowy
łączy się z wyrostkiem czołowym kości jarzmowej
tworzy łuk jarzmowy
• kresa skroniowa
o
ku górze od wyrostka jarzmowego
o
ogranicza od góry i tyłu:
powierzchnię skroniową
• tworzy część dołu skroniowego
powierzchnia wewnętrzna
• bruzda zatoki strzałkowej górnej
o
przechodzi ku dołowi w grzebień czołowy
sięga do otworu ślepego
miejsce przyczepu sierpa mózgu
• łęki mózgowe
• wyciski palczaste
• bruzdy tętnicze
o
dwie boczne części oczodołowe
utworzone z dwóch płytek kostnych: prawej i lewej
stanowią:
• dno przedniego dołu czaszki
• sklepienie czaszki
dół gruczołu łzowego
• z boku części oczodołowej
dołek i kolec bloczkowy
• w części przyśrodkowej części oczodołowej
• dla bloczka mięśnia skośnego górnego gałki ocznej.
o
nieparzysta część nosowa
leży między częściami oczodołowymi
zakończona kolcem nosowym
• wystaje ku dołowi
ku tyłowi tworzy wcięcie sitowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
8
Klinicznie
-
szew czołowy – 8% osób dorosłych
o
między dolnymi częściami łusek czołowych
o
pozostałość po parzystych zawiązkach łuski czołowej
zrastają się całkowicie ok. 8 r. ż.
o
może być błędnie rozpoznany jako złamanie
-
skóra pokrywająca łuki brwiowe może być uszkodzona przy urazach głowy
Kość ciemieniowa
-
parzysta
-
kształt: nieregularny czworobok
-
stanowi sklepienie i ściany boczne czaszki
-
brzegi:
o
strzałkowy
o
łuskowy
o
czołowy
o
potyliczny
-
kąty:
o
czołowy
o
klinowy
o
potyliczny
o
sutkowy
-
powierzchnia zewnętrzna:
o
guz ciemieniowy
w części środkowej kości ciemieniowej
o
kresy skroniowe
poniżej guza ciemieniowego
-
powierzchnia wewnętrzna
o
bruzda zatoki strzałkowej górnej
o
bruzda zatoki esowatej
o
dołeczki ziarenkowe
dla ziarnistości pajęczynówki
Kość sitowa
-
składa się z:
o
blaszka sitowa (pozioma)
tworzy część ściany przedniego dołu czaszki
grzebień koguci
• na powierzchni górnej
• uwypukla się do przedniego dołu czaszki
• połączenia:
o
z częścią nosową kości czołowej
za pomocą dwóch skrzydeł grzebienia koguciego
tworzy część ściany górnej jamy nosowej
zawiera liczne otworki
• prowadzą do jamy nosowej
• zawierają nerwy węchowe
o
blaszka pionowa
górna część kostnej przegrody nosa
łączy się:
• ku przodowi: z kolcem nosowym kości czołowej
• ku tyłowi: z grzebieniem klinowym kości klinowej i z lemieszem
• ku dołowi: przyczepia się do niej chrzęstna przegroda nosa
o
dwa błędniki sitowe: prawy i lewy
zwisają z bocznych brzegów blaszki sitowej
składa się z komórek sitowych (liczne jamki kostne):
• przednie
• środkowe
• tylne
blaszka oczodołowa:
• stanowi boczną ścianę błędnika
• stanowi przyśrodkową ścianę oczodołu
ściana przyśrodkowa błędnika
• zwrócona do jamy nosowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
9
• stanowi część boczną ściany jamy nosowej
• znajdują się na niej uwypuklenia tworzące:
o
małżowina nosowa środkowa
o
małżowina nosowa górna
o
oddzielone przewodem nosowym górnym
o
przewód nosowy najwyższy
oddziela małżowinę nosową górną od małżowiny
klinowej
• puszka sitowa
o
poniżej i bocznie od małżowiny środkowej
• wyrostek haczykowaty
o
zwisa do przodu od puszki sitowej
łączy się z wyrostkiem sitowym małżowiny dolnej
• rozwór półksiężycowaty
o
ograniczony przez:
wyrostek haczykowaty
puszkę sitową
o
prowadzi do lejka sitowego
uchodzą do niego:
• zatoka szczękowa
• komórki sitowe przednie
• zatoka czołowa
• komórki sitowe tylne:
o
uchodzą do przewodu nosowego górnego
• zatoka klinowa:
o
uchodzi do zachyłka klinowo-sitowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
10
Ćwiczenie 2 – Kość klinowa i skroniowa. Powierzchnia wewnętrzna podstawy czaszki. Doły
czaszki. Miejsca przejścia nerwów czaszkowych.
Kość klinowa
-
nieparzysta
-
składa się z:
o
trzonu
o
sześć parzystych wyrostków:
skrzydła większe
skrzydła mniejsze
wyrostki skrzydłowate
-
trzon
o
kształt: sześcian
o
zawiera:
zatoki klinowe
• prawa i lewa
• dwie jamy pneumatyczne
siodło tureckie
• zagłębienie
• na górnej powierzchni
• leży w nim dół przysadki
• ograniczone:
o
od tyłu: grzbiet siodła
o
po bokach: wyrostki pochyłe tylne
• guzek siodła
o
leży do przodu od siodła
• bruzda przedskrzyżowania wzrokowego
o
do przodu od guzka siodła
o
zakończona kanałem wzrokowym
• kolec sitowy
o
najbardziej do przodu
o
łączy się z blaszką sitową kości sitowej
bruzda tętnicy szyjnej
• po bocznych powierzchniach trzonu
grzebień klinowy
• pionowo
• na przedniej powierzchni trzonu
małżowiny klinowe
• po obu stronach grzebienia klinowego
• ograniczają otwory zatok klinowych
dziób klinowy
• na dolnej powierzchni trzonu
• objęty przez skrzydła lemiesza
o
tworzy stok
razem z częścią podstawną kości potylicznej
-
skrzydła większe
o
powierzchnia: zewnętrzna wewnętrzna
o
dzielą się:
część oczodołowa
• szczelina oczodołowa górna
o
oddziela od skrzydeł mniejszych
• szczelina oczodołowa dolna
o
oddziela od powierzchni oczodołowej szczęki
część skroniowa
część podskroniowa
część szczękowa
o
otwór okrągły
w części przedniej
o
otwór owalny
ku tyłowi i bocznie od otworu okrągłego
o
otwór kolcowy
bocznie
-
skrzydła mniejsze
o
rozpoczynają się od trzonu dwiema odnogami
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
11
o
obejmują:
kanał wzrokowy
o
wyrostek pochyły przedni
utworzony przez brzeg tylny skrzydła mniejszego
o
powierzchnie:
zewnętrzna
• ogranicza cztery doły czaszki
• dzieli się:
o
oczodołowa
o
skroniowa
o
podskroniowa
skroniowa i podskroniowa – oddzielone grzebieniem
podskroniowym
o
szczękowa
ogranicza dół skrzydłowo-podniebienny
wewnętrzna
• inaczej: mózgowa
• tworzy część dołu środkowego czaszki
-
wyrostki skrzydłowate
o
odchodzą ku dołowi od bocznej części trzonu
o
składają się z:
blaszki przyśrodkowej
• kończyny się haczykiem skrzydłowym
• wyrostek pochwowy
o
przebiega na nim bruzda podniebienno-pochowa
tworzy kanał podniebienno-pochwowy
• razem z wyrostkiem klinowym kości
podniebiennej
o
kanał lemieszowo-pochwowo
przyśrodkowo od wyrostka pochwowego
zawiera gałązkę tętnicy klinowo-podniebiennej i
gałązki nerwowe nosowe tylne boczne
blaszki bocznej
bruzda skrzydłowo-podniebienna – miejsce połączenia obu blaszek
• dół skrzydłowi – ku tyłowi od miejsca połączenia
o
kanał skrzydłowy
przebija nasadę wyrostka skrzydłowatego
łączy podstawę czaszki z dołem skrzydłowo-podniebiennym
Klinicznie
-
guz przysadki (lub tętniak tętnicy szyjnej wewnętrznej)
o
może powodować zmiany kształtu siodła tureckiego i dołu przysadki
-
odwapnienie grzbietu siodła – jeden z objawów wzrostu ciśnienia śródczaszkowego
Kość skroniowa
-
parzysta
-
tworzy część podstawy i ściany bocznej czaszki
-
zawiera:
o
narząd słuchu i równowagi
o
liczne kanały dla nerwów i naczyń
-
części:
o
łuskowa
o
bębenkowa
o
skalista
część sutkowa – do niej należy
-
część łuskowa
o
tworzy część ściany bocznej czaszki
o
wyrostek jarzmowy
odchodzi od jej zewnętrznej powierzchni
łączy się z wyrostkiem skroniowym kości jarzmowej
tworzy łuk jarzmowy
guzek stawowy
• u nasady wyrostka jarzmowego
dół żuchwowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
12
• ku tyłowi od guzka stawowego
• tworzy powierzchnię stawową dla stawu skroniowo-żuchwowego
o
razem z guzkiem stawowym
o
zwana: dołkiem stawowym
• szczelina skalisto-bębenkowa
o
przebiega przez dół żuchwowy
o
przechodzą przez nią:
więzadło przednie młoteczka
tętnica bębenkowa przednia
żyły bębenkowe
struna bębenkowa
o
kolec nadprzewodowy
nad tylno-górnym brzegiem otworu słuchowego zewnętrznego
o
powierzchnia wewnętrzna:
wyciski palczaste
łęki mózgowe
rowek dla naczyń oponowych środkowych
-
część bębenkowa
o
tworzy ścianę przewodu słuchowego zewnętrznego i otworu słuchowego
zewnętrznego
przednią, dolną, część tylnej
o
połączenia:
z częścią skalistą
• przez wyrostek sutkowaty
o
wyrostek rylcowaty
o
bruzda bębenkowa
między przewodem słuchowym zewnętrznym i jamą bębenkową
przyczepia się do niej błona bębenkowa
-
część skalista
o
nazywana piramidą kości skroniowej
zawiera jamę bębenkową
• a w niej trzy kosteczki słuchowe
o
młoteczek, kowadełko, strzemiączko
• ucho wewnętrzne
• ściana górna:
o
utworzona przez pokrywkę jamy bębenkowej
o
zawiera pneumatyczne jamki
otwór wewnętrzny kanału tętnicy szyjnej
• w szczycie piramidy
• skierowany przyśrodkowo i do przodu
część tylna środkowego dołu czaszki
• powierzchnia przednia piramidy
wyniosłość łukowata
• przy brzegu górnym
• utworzona przez kanał półkolisty przedni
kanał mięśniowo-trąbkowy
• w pobliżu otworu wewnętrznego kanału tętnicy szyjnej
• dzieli się na dwa półkanały:
o
półkanał mięśnia napinacza błony bębenkowej
o
półkanał trąbki słuchowej
• powyżej i ku tyłowi od otworu kanału mięśniowo-trąbkowego:
o
otworki, z których rozpoczynają się dwa rowki:
rozwór nerwu skalistego większego
• z bruzdą nerwu skalistego większego
o
zawiera n. skalisty większy
rozwór nerwu skalistego mniejszego
• z bruzdą nerwu skalistego mniejszego
o
zawiera n. skalisty mniejszy
wycisk nerwu trójdzielnego:
• w pobliżu szczytu piramidy, na jej przedniej powierzchni
• zawiera zwój trójdzielny
otwór słuchowy wewnętrzny
• prowadzi do przewodu słuchowego wewnętrznego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
13
o
koniec boczny tworzy dno przewodu słuchowego
wewnętrznego
przedzielone poprzecznym grzebieniem
• część górną
o
zawiera:
pole nerwu twarzowego
pole przedsionkowe górne
• część dolną
o
zawiera:
pole ślimaka - a w nim
pasmo spiralne dziurkowate
pole przedsionkowe dolne –
wraz z otworem
pojedynczym
• na powierzchni tylnej piramidy
• zawiera n. twarzowy, n. przedsionkowo-ślimakowy oraz t.
błędnikową
dół podłukowy
• na tylnej powierzchni piramidy
• bocznie od otworu słuchowego wewnętrznego
• razem z nim: otwór kanalika przedsionka
wcięcie szyjne
• na brzegu tylnym powierzchni dolnej piramidy
• tworzy otwór szyjny
o
wspólnie z wcięciem szyjnym kości potylicznej
dół szyjny
• do przodu od otworu szyjnego
• leży w nim opuszka żyły szyjnej wewnętrznej
otwór kanalika ślimaka
• przyśrodkowo od dołu szyjnego
otwór zewnętrzny kanału tętnicy szyjnej
• z przodu od dołu szyjnego
kanaliki szyjno-bębenkowe
• w pobliżu otworu zewnętrznego kanału tętnicy szyjnej
dołek skalisty
• między otworem zewnętrznym kanału tętnicy szyjnej
• a dołem szyjnym
• na jego dnia znajduje się otwór kanalika bębenkowego
wyrostek rylcowaty
• bocznie od otworu kanalika bębenkowego
otwór rylcowo-sutkowy
• między wyrostkiem rylcowatym i sutkowatym
• wychodzi przez niego nerw twarzowy
bruzda zatoki skalistej górnej
• wzdłuż brzegu górnego części skalistej
część sutkowa
• należy do części skalistej
• ku tyłowi od dołu otworu słuchowego wewnętrznego
• ku dołowi przedłuża się w wyrostek sutkowaty
o
wcięcie sutkowe
na jego powierzchni zewnętrznej od strony
przyśrodkowej
o
bruzda tętnicy potylicznej
przyśrodkowo od wcięcia sutkowego
o
komórki sutkowe
znajdują się w wyrostku sutkowatym
największa z nich to jama sutkowa
łączą się z jamą bębenkową
• bruzda zatoki esowatej
o
na powierzchni wewnętrznej części sutkowej
o
części:
podstawa
szczyt
o
powierzchnie:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
14
przednia
tylna
dolna
o
brzegi:
górny
przedni
tylny
Powierzchnia wewnętrzna podstawy czaszki
-
dzieli się na trzy doły:
o
przedni
o
środkowy
o
tylny
Dół przedni czaszki
-
położony najwyżej
-
dno:
o
części oczodołowe kości sitowej
o
blaszka sitowa kości sitowej
o
skrzydła mniejsze kości klinowej
o
przednie części trzonu kości klinowej
-
granice:
o
oczodół
od dołu
o
część sklepienia jamy nosowej
-
zawartość:
o
płaty czołowe mózgu
o
opuszka węchowa
o
pasma węchowe
-
grzebień koguci
o
w dole przednim czaszki
o
w linii pośrodkowej
o
przyczepia się tu sierp mózgu
-
otwór ślepy
o
z przodu od grzebienia koguciego
o
przechodzi przez niego żyła wypustowa nosowa
z jamy nosowej do zatoki strzałkowej górnej
u 1% populacji
-
otwory w blaszce sitowej
o
przez nie dół czaszki przedni łączy się z jamą nosową
o
przebiegają nerwy węchowe
-
otwory sitowe przedni i tylny
o
naczynie i nerwy sitowe przednie i tylne
Dół środkowy czaszki
-
głębszy i niżej położony od przedniego
-
części:
o
środkowa
utworzona przez:
• trzon kości klinowej
o
bruzda przedskrzyżowania wzrokowego
na przodzie
kończy się kanałem wzrokowym
• zawiera nerw wzrokowy i tętnicę oczną
o
wyrostek pochyły przedni
z tyłu od kanału wzrokowego
o
siodło tureckie
w części środkowej dołu
dół przysadki – znajduje się w siodle
• zawiera przysadkę
• wyrostki pochyłe środkowe
o
w przedniej ścianie dołu przysadki
ograniczenia:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
15
• od tyłu: grzbiet siodła i wyrostki pochyłe
tylne
• po bokach: bruzda tętnicy szyjnej
o
zatoka jamista – mieści się w
bruździe
zawartość: tętnic szyjna
wewnętrzna otoczona
splotem nerwowym oraz n.
odwodzący
o
dwie części boczne
zawartość: płaty skroniowe mózgu
utworzone przez:
• skrzydła większe kości klinowej
• część łuskową kości skroniowej
• powierzchnię przednią piramidy kości skroniowej
szczelina oczodołowa górna
• najbardziej do przodu w części bocznej
• zawartość:
o
n. III, n. IV, n. V1, n. VI
o
włókna nerwowe współczulne ze splotu jamistego
o
gałąź tętnicy oponowej środkowej
o
żyła oczna górna
o
gałąź żyły ocznej dolnej
otwór okrągły
• ku tyłowi od szczeliny oczodołowego górnej
• zawartość:
o
n. V2
otwór owalny
• z boku i z tyłu od otworu okrągłego
• zawartość:
o
n. V3
o
gałąź oponowa dodatkowa od t. oponowej środkowej
otwór kolcowy
• bocznie od otworu owalnego
• zawartość:
o
gałąź oponowa nerwu żuchwowego
o
naczynia oponowe środkowe
otwór poszarpany
• przyśrodkowo od otworu owalnego
• zawartość:
o
tętnica szyjna wewnętrzna i otaczający ją splot nerwowy
o
nerw skalisty większy
o
nerw skalisty głęboki
wycisk nerwu trójdzielnego
• w pobliżu szczytu piramidy
• na przedniej powierzchni
bruzda nerwu skalistego mniejszego
• rozpoczyna się rozworem kanału nerwu skalistego mniejszego
o
zawartość:
n. skalisty mniejszy
tętnica bębenkowa górna
• wiedzie kanalika nerwu bębenkowego
o
biegnie w części skalistej
bruzda nerwu skalistego większego
• leży przyśrodkowo
• prowadzi do kanału nerwu twarzowego
• zawiera n. skalisty większy i gałąź skalista tętnicy oponowej
środkowej
kanał wzrokowy
• nerw wzrokowy i tętnica oczna
Dół tylny czaszki
-
najgłębszy i najniżej położony
-
utworzony przez:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
16
o
grzbiet siodła
o
stok kości klinowej
o
kość potyliczna
o
część skalista kości skroniowej
o
kąt sutkowy kości ciemieniowej
-
zawartość:
o
móżdżek
o
most
o
rdzeń przedłużony
-
granice:
o
od dołu środkowego:
grzbiet siodła kości klinowej
brzeg górny piramidy kości skroniowej
-
ograniczenia:
o
z tyłu:
bruzda zatoki poprzecznej
-
otwór wielki
o
leży w środku dołu
-
kanał nerwu podjęzykowego
o
zawartość: n. podjęzykowy
-
otwór szyjny
o
między bocznymi częściami kości potylicznej a piramida kości skroniowej
o
podzielony:
część przyśrodkowa
• zawartość:
o
zatoka skalista dolna
o
n. językowo-gardłowy
część boczna
• zawartość:
o
n. błedny, n. dodatkowa
o
żyła szyjna wewnętrzna
o
tętnica oponowa tylna
-
otwór słuchowy wewnętrzny
o
na powierzchni tylnej piramidy
o
prowadzi do przewodu słuchowego wewnętrznego
-
otwór kanalika przedsionka
o
z tyłu od otworu słuchowego wewnętrznego
-
dół podłukowy
o
bliżej brzegu górnego piramidy
-
grzebień potyliczny wewnętrzny
o
z tyłu od otworu wielkiego w płaszczyźnie pośrodkowej
o
rozdziela doły potyliczne dolne
ograniczone:
• bruzdą zatoki poprzecznej
o
przedłuża się w bruzdę zatoki esowatej
zawiera zatokę esowatą
o
dochodzi do otworu szyjnego
o
zawiera zatokę poprzeczną
Miejsca przejścia nerwów czaszkowych
I – nn. węchowe – nn. olfactorii – otwory w blaszce sitowej
II – n. wzrokowy – n. opticus – kanał wzrokowy
III – n. okoruchowy – n. oculomotorius – szczelina oczodołowa górna
IV – n. bloczkowy – n. trochlearis – szczelina oczodołowa górna
V – n. trójdzielny – n. trigeminus
-
n. oczny – n. ophthalmicus – szczelina oczodołowa górna
-
n. szczękowy – n. maxillaris – otwór okrągły
-
n. żuchwowy – n. mandibularis – otwór owalny
VI – n. odwodzący – n. abducens – szczelina oczodołowa górna
VII – n. twarzowy – n. facialis – otwór słuchowy wewnętrzny / otwór rylcowo-sutkowy
VIII – n. przedsionkowo-ślimakowy – n. vestibulocochlearis – otwór słuchowy wewnętrzny
IX – n. językowo-gardłowy – n. glossopharyngeus – część przyśrodkowa otworu żyły szyjnej wew.
X – n. błędny – n. vagus – część boczna otworu żyły szyjnej wewnętrznej
XI – n. dodatkowy – n. accesorius – część boczna otworu żyły szyjnej wewnętrznej
XII – n. podjęzykowy – n. hypoglossus – kanał nerwu podjęzykowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
17
ĆWICZENIE 3 – kości twarzoczaszki. Jama nosowa kostna i oczodół. Zatoki przynosowe.
Małżowina nosowa dolna
-
parzysta
-
położenie:
o
w dolnej części ściany bocznej jamy nosowej
-
wyrostki:
o
szczękowy
o
łzowy
o
sitowy
-
połączenia:
o
poprzez wyrostki
z odpowiadającymi kośćmi
Kość nosowa
-
parzysta
-
tworzy:
o
nasadę i górną część grzbietu nosa
-
połączenia:
o
z częścią nosową kości czołowej
brzegiem górnym
o
między sobą
brzegami przyśrodkowymi
powstaje szew międzynosowy
-
bruzda sitowa
o
na wewnętrznej powierzchni kości nosowej
o
zawartość:
nerw sitowy przedni
Lemiesz
-
nieparzysty
-
tworzy:
o
część tylną przegrody nosa
-
bruzdy nosowo-podniebienne
o
na jego obu powierzchniach
o
zawartość:
nerw nosowo-podniebienny
-
skrzydła lemiesza
o
powstają
z rozdzielającego się brzegu górnego lemiesza
o
przylegają do:
kości klinowej
kości podniebiennej
-
brzeg tylny
o
przedziela nozdrza tylne
Kość łzowa
-
najmniejsza kość twarzy
-
tworzy:
o
część ściany przyśrodkowej oczodołu
o
część ściany bocznej jamy nosowej
-
grzebień łzowy tylny
o
przechodzi w haczyk łzowy
ku dołowi
o
dzieli kość łzową na 2 części
-
bruzda łzowa
o
biegnie do przodu od grzebienia łzowego tylnego
o
stanowi część dołu woreczka łzowego
Szczęka
-
parzysta
-
buduje:
o
przedni odcinek twarzy
o
podniebienia
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
18
o
jamy nosowej
o
oczodołu
o
dołu podskroniowego
o
dołu skrzydłowo-podniebiennego
-
składa się z:
o
trzon
o
wyrostki:
jarzmowy
czołowy
zębodołowy
podniebienny
-
trzon:
o
kształt: piramida
o
zawiera: zatokę szczękową
o
powierzchnie:
przednia
• otwór podoczodołowy
o
poniżej oczodołu
o
zawartość:
nerwy i naczynia podoczodołowe
o
prowadzi do kanału podoczodołowego
• dół nadkłowy
o
poniżej otworu podoczodołowego
• wcięcie nosowe
o
brzeg przyśrodkowy powierzchni przedniej
o
tworzy część otworu gruszkowatego
o
kończy się: kolcem nosowym przednim
• brzeg górny
o
podoczodołowy
o
tworzy dolne ograniczenie wejścia do oczodołu
tylna
• inaczej: podskroniowa
• guz szczęki
• otworki zębodołowe (kilka)
o
zawartość:
naczynia i nerwy
• zaopatrują:
o
górne zęby trzonowe i
przedtrzonowe
o
zatoka szczękowa
górna
• inaczej: oczodołowa
• połączenia:
o
kość łzowa
o
kość sitowa
o
kość podniebienna
• szczelina oczodołowa dolna
o
ograniczona przez tylny brzeg powierzchni przedniej
o
bruzda podoczodołowa
biegnie do przodu od szczeliny oczodołowej dolnej
przechodzi w kanał podoczodołowy
• zakończony otworem podoczodołowym
• odgałęziają się od niego kanaliki
zębodołowe dla naczyń i nerwów zębów
przednich szczęki
przyśrodkowa
• inaczej: nosowa
• tworzy:
o
boczną ścianę jamy nosowej
• rozwór szczękowy
o
prowadzi do zatoki szczękowej
• bruzda podniebienna większa
o
przebiega do tyłu od rozworu szczękowego
o
tworzy kanał podniebienny
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
19
wraz z kością podniebienną
• kanał nosowo-łzowy
o
biegnie do przodu od rozworu szczękowego
o
łączy oczodół z jamą nosową
o
zawiera przewód nosowo-łzowy
• grzebień małżowinowy
o
do przodu od kanału nosowo-łzowego
o
miejsce przyczepu małżowiny nosowej dolnej
• wyrostek jarzmowy
o
łączy się z kością jarzmową
• wyrostek czołowy
o
tworzy część ściany bocznej jamy nosowej
o
brzeg tylny współtworzy kanał nosowo łzowy
zawiera bruzdę łzową
o
grzebień łzowy przedni
wychodzi od brzegu bocznego wyrostka czołowego
o
wcięcie łzowe
poniżej grzebienia łzowego przedniego
o
guzek łzowy
z tyłu od wcięcia łzowego
• wyrostek zębodołowy
o
tworzy łuk zębodołowy
znajdują się w nim ujścia zębodołów
• przedzielone przegrodami
międzyzębodołowymi
przegrody międzykorzeniowe
• znajdują się w zębodołach
o
łęki zębodołowe
wyniosłości
na przedniej powierzchni wyrostka zębodołowego
• wyrostek podniebienny
o
tworzy znaczną część podniebienia kostnego
oddziela jamę nosową od jamy ustnej
o
połączenia:
między sobą
• szwem podniebiennym pośrodkowym
z blaszką poziomą kości podniebinnej
• szwem podniebiennym poprzecznym
o
bruzdy podniebienne
w odcinku tylnym wyrostka podniebiennego
równolegle do wyrostka zębodołowego
o
dół przysieczny
w miejscu połączenia obu wyrostków
podniebiennych
do tyłu od zębów siecznych
odchodzi od niego:
• kanał przysieczny
o
zakończony:
otworami przysiecznymi
o
grzebień nosowy
łączy się z lemieszem
przedłuża się do przodu w kolec nosowy przedni
Kość podniebienna
-
parzysta
-
tworzy:
o
szkielet jamy nosowej, podniebienia i oczodołu
-
składa się z:
o
blaszki poziomej
o
blaszki pionowej
o
wyrostki:
piramidowy
oczodołowy
klinowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
20
-
blaszka pozioma
o
powierzchnie:
nosowa
podniebienna
o
grzebień nosowy
z górnej krawędzi brzegu przyśrodkowego
ku górze
kończy się kolcem nosowym tylny
-
blaszka pionowa
o
grzebień małżowinowy
o
grzebień sitowy
powyżej grzebienia małżowinowego
o
grzebienie łączą się z małżowiną nosową dolną i środkową
o
powierzchnie:
szczękowa
• ogranicza:
o
dół skrzydłowo-podniebienny
• przebiega na niej:
o
bruzda podniebienna większa
-
wyrostek piramidowy
o
posiada 3 otwory:
podniebienny większy
2 podniebienne mniejsze
-
wyrostek oczodołowy
o
łączy się:
ze szczęką
z kością klinową
z błędnikiem kości sitowej
o
tworzy:
tylny odcinek dna oczodołu
ograniczenie dołu skrzydłowo-podniebiennego
-
wyrostek klinowy
o
łączy się:
z trzonem kości klinowej
ze skrzydłami lemiesza
o
tworzy:
część ściany bocznej jamy nosowej
część dołu skrzydłowo-podniebiennego
• dzięki połączeniu z blaszką przyśrodkową wyrostka skrzydłowatego
Kość jarzmowa
-
parzysta
-
składa się z:
o
trzon
o
wyrostek skroniowy
o
wyrostek czołowy
-
tworzy:
o
część dna ściany bocznej oczodołu
o
część dołu skroniowego i podskroniowego
-
powierzchnie:
o
boczna
otwór jarzmowo-trzonowy
o
skroniowa
otwór jarzmowo-skroniowy
o
oczodołowa:
otwór jarzmowo-oczodołowy
• prowadzi do dołu skroniowego
• zawartość: gałązki n. jarzmowego
-
wyrostek czołowy
o
łączy się:
z kością czołową
ze skrzydłem większym kości klinowej
-
wyrostek skroniowy
o
łączy się:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
21
z kością skroniową
• tworzy część łuku jarzmowego
Żuchwa
-
nieparzysta
-
składa się z:
o
trzon
o
dwie gałęzie
-
trzon:
o
powierzchnie:
zewnętrzna
• guzowatość bródkowa
o
w części środkowej
• guzek bródkowy
o
po bokach od guzowatości bródkowej
• ślad spojenia żuchwy
o
w linii środkowej
• dół przysieczny
o
poniżej zębów siecznych
o
po obu stronach
• otwór bródkowy
o
poniżej drugiego zęba przedtrzonowego
o
zawartość:
nerwy i naczynia bródkowe
• kresa skośna
o
biegnie od otworu bródkowego
o
w górę i do tyłu
o
przechodzi w przedni brzeg gałęzi żuchwy
wewnętrzna
• kolec bródkowy
o
może być podwójny – górny i dolny
• dół dwubrzuścowy
o
bocznie od kolca bródkowego
o
miejsca przyczepów mięśni
• kresa żuchwowo-gnykowa
o
powyżej dołu dwubrzuścowego
o
ku tyłowi i w górę
• dołek podjęzykowy
o
powyżej kresy żuchwowo-gnykowej
o
zawartość: ślinianka podjęzykowa
• dołek podżuchwowy
o
poniżej kresy żuchwowo-gnykowej
o
zawartość: ślinianka podżuchwowa
• bruzda żuchwowo-gnykowa
o
rozciąga się od tylnej części kresy żuchwowo-gnykowej
o
w górę
o
sięga do otworu żuchwy
o
zawartość:
nerwy i naczynia żuchwowo-gnykowe
o
brzegi:
górny
• utworzony przez:
o
część zębodołową
ograniczona:
• łukiem zębodołowym
o
znajdują się w nim ujścia zębodołów
przedzielone przegrodami
międzyzębodołowymi i
międzykorzeniowymi
dolny
• stanowi podstawę żuchwy
-
gałąź żuchwy
o
łączy się z trzonem
pod kątem
o
guzowatość żwaczowa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
22
w części dolnej
o
guzowatość skrzydłowa
na powierzchni przyśrodkowej gałęzi
o
otwór żuchwy
na powierzchni przyśrodkowej
w połowie wysokości gałęzi
ograniczony:
• od przodu: języczkiem żuchwy
prowadzi do: kanału żuchwy
zawartość: nerwy i naczynia zębodołowe dolne
otwiera się otworem bródkowym
• na przedniej powierzchni
o
trójkąt zatrzonowy
między brzegiem przednim gałęzi żuchwy
a ostatnim zębodołem
ograniczenia:
• od strony przyśrodkowej: grzebień policzkowy
o
wyrostek dziobiasty
przedni
miejsce przyczepu mięśnia skroniowego
o
wyrostek kłykciowy
tylny
powierzchnia stawowa stawu skroniowo-żuchwowego
zakończony: głową żuchwy
• osadzona na szyjce żuchwy
o
dołek skrzydłowy
na powierzchni przyśrodkowej szyjki
o
wcięcie żuchwy
między wyrostkiem dziobiastym a wyrostkiem kłykciowym
Kość gnykowa
-
podkowiasta
-
położenie:
o
między żuchwą a krtanią
o
na poziomie C3
-
składa się z:
o
trzon
o
rogi większe
biegną od końców bocznych ku tyłowi
o
rogi mniejsze
utworzone przez dwie stożkowate wyniosłości
skierowane ku górze
na pograniczu trzonu i rogów większych
Oczodół
-
położenie:
o
górna część twarzoczszki
-
kształt: czworościenny ostrosłup
-
ściany:
o
górna
strop oczodołu
brzeg nadoczodołowy
• biegnie poniżej ściany górnej
• utworzony przez:
o
część oczodołową kości czołowej
o
skrzydło mniejsze kości klinowej
dół gruczołu łzowego
• w części przednio-bocznej stropu
dołek bloczkowy
• w części przednio-przyśrodkowej
kolec bloczkowy
• w części przednio-przyśrodkowej oczodołu
• rzadziej
o
dolna
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
23
dno oczodołu
składa się z:
• powierzchnia oczodołowa trzonu szczęki
• powierzchnia oczodołowa kości jarzmowej
• wyrostek oczodołowy kości jarzmowej
• wyrostek oczodołowy kości podniebiennej
otwór górny kanału nosowo-łzowego
bruzda podoczodołowa
• przechodzi w kanał podoczodołowy
o
kończy się otworem podoczodołowym
• zawartość: nerwy i naczynia podoczodołowe
o
przyśrodkowa
utworzona przez:
• wyrostek czołowy szczęki
• kość łzowa
• blaszka oczodołowa kości sitowej
• powierzchnia boczna trzonu kości klinowej
otwory sitowe: przedni i tylny
dół woreczka łzowego
• w części przedniej ściany przyśrodkowej
• ograniczony: grzebieniem łzowym tylnym
o
boczna
składa się z:
• powierzchnia oczodołowa kości jarzmowej
• skrzydło większe kości klinowej
szczelina oczodołowa górna
• prowadzi do dołu środkowego czaszki
szczelina oczodołowa dolna
• na granicy ściany bocznej i dolnej
• łączy oczodół z dołem skrzydłowo-podniebiennym
•
-
podstawa
o
wejście do oczodołu
o
kształt: czworobok
o
brzegi:
górny
• nadoczodołowy
• otwór lub wcięcie nadoczodołowe
o
w części przyśrodkowej
• otwór lub wcięcie czołowe
o
przyśrodkowo od otworu lub wcięcia nadoczodołowego
-
szczyt
o
przedłuża się w kanał wzrokowy
prowadzi do środkowego dołu czaszki
zawartość: n. wzrokowy i t. oczna
Jama nosowa kostna
-
nieparzysta
-
podzielona przegrodą nosa na dwie części
-
składa się z:
o
jama nosowa właściwa
o
zatoki przynosowe
czołowe
szczękowe
klinowe
komórki sitowe
-
otwiera się: otworem gruszkowatym
-
z tyłu: nozdrza tylne
-
ściany:
o
górna
sklepienie
składa się z:
• kości nosowych
• kolca nosowego kości czołowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
24
• blaszki sitowej kości sitowej
o
otwory
miejsce przejścia nerwów węchowych
• trzonu kości klinowej
• małżowin klinowych
• otwór zatoki klinowej
o
w tylnej części sklepienia
o
dolna
utworzona przez:
• wyrostek podniebienny szczęki
• blaszka pozioma kości podniebiennej
o
przyśrodkowa
stanowi część kostną przegrody nosa
składa się z:
• blaszki pionowej kości sitowej
o
w części górnej
• lemiesza
o
w części dolnej i tylnej
przedłuża się w część chrzęstną przegrody nosa
• ku przodowi
o
boczna
utworzona przez:
• przyśrodkowa ściana błędnika sitowego
• powierzchnia przyśrodkowa wyrostka czołowego szczęki
• trzon szczęki
• kość łzowa
• małżowina nosowa dolna
• blaszka pionowa kości podniebiennej
• blaszka przyśrodkowa wyrostka skrzydłowatego kości klinowej
małżowiny nosowe
• zwisają ze ściany bocznej jamy nosowej
• najwyższa
• górna
• środkowa
o
najwyższa, górna, środkowa – wyrostki błędnika
• dolna
o
samodzielna kość twarzoczaszki
• ograniczają przewodu nosowe
o
od strony przyśrodkowej
przewody nosowe
• górny
o
między małżowiną nosową środkową a górną
o
zachyłek klinowo-sitowy
powyżej małżowiny nosowej górnej
uchodzi do niego zatoka klinowa
o
uchodzą do niego:
komórki sitowe środkowe i tylne
o
otwór klinowo-podniebienny
z tyłu i poniżej od zachyłka klinowo-sitowego
prowadzi z jamy nosowej do dołu skrzydłowo-
podniebiennego
• środkowy
o
między małżowiną nosową dolną a środkową
o
uchodzą do niego:
zatoka szczękowa
zatoka czołowa
komórki sitowe przednie
o
otwór zatoki szczękowej częściowo odpowiada rozworowi
szczękowemu
ograniczenia:
• blaszka pionowa kości podniebiennej
• wyrostek szczękowy małżowiny dolnej
• wyrostek sitowy małżowiny nosowej dolnej
• wyrostek haczykowaty kości sitowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
25
o
dzieli rozwór szczękowy:
cześć górna – puszka sitowa
rozwór półksiężycowaty –
szczelina leżąca pod puszką
sitową; stanowi ujście
nosowe lejka sitowego
lejek sitowy – uchodzi do
niego część komórek
sitowych przednich, zatoka
szczękowa i częściowo
zatoka czołowa
• dolny
o
między dolną ścianą jamy nosowej a małżowiną nosową
dolną
o
otwór dolny kanału nosowo-łzowego
• przewód nosowy wspólny
o
ciągnie się między małżowinami a przegrodą nosa
• wspólny przewód nosowo-gardłowy
o
utworzony przez trzy przewody nosowe
o
ku tyłowi
o
prowadzi do części nosowej gardła:
przez nozdrza tylne
łączy się:
• z jamą czaszki
o
przez otwory w blaszce sitowej
• z oczodołem
o
przez kanał nosowo-łzowy
o
przez otwory sitowe przedni i tylny
• z jamą ustną
o
przez kanał przysieczny
• z dołem skrzydłowo-podniebiennym
o
przez otwór klinowo-podniebienny
Zatoki przynosowe
-
przestrzenie powietrzne
-
wysłane błoną śluzową
o
stanowi przedłużenie błony śluzowej okolicy oddechowej jamy nosowej
o
cieńsza
o
uboższa w gruczoły, komórki kubkowe i migawki
-
zlokalizowane w obrębie kości:
o
czołowej
o
szczęki
o
sitowej
o
klinowej
-
ujścia:
o
przewód nosowy środkowy
rozwór półksiężycowaty
• zatoka szczękowa
• zatoka czołowa
• komórki sitowe przednie zatoki sitowej
o
przewód nosowy górny
komórki sitowe tylne
o
zachyłek klinowo-potyliczny
zatoka klinowa
o
przewód nosowy dolny
przewód nosowo-łzowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
26
Ćwiczenie 4 – dół skroniowy, dół poskroniowy, dół skrzydłowo-podniebienny (ograniczenia,
zawartość i połączenia). Powierzchnia zewnętrzna podstawy czaszki. Anatomia rentegenowska
czaszki.
Dół skroniowy
-
ograniczenia:
o
kresa skroniowa
od góry, od tyłu i od przodu
o
grzebień podskroniowy i brzeg dolny łuku jarzmowego
od dołu
-
ściany:
o
przyśrodkowa
kość ciemieniowa
część łuskowa kości skroniowej
powierzchnia skroniowa kości czołowej
skrzydło większe kości klinowej
o
przednia
powierzchnie skroniowe kości czołowej
powierzchnie skroniowe kości jarzmowej
o
boczna
tworzy łuk jarzmowy
-
zawartość:
o
mięsień skroniowy
o
naczynia skroniowe środkowe i głębokie
o
nerwy skroniowe głębokie
od V3
o
gałązka jarzmowo-skroniowa n. jarzmowego
od V2
o
tkanka tłuszczowa
-
pokryty:
o
powięzią skroniową
na jej powierzchni biegną:
• naczynia skroniowe powierzchowne
• n. uszno-skroniowy
o
od V3
• gałązki skroniowe i jarzmowe n. twarzowego
-
połączenia:
o
dół podskroniowy
ku dołowi
Dół podskroniowy
-
położenie:
o
poniżej i przyśrodkowo od łuku jarzmowego i dołu skroniowego
-
połączenia:
o
z dołem skroniowym
ku górze
o
z dołem zażuchwowym
ku tyłowi
o
z dołem skrzydłowo-podniebiennym
przez szczelinę skrzydłowo-szczękową
o
z oczodołem
przez szczelinę oczodołową dolną
o
z dołem środkowym czaszki
przez otwór owalny i otwór kolcowy
o
przestrzeń przygardłowa
ku dołowi
-
ściany:
o
górna
powierzchnia podskroniowa skrzydła większego kości klinowej
o
boczna
gałąź żuchwy
o
przyśrodkowa
blaszka boczna wyrostka skrzydłowatego kości klinowej
-
zawartość:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
27
o
oba mięśnie skrzydłowe
o
splot żylny skrzydłowy
o
t. szczękowa i jej gałęzie
o
n. żuchwowy i jego gałęzie
o
struna bębenkowa
Dół skrzydłowo-podniebienny
-
leży:
o
przyśrodkowo od dołu podskroniowego
o
między szczęką
o
a wyrostkiem skrzydłowatym kości klinowej
-
kształt:
o
trójkątna szczelina
-
ograniczenia:
o
od góry:
trzon kości klinowej
o
od przodu:
wyrostek oczodołowy kości podniebiennej
trzon szczęki
o
od tyłu:
wyrostek skrzydłowaty
powierzchnia szczękowa skrzydła większego kości klinowej
o
przyśrodkowo:
blaszka pionowa kości podniebiennej
-
zawartość:
o
zwój skrzydłowo-podbienny
o
n. szczękowy i jego gałęzie
o
końcowe gałęzie t. szczękowej
-
połączenia:
o
jama nosowa
przez otwór klinowo-podniebienny
o
oczodół
przez szczelinę oczodołową dolną
o
dół środkowy czaszki
przez otwór okrągły
o
powierzchnia wewnętrzna i zewnętrzna podstawy czaszki
przez kanał skrzydłowy
o
dolna powierzchnia podstawy czaszki
przez kanał podniebienno-pochwowy
o
jama ustna
przez kanały podniebienne
o
dół podskroniowy
przez szczelinę skrzydłowo-szczękową
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
28
Ćwiczenie 5 – połączenia kości czaszki. Zarys rozwoju czaszki. Ciemiączka. Staw skroniowo-
żuchwowy.
Połączenia kości czaszki
-
połączenia ścisłe
o
chrząstkozrosty
o
więzozrosty
-
połączenia stawowe
Chrząstkozrosty
-
głównie na podstawie czaszki
-
chrząstka szklista przekształca się z wiekiem w chrząstkę włóknistą i kość
-
należą do nich:
o
chrząstkozrost skalisto-potyliczny
między piramidą kości skroniowej
a częścią podstawną kości potylicznej
o
chrząstkozrost klinowo-skalisty
między kolcem i trzonem kości klinowej
a piramidą kości skroniowej
o
chrząstkozrost klinowo-potyliczny
między trzonem kości klinowej
a częścią podstawną kości potylicznej
o
dwa chrząstkozrosty śrópotyliczne przednie i tylne
między częściami kości potylicznej
Więzozrosty
-
w miejscach połączeń powstałych na podłożu łącznotkankowym
-
głównie sklepienie i boczne ściana czaszki
o
szwy i ciemiączka
Szwy
-
sklepienie:
o
strzałkowy
zanika w 40-50 r. ż.
o
czołowy
zanika w 2 r. ż.
o
wieńcowy
zanika w 40-50 r. ż.
o
węgłowy
zanika w 40-50 r. ż.
-
ściana boczna części mózgowej czaszki:
o
klinowo-czołowy, klinowo-ciemieniowy, łuskowy, klinowo-łuskowy, ciemieniowo-
sutkowy, potyliczno-sutkowy
-
część twarzowa czaszki
o
czołowo-nosowy, czołowo-szczękowy, międzynosowy, nosowo-szczękowy,
jarzmowo-szczękowy
-
podniebienie:
o
podniebienny pośrodkowy, podniebienny poprzeczny, przysieczny
-
rodzaje:
o
piłowate (najczęściej)
o
łuskowate (rzadziej)
o
gładkie
o
rowkowe
-
kostki szwów
o
mogą występować na przebiegu szwów
-
bregma
o
kość w obrębie ciemiączka przedniego
-
pterion
o
kość w obrębie ciemiączka klinowego
Ciemiączka
-
przednie
o
wielkie
o
nieparzyste
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
29
o
zarasta ok. 1 r. ż.
-
tylne
o
małe lub potyliczne
o
nieparzyste
o
zarasta ok. 1 r. ż.
-
przednio-boczne
o
klinowe
o
parzyste
o
zarasta ok. 1 r. ż.
-
tylno-boczne
o
sutkowe
o
parzyste
o
zarasta ok. 1 r. ż.
Połączenia stawowe – staw skroniowo-żuchwowy
-
połączenie żuchwy z kośćmi skroniowymi
-
typ stawu:
o
symetryczny
o
kulisty
o
sprzężony
o
dwujamowy
-
powierzchnie stawowe:
o
przedni odcinek dołu żuchwowego
tworzy dołek stawowy i guzek stawowy na wyrostku jarzmowym kości
skroniowej
o
głowa żuchwy
-
jama stawowa:
o
podzielona krążkiem stawowym
-
torebka stawowa:
o
luźna
-
więzadła:
o
boczne
od podstawy wyrostka jarzmowego
do bocznej i tylnej powierzchni szyjki żuchwy
o
klinowo-żuchwowe
od kolca kości klinowej i szczeliny skalisto-bębenkowej kości skroniowej
przez powierzchnię wewnętrzną gałęzi żuchwy
do języczka żuchwy
obejmuje początek bruzdy żuchwowo-gnykowej
o
rylcowo-żuchwowe
od wyrostka rylcowatego
do kąta i tylnego brzegu gałęzi żuchwy
-
ruchy:
o
wysuwanie i cofanie
o
opuszczanie i podnoszenie
o
ruchy żucia
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
30
ĆWICZENIE 6 – Praktycznie: Wyznaczanie okolic topograficznych głowy i szyi. Badanie dotykiem
głowy i szyi (punkty kostno-mięśniowe, miejsca wyjścia gałęzi nerwu trójdzielnego i nerwów
skórnych splotu szyjnego). Teoretycznie: Okolice topograficzne i punkty kostno-mięśniowe głowy i
szyi. Unerwienie skóry głowy i szyi. Żyły powierzchowne szyi. Splot szyjny – budowa, topografia,
odgałęzienia.
Okolice topograficzne głowy i szyi
-
strona 117
-
szyja dzieli się na:
o
szyja właściwa
ograniczenia:
• od góry: dolny brzeg żuchwy
• od dołu: górny brzeg obojczyka i wcięcie szyjne mostka
o
kark
ograniczenia:
• od przodu: linia przebiegająca wzdłuż przedniego brzegu m.
czworoboczngo
• od dołu: linie przebiegające od wyrostka barkowego łopatki do
wyrostka kolczystego C7
• od góry: linia przebiegająca wzdłuż kresy karkowej górnej do
guzowatości potylicznej zewnętrznej
Unerwienie skóry głowy i szyi
-
twarz:
o
gałęzie skórne V1
o
gałęzie skórne V2
o
gałęzie skórne V3
-
głowa i szyja:
o
gałęzie skórne splotu szyjnego:
n. uszny wielki
n. poprzeczny szyi
nn. nadobojczykowe
n. potyliczny mniejszy
o
gałęzie grzbietowe nerwów rdzeniowych:
n. potyliczny większy
n. potyliczny trzeci
czasem gałąź skórna n. podpotylicznego
gałęzie grzbietowe dolnych nerwów rdzeniowych szyjnych (C4, C5)
Kliniczne:
–
neuralgia nerwu trójdzielnego:
o
objawy:
nagłe, silne bóle twarzy
• mogą trwać 15 minut lub dłużej
o
najczęściej dotyczy n. szczękowego, potem n. żuchwowego, najrzadziej n. ocznego
-
wirus półpaśca
o
atakuje zwoje nerwowe
o
może umiejscowić się w zwoju trójdzielnym
najczęściej w tej części, z której wychodzi n. oczny
o
skutki:
zmiany w skórze unerwionej przez n. oczny
owrzodzenia rogówki
Żyły powierzchowne szyi
-
ż. szyjna zewnętrzna
o
początek:
powstaje z połączenia dwóch korzeni:
• przedni
o
odgałęzienie ż. zażuchwowej
• tylny
o
połączenie ż. potylicznej i ż. usznej tylnej
za małżowiną uszną, poniżej ślinianki przyusznej
o
przebieg:
skośnie w dół i ku tyłowi
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
31
krzyżuje m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
na blaszce powierzchownej powięzi szyjnej
pod m. szerokim szyi
(odejście dopływów)
trójkąt łopatkowo-obojczykowy
• przebija blaszkę powierzchowną powięzi szyjnej
• ujście
o
dopływy:
ż. nadłopatkowa
ż. poprzeczna szyi
o
ujście:
ż. podobojczykowa
ż. szyjna wewnętrzna
ż. ramienno-głowowa
-
ż. szyjna przednia
o
początek:
okolica podbródkowa
o
przebieg:
na blaszce powierzchownej powięzi szyjnej
przebija blaszkę powierzchowną powięzi szyjnej
wchodzi pod m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
do przestrzeni nadmostkowej
tworzą łuk żylny szyjny
o
łuk żylny szyjny:
połączenie:
• ż. szyjna przednia prawa
• ż. szyjna przednia lewa
ponad wcięciem szyjnym
o
ujście:
ż. szyjna zewnętrzna
ż. podobojczykowa
-
ż. szyjna zewnętrzna tylna
o
przebieg:
w trójkącie bocznym szyi
o
ujście:
ż. szyjna zewnętrzna
Splot szyjny
-
utworzony przez:
o
gałęzie brzuszne nerwów rdzeniowych C1-C4
-
zakres unerwienia:
o
skóra szyi, głowy, klatki piersiowej i barku
o
mięśnie szyi
z wyjątkiem:
• m. szerokiego szyi
• mm. nadgnykowych
o
przepona
-
gałęzie:
o
skórne
wychodzą spod tylnego brzegu mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego
• punkt Erba
n. potyliczny mniejszy
• przebieg:
o
wychodzi spod m. mostkowo-obojczykowo-sutkowego
o
wstępuje wzdłuż tylnego brzegu m. mostkowo-
obojczykowo-sutkowego
o
przebiega poza małżowiną uszną
• zakres unerwienia:
o
skóra okolicy potylicznej i bocznej głowy
• zespolenia:
o
z n. usznym wielkim
o
z n. potylicznym większym
n. uszny wielki
• przebieg:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
32
o
skośnie po m. mostkowo-obojczykowo-sutkowym
o
ku górze
o
dzieli się
na wysokości kąta żuchwy
• gałęzie:
o
przednia
przebieg:
• do przodu od małżowiny usznej
zakres unerwienia:
• skóra powierzchni przedniej małżowiny
usznej
• skóra ponad ślinianką przyuszną
o
tylna
zakres unerwienia:
• skóra tylnej powierzchni małżowiny usznej
• skóra pokrywająca wyrostek sutkowaty
n. poprzeczny szyi
• przebieg:
o
poprzecznie po m. mostkowo-obojczykowo-sutkowym
o
dzieli się
na przednim brzegu tego mięśnia
• gałęzie:
o
górna
zespolenia:
• gałąź szyjna n. twarzowego
o
unerwia: m. szeroki szyi
• powstaje pętla szyjna powierzchowna
o
dolna
nn. nadobojczykowe: przyśrodkowe, pośrednie, tylne
• przebieg:
o
zstępują pod m. szerokim szyi
o
w trójkącie bocznym szyi
o
przechodzą nad obojczykiem
• zakres unerwienia:
o
skóra bocznej powierzchni szyi
o
skóra barku
o
skóra okolicy podobojczykowej
o
mięśniowe
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
m. czworoboczny
m. bródkowo-gnykowy
m. tarczowo-gnykowy
mm. głębokie szyi
pętla szyjna
• gałąź górna
o
C1-C2
o
przebiega wraz z n. podjęzykowym
• gałąź dolna
o
C2-C3
n. przeponowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
33
ĆWICZENIE 7 – Źródła włókien, lokalizacja jąder oraz ogólna budowa nerwów czaszkowych
(seminarium).
Nerwy czaszkowe
-
12 par
-
podziały klasyczne:
o
nn. narządów zmysłów:
I, II, VIII
o
nn. mm. gałki ocznej i języka
III, IV, VI, XII
o
nn. łuków skrzelowych
V, VII, IX, X i XI
-
podział – czuciowe-ruchowe:
o
nieaktualny
nie ma nerwów prowadzących tylko 1 rodzaj włókien
• aferentne
• eferentne
• autonomiczne
-
włókna aferentne
o
początek:
zwoje nerwów czaszkowych
wypustki komórek znajdujących się w narządach zmysłów
• I i II
wypustki komórek zlokalizowanych w przebiegu nerwów związanych z
narządami zmysłów
• III, IV, VI, XII
zwoje innych nerwów czaszkowych:
• XII
zwoje rdzeniowe:
• XI
-
włókna eferentne
o
początek:
jądra ruchowe w pniu mózgu
-
włókna współczulne
o
pochodzą z pni współczulnych
głównie: zwój szyjny górny
o
dochodzą do nerwów czaszkowych
przez gałęzie łączące szare
drogą splotów okołonaczyniowych
-
włókna przywspółczulne
o
początek:
jądra przywspółczulne w pniu mózgu
-
jądra nerwów czaszkowych:
o
śródmózgowie:
III i IV
o
most
V, VI, VII, VIII
o
rdzeń przedłużony
IX, X, XI, XII
o
jądra mają organizację somatotopiczną
Nazwa
Włókna czuciowe
Włókna ruchowe
Autonomiczne
Zakres unerwienia
1. Nn. węchowe
aksony dwubiegunowych komórek
okolicy węchowej jamy nosowej –
wnikają do opuszki węchowej
dendryty – receptory węchu, na
obwodzie
górna część jamy
nosowej
WĘCH
2. N. wzrokowy
aksony – rozpoczynają się w
komórkach zwojowych siatkówki;
stanowią trzeci neuron drogi
wzrokowej
oko
WZROK
3. N. okoruchowy
- z komórek znajdujących się w
przebiegu nerwu
- z jądra pasma
śródmózgowiowego n.
trójdzielnego
jądro ruchowe w
śródmózgowiu
Przywspółczulne:
jądro
przywspółczulne n.
okoruchowego – w
śródmózgowiu,
przyśrodkowo od
jądra ruchowego;
większość mięśni
gałki ocznej (m.
dźwigacz powieki
górnej, m. prosty
górny, m. prosty
przyśrodkowy, m.
skośny dolny, m.
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
34
jest to tzw. ośrodek
źreniczny
prosty dolny)
ZWÓJ RZĘSKOWY
4. N. bloczkowy
- z komórek znajdujących się w
przebiegu nerwu
- z jądra pasma
śródmózgowiowego n.
trójdzielnego
jądro ruchowe w
śródmózgowiu
m. skośny górny
5. N. trójdzielny
- komórki
pseudojednowypustkowe zwoju
trójdzielnego
- tworzą część większą
- wnikają do jąder czuciowych pnia
mózgu (jądro pasma
śródmózgowiowego –
śródmózgowie), jądro czuciowe
główne – most, jądro pasma
rdzeniowego – rdzeń przedłużony)
- jądro ruchowe w
moście
- tworzy część
mniejszą
mięśnie stawu
skroniowo-
żuchwowego
(mięśnie żucia, m.
żuchwowo-
gnykowy, brzusiec
przedni m.
dwubrzuścowego),
skóra twarzy, błona
śluzowa jamy
ustnej, zęby, jama
nosowa
6. N. odwodzący
jądro ruchowe n.
odwodzącego w
grzbietowej części
mostu
m. prosty boczny
7. N. twarzowy
zwój kolanka:
dendryty komórek
pseudojednobiegunowych zdążają
na obwód gałęziami nerwu
twarzowego
aksony dochodzą do jądra pasma
samotnego oraz jądra pasma
rdzeniowego
jądro ruchowe n.
twarzowego w moście
przywspółczulne:
jądro
przywspółczulne n.
twarzowego (Jądro
ślinowe górne)
8. N.
przedsionkowo-
ślimakowy
część przedsionkowa:
zwój przedsionka (dendryty
komórek dwubiegunowych zwoju
przedsionka biegną do komórek
zmysłowych w plamkach woreczka
i łagiewki oraz grzebieniach
kanałów półkolistych)
część ślimakowa:
zwój spiralny (dendryty komórek
dwubiegunowych dochodzą do
komórek zmysłowych narządu
Cortiego przewodu ślimakowego)
aksony komórek zwoju spiralnego i
zwoju przedsionka dochodzą do
pnia mózgu, kończą się w jądrach
ślimakowych i przedsionkowych
bodźce słuchowe
oraz równowagi z
ucha wewnętrznego
9. N. językowo-
gardłowy
zwój górny i dolny n. językowo
gardłowego (aksony komórek tych
zwojów kończą się w jądrze pasma
samotnego oraz jądrach
czuciowych n. trójdzielnego)
przednia część jądra
dwuznacznego w
rdzeniu przedłużonym
przywspółczulne:
jądro ślinowe dolne
mięśnie
szkieletowe,
mięśnie gładkie i
gruczoły
10. N. błędny
zwój górny i dolny n. błędnego
jądro dwuznaczne
przywspółczulne:
jądro grzbietowe
nerwu błędnego
ruchowo: mięśnie
gardła i krtani
czuciowo: narządy
szyi, klatki
piersiowej, trzewia
jamy brzusznej
11. N. dodatkowy
komórki zwojów rdzeniowych C2-
C4
jądro dwuznaczne
rogi brzuszne C1-C6
m. mostkowo-
obojczykowo-
sutkowy, m.
czworoboczny
12. N.
podjęzykowy
zwój dolny nerwu błędnego,
komórki znajdujące się w
przebiegu nerwu, komórki jądra
śródmózgowiowego n. trójdzilnego
jądro ruchowe w
rdzeniu przedłużonym
język – czuciowo i
ruchowo
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
35
ĆWICZENIE 8 - Praktycznie: zapoznani się z budową mięśni powierzchownych szyi, trójkąta
bocznego szyi, gałęzi skórnych splotu szyjnego i nerwu dodatkowego. Teoretycznie: Mięśnie
powierzchowne szyi (przyczepy, czynność, unerwienie). Blaszka powierzchowna powięzi szyi.
Ograniczenia, podział i zawartość trójkąta bocznego szyi. Pień tarczowo-szyjny i jego odgałęzienia.
Tętnica i żyła podobojczykowa. Tętnica potyliczna i uszna tylna – topografia, odgałęzienia. Żyły
powierzchowne szyi. Węzły chłonne powierzchowne szyi. Nerw dodatkowy – budowa, przebieg i
zakres unerwienia.
Mięśnie powierzchowne szyi
-
mięśnie szyi dzielą się na 3 warstwy:
o
powierzchowne
m. szeroki szyi
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
o
środkowe
mm. nadgnykowe
mm. podgnykowe
o
głębokie
mm. pochyłe
mm. przedkręgowe
-
mięśnie powierzchowne szyi
o
m. szeroki szyi
PP:
• tkanka podskórna okolicy podobojczykowej
o
na poziomie 2-3 żebra
PK:
• powięź przyuszniczo-żwaczowa
• dolny brzeg żuchwy
• wplata się w:
o
m. czworoboczny wargi dolnej
o
m. okrężny ust
N:
• gałąź szyjna n. twarzowego
CZ:
• pociąga skórę do przodu
• zmniejsza ucisk na żyły powierzchowne
o
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
PP:
• głowa przyśrodkowa - mostkowa
o
przednia powierzchnia rękojeści mostka
• głowa boczna – obojczykowa
o
górna powierzchnia przyśrodkowej przedniej części
obojczyka
PK:
• boczna powierzchnia wyrostka sutkowatego kości skroniowej
• boczna część kresy karkowej górnej
N:
• gałąź zewnętrzna n. dodatkowego
• splot szyjny
CZ:
• jednostronnie
o
zgina głowę w swoją stronę
o
obraca głową w stronę przeciwną
• obustronnie
o
przy ustalonej klatce piersiowej:
zgina głowę do tyłu
o
przy ustalonej głowie
unosi mostek
o
przy ustalonym kręgosłupie szyjnym
zgina głowę do przodu
Blaszka powierzchowna powięzi szyi
-
powięź szyi składa się z blaszek:
o
powierzchowna
o
przedtchawicza
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
36
o
przedkręgowa
o
otaczają poszczególne warstwy mięśni szyi, naczynia, nerwy i tworzą przestrzenie
międzypowięziowe
-
blaszka powierzchowna:
o
bardzo cienka
o
przedłużenie:
blaszki powierzchownej powięzi piersiowej
o
przyczepy:
od dołu:
• wyrostek barkowy łopatki
• przedni brzeg obojczyka i rękojeści mostka
ku górze:
• trzon i rogi większe kości gnykowej
o
przebieg:
od środka w kierunku bocznym
o
obejmuje:
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
m. czworoboczny
o
pokrywa:
okolica boczna szyi
o
połączenia:
powięź karku
o
w trójkącie podżuchwowym i w okolicy przyuszniczej
rozdawaja się
obejmuje ślinianki
przechodzi na twarz
• w powięź przyuszniczą i żwaczową
Trójkąt boczny szyi
-
trójkąty szyi dzielimy na:
o
trójkąt boczny (tylny)
trójkąt łopatkowo-obojczykowy
trójkąt łopatkowo-czworoboczny
o
trójkąt przedni
trójkąt podżuchwowy
• trójkąt t. językowej
trójkąt t. szyjnej
trójkąt tarczowy
-
trójkąt boczny szyi
o
ograniczenia:
od tyłu: m. czworoboczny
od przodu: m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
• brzeg boczny
od dołu: obojczyk
o
dzieli się:
przez m. łopatkowo-gnykowy (brzusiec dolny)
• trójkąt łopatkowo-obojczykowy
o
ograniczenia:
dolny brzusiec m. łopatkowo-gnykowego
brzeg boczny dolnego odcinka m. mostkowo-
obojczykowo-sutkowego
obojczyk
o
przykryty:
blaszka powierzchowna i przedtchawicza powięzi
szyi
o
zawartość:
t. podobojczykowa
ż. podobojczykowa
• trójkąt łopatkowo-czworoboczny
o
ograniczenia:
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
m. czworoboczny
brzusiec dolny m. łopatkowo-gnykowego
o
przykryty:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
37
blaszka powierzchowna powięzi szyi
o
zawartość:
nerwy splotu szyjnego
• n. potyliczny mniejszy
• n. uszny wielki
• nn. nadobojczykowe
gałąź zewnętrzna n. dodatkowego
• wychodzi spod m. mostkowo-obojczykowo-
sutkowego
• oddaje gałąź do m. m-o-s
• biegnie skośnie w bok i w dół
• w górnym odcinku trójkąta łopatkowo-
czworobocznego
• wchodzi do m. czworobocznego
o
dno:
mm. płatowate głowy
mm. pochyłe
o
zawartość:
gałąź zewnętrzna n. dodatkowego
gałązki skórne splotu szyjnego
splot ramienny
t. potyliczna
t. poprzeczna szyi
t. nadłopatkowa
węzły chłonne powierzchowne szyi
Pień tarczowo-szyjny
-
początek:
o
przednio-górny obwód części wstępującej t. podobojczykowej
-
gałęzie:
o
t. tarczowa dolna
o
t. nadłopatkowa
o
t. poprzeczna szyi
o
t. szyjna wstępująca (czasami)
Tętnica podobojczykowa
-
początek:
o
po prawej:
pień ramienno-głowowy
o
po lewej:
z łuku aorty
dłuższa o 4-5 cm
-
koniec:
o
brzeg zewnętrzny I żebra
o
przedłuża się w t. pachową
-
gałęzie:
o
t. kręgowa
o
t. piersiowa wewnętrzna
o
pień tarczowo-szyjny
o
pień żebrowo-szyjny
Żyła podobojczykowa
-
początek:
o
przedłużenie ż. pachowej
o
brzeg zewnętrzny I żebra
-
przebieg:
o
zatacza łuk nad pierwszym żebrem
o
w bruździe żyły podobojczykowej
o
w szczelinie przedniej mięśni pochyłych
o
przykryta przez obojczyk
-
koniec:
o
kąt żylny
o
połączenie z ż. szyjna wewnętrzną
-
dopływy:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
38
o
ż. szyjna zewnętrzna
o
ż. szyjna przednia
Tętnica potyliczna
-
początek:
o
tylny obwód t. szyjnej zewnętrznej
o
na wysokości t. twarzowej
-
przebieg:
o
ku górze i ku tyłowi
o
dochodzi do potylicy pod m. mostkowo-obojczykowo-sutkowym
-
zaopatruje:
o
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
o
opona twarda
o
małżowina uszna
o
mięśnie karku
o
części miękkie okolicy potylicznej
-
gałęzie:
o
mostkowo-obojczykowo-sutkowe
o
sutkowa
o
uszna
o
zstępująca
o
potyliczne
Tętnica uszna tylna
-
początek:
o
tylny obwód t. szyjnej zewnętrznej
-
przebieg:
o
do tyłu od małżowiny usznej
-
zaopatruje:
o
m. strzemiączkowy
o
jama bębenkowa
o
komórki sutkowe
o
część przyśrodkowa małżowiny usznej
o
okolica wyrostka sutkowatego
-
gałęzie:
o
t. rylcowo-sutkowa
o
gałąź uszna
o
gałąź potyliczna
Węzły chłonne powierzchowne szyi
-
węzły szyjne dzielą się na:
o
węzły chłonne szyjne przednie
zbierają chłonkę z jamy ustnej i z trzewi szyi
o
węzły chłonne szyjne powierzchowne
o
węzły chłonne szyjne głębokie
-
węzły chłonne szyjne powierzchowne:
o
inaczej: węzły chłonne szyjne tylno-boczne
o
topografia:
górna część trójkąta bocznego szyi
o
zbierają chłonkę z:
okolica potyliczna
kark
o
odpływ chłonki:
kąt żylny
• przez węzły nadobojczykowe
• przez węzły chłonne szyjne głębokie
Nerw dodatkowy
-
części:
o
czaszkowa
utworzona przez korzenie czaszkowe
początek:
• jądro dwuznaczne
o
rdzeniowa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
39
utworzona przez korzenie rdzeniowe
początek:
• rogi brzuszne rdzenia kręgowego – C1-C5(C6)
przebieg:
• wychodzi bocznie od korzeni przednich
• wchodzi przez otwór wielki do czaszki
• łączy się z częścią czaszkową
-
przebieg:
o
opuszcza czaszkę:
przez otwór ż. szyjnej wewnętrznej
o
dzieli się na gałęzie:
wewnętrzna
• łączy się z n. błędnym
o
tuż poniżej zwoju dolnego n. błędnego
zewnętrzna
• właściwa gałąź n. dodatkowego
• przebieg:
o
biegnie powierzchnie do ż. szyjnej wewnętrznej
o
dochodzi do mięśni, które unerwia
• zakres unerwienia:
o
m. mostkowo-obojczykowy-sutkowy
o
m. czworoboczny
-
włókna:
o
ruchowe
o
proprioceptywne
z mięśni
początek:
• komórki zwojów rdzeniowych szyjnych – C2-C4
dochodzą do n. dodatkowego
• przez połączenia z gałęziami brzusznymi nerwów rdzeniowych
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
40
ĆWICZENIE 9 –Powięź szyi oraz przestrzenie powięziowe i trójkąty szyi. Mięśnie nadgnykowe i
podgnykowe – przyczepy, czynność, unerwienie. Splot szyjny i jego gałęzie. Blaszka przedkręgowa
powięzi szyi. Mięśnie pochyłe – przyczepy, czynność, unerwienie. Mięśnie przedkręgowe.
Blaszka przedtchawicza powięzi szyjnej
-
rozciąga się:
o
od kości gnykowej
o
wzdłuż bocznego brzegu m. łopatkowo-gnykowego
o
do górnej powierzchni obojczyka i rękojeści mostka
-
obejmuje:
o
mięśnie podgnykowe
Blaszka przedkręgowa powięzi szyjnej
-
pokrywa:
o
mm. przedkręgowe
o
powierzchnię przednią trzonów kręgów szyjnych
-
połączenia:
o
z powięzią mięśni pochyłych
o
po bokach
Przestrzeń nadmostkowa i nadobojczykowa
-
ograniczenia:
o
blaszka powierzchowna powięzi szyjnej
o
blaszka przedtchawicza powięzi szyjnej
-
zawartość:
o
przestrzeń nadmostkowa:
ż. szyjna przednia
łuk żylny szyjny
o
przestrzeń nadobojczykowa:
luźna tkanka łączna
Przestrzeń środkowa szyi
-
topografia:
o
poniżej kości gnykowej
o
między blaszką przedtchawiczą i przedkręgową
-
zawartość:
o
trzewia szyi:
krtań, tchawica, gardło przełyk, tarczyca
o
naczynia szyi
powrózek naczyniowo-nerwowy szyi
• objęty pochewką łącznotkankową
• w jego skład wchodzą:
o
t. szyjna wspólna
przyśrodkowo
o
ż. szyjna wewnętrzna
bocznie
o
n. błędny
z tyłu od naczyń
-
dzieli się:
o
dzięki trzewiom szyi
części:
• przednia
• tylna
-
połączenia:
o
śródpiersie
ku dołowi
o
przestrzeń przygardłowa
ku górze
-
klinicznie
o
możliwość szerzenia się procesów chorobowych
z przestrzeni przygardłowej
przez przestrzeń środkową szyi
do śródpiersia
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
41
Przestrzeń przedkręgowa
-
topografia:
o
między blaszką przedkręgową powięzi szyi
o
a powierzchnią przednią kręgosłupa szyjnego
-
zawartość:
o
mięśnie przedkręgowe szyi
o
odcinek szyjny pnia współczulnego
Trójkąt przedni szyi
-
ograniczenia:
o
oba mm. mostkowo-obojczykowo-sutkowe
o
żuchwa
-
zawartość:
o
trójkąt podżuchwowy
ograniczenia:
• oba brzuśce m. dwubrzuścowego
• dolny brzeg żuchwy
dno:
• m. żuchwowo-gnykowy (z przodu)
• m. gnykowo-językowy (z tyłu)
zawartość:
• ślinianka podżuchwowa
• węzły chłonne podżuchwowe
• t. twarzowa
o
+ jej odgałęzienia
o
+ żyły
• n. podjęzykowy
o
końcowy odcinek
• n. językowy
• n. żuchwowo-gnykowy
trójkąt t. językowej
• stanowi część tylną i dolną trójkąta podżuchwowego
• ograniczenia:
o
od przodu: brzeg tylny m. żuchwowo-gnykowego
o
od tyłu: ścięgno pośrednie m. dwubrzuścowego
o
od góry: n. podjęzykowy
• dno:
o
m. gnykowo-językowy
pod nim: t. językowa
o
trójkąt t. szyjnej
ograniczenia:
• brzusiec tylny m. dwubrzuścowego
• brzusiec górny m. łopatkowo-gnykowego
• brzeg przedni m. mostkowo-obojczykowo-sutkowego
zawartość:
• t. szyjna wspólna
o
końcowy odcinek
o
podział na t. szyjną zewnętrzną i wewnętrzną
• gałęzie przednie t. szyjnej zewnętrznej
o
tt. tarczowa górna
o
t. językowa
o
t. twarzowa
• łuk n. podjęzykowego
• pętla szyjna
o
gąłąź górna
• n. błędny
• n. krtaniowy górny
• ż. tarczowa górna
• ż. twarzowa
• ż. językowa
tętno t. szyjnej wspólnej
• wyczuwane w górnej części trójkąta t. szyjnej
o
przy brzegu m. mostkowo-obojczykowo-sutkowego
o
trójkąt tarczowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
42
ograniczenia:
• m. mostkowo-gnykowy
• m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
• brzusiec górny m. łopatkowo-gnykowego
zawartość:
• płaty boczne tarczycy
• powrózek naczyniowo-nerwowy szyi
o
z tyłu od tarczycy
Mięśnie nadgnykowe
-
m. dwubrzuścowy
o
posiada 2 brzuśce
o
PP:
wcięcie sutkowe kości skroniowej
• brzusiec tylny
o
PK:
dół dwubrzuścowy żuchwy
• brzusiec przedni
o
N:
brzusiec tylny:
• gałęzie n. twarzowego
brzusiec przedni:
• n. żuchwowo gnykowy
o
od n. zębodołowego dolnego
od V3
o
CZ:
przy ustalonej kości gnykowej:
• opuszcza żuchwę
przy ustalonej żuchwie:
• unosi kość gnykową
-
m. rylcowo-gnykowy
o
PP:
wyrostek rylcowaty kości skroniowej
o
PK:
trzon kości gnykowej
rogi większe kości gnykowej
o
N:
gałęzie n. twarzowego
o
CZ:
pociąga kość gnykową ku górze i ku tyłowi
-
m. żuchwowo-gnykowy
o
PP:
kresa żuchwowo-gnykowa żuchwy
o
PK:
trzon kości gnykowej
szew między kością gnykową a żuchwą
o
N:
n. żuchwowo-gnykowy
• od n. zębodołowego dolnego
o
od V3
o
CZ:
przy ustalonej kości gnykowej:
• obniża żuchwę
przy ustalonej żuchwie:
• unosi kość gnykową ku górze, do przodu
• napina dno jamy ustnej
-
m. bródkowo-gnykowy
o
PP:
kolec bródkowy żuchwy
o
PK:
trzon kości gnykowej
o
N:
gałęzie ze splotu szyjnego
• prowadzone n. podjęzykowym
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
43
o
CZ:
pociąga kość gnykową do przodu i ku górze
przy ustalonej kości gnykowej opuszcza żuchwę
Mięśnie podgnykowe
-
m. mostkowo-gnykowy
o
PP:
powierzchnia tylna rękojeści mostka
torebka stawu mostkowo-obojczykowego
o
PK:
trzon kości gnykowej
o
N:
pętla szyjna
o
CZ:
ustala położenie kości gnykowej
-
m. łopatkowo-gnykowy
o
PP:
część boczna górnego brzegu łopatki
więzadło poprzeczne łopatki
o
PK:
trzon kości gnykowej
o
N:
pętla szyjna
o
CZ:
napina blaszkę przedtchawiczą powięzi szyjnej
ustala położenie kości gnykowej
-
m. mostkowo-tarczowy
o
PP:
powierzchnie tylne rękojeści mostka
chrząstka I żebra
o
PK:
kresa skośna chrząstki tarczowatej
o
N:
pętla szyjna
o
CZ:
obniża chrząstkę tarczowatą
-
m. tarczowo-gnykowy
o
PP:
kresa skośna chrząstki tarczowatej
o
PK:
trzon kości gnykowej
rogi większe kości gnykowej
o
N:
gałęzie bezpośrednie od splotu szyjnego
• prowadzone n. podjęzykowym
o
CZ:
unosi chrząstkę tarczowatą podczas łykania
Mięśnie pochyłe
-
m. pochyły przedni
o
PP:
guzki przednie wyrostków poprzecznych C3-C6
o
PK:
guzek mięśnia pochyłek przedniego na I żebrze
o
N:
gałęzie splotu szyjnego i ramiennego
o
CZ:
jednostronnie:
• zgina odcinek szyjny kręgosłupa
obustronnie:
• zgina kręgosłup szyjny do przodu
-
m. pochyły środkowy
o
PP:
wyrostki poprzeczne C1-C6(C7)
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
44
o
PK:
I żebro
• do tyłu od bruzdy t. podobojczykowej
o
N:
gałązki splotu szyjnego i ramiennego
o
CZ:
jednostronnie:
• zgina odcinek szyjny kręgosłupa
obustronnie:
• zgina kręgosłup szyjny do przodu
-
m. pochyły tylny
o
PP:
guzki tylne wyrostków poprzecznych C5-C7
o
PK:
boczna powierzchnia drugiego żebra
o
N:
gałązki splotu szyjnego i ramiennego
o
CZ:
jednostronnie:
• zgina odcinek szyjny kręgosłupa
obustronnie:
• zgina kręgosłup szyjny do przodu
-
m. pochyły najmniejszy
o
PP:
wyrostki poprzeczne C6-C7
o
PK:
powierzchnia boczna I żebra
osklepek opłucnej
o
N:
gałązki splotu szyjnego i ramiennego
o
CZ:
jednostronnie:
• zgina odcinek szyjny kręgosłupa
obustronnie:
• zgina kręgosłup szyjny do przodu
Mięśnie przedkręgowe
-
m. prosty przedni głowy
o
PP:
łuk przedni i nasada wyrostka poprzecznego C1
o
PK:
część podstawna kości potylicznej
o
N:
gałązki splotu szyjnego i ramiennego
o
CZ:
zgina głowę do przodu i bocznie
-
m. długi głowy
o
PP:
guzki przedni wyrostków poprzecznych C3-C6
o
PK:
część podstawna kości potylicznej
o
N:
gałązki splotu szyjnego i ramiennego
o
CZ:
zgina głowę do przodu i bocznie
-
m. długi szyi
o
PP:
1) trzony C2-C4
2) guzki przednie wyrostków poprzecznych C3-C6
3) trzony Th1-Th3
o
PK:
1) trzony C6-C7 i trzony Th1-Th3
2) guzek przedni C1 i trzon C2
3) guzki przednie C6-C7
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
45
o
N:
gałązki splotu szyjnego i ramiennego
o
CZ:
obustronnie:
• zgina kręgosłup szyjny do przodu
jednostronnie:
• zgina kręgosłup szyjny bocznie
• obraca kręgosłup szyjny w swoją stronę
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
46
Ćwiczenie 10 – Praktycznie: przestrzenie powięziowe i trójkąty szyi oraz ich zawartość.
Teoretycznie: przestrzeń środkowa szyi i przedkręgowa – ograniczenia, zawartość. Trójkąty okolicy
przedniej szyi – ograniczenia i zawartość. Odcinek szyjny nerwu błędnego. Nerw. podjęzykowy,
językowy i odcinek szyjny pnia współczulnego – przebieg, odgałęzienia. Tętnica szyjna wspólna i
zewnętrzna – przebieg, gałęzie. Żyła szyjna wewnętrzna – topografia, dopływy. Ślinianka
podżuchwowa i podjęzykowa, gruczoł tarczowy i gruczoły przytarczowe – topografia, unaczynienie,
unerwienie.
Odcinek szyjny n. błędnego
-
gałęzie:
o
gałęzie gardłowe
zakres unerwienia:
• gardło
• podniebienie miękkie
tworzą splot gardłowy
• razem z:
o
gałęziami gardłowymi n. językowo-gardłowego
o
gałęziami gardłowymi zwoju szyjnego górnego
• położenie:
o
tylna ściana gardła
o
n. krtaniowy górny
początek:
• na poziomie zwoju dolnego n. błędnego
dzieli się:
• gałąź zewnętrzna
o
przebieg:
na błonie tarczowo-gnykowej
przebija m. zwieracz gardła dolny
dochodzi do m. pierścienno-tarczowego
• gałąź wewnętrzna
o
przebieg:
przebija błonę tarczowo-gnykową
dzieli się na gałęzie końcowe
o
unerwia:
błona śluzowa jamy krtani
• od wejścia do krtani
• do fałdów głosowych włącznie
• na wysokości kości gnykowej
o
gałęzie do zatoki szyjnej
o
gałęzie sercowe szyjne górne
tworzą sploty:
• sercowy
• śródpiersiowy
o
n. krtaniowy wsteczny
początek:
• po prawej:
o
na poziomie skrzyżowania n. błędnego z t. podobojczykową
• po lewej:
o
na poziomie skrzyżowania n. błędnego z łukiem aorty
przebieg:
• wstępuje ku górze
• w bruździe tchawiczo-przełykowej
koniec:
• jako n. krtaniowy dolny
unerwia:
• mięśnie krtani
o
bez m. pierścienno-tarczowego
• błona śluzowa dolnej części jamy krtani
gałęzie:
• do splotu sercowego
• do tchawicy
• do przełyku
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
47
Nerw podjęzykowy
-
włókna:
o
ruchowe
początek: jądro ruchowe w rdzeniu przedłużonym
o
czuciowe:
pochodzą ze:
• zwoju dolnego n. błędnego
• z komórek znajdujących się w przebiegu nerwu
• z komórek jądra śródmózgowiowego n. trójdzielnego
proprioceptywne mięśni języka
-
przebieg:
o
wychodzi z mózgowia
między piramidą a oliwką rdzenia przedłużonego
o
opuszcza czaszkę
przez kanał n. podjęzykowego
o
w przestrzeni przygardłowej
razem z:
• n. językowo-gardłowy
• n. błędny
• ż. szyjna wewnętrzną
o
wchodzi do trójkąta podżuchwowego
o
dochodzi do języka
-
gałęzie:
o
oponowa
o
gałęzie językowe
do mięśni języka
Nerw językowy
-
początek:
o
pień tylny V3
-
przebieg:
o
przyśrodkowo od m. skrzydłowego bocznego
o
do przodu od n. zębodołowego dolnego
o
łączy się ze struną bębenkową
otrzymuje:
• włókna smakowe ze zwoju kolanka
o
do przedniej części języka
• włókna przedzwojowe przywspółczulnego
o
do zwoju podżuchwowego
o
na dnie jamy ustnej
pokryty błoną śluzową
krzyżuje się z boczną powierzchnią m. gnykowo-językowego
biegnie nad ślinianką podżuchwową
krzyżuje się z przewodem ślinianki
przechodzi na m. bródkowo-językowy
• przebiega wzdłuż bocznego brzegu języka
-
gałęzie końcowe
o
łączą się z n. podjęzykowym
o
gałęzie cieśni gardzieli
zwane: gałęziami migdałkowymi
o
n. podjęzykowy
o
gałęzie językowe
-
zakres unerwienia:
o
błona śluzowa gardzieli i dziąseł
Odcinek szyjny pnia współczulnego
-
stanowi przykręgową część układu współczulnego
-
topografia:
o
rozciąga się po obu stronach kręgosłupa
o
od podstawy czaszki
o
do poziomu Co1
-
budowa:
o
zwoje pnia współczulnego
o
gałęzie międzyzwojowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
48
-
zwoje:
o
górny
kształt: wrzecionowaty
położenie:
• na wyrostkach poprzecznych C2-C4
• przyśrodkowo do n. błędnego
gałęzie:
• gałęzie łączące do IX, X, XI, XII
• gałęzie naczyniowe
o
tworzą splot szyjno-tętniczy zewnętrzny i wewnętrzny
• gałęzie krtaniowo-gardłowe
• gałęzie łączące szare
o
z n. szyjnymi rdzeniowymi C1-C4
• n. sercowy szyjny górny
o
dochodzi do splotu śródpiersiowego
o
środkowy
położenie:
• na wysokości C5-C6
gałęzie:
• gałęzie łączące szare z nn. rdzeniowymi C5-C6
• gałęzie szyjno-tętnicze
o
tworzą splot szyjno-tętniczy wspólny i splot tętniczy
twarzowy
• n. szyjny sercowy środkowy
o
dochodzi do splotu śródpiersiowego
• gałęzie do tarczycy i gruczołów przytarczycznych
o
dolny
położenie: na poziomie C7
połączenia:
• I zwój piersiowy
o
tworzy zwój szyjno-piersiowy (gwiaździsty)
gałęzie:
• gałęzie łączące szare do 7 i 8 n. rdzeniowego szyjnego
• gałęzie do t. podobojczykowej i t. kręgowego
• n. szyjny sercowy dolny
o
dochodzi do splotu śrópiersiowego
pętla nadobojczykowa
• utworzona przez gałąź międzyzwojową łączącą zwój środkowy i
dolny
o
rozdwaja się
o
obejmuje t. podobojczykową
o
kręgowy
-
położenie:
o
do przodu od mięśni przedkręgowych
o
pokryty blaszką przedkręgową powięzi szyjnej
-
drogi dojścia gałęzi współczulnych do efektorów:
o
gałęzie łączące szare
z nerwami czaszkowymi
z nerwami rdzeniowymi
o
sploty okołonaczyniowe
o
bezpośrednie gałęzie pni współczulnych
o
nerwy trzewne dochodzące do splotu przedkręgowych
Tętnica szyjna wspólna
-
największa tętnica szyi
-
biegnie w powrózku naczyniowo-nerwowym szyi
-
początek
o
prawa:
rozdwojenie pnia ramienno-głowowego
z tyłu od stawu mostkowo-obojczykowego prawego
o
lewa:
łuk aorty
• między pniem ramienno-głowowym a t. podobojczykową lewą
-
przebieg:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
49
o
prawa:
część szyjna
o
lewa:
część piersiowa i szyjna
o
ku górze
o
wstępują do trójkąta t. szyjnej
o
dzielą się
na wysokości C4
• górny brzeg chrząstki tarczowatej
-
gałęzie:
o
nie oddaje gałęzi bocznych
o
końcowe:
t. szyjna wewnętrzna
t. szyjna zewnętrzna
-
kłębek szyjny
o
w miejscu podziału t. szyjnej wspólnej
-
zatoka t. szyjnej
o
górny odcinek t. szyjnej wspólnej
o
początkowy odcinek t. szyjnej wewnętrznej
o
w ścianie:
baroreceptory
• zakończenia nerwowe reagujące na zmiany ciśnienia
-
klinicznie
o
ucisk w miejscu podziału t. szyjnej wspólnej wywołuje odruch zatoki tętnicy szyjnej
objawy:
• spadek ciśnienia
• poszerzenie t. obwodowych
• zanik tętna
• spadek przepływu krwi w naczyniach mózgowia
o
badanie tętna:
dobrze dostępna
na poziomie górnego brzegu chrząstki tarczowatej
powyżej mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego
brak tętna: zatrzymanie czynności serca
o
kłębek szyjny ma ścisły związek z zatoką t. szyjnej
również: chemoreceptor
zmiany składu chemicznego krwi
• pH, stężenie tlenu, dwutlenku węgla
• zaburzenia wentylacji płuc
• => komórki ziarniste kłębka wydzielają:
o
adrenalinę, noradrenalinę, serotoninę
przyspieszenie częstości i głębokości oddechu
przyspieszenie częstości pracy serca
• wzrost ciśnienia tętniczego krwi
przez włókna n. językowo-gardłowego i n. błędnego
Tętnica szyjna zewnętrzna
-
początek:
o
podział t. szyjnej wspólnej
o
poziom górnego brzegu chrząstki tarczowatej
-
przebieg:
o
wychodzi spod przedniego brzegu m. mostkowo-obojczykowo-sutkowego
o
przebiega w obrębie trójkąta t. szyjnej
o
przykryta m. szerokim szyi i blaszką powierzchowną powięzi szyjnej
o
do dołu zażuchwowego
dzieli się na gałęzie końcowe
-
gałęzie:
o
końcowe:
t. szczękowa
t. skroniowa powierzchowna
o
przednie
t. tarczowa górna
t. językowa
t. twarzowa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
50
o
tylne
t. potyliczna
t. uszna tylna
o
przyśrodkowe
t. gardłowa wstępująca
-
zaopatruje:
o
szyja
o
głowa
z wyjątkiem mózgowia, oka i ucha wewnętrznego
-
klinicznie
o
podwiązanie t. szyjnej zewnętrznej
konieczne w celu zatamowania krwawienia
zapobiega krwotokowi z t. szczękowej, t. językowej lub t. twarzowej
o
otwieranie ropni w okolicy górnych zębów trzonowych, usuwanie zębów lub
migdałków
zdarzają się krwotoki z t. podniebiennej zstępującej
o
podwiązanie: w okolicy więzadła rylcowo-żuchwowego lub w trójkącie t. szyjnej
zmniejsza to przepływ krwi w tętnicy i jej odgałęzieniach
nie eliminuje przepływu
krew dociera przez drugostronną tętnicę
o
podwiązanie t. szyjnej zewnętrznej i podobojczykowej
gałąź zstępująca t. potylicznej zabezpiecza krążenie oboczne
• przez połączenia z t. kręgową i t. szyjną głęboką
o
badanie tętna:
także na t. twarzowej
• w miejscu, gdzie krzyżuje dolny brzeg żuchwy
także na t. skroniowej powierzchownej
• ku przodowi od małżowiny usznej
Żyła szyjna wewnętrzna
-
zbiera krew z:
o
jama czaszki
o
twarz
o
większa część trzew szyi
-
początek:
o
przedłużenie zatoki esowatej
o
tworzy opuszkę górną żyły szyjnej
-
przebieg:
o
wzdłuż tylno-bocznego obwodu t. szyjnej wewnętrznej
o
wzdłuż bocznego obwodu t. szyjnej wspólnej
o
przestrzenie
przygardłowa (początek)
środkowa szyi (później)
-
koniec:
o
z tyłu od stawu mostkowo-obojczykowego
o
łączy się z ż. podobojczykową
tworzy ż. ramienną głową
o
tworzy opuszkę dolną ż. szyjnej wewnętrznej
-
dopływy:
o
zatoka esowata
o
t. potyliczna
o
splot żylny kanału n. podjęzykowego
o
żyła kanalika ślimaka
o
zatoka skalista dolna
o
ż. potyliczna
o
ż. twarzowa
o
ż. gardłowa
o
ż. językowa
o
żż. tarczowe górne
-
kliniczne
o
ż. twarzowa:
zespolenia:
• z zatoką jamistą
o
przez ż. oczną górną
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
51
• ze splotem żylnym skrzydłowym
o
przez ż. oczną dolną i ż. głęboką twarzy
o
leży w dole podskroniowym
zakażenia w obrębie twarzy
• mogą rozprzestrzeniać się do zatoki jamistej oraz do splotu
skrzydłowego
brak zastawek
• krew może przepływać w odwrotnym kierunku
o
niebezpieczny trójkąt twarzy:
od kątów ust
do nasady nosa
o
ż. szyjna zewnętrzna
zewnętrzny barometr
• prawidłowe ciśnienie:
o
widoczna w dolnym odcinku, tuż ponad obojczykiem
• wzrost ciśnienia:
o
widoczna jest na całej długości
ważny objaw diagnostyczny
o
wady i choroby serca, ucisk ż. głównej
przecięcie:
• napływ powietrza do przeciętej żyły
• powoduje:
o
krwawienie
o
szmery w górnej części klatki piersiowej
o
sinicę
o
zator powietrzny
o
podawanie leków lub płynów
schorzenia lub odwodnienie organizmu
nakłucie:
• ż. podobojczykowej
o
poniżej obojczyka
o
w połowie jego długości
o
igła skierowana przyśrodkowo
• ż. szyjnej wewnętrznej
o
dolna część szyi
o
między przyczepami początkowymi m. mos
o
najczęściej: prawa
jest szersza
bardziej prosty przebieg
Ślinianka podżuchwowa
-
gruczoł cewkowo-pęcherzykowy – surowiczo-śluzowy
-
topografia:
o
tylna część trójkąta podżuchwowego
o
pod przeponą jamy ustnej
utworzona przez:
• m. żuchwowo-gnykowy
-
otoczona:
o
powięzią
tworzy torebkę ślinianki
o
pokryta blaszką powierzchowną powięzi szyi
o
mięsień szeroki szyi
o
skóra
-
przewód ślinianki podżuchwowej:
o
wychodzi z przyśrodkowej tylnej części gruczołu
o
zagina się wokół tylnego brzegu m. żuchwowo-gnykowego
o
biegnie nad m. żuchwowo-gnykowym bocznie do m. gnykowo-językowego i m.
bródkowo-językowego
o
uchodzi samodzielnie lub z przewodem większym ślinianki podjęzykowej
na brodawce błony śluzowej
• mięsko podjęzykowe
o
leży na dnie jamy ustnej
o
ku tyłowi od przyśrodkowego siekacza dolnego
-
tętnice:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
52
o
gałązki t. twarzowej
o
gałązki t. językowej
-
żyły:
o
ż. językowa
=> ż. szyjna wewnętrzna lub => ż. twarzowa
-
nerwy:
o
włókna czuciowe:
n. językowy
o
włókna współczulne:
splot oplatający t. twarzową
o
włókna przywspółczulne
wydzielnicze
struna bębenkowa (gałąź n. twarzowego)
• n. językowy
o
zwój podżuchwowy
przylega do górnej powierzchni ślinianki
wychodzą z niego włókna pozazwojowe
zaopatrujące śliniankę podżuchwową
Ślinianka podjęzykowa
-
położenie:
o
dno jamy ustnej
na m. żuchwowo-gnykowym
o
przylega do trzonu żuchwy
-
typ gruczołu:
o
cewkowo-pęcherzykowy
o
śluzowo-surowiczy
-
torebka:
o
brak
o
ślinianka objęta luźną tkanką łączną
-
podział:
o
gruczoł główny
ślinianka podjęzykowa większa
stanowi część przednią gruczołu
przewód podjęzykowy większy
• uchodzi wspólnie z przewodem ślinianki podżuchwowej na mięsku
podjęzykowym
o
małe gruczoły
ślinianki podjęzykowe mniejsze
leżą bocznie i ku tyłowi od części głównej
mają własne przewody wydzielnicze
• przewody podjęzykowe mniejsze
• uchodzą wzdłuż wolnego brzegu fałdu podjęzykowego
-
tętnice:
o
t. podjęzykowa
gałąź t. językowej
-
żyły:
o
ż. językowa
-
nerwy:
o
czuciowe i przywspółczulne:
struna bębenkowa
n. językowy
o
współczulne
dochodzą drogą splotu oplatającego t. językową
Gruczoł tarczowy
-
gruczoł wydzielania wewnętrznego
-
budowa:
o
dwa płaty boczne – prawy i lewy
o
węzina - część środkowa
przylega do 2, 3 i 4 chrząstki tchawiczej
o
płat piramidowy
odchodzi z górnego brzegu gruczołu
w pobliżu płaszczyzny pośrodkowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
53
kieruje się chrząstki tarczowatej
-
topografia:
o
powierzchnia przednia:
przylega do blaszki przedtchawiczej powięzi szyjnej i mięśni podgnykowych
o
powierzchnia tylna:
przylega do powrózka naczyniowo-nerwowego szyi
o
powierzchnia przyśrodkowa:
krtań i tchawica
-
osłonka:
o
łącznotkankowa
o
składa się z:
torebka włóknista (wewnątrz)
luźna powięź tarczowa (na zewnątrz)
• w jej obrębie znajdują się gruczoły przytarczyczne
o
na tylnej stronie płatów bocznych
• przegrody łącznotkankowe
o
wnikają do tarczycy
o
tworzą zrąb tarczycy
o
rozdzielają pęcherzyki wypełnione koloidem
zawiera hormony tarczycy:
• trójjodotyronina
• tyroksyna
-
tętnice:
o
tt. tarczowe górne (z t. szyjnej zewnętrznej)
o
tt. tarczowe dolne (z t. podobojczykowej)
o
t. tarczowa najniższa (z pnia ramienno-głowowego lub z łuku aorty)
-
nerwy:
o
część szyjna pnia współczulnego
o
n. błędny
przez gałęzie n. krtaniowego górnego i n. krtaniowego wstecznego
o
n. językowo-gardłowy
o
nn. tarczowe górne, nn. tarczowe środkowe, nn. tarczowe dolne
o
włókna dochodzą też wzdłuż tt. tarczowych
tworzą sploty tarczowe – górny i dolny
Gruczoły przytarczyczne
-
położenie:
o
na powierzchni tylnej płata bocznego tarczycy
o
w pobliżu brzegu tylno-przyśrodkowego
-
występują w liczbie 4
o
tworzą 2 pary: górną i dolną
-
czynność:
o
wydzielanie parathormonu do krwi
reguluje gospodarką wapnia i fosforu
-
usunięcie:
o
powoduje niskie stężenie jonów wapnia i podwyższenie stężenia fosforu we krwi
o
zwiększenie pobudliwości układu nerwowego i mięśniowego
tężyczka
silne, długotrwałe kurcze mięśni szkieletowych i oddechowych
• mogą spowodować śmierć przez uduszenie
Układ autonomiczny
Współczulny
Przywspółczulny
1. Część ośrodkowa
ośrodki współczulne w rogach
bocznych rdzenia kręgowego na
poziomie C8-L3
ośrodki przywspółczulne w rogach
bocznych rdzenia kręgowego S2-S4 +
jądra przywspółczulne n. 3, 7, 9, 10
2. Część przykręgowa
pień współczulny
-
3. Cześć
przedkręgowa
Splotu autonomiczne jam ciała:
śródpiersiowy, trzewny, międzykrezkowy, miedniczny
4. Część końcowa
Splotu autonomiczne w ścianach narządów
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
54
ĆWICZENIE 11 – Praktycznie: Unerwienie skóry twarzy, oglądanie mięśni wyrazowych twarzy,
okolicy przyuszniczej i żwaczowej, nerwu twarzowego, gałęzi skórnych n. trójdzielnego, naczyń
twarzowych oraz końcowych gałęzi t. szyjnej zewnętrznej. Teoretycznie: Podział grupowy oraz
unerwienie mięśni wyrazowych twarzy (obowiązują nazwy mięśni w poszczególnych grupach).
Zawartość i ograniczenie ślinianki przyusznej. T. twarzowa, t. skroniowa powierzchowna i t.
szczękowa – przebieg i zakres unaczynienia. Ż. twarzowa i ż. zażuchwowa. Węzły chłonne głowy.
N. twarzowy – budowa, topografia, gałęzie. N. uszno-skroniowy – przebieg, gałęzie.
Podział grupowy oraz unerwienie mm. wyrazowych twarzy
-
mięśnie sklepienia czaszki
o
m. naczaszny
m. potyliczno-czołowy
m. skroniowo-ciemieniowy
-
mięśnie szpary powiek
o
m. okrężny oka
o
m. marszczący brwi
o
m. podłużny
-
mięśnie szpary ust
o
m. obniżający wargę dolną
o
m. bródkowy
o
m. obniżacz kąta ust
o
m. śmiechowy
o
m. jarzmowy większy
o
m. dźwigacz wargi górnej i skrzydła nosa
o
m. dźwigacz wargi górnej
o
m. jarzmowy mniejszy
o
m. dźwigacz kąta ust
o
m. policzkowy
o
m. okrężny ust
-
mięśnie nozdrzy
o
m. nosowy
o
m. obniżacz przegrody
-
mięśnie małżowiny usznej
o
m. uszny przedni
o
m. uszny górny
o
m. uszny tylny
Unerwienie: n. twarzowy
Ograniczenia i zawartość komory przyusznicy
-
położenie:
o
w okolicy bocznej twarzy
o
do przodu od małżowiny usznej
-
pokryta:
o
silną powięzią przyuszniczą
połączona ze ślinianką
przedłuża się n m. żwacz
• jako powięź żwaczowa
-
funkcja:
o
ogranicza komorę ślinianki przyusznej
-
kształt:
o
nieregularny czworokąt
-
ściany:
o
przednia
m. żwacz
gałąź żuchwy
m. skrzydłowy przyśrodkowy
o
tylna
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy
m. brzusiec tylny m. dwubrzuścowego
o
przyśrodkowa
wyrostek rylcowaty
rozpoczynające się na nim mięśnie
o
boczna
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
55
powięź przyusznicza
-
zawartość:
o
ślinianka przyuszna
o
t. szyjna zewnętrzna
najgłębiej
oddaje kilka gałęzi w miąższu ślinianki
o
ż. zażuchwowa
przebiega ku tyłowi od gałęzi żuchwy
uchodzi do ż. twarzowej
o
n. twarzowy
położony w miąższu gruczołu
najbardziej powierzchownie
tworzy splot wewnątrzprzyuszniczy
• nn. biegną promieniście
o
przy zabiegach:
cięcia prowadzimy promieniście od małżowiny
usznej
• celem ograniczenia liczby uszkodzonych
gałęzi nerwowych tego splotu
o
węzły i naczynia chłonne
Ślinianka przyuszna
-
inaczej: przyusznica
-
typ gruczołu:
o
surowiczy
o
budowa pęcherzykowa
-
położenie:
o
okolica boczna twarzy
o
do przodu od małżowiny usznej i brzegu m. mostkowo-obojczykowo-sutkowego
o
w dole zażuchwowym
-
przewód ślinianki
o
wychodzi z przedniego brzegu ślinianki przyusznej
o
biegnie do przodu poprzecznie na m. żwaczu
o
ok. 1 cm poniżej łuku jarzmowego
o
zagina się pod kątem prostym
o
przebija m. policzkowy
o
uchodzi do przedsionka jamy ustnej:
na brodawce przyuszniczej
na wysokości drugiego zęba trzonowego górnego
-
tętnice:
o
gałęzie t. skroniowej powierzchownej
o
gałęzie od t. szyjnej zewnętrznej
-
żyły:
o
uchodzą do ż. zażuchwowej
=> do ż. twarzowej
• => do ż. szyjna wewnętrznej
-
nerwy:
o
czuciowe:
gałązki n. uszno-skroniowego
• <= V3
o
przywspółczulne
przedzwojowe:
• z n. językowo-gardłowego
• przez jamę bębenkową
• drogą n. bębenkowego
• drogą n. skalistego mniejszego
• do zwoju usznego
zazwojowe:
• ze zwoju usznego
• drogą n. uszno-skroniowego
• dochodzą do ślinianki
o
współczulne:
ze splotu otaczającego t. skroniową powierzchowną
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
56
Tętnica twarzowa
-
początek:
o
przedni obwód t. szyjnej zewnętrznej
-
przebieg:
o
część szyjna
ku górze i do przodu
przykryta brzuścem tylny m. dwubrzuścowego
przykryta m. rylcowo-gnykowym
biegnie esowato za kątem żuchwy
o
część twarzowa
wychodzi na twarz
• na przednim brzegu m. żwacza
do przyśrodkowego kąta oka
zespala się z t. grzbietową nosa
• z t. ocznej
-
zakres unaczynienia:
o
część szyjna:
dno i ściana boczna jamy ustnej
cieśń gardzieli
o
część twarzowa:
powierzchnia zewnętrzna twarzy
• kości oraz części miękkie twarzy
-
gałęzie:
o
t. podniebienna wstępująca
o
gałąź migdałkowa
o
t. podbrókowa
o
gałęzie gruczołowe
o
t. wargowa dolna
o
t. wargowa górna
o
t. kątowa
Tętnica skroniowa powierzchowna
-
początek:
o
gałąź końcowa t. szyjnej zewnętrznej
o
ku tyłowi od szyjki żuchwy
-
przebieg:
o
do przodu od małżowiny usznej
o
do okolicy skroniowej
dzieli się
-
gałęzie:
o
gałęzie przyusznicze
o
t. poprzeczna twarzy
o
gałęzie uszne przednie
o
t. jarzmowo-oczodołowa
o
t. skroniowa środkowa
o
gałąź czołowa
o
gałąź ciemieniowa
-
gałęzie końcowe:
gałąź czołowa
gałąź ciemieniowa
-
zakres unaczynienia:
o
ślinianka przyuszna
o
m. skroniowy
o
małżowina uszna
o
powierzchowne warstwy sklepienia czaszki oraz twarzy w okolicy łuku jarzmowego
Tętnica szczękowa
-
początek:
o
silniejsza gałąź końcowa t. szyjnej zewnętrznej
o
w dole zażuchwowym
o
wewnątrz ślinianki przyusznej
o
ku tyłowi od szyjki żuchwy
-
przebieg:
o
do dołu podskroniowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
57
o
do dołu skrzydłowo-podniebiennego
-
gałęzie:
o
część żuchwowa
t. uszna głęboka
t. bębenkowa przednia
t. oponowa środkowa
t. zębodołowa dolna
• przebieg:
o
między gałęzią żuchwy a m. skrzydłowym przyśrodkowym
o
otwór żuchwy -> kanał żuchwy
przed wejściem: oddaje gałąź żuchwowo-gnykową
o
wychodzi przez otwór bródkowy
kończy się jako t. bródkowa
o
część skrzydłowa
t. żwaczowa
tt. skroniowe przednia i tylna
gałęzie skrzydłowa
t. policzkowa
o
część skrzydłowo-podniebienna
t. zębodołowa górna tylna
t. podoczodołowa
• przebieg:
o
szczelina oczodołowa dolna
o
do kanału podoczodołowego
• gałęzie:
o
gałęzie zębodołowe górne przednie
t. podniebienna zstępująca
t. klinowo-podniebienna
t. kanału skrzydłowego
-
zakres unaczynienia:
o
część żuchwowa
żuchwa
ściany ucha środkowego
jama czaszki
o
część skrzydłowa
mm. żwacze
o
część skrzydłowo-podniebienna
jama nosowa
jama ustna
Żyła twarzowa
-
początek:
o
ż. kątowa
połączenie:
• ż. nadbloczkowa
• ż. nadoczodołowa
• ż. nosowo-czołowa
o
dopływ ż. ocznej górnej
o
przyśrodkowy kąt oka
-
przebieg:
o
na powierzchni bocznej twarzy
skośnie
o
do brzegu przedniego m. żwacza
o
dolny brzeg żuchwy
zawraca do tyłu
o
łączy się z ż. zażuchwową
-
ujście:
o
ż. szyjna wewnętrzna
samodzielne
wspólnym pniem z ż. językową i z ż. tarczową górną
o
na wysokości kości gnykowej
-
dopływy:
o
ż. kątowa
ż. nadbloczkowa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
58
ż. nadoczodołowa
o
żż. powiekowe
o
żż. nosowe zewnętrzne
o
żż. wargowe
o
ż. głęboka twarzy
łączy ż. twarzową z ż. zażuchwową i splotem skrzydłowym
o
gałęzie przyusznicze
o
ż. podbródkowa
o
ż. podniebienna zewnętrzna
o
ż. zażuchwowa
-
zbiera krew:
o
obszar zaopatrywany przez t. szyjną zewnętrzną
Żyła zażuchwowa
-
początek:
o
komora przyusznicy
o
połączenie ż. skroniowej powierzchownej i szczękowej
-
przebieg:
o
wychodzi ze splotu skrzydłowego
położenie:
• dół podskroniowy
utworzony:
• z dopływów żż. szczękowych
o
odpowiadają gałęziom tt. szczękowej
odpływ:
• przez ż. szczękową
• do żż. zażuchwowej
połączenie:
• zatoka jamista
o
przez ż. oczną dolną
Węzły chłonne głowy
-
węzły chłonne potyliczne
o
2-3
o
położenie: na poziomie kresy karkowej gó®nej
-
węzły chłonne zamałżowinowe
o
leżą ku tyłowi od małżowiny usznej
-
węzły chłonne przyusznicze
o
dwie warstwy:
powierzchowne
• leżą w komorze przyusznicy
• na powierzchni zewnętrznej ślinianki przyusznej
głębokie
• leżą wewnątrz ślinianki
-
węzły chłonne policzkowe
o
leżą na powięzi m. policzkowego
Naczynia chłonne głowy
-
pasmo twarzowe
o
biegnie wzdłuż ż. twarzowej
o
odprowadza chłonę do węzłów podżuchwowych
-
pasmo zażuchwowe
o
biegnie:
wzdłuż żż. skroniowych powierzchownych i ż. zażuchowej
o
uchodzi do:
węzłów przyuszniczych
węzłów policzkowych
węzłów szyjnych górnych głębokich
-
pasmo potyliczne
o
inaczej: zamałżowinowego
o
biegnie:
wzdłuż ż. potylicznej i ż. usznej tylnej
przez węzły potyliczne i zamałżowinowego
o
uchodzi do
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
59
głębokich węzłów szyjnych górnych
węzłów szyjnych powierzchownych
Nerw twarzowy
-
początek:
o
włókna ruchowe
jądro ruchowe n. twarzowego
• w moście
wychodzą na podstawie mózgowia
• do tyłu od tylnego brzegu mostu
o
włókna czuciowe
zwój kolanka
• lokalizacja:
o
ściana przyśrodkowa jamy bębenkowej
• dendryty komórek pseudojednobiegunowych zwoju:
o
zdążają na obwód gałęziami n. twarzowego
• aksony
o
wstępują do pnia mózgu
tworzą n. pośredni
• wspólnie z włóknami przywspółczulnymi
przedzwojowymi
o
dochodzą do:
jądra pasma samotnego
do jądra pasma rdzeniowego n. trójdzielnego
o
włókna przywspółczulne
jądro przywspółczulne n. twarzowego
• inaczej: jądro ślinowe górne
-
przebieg:
o
otwór słuchowy wewnętrzny
o
kanał n. twarzowego
o
skręca ku górze i ku tyłowi
tworzy kolano
o
wychodzi przez otwór rylcowo-sutkowy
o
wnika do ślinianki przyusznej
tworzy w niej splot przyuszniczy
• inaczej: gęsia stopka większa
• gałęzie:
o
grupa skroniowa-twarzowa
gałęzie skroniowe
gałęzie jarzmowe
o
grupa szyjno-twarzowa
gałęzie policzkowe
gałąź brzeżna żuchwy
gałąź szyi
-
gałęzie:
o
n. skalisty większy
początek:
• odchodzi od zwoju kolanka
włókna:
• przywspółczulne przedzwojowe
o
biegną do zwoju skrzydłowo-podniebiennego
• smakowe
przebieg:
• do otworu poszarpanego
o
łączy się z n. skalistym głębokim
o
tworzy n. kanału skrzydłowego
wnika do zwoju skrzydłowo-podniebiennego
o
n. strzemiączkowy
biegnie do m. strzemiączkowego
o
struna bębenkowa
przebieg:
• boczna ściany jamy bębenkowej
• opuszcza czaszkę przez szczelinę skalisto-bębenkową
• dochodzi do m. skrzydłowatego bocznego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
60
• dół podskroniowy
o
łączy się z n. językowym
włókna:
• smakowe
o
z 2/3 przednich części języka
o
z podniebienia miękkiego
• czucie protopatyczne
o
z 2/3 przednich części języka
o
z podniebienia miękkiego
• przywspółczulne włókna przedzwojowe
o
do zwoju podżuchwowego
włókna pozazwojowe:
• dochodzą do gruczołów dna jamy ustnej
o
gałąź dwubrzuścwa
do m. dwubrzuścowego
do m. rylcowo-gnykowego
o
n. uszny tylny
włókna:
• ruchowe
o
mm. małżowiny usznej
• czuciowe
o
z małżowiny usznej
Nerw uszno-skroniowy
-
początek:
o
pień tylny n. żuchwowego
-
przebieg:
o
pod m. skrzydłowym bocznym
o
pod więzadłem klinowo-żuchwowym
o
pod gałęzią żuchwy
o
wstępuje ku górze
poza stawem skroniowo-żuchwowym
razem z t. skroniową powierzchowną
-
zakres unerwienia:
o
skóra skroni
o
skóra sklepienia czaszki
o
ślinianka przyuszna
włókna przywspółczulne pozazwojowe
-
gałęzie:
o
gałęzie łączące ze zwojem usznym
o
gałęzie łączące z n. twarzowym
o
gałęzie stawowe
o
gałęzie naczyniowe
o
n. przewodu słuchowego zewnętrznego
o
nn. uszne przednie
o
gałęzie przyusznicze
o
gałęzie skroniowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
61
ĆWICZENIE 12 – Praktycznie: zapoznanie się z budową sklepienia czaszki oraz ograniczeniami
dołu skroniowego. Teoretycznie: unerwienie i unaczynienie skóry sklepienia czaszki. Czepiec
ścięgnisty. Ograniczenie i zawartość dołu skroniowego. Mięsień skroniowy, naczynia i nerwy
skroniowe. Unaczynienie i unerwienie opony twardej. Przestrzeń podpajęczynówkowa (zbiorniki).
Nerw trójdzielny – źródła włókien, gałęzie, zakres unerwienia.
Unerwienie skóry sklepienia czaszki
-
n. potyliczny większy
-
n. potyliczny mniejszy
-
n. uszno-skroniowy
-
n. oczny
Unaczynienie skóry sklepienia czaszki
-
t. skroniowa powierzchowna – gałąź czołowa
-
t. skroniowa powierzchowna – gałąź ciemieniowa
-
t. potyliczna – gałęzie potyliczne
Czepiec ścięgnisty
-
inaczej: rozcięgno naczaszne
-
cienka mocna błona ścięgnista
-
złączona:
o
luźno z okostną
o
ściśle ze skórą głowy
-
tworzy „skalp Indian”
o
wraz ze skórą głowy
Dół skroniowy
-
ograniczenia:
o
kresa skroniowa
od góry, od tyłu i od przodu
o
grzebień podskroniowy i brzeg dolny łuku jarzmowego
od dołu
-
ściany:
o
przyśrodkowa
kość ciemieniowa
część łuskowa kości skroniowej
powierzchnia skroniowa kości czołowej
skrzydło większe kości klinowej
o
przednia
powierzchnie skroniowe kości czołowej
powierzchnie skroniowe kości jarzmowej
o
boczna
tworzy łuk jarzmowy
-
zawartość:
o
mięsień skroniowy
o
naczynia skroniowe środkowe i głębokie
o
nerwy skroniowe głębokie
od V3
o
gałązka jarzmowo-skroniowa n. jarzmowego
od V2
o
tkanka tłuszczowa
-
pokryty:
o
powięzią skroniową
na jej powierzchni biegną:
• naczynia skroniowe powierzchowne
• n. uszno-skroniowy
o
od V3
• gałązki skroniowe i jarzmowe n. twarzowego
-
połączenia:
o
dół podskroniowy
ku dołowi
Mięsień skroniowy
-
PP:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
62
o
kresa skroniowa dolna
o
ściana przyśrodkowa dołu skroniowego
o
grzebień podskroniowy
o
powięź skroniowa
o
łuk jarzmowy
-
PK:
o
wyrostek dziobiasty żuchwy
-
N:
o
nerwy skroniowe głębokie
od V3
-
CZ:
o
unosi żuchwę
o
obraca żuchwę na zewnątrz
o
zaciska zęby
o
cofa wysuniętą żuchwę
Naczynia i nerwy skroniowe
-
t. skroniowa powierzchowna
o
gałąź końca t. szyjnej zewnętrznej
-
t. skroniowa środkowa
o
gałąź t. skroniowej powierzchownej
-
ż. skroniowa powierzchowna
o
uchodzi do ż. zażuchwowej
-
ż. skroniowa środkowa
o
uchodzi do ż. zażuchwowej
-
n. uszno-skroniowy
o
odchodzi od pnia tylnego n. żuchwowego
Unaczynienie i unerwienie opony twardej mózgowia
-
unaczynienie
o
tętnice:
t. oponowa przednia
• od t. sitowej przedniej
o
od t. ocznej
od t. szyjnej wewnętrznej
• dół przedni czaszki
t. oponowa środkowa
• od t. szczękowej
o
od t. szyjnej zewnętrznej
• tylna część dołu środkowego
o
przednia część: t. łzowa (od t. ocznej)
• dół tylny czaszki
t. oponowa tylna
• od t. gardłowej wstępującej
• dół tylny czaszki
o
żyły:
odpowiadają tętnicom
żż. oponowe środkowe
-
unerwienie:
o
dół przedni i przednią część środkowego:
gałąź oponowa n. szczękowego
o
dół środkowy czaszki:
gałąź oponowa n. żuchwowego
o
dół tylny czaszki:
gałąź oponowa n. błędnego
gałąź oponowa n. podjęzykowego
nn. rdzeniowe C1-C3 (okolica otworu wielkiego)
Przestrzeń podpajęczynówkow (zbiorniki)
-
obszerne części jednolitej jamy podpajęczynówkowej
-
wymień:
o
zbiornik móżdżkowo-rdzeniowy
największy i najważniejszy
znaczenie diagnostyczne i lecznicze
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
63
• pobieranie płynu mózgowo-rdzeniowego
• wprowadzanie leków
o
zbiornik podstawny
leży na podstawie mózgu
dzieli się na:
• zbiornik mostu
• zbiornik międzykonarowa
• zbiornik skrzyżowania
• zbiornik blaszki krańcowej
-
funkcja:
o
ochrona mózgowia
o
szerzenie się procesów zapalnych
Nerw tródzielny
-
włókna
o
czuciowe
komórki pseudojednowypustkowe zwoju troistego
• zwany zwojem półksiężycowatym
• położenie:
o
powierzchnia przednio-górna piramidy kości skroniowej
• aksony:
o
tworzą część większą
o
wnikają do jąder czuciowych pnia mózgu:
jądro pasma śródmózgowiowego
• w śródmózgowiu
jądro czuciowe główne
• w moście
jądro pasma rdzeniowego
• w rdzeniu przedłużonym
o
ruchowe
początek:
• jądro ruchowe n. trójdzielnego
o
w moście
tworzą część mniejszą
• łączy się z n. żuchwowym
-
zakres unerwienia
o
mięśnie działające na staw skroniowo-żuchwowy
mięśnie żucia
m. żuchwowo-gnykowy
brzusiec przedni m. dwubrzuścowego
o
skóra twarzy
o
błona śluzowa jamy ustnej
o
zęby
o
jama nosowa
-
podział:
o
nerw oczny
przebieg:
• oddaje gałąź namiotu
• wychodzi przez szczelinę oczodołową górną
• wchodzi do oczodołu
gałęzie:
• n. łzowy
o
przebieg:
wzdłuż górnego brzegu m. prostego bocznego
przedni odcinek oczodołu
• dzieli się:
o
gałąź górną
o
gałąź dolną
łączy się z n. jarzmowym
o
doprowadzenie włókien
przywspółczulnych ze zwoju
skrzydłowo-podniebiennego do
gruczołu łzowego
• oddaje gałęzie do:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
64
o
gruczołu łzowego
o
spojówki
o
skóry powieki górnej
• n. czołowy
o
przebieg:
m. dźwigacz powieki górnej
podział
• w połowie oczodołu
• n. nadoczodołowy
o
przedłużenie n. czołowego
o
wychodzi z oczodołu przez wcięcie
nadoczodołowe
o
dzieli się: gałąź przyśrodkowa i
gałąź boczna
o
unerwia: skóra czoła, sklepienie
czaszki, powieka górna, zatoka
czołowa
• n. nadbloczkowy
o
wychodzi z oczodołu w jego
przyśrodkowej ścianie
o
dzieli się: gałąź górna i dolna
o
unerwia: skórę czoła i powieki
górnej
• n. nosowo-rzęskowy
o
przebieg:
ku przodowi, poniżej m. prostego górnego
między m. skośny górnym i m. prostym
przyśrodkowym
o
podział:
część nosowa
• n. podbloczkowy
o
unerwia skórę nosa, powiek i
woreczek łzowy
• n. sitowy tylny
o
unerwia zatokę klinową i komórki
sitowe
• n. sitowy przedni
o
przedłużenie n. nosowo-rzęskowego
o
wychodzi przez otwór sitowy
przedni
o
wchodzi do przedniego dołu czaszki
o
dzieli się:
gałąź wewnętrzna – unerwia
jamę nosową
gałąź zewnętrzna – unerwia
skórę grzbietu nosa
część rzęskowa
• gałąź łącząca ze zwojem rzęskowym
• nn. rzęskowy długie
o
prowadzą włókna współczulne do m.
rozwieracza źrenicy; aferentne z
rogówki i tęczówki
o
odruch rogówkowy:
dotknięcie rogówki powoduje zamknięcie powiek
ramię dośrodkowe: n. nosowo-rzęskowy
ramię odśrokowe: n. twarzowy
o
nerw szczękowy
przebieg:
• wychodzi przez otwór okrągły z jamy czaszki
• wchodzi do dołu skrzydłowo-podniebiennego
gałęzie:
• w obrębie jamy czaszki:
o
gałąź oponowa
• w dole skrzydłowo-podniebiennym
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
65
o
nn. zębodołowe górne
gałęzie zębodołowe górne tylne
gałąź zębodołowa górna środkowa
gałęzie zębodołowe górne przednie
o
n. jarzmowy
wchodzi do oczodołu przez szczelinę oczodołową
dolną
na bocznej ścianie oczodołu dzieli się
• gałąź jarzmowo-skroniowa
o
zaopatruje skórę czoła
• gałąź jarzmowo-twarzowa
o
zaopatruje skórę twarzy
o
n. podoczodołowy
przedłużenie n. szczękowego
wchodzi do oczodołu przez szczelinę oczodołową
dolną
wychodzi na twarz przez otwór podoczodołowy
gałęzie – tworzą gęsią stopkę mniejszą – zespalają
się z gałęziami policzkowymi n. twarzowego
• gałęzie powiekowe dolne
• gałęzie nosowe zewnętrzne
• gałęzie nosowe wewnętrzne
• gałęzie wargowe górne
o
nn. skrzydłowo-podniebienne
tworzą korzeń czuciowy zwoju skrzydłowo-
podniebiennego
prowadzą włókna aferentne i pozazwojowe włókna
przywspółczulne ze zwoju skrzydłowo-
podniebiennego do jamy nosowej i podniebienia
wychodzą z dołu skrzydłowo-podniebiennego przez
kanały podniebienne (n. podniebienny większy i
mniejszy) oraz otwór klinowo-podniebienny
• gałęzie nosowe tylne górne i dolne
o
gałęzie nosowe tylne górne boczne
o
gałęzie nosowe tylne górne
przyśrodkowe
• n. nosowo-podniebienny
• nn. podniebienne
• n. podniebienny większy
• nn. podniebienne mniejsze
o
nerw żuchwowy
przebieg:
• wychodzi z jamy czaszki przez otwór owalny
• dzieli się na 2 pnie
gałęzie:
• przed podziałem na pnie:
o
gałąź oponowa (lub n. kolcowy)
wchodzi do jamy czaszki przez otwór kolcowy
towarzyszy t. oponowej środkowej
o
nerw do m. skrzydłowego przyśrodkowego
unerwia także m. napinający błonę bębenkową i
podniebienie miękkie
• pień przedni:
o
n. policzkowy
przebiega między dwiema głowami m.
skrzydłowego bocznego
unerwia błonę śluzową policzka i dziąseł
o
n. żwaczowy
przechodzi ponad m. skrzydłowy bocznym, przez
wcięcie żuchwy do m. żwacza
o
nn. skroniowe głębokie przedni i tylny
unerwiają m. skroniowy
o
n. skrzydłowy boczny
unerwia m. skrzydłowy boczny
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
66
o
n. skrzydłowo-przyśrodkowy
unerwia m. skrzydłowy przyśrodkowy
• pień tylny:
o
n. uszno-skroniowy
ćwiczenie 11
o
n. językowy
ćwiczenie 10
o
n. zębodołowy dolny
biegnie przyśrodkowo od m. skrzydłowego
bocznego
między więzadłem klinowo-żuchwowym i gałęzią
żuchwy
oddaje gałąź: n. żuchwowo-gnykowy
• do m. żuchwowo-gnykowego i brzuśca
przedniego m. dwubrzuścowego
wchodzi do kanału żuchwy
• odchodzą od niego gałęzie zębodołowe
dolne i dziąsłowe dolne
kończy się jako n. bródkowy
• wychodzi przez otwór bródkowy
• gałęzie:
o
bródkowe
o
wargowe dolne
zakres unerwienia:
• mięśnie żucia i skóra dolnej części twarzy
• jama ustna i zęby żuchwy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
67
ĆWICZENIE 13 – Opony mózgowia. Unaczynienie i unerwienie opony twardej. Zatoki opony
twardej. Naczynia mózgowia. Przebieg i odgałęzienia t. podstawnej i szyjnej wewnętrznej. Koło
tętnicze mózgu. Układ tętniczy kręgowowo-podstawny (tzw. tylne krążenie mózgowia).
Opony mózgowia
-
funkcje:
o
ochrona mózgowia
o
rusztowanie i ochrona dla tętnic, żył i zatok żylnych
o
ograniczenie przestrzeni wypełnionych płynem
(przestrzeń podpajęczynówkowa)
o
zawierają komórki kościotwórczy
-
podział:
o
opona twarda
o
opona pajęcza
o
opona miękka
-
opona twarda mózgowia:
o
położenie:
najbardziej zewnętrznie
przylega do wewnętrznej powierzchni czaszki
o
budowa:
blaszka zewnętrzna
• inaczej: okostnowa
• na jej zewnętrznej powierzchni przebiegają tętnice oponowe
• stanowi ciągłość z okostną zewnętrznej powierzchni sklepienia
czaszki w otworach czaszki
blaszka wewnętrzna
• silna błona włóknista
• przedłuża się w oponę twardą rdzenia kręgowego
o
w otworze wielkim
blaszki przylegają do siebie
• z wyjątkiem:
o
zatok żylnych
o
przysadki mózgowej
o
zwoju trójdzielnego
o
worka śródchłonki
przestrzeń nadtwardówkowa
• między blaszkami
• przestrzeń potencjalna
o
wypustki:
w miejscach bruzd mózgowia
podwojenia blaszki wewnętrznej opony twardej
dzielą jamę czaszki na przedziały
stanowią ochronę mózgiwa
zaliczamy do nich:
• sierp mózgu
o
przebiega:
w płaszczyźnie strzałkowej
w szczelinie podłużnej mózgu
o
rozpoczyna się:
od przodu na grzebieniu kogucim
o
przebieg:
wzdłuż brzegów bruzdy strzałkowej górnej
o
koniec:
guzowatość potyliczna wewnętrzna
zrasta się z namiotem móżdżku
o
zatoka strzałkowa górna
leży wzdłuż wypukłego brzegu sierpa mózgu
o
zatoka strzałkowa dolna
leży wzdłuż wklęsłego brzegu sierpa mózgu
• namiot móżdżku
o
położenie:
rozpięty nad dołem tylnym czaszki
o
funkcja:
oddziela płaty potyliczne od móżdżku
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
68
dzieli jamę czaszki na:
• przedział nadskroniowy
o
podzielony przez sierp mózgu:
część prawa
część lewa
• przedział podskroniowy
o
przyczepy:
obustronnie do bruzdy zatoki poprzecznej kości
potylicznej
brzeg górny części skalistej kości skroniowej
wyrostki pochyłe przednie skrzydeł mniejszych
kości klinowej
o
wcięcie namiotu:
wzdłuż brzegu przednio-przyśrodkowego
przechodzi przez nie śródmózgowie
• sierp móżdżku
o
położenie:
dół czaszki tylny
o
przyczepy:
guzowatość potyliczna wewnętrzna
wzdłuż grzebienia potylicznego wewnętrznego
o
zatoka potyliczna
wzdłuż brzegu wypukłego sierpa móżdżku
o
brzeg przedni wnika między półkule móżdżku
o
łączy się z namiotem
u góry
• przepona siodła
o
rozpięta nad siodłem tureckim
o
pokrywa przysadkę mózgową
o
znajdują się w niej otwór
przechodzi przez niego lejek
o
klinicznie:
guzy przysadki
• mogą przechodzić przez otwór w przeponie siodła
o
napinają i rozciągają przeponę
• mogą uciskać skrzyżowanie wzrokowe
o
powodują zaburzenia widzenia
rozciągnięcie opony twardej
• przyczyna silnych bólów głowy
guzy w przedziale nadskroniowym
• powodują:
o
wzrost ciśnienia śródczaszkowego
o
następową przepuklinę płata skroniowego
przez wcięcie namiotu
o
unaczynienie opony twardej
oddzielone od unaczynienia mózgowia
tętnice opony twardej
• gałąź oponowa przednia
o
od t. sitowej przedniej
od t. ocznej
o
unaczynia:
opona dołu przedniego czaszki
• t. oponowa środkowa
o
od t. szczękowej
o
najsilniejsza i najważniejsza
o
wchodzi przez: otwór kolcowy
o
dzieli się: gałąź czołowa i ciemieniowa
o
gałęzie żłobią bruzdy naczyniowe na kościach czaszki
o
zaopatruje:
kości czaszki
opona w dole przednim, środkowym i tylnym
o
złamania – uszkodzenie t. oponowej środkowej –
krwawienie prowadzące do wytworzenia krwiaka
nadoponowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
69
• t. oponowa tylna
o
od t. gardłowej wstępującej
• gałęzie oponowe t. potylicznej i tt. kostnych
o
zaopatrują: oponę twardą dołu tylnego
żyły opony twardej
• towarzyszą tętnicom
o
unerwienie opony twardej
gałąź oponowa n. szczękowego
• dół przedni
• przednia część dołu środkowego
gałąź oponowa n. żuchwowego
• większa część dołu środkowego
gałąź namiotu
• od n. ocznego
gałąź oponowa n. podjęzykowego i n. błęnego
• dół tylny czaszki
-
opona pajęcza
o
przezroczysta, cienka błona
o
położenie:
ściśle przylega do opony twardej
ogranicza przestrzeń podtwardówkową
• przestrzeń potencjalna
o
funkcja:
osłania całe mózgowie
o
unaczynienie:
brak
o
przestrzeń podpajęczynówkowa
między oponą pajęczą a oponą miękką
zawartość: płyn mózgowo-rdzniowy
o
zbiorniki
poszerzone miejsca opony pajęczej
• tam, gdzie opona miękka wnika do bruzd i zagłębień
o
ziarnistości pajęczynówki
kosmkowate wypustki
na powierzchni pajęczynówki
w sąsiedztwie zatok opony twardej
• zwłaszcza zatoki strzałkowej górnej
wnikają do zatok
droga odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego
-
opona miękka
o
funkcja:
otacza sploty naczyniówkowe komór
wnika do bruzd i szczelin mózgowia
tkanka naczyniówkowa komory III i IV
• powleka scieńczałe części mózgowia
otacza wnikające do kory mózgu naczynia
• tworzy przestrzenie okołonaczyniowe
o
bogato unaczyniona
o
leptomeninx – opona pajęcza + opona miękka
Zatoki opony twardej
-
położenie:
o
między blaszkami opony twardej
-
funkcja:
o
zbierają krew z mózgowia, opon, gałki ocznej, oczodołu i ucha wewnętrznego
odpływa do:
• opuszki górnej ż. szyjnej wewnętrznej
o
główna droga odpływu
• splotów żylnych kręgowych
• do żył zewnątrzczaszkowych
o
przez wypusty żylne
-
podział:
o
grupa górna – krew odpływa do spływu zatok (na guzowatości potylicznej
wewnętrznej):
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
70
zatoka strzałkowa górna
• biegnie w bruździe zatoki strzałkowej górnej
• stanowi górne obramowanie sierpa mózgu
• powstaje z połączenia dwóch zatok brzeżnych
• spływ z:
o
powierzchnia górna płata czołowego, ciemieniowego i
potylicznego
o
żyły mostkowe (zmienna liczba)
• kierunek:
o
od przodu ku tyłowi
• spływ do: spływ zatok
• poszerzona przez zachyłki
o
wytwarzają rozstępy boczne
o
w nich – skupiska ziarnistości pajęczynówki
mogą wnikać do światłą zatoki strzałkowej górnej
• lokalizują się na powierzchni mózgowia
zatoka strzałkowa dolna
• położona wzdłuż dolnego brzegu sierpa mózgu
zatoka prosta
• położenie: linia łącząca sierp mózgu z namiotem móżdżku
• dochodzi do guzowatości potylicznej wewnętrznej
• łączy się z zatoką strzałkową górną
• spływ do: spływ zatok
• powstaje: połączenie ż. wielkiej mózgu i z zatoką strzałkową dolną
zatoka poprzeczna
• wychodzi ze spływu zatok
o
położonego na guzowatości potylicznej wewnętrznej
• biegnie w bruździe zatoki poprzecznej łuski kości potylicznej
zatoka esowata
• przedłużenie zatoki poprzecznej
• leży w bruździe zatoki esowatej kości skroniowej
• uchodzi do opuszki ż. szyjnej wewnętrznej
zatoka potyliczna
• położona wzdłuż sierpa móżdżku
• dzieli się na zatoki brzeżne
o
przed dojściem do otworu potylicznego wielkiego
spływ zatok:
• miejsce połączenia zatok:
o
strzałkowa górna, poprzeczna i prosta
o
grupa dolna – końcowe odcinki żył mózgu i móżdżku przed ujściem do zatok,
tworzą pnie – żyły mostkowe
zatoka jamista
• po obu stronach siodła tureckiego
• znajduje się w jej świetle:
o
t. szyjna wewnętrzna
otoczona splotem nerwowym
o
n. odwodzący
leży bocznie od t. szyjnej wewnętrznej
• w jej ścianie bocznej przebiegają:
o
n. okoruchowy
w stropie zatoki jamistej
o
n. bloczkowy
niżej położony
o
n. oczny
niżej położony
zatoki międzyjamiste przednia i tylne
• połączone przez zatoki jamiste
• drogi odpływu z żył przysadki
zatoka klinowo-ciemieniowa
• wzdłuż wolnego brzegu skrzydła mniejszego kości klinowej
• uchodzi do zatoki jamistej
zatoka skalista górna
• leży w przyczepie namiotu móżdżku do części skalistej kości
skroniowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
71
zatoka skalista dolna
• leży w bruździe skalistej dolnej
• uchodzi bezpośrednio do ż. szyjnej wewnętrznej
o
splot podstawny
znajduje się na stoku
stanowi połączenie zatok jamistych
• ze splotem żylnym kanału kręgowego
• od góry
Tętnica szyjna wewnętrzna
-
zaopatruje:
o
przednia część mózgowia
o
oko i zawartość oczodołu
o
ucho wewnętrzne
o
gałęzie do czoła i nosa
-
początek:
o
na wysokości górnego brzegu chrząstki tarczowatej
o
w przedłużeniu t. szyjnej wspólnej
-
przebieg:
o
część szyjna
w trójkącie t. szyjnej
• bocznie i ku tyłowi od t. szyjnej zewnętrznej
w stronę podstawy czaszki (ku górze)
przestrzeń przygardłowa
• towarzyszą jej:
o
t. szyjna zewnętrzna
z przodu i bocznie od t. szyjnej wewnętrznej
o
ż. szyjna wewnętrzna
o
n. językowo-gardłowy
o
n. błędny
o
n. dodatkowy
o
n. podjęzykowy
przebiega bocznie od pozostałych struktur
krzyżuje je
kieruje się ku przodowi do okolicy podżuchwowej
• pień współczulny – z tyłu od t. szyjnej wewnętrznej
do otworu zewnętrznego kanału tętnicy szyjnej
o
część skalista
kanał tętnicy szyjnej
• w części skalistej kości skroniowej
otoczona splotem żylnym
towarzyszy jej n. szyjno-tętniczy wewnętrzny
• gałąź zwoju szyjnego górnego pnia współczulnego
• może tworzyć splot szyjno-tętniczy wewnętrzny
o
część jamista
w zatoce jamistej
ku górze i do przodu
do wyrostka pochyłego przedniego
ku górze
dzieli się na gałęzie końcowe
o
część mózgowa
-
gałęzie:
o
część skalista:
gałąź szyjno-bębenkowa
gałąź kanału skrzydłowego
o
część jamista:
gałęzie zatoki jamistej:
o
część mózgowa:
t. oczna
t. łącząca tylna
t. naczyniówkowa
t. przednia mózgu
t. środkowa mózgu
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
72
Tętnica kręgowa
-
początek:
o
górny obwód t. podobojczykowej
-
przebieg:
o
otwory wyrostków poprzecznych C6-C1
o
żłobi bruzdę na kręgu szczytowym
o
przebija błonę szczytowo-potyliczną tylną
o
przebija oponę twardą
o
wchodzi do czaszki przez otwór wielki
o
łączy się z tętnicą kręgową z drugiej strony
na dolnym brzegu mostu
tworzy t. podstawową
-
gałęzie:
o
część szyjna:
gałęzie mięśniowe
gałęzie rdzeniowe
gałąź oponowa
o
część wewnątrzczaszkowa:
t. rdzeniowa tylna
t. rdzeniowa przednia
t. dolna tylna móżdżku
Tętnica podstawowa
-
początek:
o
połączenie obu tętnic kręgowych
o
na dolnym brzegu mostu
-
przebieg:
o
w bruździe podstawnej mostu
o
może mieć esowaty przebieg
-
gałęzie:
o
t. tylna mózgu
o
t. górna móżdżku
o
tt. mostu
o
t. błędnika
o
t. dolna przednia móżdżku
Koło tętnicze mózgu
-
połączenie układu tt. szyjnych wewnętrznych i tt. kręgowych
-
leży u podstawy mózgu
-
części:
o
część przednia
t. przednia mózgu
• zespala się z przeciwstronną tętnicą
o
za pomocą t. łączącej przedniej
t. środkowa mózgu
o
część tylna
tt. tylne mózgu
• łączą się przez tt. łączące tylne
-
rola:
o
powstawanie krążenia obocznego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
73
ĆWICZENIE 14 – Podział mózgowia i ogólna budowa poszczególnych części. Komory mózgowia.
Krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego. Miejsca przejścia nerwów czaszkowych.
Podział mózgowia
-
przodomózgowie
o
kresomózgowie
półkule mózgu
kresomózgowie środkowe
o
międzymózgowie
wzgórzomózgowie
niskowzgórze
podwzgórze
-
śródmózgowie
o
konary mózgu
o
pokrywa śródmózgowia
-
tyłomózgowie
o
tyłomózgowie wtórne
most
móżdżek
o
rdzeniomózgowie
rdzeń przedłużony
Komory mózgowia
-
inaczej: układ komorowy mózgowia
-
cztery komory
-
połączone otworami i wodociągiem mózgowia
-
wymień: komory boczne, komora trzecia, komora czwarta
-
połączenia:
o
łączy się z przestrzenią podpajęczynówkową mózgowia i rdzenia kręgowego
-
komora boczna
o
kształt: nieregularna szczelina
o
położenie: kresomózgowie
o
części:
środkowa
rogi:
• przedni
o
w płacie czołowym
• tylny
o
w płacie potylicznym
• dolny
o
w płacie skroniowym
-
komora trzecia
o
kształt: wąska przestrzeń
o
położenie: ustawiona w płaszczyźnie pośrodkowej mózgowia
o
ograniczona przez:
• nieparzystą część kresomózgowia
• struktury międzymózgowia
o
liczne zachyłki:
ściana dolna:
• zachyłek wzrokowy
• zachyłek lejka
ściana tylna:
• zachyłek szyszynkowy
• zachyłek nadszyszynkowy
na granicy przedniej i górnej:
• zachyłek trójkątny
o
połączenia:
z komorami bocznymi
• przez otwór międzykomorowy
z komorą czwartą
• wodociągiem mózgu
-
komora czwarta
o
kształt: piramida
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
74
podstawa – skierowana do przodu
szczyt (wierzch) – skierowany do tyłu
o
położenie:
wewnątrz tyłomózgowia wtórnego i rdzeniomózgowia
o
części:
środkowa
zachyłki boczne
• uwypuklają się w bok i w przód
• długie, wąskie
o
przechodzi w kanał środkowy:
ku dołowi
światło częściowo zarośnięte
Krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego
-
płyn mózgowo-rdzeniowy
o
wodnista ciecz
o
wypełnia komory mózgowia
o
znajduje się:
przestrzeń podpajęczynówkowa mózgowia
przestrzeń podpajęczynówkowa kanału kręgowego
o
ilość:
układ komorowy – ok. 50 ml
przestrzeń podpajęczynówkowa – ok. 100 ml
dobowe wytwarzanie – ok. 450-500 ml
• jednocześnie taka sama ilość jest wchłaniana z przestrzeni
podpajęczynówkowej
-
wytwarzany w splocie naczyniówkowym komory bocznej
o
przepływa przez otwór międzykomorowy
-
miesza się z płynem wytwarzanym w splocie naczyniowym komory trzeciej
-
przepływa przez wodociąg mózgowia
-
do komory czwartej
o
również miejsce produkcji płynu
-
wydostaje się z układu komorowego
o
wypełnia przestrzeń podpajęczynówkową i jej zbiorniki
-
dostaje się do układu żylnego
o
przez kosmki pajęczynówki
mikroskopijne uwypuklenia opony pajęczej do światła zatok żylnych opony
twardej
występowanie: głównie na wypukłej powierzchni półkuli mózgowej
• w pobliżu zatoki strzałkowej górnej
o
makroskopowo widoczne struktury – ziarnistości
pajęczynówki
-
klinicznie
o
wodogłowie:
nadmierne nagromadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego w przestrzeni
podpajęczynówkowej lub w układzie komorowym
przyczyna:
• nadmierne wytwarzanie
• upośledzenie wchłaniania
o
dochodzi do jego nagromadzenia w przestrzeni
podpajęczynówkowej
o
powstanie wodogłowia zewnętrznego
• zablokowanie przepływu
o
np. zarośnięcie wodociągu mózgu
o
efekt: powstaje wodogłowie wewnętrzne
Miejsca wyjścia nerwów czaszkowych
I – wchodzą do opuszki węchowej. II – skrzyżowanie wzrokowego. III – dół międzykonarowy. IV –
poniżej wzgórków dolnych blaszki pokrywy, zawija się wokół konarów mózgu. V – granica mostu i
konara środkowego móżdżku. VI – nad piramidą, na granicy mostu i rdzenia przedłużonego. VII –
na pograniczu mostu, rdzenia przedłużonego i konara środkowego móżdżku. VIII – między
konarami móżdżku (środkowym i dolnym). IX, X, XI – bruzda boczna tylna (bocznie od oliwki). XI –
także z części szyjnej rdzenia kręgowego. XII – bruzda boczna przednia (między piramidą a
oliwką).
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
75
ĆWICZENIE 15 – Ograniczenie i zawartość przestrzeni przygardłowej. Nerwy IX, X, XI, XII –
budowa, przebieg, gałęzie. Stawy: szczytowo-potyliczny i szczytowo-obrotowy. Pień żebrowo-
szyjny. Budowa, topografia, unaczynienie i unerwienie gardła. Połączenia gardła. Czynność mięśni
gardła w procesie połykania. Splot gardłowy.
Przestrzeń przygardłowa
-
ograniczenia:
o
od tyłu: blaszka przedkręgowa powięzi szyjnej
o
przyśrodkowo: ściana boczna gardła
o
od przodu: m. skrzydłowy przyśrodkowy i gałąź żuchwy
o
bocznie: komora przyusznicy
-
połączenia:
o
przestrzeń zagardłowa
przyśrodkowo
o
dół zażuchwowy
bocznie
-
zawartość:
o
nerwy czaszkowy IX, X, XI, XII
o
tętnica szyjna wewnętrzna
o
żyła szyjna wewnętrzna
o
wyrostek rylcowaty
i rozpoczynające się na nim mięśnie
Nerw językowo-gardłowy
-
włókna:
o
ruchowe
do mm. szkieletowych
początek:
• część przednia jądra dwuznacznego
o
położenie: rdzeń przedłużony
o
czuciowe
początek:
• zwoje: górny i dolny n. językowo-gardłowego
o
aksony kończą się w:
jądrze pasma samotnego
w jądrach czuciowych n. trójdzielnego
o
współczulne
mm. gładkie i gruczoły
o
przywspółczulne
mm. gładkie i gruczoły
początek:
• jądro ślinowe dolne
-
przebieg:
o
opuszcza jamę czaszki przez przyśrodkową część otworu ż. szyjnej wewnętrznej
o
między t. szyjną wewnętrzną a ż. szyjną wewnętrzną
o
owija się wokół m. rylcowo-gardłowego
o
dochodzi do gardła
między m. zwieraczem gardła górnym a środkowym
-
gałęzie:
o
n. bębenkowy
prowadzi włókna przedzwojowe do zwoju usznego
• włókna pozazwojowe współczulne wychodzą ze zwoju
o
dochodzą do:
gruczołów przedsionka jamy ustnej
• drogą:
o
n. uszno-skroniowego
o
n. policzkowego
tworzy splot bębenkowy
• w jamie bębenkowej
• wychodzi jako n. skalisty mniejszy
o
gałąź zatoki t. szyjnej
dochodzi do zatoki t. szyjnej oraz kłębka szyjnego
o
gałęzie gardłowe
tworzą splot gardłowy razem z n. błędnym
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
76
o
gałąź do m. rylcowo-gardłowego
o
gałęzie migdałkowe
unerwiają:
• cieśń gardzieli
• podniebienie miękkie
• migdałki
o
gałęzie językowe
zaopatrują tylną część języka
Nerw błędny
-
włókna:
o
ruchowe
początek:
• jądro dwuznaczne
zakres unerwienia:
• mięśnie gardła i krtani
o
czuciowe:
zwój górny i dolny n. błędnego
zakres unerwienia:
• narządy szyi, klatki piersiowej, większość trzewi jamy brzusznej
o
przywspółczulne
początek:
• jądro grzbietowe n. błędnego
poniżej korzenia płuc n. błędny prowadzi głównie włókna przywspółczulne
-
przebieg:
o
opuszcza jamę czaszki przez otwór ż. szyjnej wewnętrznej
o
przebiega w pęczku naczyniowo-nerwowym szyi
ku tyłowi od t. szyjnej wspólnej i ż. szyjnej wewnętrznej
o
krzyżuje:
t. podobojczykowa prawa
• od przodu
• (prawy n. błędny)
łuk aorty
• od przodu
• (lewy n. błędny)
o
wchodzi do śródpiersia tylnego
o
dochodzi do przełyku
o
przebiega wzdłuż przełyku
tworzy splot przełykowy
• gałęzie:
o
pień błędny przedni
o
pień błędny tylny
o
wchodzą do jamy brzusznej przez rozwór przełykowy
-
gałęzie
o
odcinek głowowy
gałąź oponowa
• odchodzi:
o
na wysokości zwoju górnego
• zaopatruje:
o
oponę tylnego dołu czaszki
gałąź uszna
• odchodzi:
o
na wysokości zwoju górnego
• zaopatruje:
o
małżowina uszna (powierzchnia przyśrodkowa)
o
dno przewodu słuchowego zewnętrznego
o
część błony bębenkowej (przyległą do dna PSZ)
o
odcinek szyjny
gałęzie gardłowe
• zakres unerwienia:
o
gardło
o
podniebienie miękkie
• tworzą splot gardłowy
o
razem z:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
77
gałęziami gardłowymi n. językowo-gardłowego
gałęziami gardłowymi zwoju szyjnego górnego
o
położenie:
tylna ściana gardła
n. krtaniowy górny
• początek:
o
na poziomie zwoju dolnego n. błędnego
• dzieli się:
o
gałąź zewnętrzna
przebieg:
• na błonie tarczowo-gnykowej
• przebija m. zwieracz gardła dolny
• dochodzi do m. pierścienno-tarczowego
o
gałąź wewnętrzna
przebieg:
• przebija błonę tarczowo-gnykową
• dzieli się na gałęzie końcowe
unerwia:
• błona śluzowa jamy krtani
o
od wejścia do krtani
o
do fałdów głosowych włącznie
o
na wysokości kości gnykowej
gałęzie do zatoki szyjnej
gałęzie sercowe szyjne górne
• tworzą sploty:
o
sercowy
o
śródpiersiowy
n. krtaniowy wsteczny
• początek:
o
po prawej:
na poziomie skrzyżowania n. błędnego z t.
podobojczykową
o
po lewej:
na poziomie skrzyżowania n. błędnego z łukiem
aorty
• przebieg:
o
wstępuje ku górze
o
w bruździe tchawiczo-przełykowej
• koniec:
o
jako n. krtaniowy dolny
• unerwia:
o
mięśnie krtani
bez m. pierścienno-tarczowego
o
błona śluzowa dolnej części jamy krtani
• gałęzie:
o
do splotu sercowego
o
do tchawicy
• do przełyku
o
odcinek piersiowy – gałęzie biegną do splotu śródpiersiowego
gałęzie sercowe piersiowe
gałęzie tchawicze dolne
gałęzie oskrzelowe
gałęzie przełykowe
gałęzie śródpiersiowe
gałęzie osierdziowe
o
odcinek brzuszny
pień błędny przedni
• przebieg:
o
w pobliżu krzywizny mniejszej żołądka
• gałęzie:
o
wątrobowe
o
żołądkowe
o
trzewne
do splotu trzewnego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
78
pień błędny tylny
• gałęzie:
o
żołądkowe
o
wątrobowe
o
trzewne
do splotu trzewnego
• doprowadza włókna przywspółczulne
zakres unerwienia:
• odpowiada zakresowi unaczynienia pnia trzewnego oraz t.
krezkowej górnej
Nerw dodatkowy
-
części:
o
czaszkowa
utworzona przez korzenie czaszkowe
początek:
• jądro dwuznaczne
o
rdzeniowa
utworzona przez korzenie rdzeniowe
początek:
• rogi brzuszne rdzenia kręgowego – C1-C5(C6)
przebieg:
• wychodzi bocznie od korzeni przednich
• wchodzi przez otwór wielki do czaszki
• łączy się z częścią czaszkową
-
przebieg:
o
opuszcza czaszkę:
przez otwór ż. szyjnej wewnętrznej
o
dzieli się na gałęzie:
wewnętrzna
• łączy się z n. błędnym
o
tuż poniżej zwoju dolnego n. błędnego
zewnętrzna
• właściwa gałąź n. dodatkowego
• przebieg:
o
biegnie powierzchnie do ż. szyjnej wewnętrznej
o
dochodzi do mięśni, które unerwia
• zakres unerwienia:
o
m. mostkowo-obojczykowy-sutkowy
o
m. czworoboczny
-
włókna:
o
ruchowe
o
proprioceptywne
z mięśni
początek:
• komórki zwojów rdzeniowych szyjnych – C2-C4
dochodzą do n. dodatkowego
• przez połączenia z gałęziami brzusznymi nerwów rdzeniowych
Nerw podjęzykowy
-
włókna:
o
ruchowe
początek: jądro ruchowe w rdzeniu przedłużonym
o
czuciowe:
pochodzą ze:
• zwoju dolnego n. błędnego
• z komórek znajdujących się w przebiegu nerwu
• z komórek jądra śródmózgowiowego n. trójdzielnego
proprioceptywne mięśni języka
-
przebieg:
o
wychodzi z mózgowia
między piramidą a oliwką rdzenia przedłużonego
o
opuszcza czaszkę
przez kanał n. podjęzykowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
79
o
w przestrzeni przygardłowej
razem z:
• n. językowo-gardłowy
• n. błędnym
• ż. szyjna wewnętrzną
o
wchodzi do trójkąta podżuchwowego
o
dochodzi do języka
-
gałęzie:
o
oponowa
o
gałęzie językowe
do mięśni języka
Połączenia czaszki i kręgosłupa
-
tworzą dwa piętra
o
górne – staw szczytowo-potyliczny articulatio atlantooccipitalis
powierzchnie stawowe:
• kłykcie kości potylicznej
• powierzchnie stawowe górne kręgu szczytowego
wzmacnia:
• błona szczytowo-potyliczna przednia
• błona szczytowo-potyliczna tylna
Ruchy:
• Zgięcia w przód i w tył
o
20-30 stopni
• zgięcia boczne
o
10 stopni
o
dolne:
stawy szczytowo-obrotowe boczne articulationes atlantoaxiales
laterales
• obustronny
• powierzchnie stawowe:
o
powierzchnie stawowe dolne kręgu szczytowego
o
powierzchnie stawowe górne kręgu obrotowego
• typ stawu: śrubowy
• wzmocnienie:
o
błona szczytowo-obrotowa
rozciąga się między łukami odpowiednich kręgów
o
więzadło krzyżowe:
więzadło poprzeczne kręgu szczytowego
włókna pionowe więzadła poprzecznego kręgu
szczytowego
o
więzadła skrzydłowe:
ze szczytu zęba
do części bocznych kości potylicznej
o
więzadło wierzchołka zęba:
do przedniego ograniczenia otworu wielkiego
o
błona pokrywająca
przykrywa od tyłu
o
więzadło podłużne tylne
przykrywa od tyłu
staw pośrodkowy articulatio atlantoaxialis
• powierzchnie:
o
ząb kręgu obrotowego
o
dołek zęba od przodu
więzadło poprzeczne kręgu szczytowego od tyłu
Pień żebrowo-szyjny
-
początek:
o
tylny obwód t. podobojczykowej
-
przebieg:
o
przy przyśrodkowym brzegu m. pochyłego przedniego
o
z przodu od szyjki pierwszego żebra
-
gałęzie końcowe:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
80
o
t. szyjna głęboka
o
t. międzyżebrowa najwyższa
Gardło
-
funkcja:
o
miejsce skrzyżowania drogi pokarmowej i oddechowej
-
długość: 13 cm
-
przebieg:
o
od podstawy czaszki
przyczepia się do guzka gardłowego
o
do przejścia w przełyk
na wysokości C6
-
połączenia:
o
z blaszką przedkręgową powięzi szyjnej
przez ścianę tylną gardła
• ma budowę ciągłą
-
splot gardłowy
o
położenie:
na powierzchni tylnej gardła
o
utworzony przez:
gałęzie gardłowe n. błędnego
gałęzie gardłowe n. językowo-gardłowego
gałęzie od zwoju szyjnego górnego pnia współczulnego
o
zakres unerwienia:
błona śluzowa gardła
mięśnie gardła
-
podział – dzięki trzem otworom, które przebijają ścianę przednią
o
górna część gardła
o
środkowa część gardła
o
dolna część gardła
-
górna część gardła
o
inaczej: nosowa
o
połączenia:
jama nosowa
• przez nozdrza tylne
ucho środkowe
• przez ujście gardłowe trąbki słuchowej
o
otoczone wyniosłymi wargami
z przodu
od tyłu
• tylna warga tworzy wał trąbkowy
o
znajduje się na nim migdałek
trąbkowy
tkanka limfatyczna
przerost: utrudnia
wentylacją ucha
środkowego
może prowadzić do
osłabienia słuchu
o
migdałek gardłowy
inaczej: migdałek trzeci
położenie:
• w miejscu przejścia sklepienia gardła w ścianę tylną
-
środkowa część gardła
o
inaczej: ustna
o
połączenia:
jama ustna
• przez cieśń gardzieli
o
podniebienie miękkie:
granica między częścią nosową a ustną gardła
może się napinać
• opiera się o tylną ścianę gardła
• oddziela całkowicie obie części
-
dolna część gardła
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
81
o
inaczej: krtaniowa
o
połączenia:
krtań
• przez wejście do krtani
o
zachyłek gruszkowaty
po obu stronach wejścia do krtani
fałd nerwu krtaniowego
• w przedniej ścianie zachyłka gruszkowatego
• od gałęzi wewnętrznej n. krtaniowego
górnego
-
ściana gardła:
o
błona śluzowa
część nosowa:
• nabłonek wielorzędowy migawkowy
• gruczoły surowiczo-śluzowe
część ustna i krtaniowa:
• nabłonek wielowarstwowy płaski
• gruczoły śluzowe
o
tkanka podśluzowa
inaczej: błona włóknista
tworzy powięź gardłowo-podstawną
• w odcinku górnym
• zbita
o
błona mięśniowa
zwieracze
• zachodzą na siebie dachówkowato
o
zwieracz dolny zachodzi na środkowy
o
zwieracz środkowy zachodzi na górny
• przechodzą jeden w drugi w płaszczyźnie pośrodkowej
o
z obu stron
• stykają się ze sobą wzdłuż szwu gardła
o
pasmo łącznotkankowe
o
biegnie pośrodkowo
od guzka gardłowego kości potylicznej
o
stanowi PK mięśni zwieraczy gardła
• PK: szew gardła
• N: splot gardłowy:
o
gałęzie n. błędnego [dolny, środkowy]
o
gałęzie n. językowo-gardłowego [górny]
• CZ: zwiera i unosi gardło
• wymień:
o
m. zwieracz gardła dolny
PP:
• część górna:
o
kresa skośna chrząstki tarczowatej
• część dolna
o
powierzchnia dolna chrząstki
pierścieniowatej
przechodzi w mięśniówkę przełyku
• ku dołowi
o
m. zwieracz gardła środkowy
PP:
• róg mniejszy i większy kości gnykowej
• więzadło rylcowo-gnykowe
o
m. zwieracz gardła górny
PP:
• część skrzydłowo-gardłowa
o
brzeg tylny blaszki przyśrodkowej
wyrostka skrzydłowatego
o
haczyk skrzydłowy
• część policzkowo-gardłowa
o
szew skrzydłowo-żuchwowy
• część żuchwowo-gardłowa
o
kresa żuchwowo-gnykowa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
82
• część językowo-gardłowa
o
boczny brzeg nasady języka
dźwigacze
• pokrywają część dolną powierzchni tylnej gardła
• wymień:
o
m. podniebienno-gardłowy
PP:
• tylna ściana części krtaniowej gardła
• brzegi tylne chrząstki tarczowatej krtani
PK:
• podniebienie miękkie
• haczyk skrzydłowy
• blaszka przyśrodkowa chrząstki trąbki
słuchowej
N:
• gałązki splotu gardłowego
CZ:
• zwęża gardziel
• opuszcza podniebienie
• unosi krtań
• skraca gardło
o
m. rylcowo-gardłowy
PP:
• podstawa wyrostka rylcowatego
PK:
• błona włóknista gardła
• torebka migdałków podniebiennych
• górny brzeg chrząstki tarczowatej
• przednia powierzchnia nagłośni
N:
• gałązki n. językowo-gardłowego
CZ:
• skraca gardło
o
błona zewnętrzna
-
pierścień Waldeyera
o
limfatyczny pierścień gardłowy
o
położenie:
na granicy drogi pokarmowej i oddechowej
o
utworzony przez:
migdałki podniebienne
migdałek językowy
migdałek gardłowy
migdałki trąbkowe
o
kształt:
układają się w kształt pierścienia
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
83
ĆWICZENIE 16 – Zapoznanie się z narządami głowy i szyi na przekroju strzałkowym. Zapoznanie
się z ograniczeniami i zawartością dołu skrzydłowo-podniebiennego. Budowa nosa zewnętrznego i
jamy nosowej. Przewody nosowe. Nerw węchowy. Zatoki przynosowe. Ograniczenia i zawartość
oraz połączenia dołu skrzydłowo-podniebiennego. Nerw szczękowy – gałęzie, zakres unerwienia.
Zwój skrzydłowo-podniebienny.
Jama nosowa
-
początek:
o
nozdrza przednie
-
koniec:
o
nozdrza tylne
połączenie z gardłem
-
ograniczenia jamy nosowej kostnej:
-
przegroda nosa
o
dzieli jamę nosową na prawą i lewą połową
o
utworzona przez:
chrząstka przegrody nosa
lemiesz
blaszka pionowa kości sitowej
-
małżowiny nosowe:
o
uwypuklają się ze ściany bocznej
-
błona śluzowa
o
okolica oddechowa
nabłonek: wielorzędowy migawkowy
• inaczej: nabłonek oddechowy
• liczne komórki kubkowe
• gruczoły nosowe
o
wytwarzają śluz i płyn surowiczy
śluz: rola:
• zwilżanie powietrza oddechowego
• wychwytywanie osiadających cząsteczek
pyłu
funkcja:
• ogrzewanie powietrza oddechowego
o
sploty jamiste małżowin
odgrywają sporą rolę
znajdują się głównie na małżowinach nosowych,
zwłaszcza dolnej
o
okolica węchowa:
niewielki obszar
pokrywa:
• małżowinę górną i najwyższe
• odpowiednie przewody
• przeciwległą część przegrody nosa
nabłonek węchowy
gruczoły węchowe
• wydzielają płyn surowiczy
brak nabłonka migawkowego
włókna nerwowe
• przyjmują bodźce zmysłowe
o
odbierane są jako wrażenia węchowe
-
tętnice:
o
gałęzie t. ocznej
• t. sitowa przednia
• t. sitowa tylna
z t. szyjnej zewnętrznej
o
gałęzie t. szczękowej
• t. klinowo-podniebienna
o
tt. nosowe tylne boczne
o
tt. nosowe tylne przegrody
z t. szyjnej zewnętrznej
o
tworzą liczne zespolenia z tt. nosa zewnętrznego, twarzy i oczodołu
-
żyły:
przednia i górna część jamy nosowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
84
• żż. sitowe przednia i tylna
o
do ż. ocznej górnej
tylna i dolna część jamy nosowej
• do splotu skrzydłowego
o
przebiegają tą samą drogą, co tętnice
o
łączą się z żż. czaszki i oczodołu
-
naczynia chłonne
o
uchodzą do węzłów zagardłowych i do węzłów podżuchwowych
do węzłów chłonnych szyjnych głębokich górnych
-
nerwy:
o
okolica oddechowa:
n. oczny
• przedni odcinek błony śluzowej ściany bocznej i przyśrodkowej:
o
gałęzie nosowe przednie
drogą n. nosowo-rzęskowego i sitowego przedniego
n. szczękowy
• pozostała część błony śluzowej ściany bocznej i przegrody nosa:
o
gałęzie nosowe tylne
ze zwoju skrzydłowo-podniebiennego
nerw nosowo-podniebienny
• z gałązek nosowych tylny
o
biegnie po przegrodzie nosa w
kierunku otworu przysiecznego
nerwy te prowadzą włókna czuciowe, współczulne i przywspółczulne
• ze zwoju rzęskowego i skrzydłowo-podniebiennego
o
błona śluzowa zatoki szczękowej:
włókna nerwu szczękowego
o
pozostałe zatoki:
włókna nerwu ocznego
o
okolica węchowa:
włókna węchowe do nerwów węchowych
otrzymuje włókna z n. trójdzielnego
Jama nosowa kostna
-
nieparzysta
-
podzielona przegrodą nosa na dwie części
-
składa się z:
o
jama nosowa właściwa
o
zatoki przynosowe
czołowe
szczękowe
klinowe
komórki sitowe
-
otwiera się: otworem gruszkowatym
-
z tyłu: nozdrza tylne
-
ściany:
o
górna
sklepienie
składa się z:
• kości nosowych
• kolca nosowego kości czołowej
• blaszki sitowej kości sitowej
o
otwory
miejsce przejścia nerwów węchowych
• trzonu kości klinowej
• małżowin klinowych
• otwór zatoki klinowej
o
w tylnej części sklepienia
o
dolna
utworzona przez:
• wyrostek podniebienny szczęki
• blaszka pozioma kości podniebiennej
o
przyśrodkowa
stanowi część kostną przegrody nosa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
85
składa się z:
• blaszki pionowej kości sitowej
o
w części górnej
• lemiesza
o
w części dolnej i tylnej
przedłuża się w część chrzęstną przegrody nosa
• ku przodowi
o
boczna
utworzona przez:
• przyśrodkowa ściana błędnika sitowego
• powierzchnia przyśrodkowa wyrostka czołowego szczęki
• trzon szczęki
• kość łzowa
• małżowina nosowa dolna
• blaszka pionowa kości podniebiennej
• blaszka przyśrodkowa wyrostka skrzydłowatego kości klinowej
małżowiny nosowe
• zwisają ze ściany bocznej jamy nosowej
• najwyższa
• górna
• środkowa
o
najwyższa, górna, środkowa – wyrostki błędnika
• dolna
o
samodzielna kość twarzoczaszki
• ograniczają przewodu nosowe
o
od strony przyśrodkowej
przewody nosowe
• górny
o
między małżowiną nosową środkową a górną
o
zachyłek klinowo-sitowy
powyżej małżowiny nosowej górnej
uchodzi do niego zatoka klinowa
o
uchodzą do niego:
komórki sitowe środkowe i tylne
o
otwór klinowo-podniebienny
z tyłu i poniżej od zachyłka klinowo-sitowego
prowadzi z jamy nosowej do dołu skrzydłowo-
podniebiennego
• środkowy
o
między małżowiną nosową dolną a środkową
o
uchodzą do niego:
zatoka szczękowa
zatoka czołowa
komórki sitowe przednie
o
otwór zatoki szczękowej częściowo odpowiada rozworowi
szczękowemu
ograniczenia:
• blaszka pionowa kości podniebiennej
• wyrostek szczękowy małżowiny dolnej
• wyrostek sitowy małżowiny nosowej dolnej
• wyrostek haczykowaty kości sitowej
o
dzieli rozwór szczękowy:
cześć górna – puszka sitowa
rozwór półksiężycowaty –
szczelina leżąca pod puszką
sitową; stanowi ujście
nosowe lejka sitowego
lejek sitowy – uchodzi do
niego część komórek
sitowych przednich, zatoka
szczękowa i częściowo
zatoka czołowa
• dolny
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
86
o
między dolną ścianą jamy nosowej a małżowiną nosową
dolną
o
otwór dolny kanału nosowo-łzowego
• przewód nosowy wspólny
o
ciągnie się między małżowinami a przegrodą nosa
• wspólny przewód nosowo-gardłowy
o
utworzony przez trzy przewody nosowe
o
ku tyłowi
o
prowadzi do części nosowej gardła:
przez nozdrza tylne
łączy się:
• z jamą czaszki
o
przez otwory w blaszce sitowej
• z oczodołem
o
przez kanał nosowo-łzowy
o
przez otwory sitowe przedni i tylny
• z jamą ustną
o
przez kanał przysieczny
• z dołem skrzydłowo-podniebiennym
o
przez otwór klinowo-podniebienny
Nerw węchowy
-
komórki dwubiegunowe
o
aksony
nitki węchowe
przebiegają po ścianie bocznej jamy nosowej i po przegrodzie nosa
wstępują ku górze
przechodzą przez otwory w blaszce poziomej kości sitowej
wchodzą do jamy czaszki
wnikają do opuszki węchowej
• tworzą drzewkowate rozgałęzienia
o
dendryty
na obwodzie
receptory węchu
o
położenie:
w okolicy węchowej jamy nosowej
• w górnej części jamy nosowej
• do wysokości dolnego brzegu małżowiny nosowej środkowej i
odpowiadającej części przegrody nosa
Zatoki przynosowe
-
przestrzenie powietrzne
-
wysłane błoną śluzową
o
stanowi przedłużenie błony śluzowej okolicy oddechowej jamy nosowej
o
cieńsza
o
uboższa w gruczoły, komórki kubkowe i migawki
-
zlokalizowane w obrębie kości:
o
czołowej
o
szczęki
o
sitowej
o
klinowej
-
ujścia:
o
przewód nosowy środkowy
rozwór półksiężycowaty
• zatoka szczękowa
• zatoka czołowa
• komórki sitowe przednie zatoki sitowej
o
przewód nosowy górny
komórki sitowe tylne
o
zachyłek klinowo-potyliczny
zatoka klinowa
o
przewód nosowy dolny
przewód nosowo-łzowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
87
Dół skrzydłowo-podniebienny
-
leży:
o
przyśrodkowo od dołu podskroniowego
o
między szczęką
o
a wyrostkiem skrzydłowatym kości klinowej
-
kształt:
o
trójkątna szczelina
-
ograniczenia:
o
od góry:
trzon kości klinowej
o
od przodu:
wyrostek oczodołowy kości podniebiennej
trzon szczęki
o
od tyłu:
wyrostek skrzydłowaty
powierzchnia szczękowa skrzydła większego kości klinowej
o
przyśrodkowo:
blaszka pionowa kości podniebiennej
-
zawartość:
o
zwój skrzydłowo-podbienny
o
n. szczękowy i jego gałęzie
o
końcowe gałęzie t. szczękowej
-
połączenia:
o
jama nosowa
przez otwór klinowo-podniebienny
o
oczodół
przez szczelinę oczodołową dolną
o
dół środkowy czaszki
przez otwór okrągły
o
powierzchnia wewnętrzna i zewnętrzna podstawy czaszki
przez kanał skrzydłowy
o
dolna powierzchnia podstawy czaszki
przez kanał podniebienno-pochwowy
o
jama ustna
przez kanały podniebienne
o
dół podskroniowy
przez szczelinę skrzydłowo-szczękową
Nerw szczękowy
-
przebieg:
o
wychodzi przez otwór okrągły z jamy czaszki
o
wchodzi do dołu skrzydłowo-podniebiennego
-
gałęzie:
o
w obrębie jamy czaszki:
gałąź oponowa
o
w dole skrzydłowo-podniebiennym
nn. zębodołowe górne
• gałęzie zębodołowe górne tylne
• gałąź zębodołowa górna środkowa
• gałęzie zębodołowe górne przednie
n. jarzmowy
• wchodzi do oczodołu przez szczelinę oczodołową dolną
• na bocznej ścianie oczodołu dzieli się
o
gałąź jarzmowo-skroniowa
zaopatruje skórę czoła
o
gałąź jarzmowo-twarzowa
zaopatruje skórę twarzy
n. podoczodołowy
• przedłużenie n. szczękowego
• wchodzi do oczodołu przez szczelinę oczodołową dolną
• wychodzi na twarz przez otwór podoczodołowy
• gałęzie – tworzą gęsią stopkę mniejszą – zespalają się z gałęziami
policzkowymi n. twarzowego
o
gałęzie powiekowe dolne
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
88
o
gałęzie nosowe zewnętrzne
o
gałęzie nosowe wewnętrzne
o
gałęzie wargowe górne
nn. skrzydłowo-podniebienne
• tworzą korzeń czuciowy zwoju skrzydłowo-podniebiennego
• prowadzą włókna aferentne i pozazwojowe włókna przywspółczulne
ze zwoju skrzydłowo-podniebiennego do jamy nosowej i
podniebienia
• wychodzą z dołu skrzydłowo-podniebiennego przez kanały
podniebienne (n. podniebienny większy i mniejszy) oraz otwór
klinowo-podniebienny
o
gałęzie nosowe tylne górne i dolne
gałęzie nosowe tylne górne boczne
gałęzie nosowe tylne górne przyśrodkowe
o
n. nosowo-podniebienny
o
nn. podniebienne
o
n. podniebienny większy
o
nn. podniebienne mniejsze
Zwój skrzydłowo-podniebienny
-
przedzwojowe
o
przywspółczulne
źródło: jądro ślinowe górne
przez:
• n. twarzowy
• n. skalisty większy
• n. kanału skrzydłowego
-
tranzyt:
o
czuciowe
n. szczękowy
o
współczulne
zwój szyjny górny
Nos zewnętrzny
-
położenie: pośrodku twarzy; między obu policzkami; poniżej czoła; poniżej wargi górnej
-
kształt: nieregularna, trójścienna piramida
-
powierzchnie: dwie boczne + tylna
-
brzegi: dwa boczne + przedni
-
budowa:
o
szkielet
kości
• nosowe, wyrostek czołowy szczęki, brzeg przyśrodkowy trzonu
szczęki
chrząstki - szklista
• chrząstka przegrody nosa
o
wypełnia przestrzeń między blaszką sitową a lemieszem
• chrząstka boczna nosa - parzysta
o
tworzy zrąb części środkowej ściany bocznej nos
• chrząstka skrzydłowa większa - parzysta
o
otacza nozdrze od boku, przyśrodka, przodu
o
dwie odnogi przechodzą jedna w drugą na końcu nosa
odnoga boczna – wytwarza skrzydło nosa
odnoga przyśrodkowa – przylega częściowo do
przegrody
tworzą chrzęstne podłoże przegrody błoniastej
• skrzydłowe mniejsze – parzyste
• nosowe dodatkowe – między boczną nosa a skrzydłową większą
• lemieszowo-nosowa
o
warstwa mięśniowa: m. podłużny nosa, m. nosowy, m. obniżacz przegrody, m.
dźwigacz wargi górnej i skrzydła nosa
o
warstwa skórna zewnętrzna: na grzbiecie - cienka, brak tłuszczu; na skrzydłach i
wierzchołku: grubsza, zawiera gruczoły potowe i łojowe, tłuszcz
o
warstwa skórna wewnętrzna: skóra wnikająca do jamy nosowej, wyściela
przedsionek nosa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
89
ĆWICZENIE 17 – Ograniczenia i podział jamy ustnej. Budowa podniebienia, mięsnie podniebienia
miękkiego. Budowa języka. Budowa i umocowanie zębów. Unaczynienie i unerwienie jamy ustnej.
Ograniczenia i zawartość dołu podskroniowego. Nerw żuchwowy – przebieg, odgałęzienia. Zwój
uszny. Tętnice szczękowa i splot żylny skrzydłowy. Przyczepy, czynność i unerwienie mięśni żucia.
Jama ustna
-
początkowy odcinek przewodu pokarmowego
o
rozpoczyna się w niej trawienie pokarmów
enzymy zawarte w ślinie
o
narząd smaku
-
droga powietrza oddechowego
o
uczestniczy w wytwarzaniu głosek mowy
-
ograniczenia:
o
przód:
• szpara ust
wargi: górna i dolna
o
tył:
cieśń gardzieli
• połączenie z gardłem
ograniczenia:
• od dołu: nasada języka
• od góry: podniebienie miękkie
• po bokach: fałdy błony śluzowej
o
łuk podniebienno-gardłowy
o
łuk podniebienno-językowy
o
bok:
policzki
o
góra:
podniebienie
o
dół:
okolica podjęzykowa
język
-
części:
o
przedsionek jamy ustnej
o
jama ustna właściwa
o
powstałe dzięki wyrostkom zębodołowym szczęk oraz części zębodołowej żuchwy
-
przestrzeń zazębodołowa
o
połączenie między przedsionkiem i jamą ustną właściwą
o
położenie: między ostatnimi zębami a gałęzią żuchwy
o
znaczenie: przy szczękościsku umożliwia wprowadzić zgłębnik do jamy ustnej lub
odżywiać pacjenta płynnym pokarmem
-
sklepienie przedsionka – górne i dolne
o
zagięcie utworzone przez błonę śluzową warg i policzków
przechodzącą w błonę śluzową dziąseł szczęki i żuchwy
o
wędzidełko wargi górnej i dolnej
fałd błony śluzowej
strzałkowo ustawione w płaszczyźnie pośrodkowej
-
przedsionek jamy ustnej:
o
uchodzą do niego:
przewód ślinianki przyusznej
• na wysokości drugiego górnego zęba trzonowego
drobne gruczoły ślinowe:
• wargowe, policzkowe, trzonowe
-
wargi ust
o
kąty ust
połączenia boczne warg
o
zamykają szparę ust
o
części:
skórna
pośrednia
• czerwień wargi
• charakterystyczna dla człowieka
śluzowa
• gruczoły wargowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
90
o
mieszane
o
mięsień okrężny ust
stanowi podłoże warg
-
policzki
o
od kąta ust do ucha
o
od łuku jarzmowego do brzegu żuchwy
o
podłoże: mm. policzkowe
o
ciało tłuszczowe policzka
pod skórą
skupienie tkanki tłuszczowej
zwane poduszeczką tłuszczową policzka
o
gruczoły policzkowe
mieszane
leżą w błonie śluzowej
o
gruczoły trzonowe
mniej liczne
-
dziąsła
o
przedłużenie błony śluzowej jamy ustnej
ściśle pokrywa:
• wyrostki zębodołowe szczęki
• część zębodołową żuchwy
• obejmuje szyjki zębów
• zachodzi na przegrody międzyzębodołowe
o
tworzy brodawki międzyzębowe
o
wyróżniamy:
dziąsła górne
dziąsła dolne
o
powierzchnie:
wargowa lub policzkowa
• zwrócona do przedsionka jamy ustnej
językowa
• zwrócona do jamy ustnej właściwej
-
gruczoły jamy ustnej:
o
wymień:
ślinianka przyuszna
ślinianka podżuchwowa
ślinianka podjęzykowa
gruczoły:
• wargowe
• policzkowe
• trzonowe
gruczoły językowe:
• przedni
• tylny
• boczne
gruczoły podniebienne
Podniebienie
-
tworzy ścianę górną jamy ustnej
-
części:
o
podniebienie twarde
funkcja: oddziela jamę ustną od jamy nosowej
szkielet:
• wyrostki podniebienne szczęki
• blaszki poziome kości podniebiennych
pokryte:
• błona śluzowa
o
przechodzi w błonę śluzową podniebienia miękkiego
ku tyłowi
gruczoły podniebienne:
• między błoną śluzową a okostną
• typ: śluzowe
otwór przysieczny
• za pierwszymi siekaczami
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
91
o
w linii pośrodkowej
• otoczony brodawką przysieczną
szew podniebienia:
• przebiega w linii pośrodkowej podniebienia twardego
fałdy podniebienia poprzeczne
• przebiegają od szwu podniebienia w kierunku bocznym
• 3-4 fałdy błony śluzowej
o
podniebienie miękkie
funkcja: niekompletna przegroda między jamą ustną a gardłem
przedłużenie podniebienia twardego
języczek
• wolny brzeg podniebienia miękkiego
• pośrodku
łuk podniebienno-językowy
• bocznie od języczka
• przedni
łuk podniebienno-gardłowy
• bocznie od języczka
• tylny
migdałek podniebienny:
• leży między łukami podniebiennymi
budowa:
• błona śluzowa
• gruczoły
o
czysto śluzowe
o
liczne w błonie śluzowej
• mięśnie
o
m. napinacz podniebienia miękkiego
o
m. dźwigacz podniebienia miękkiego
o
m. podniebienno-językowy
o
m. podniebienno-gardłowy
o
m. języczka
• rozcięgno
o
silna płyta ścięgnista
o
stanowi przedłużenie okostnej
o
występuje w przedniej części podniebienia miękkiego
-
mięśnie:
o
m. napinacz podniebienia miękkiego
PP:
• dół łódkowy kości klinowej
• wzdłuż tylnego brzegu skrzydła większego
• do kolca kości klinowej
• na przednio-bocznej ścianie trąbki słuchowej
PK:
• rozcięgno podniebienne
• tylny brzeg podniebienia twardego
N:
• gałęzie zwoju usznego (z V3)
CZ:
• dźwiganie podniebienia miękkiego
• napinanie podniebienia miękkiego
• rozwieranie światła trąbki słuchowej
o
m. dźwigacz podniebienia miękkiego
PP:
• powierzchnia dolna piramidy kości skroniowej
• blaszka przyśrodkowa chrząstki trąbki słuchowej
PK:
• rozcięgno podniebienne
o
splata się z włóknami mięśnia po stronie przeciwnej
N:
• gałęzie n. IX i X
• splotu gardłowego
CZ:
• dźwiganie podniebienia miękkiego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
92
• napinanie podniebienia miękkiego
• rozwieranie światła trąbki słuchowej
włókna wytwarzają wał mięśnia dźwigacza
• poniżej ujścia gardłowego trąbki słuchowej
o
m. podniebienno-językowy
PP:
• brzeg boczny języka
PK:
• rozcięgno podniebienne
N:
• gałązki splotu gardłowego
CZ:
• zwęża cieśń gardzieli
• obniża podniebienie miękkie
położenie: w łuku podniebienno-językowym
o
m. podniebienno-gardłowy
PP:
• tylna ściana części krtaniowej gardła
• brzeg tylny chrząstki tarczowatej krtani
PK:
• rozcięgno podniebienne
• haczyk skrzydłowy
• powierzchnia przyśrodkowa trąbki słuchowej
N:
• gałązki splotu gardłowego
CZ:
• zwęża cieśń gardzieli
• obniża podniebienie miękkie
położenie: w łuku podniebienno-gardłowym
o
m. języczka
PP:
• powierzchnia tylna rozcięgna podniebiennego
• kolec nosowy tylny
PK:
• tkanka łączna wierzchołka języczka
N:
• gałązki nerwu IX i X
o
ze splotu gardłowego
CZ:
• obustronnie:
o
unosi ku górze i skraca języczek i podniebienie miękkie
• jednostronnie:
o
pociąga języczek ku bokowi
Język
-
ogólnie:
o
narząd mięśniowy
o
pokryty błoną śluzową
o
wypełnia prawie całkowicie jamę ustną właściwą
przy zamkniętych ustach
o
znaczna ruchomość
-
funkcje:
o
mowa
o
żucie
o
połykanie
o
narząd smaku
-
części:
o
nasada języka
bruzda graniczna
• granica między nasadą a trzonem
• kształt litery V
o
szczyt zwrócony do tyłu
• wpukla się w linii pośrodkowej
o
tworzy otwór ślepy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
93
o
trzon języka
powierzchnie:
• górna
o
inaczej: grzbiet języka
o
podzielona: bruzdą pośrodkową języka
na dwie symetryczne części
o
mieszki językowe
skupiska tkanki limfatycznej
tworzą razem migdałek językowy
o
błona śluzowa pokryta licznymi wyrostkami:
brodawki:
• nitkowate
• grzybowate
• okolone
• liściaste
• dolna
o
wędzidełko
fałd błony śluzowej
położone pośrodkowo
• między obu mięskami podjęzykowymi
o
fałd strzępiasty
biegnie po obu stronach wędzidełka
brzegi języka
• miejsce połączenie powierzchni języka
brodawki okolone
• tuż przed bruzdą
• 7-12 wyniosłości błony śluzowej
• kubki smakowe
o
na bocznych ścianach brodawek
o
zawierają komórki smakowe
receptory smaku
o
koniec języka
-
brodawki:
o
nitkowate
najliczniejsze
występowanie: koniec, brzegi boczne i grzbiet języka
• w pobliżu brodawek okolonych
o
grzybowate
większe i mniej liczne niż nitkowate
występowanie:
• pomiędzy brodawkami nitkowatymi
• na końcu i brzegach języka
• na grzbiecie
o
mniej liczne
kubki smakowe
• na powierzchni górnej
o
liściaste
fałdy błony śluzowej
kształt: listki
występowanie:
• brzegi języka
• tylna część trzonu
• do przodu od łuku podniebienno-językowego
kubki smakowe
gruczoły von Ebnera
• surowicze
• na dnie brodawek liściastych
o
okolone
położenie: do przodu od bruzdy granicznej
7-12 wyniosłości błony śluzowej
kubki smakowe
• na bocznych ścianach brodawek
• zawierają komórki smakowe
o
receptory smaku
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
94
-
gruczoły językowe
o
typ:
surowicze
• Ebnera
o
uchodzą w obrębie brodawek okolonych i liściastych
śluzowe
mieszane
o
topograficznie:
przedni
• typ: mieszany
• położenie: po obu stronach powierzchni dolnej końca języka
boczne
• typ: śluzowe
• położenie:
o
nasada języka
o
tylny odcinek brzegów języka
o
przed brodawkami okolonymi
tylne
• j/w
-
mięśnie języka
o
mięśnie zewnętrzne
rozpoczynają się na żuchwie, kości gnykowej i wyrostku rylcowatym
wymień:
• m. bródkowo-językowy
o
PP: kolec bródkowy żuchwy
o
PK: grzbiet języka
o
CZ:
wysuwa język
odciąga go od podniebienia
przyciska do dna jamy ustnej
• m. gnykowo-językowy
o
PP: kość gnykowa
o
PK: brzeg języka
rozcięgno
• od nasady do wierzchołka
o
CZ:
pociąga grzbiet języka ku dołowo
pociąga język ku tyłowi
cofa wysunięty język do jamy ustnej
jednostronnie:
• obrót języka dookoła długiej osi w tę samą
stronę
• m. rylcowo-językowy
o
PP: wyrostek rylcowaty
o
PK: brzeg języka
o
CZ:
pociąga język ku tyłowi i ku górze
jednostronnie:
• unosi język w swoją stronę
• obraca dookoła długiej osi
o
mięśnie wewnętrzne
rozpoczynają się na składnikach łącznotkankowych języka
• rozcięgno języka
o
gęsta warstwa łącznotkankowa
o
powstała z przekształconej tkanki podśluzowej grzbietu i
końca języka
o
łączy błonę śluzową z mięśniami
• przegroda języka
o
wąska blaszka tkanki łącznej
o
niecałkowicie dzieli język
o
położenie:
prostopadle do rozcięgna
w płaszczyźnie pośrodkowej
o
nie dochodzi do powierzchni języka oraz do jego końca
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
95
unerwione przez: n. podjęzykowy
wymień:
• m. podłużny górny
o
skraca i poszerza język
o
unosi jego koniec
• m. podłużny dolny
o
skraca język
o
opuszcza koniec języka wysuniętego
• m. poprzeczny
o
zwęża język
o
uwypukla grzbiet języka
o
tworzy podłużną rynienkę
o
powoduje uwypuklenie poprzeczne języka
• m. pionowy
o
spłaszcza język
o
poszerza go i wydłuża
o
tworzy podłużną rynienkę
-
tętnice
o
t. językowa
od t. szyjnej zewnętrznej
unaczynia nasadę (przez gałęzie grzbietowe)
o
t. głęboka języka
gałąź końcowa t. językowej
wysyła gałęzie wstępujące do mięśni i błony śluzowej trzonu języka
o
t. twarzowa
o
t. gardłowa wstępująca
-
żyły
o
odpowiadają tętnicom
o
ż. językowa
uchodzi do ż. szyjnej wewnętrznej lub ż. twarzowej
-
nerwy:
o
ruchowe
n. podjęzykowy – unerwia wszystkie mięśnie języka
o
czuciowe
n. językowy
• od n. V3
n. językowo-gardłowy
n. krtaniowy górny
• od n. X
o
smakowe
z brodawek grzybowatych
• przewodzone przez włókna struny bębenkowej
o
od n. VII
• drogą: n. językowego
z brodawek okolonych i liściastych
• n. językowo-gardłowy
Okolica podjęzykowa
-
inaczej: okolica zębodołowo-językowa
-
stanowi dno jamy ustnej
-
położenie: między powierzchnią dolną języka a żuchwa
-
podstawa: oba mięśnie żuchwowo-gnykowe
o
tworzą przeponę jamy ustnej
-
wysłana: błoną śluzową
o
tworzy fałdy podjęzykowe
znajdują się na nich ujścia ślinianek podjęzykowych mniejszych
-
mięsko podjęzykowe
o
grubszy przedni koniec fałdów
o
ujście ślinianek: podżuchwowej i podjęzykowej większej
Zęby
-
tworzą dwa szeregi
o
górny – znajduje się w wyrostkach zębodołowych szczęk
o
dolny – znajduje się w części zębodołowej żuchwy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
96
-
położenie: na granicy przedsionka i jamy ustnej właściwej
-
budowa:
o
części:
korona zęba
• wystaje z zębodołu do jamy ustnej
• pokryta: szkliwem
o
nadaje koronie biały kolor
szyjka zęba
• na granicy między koroną a korzeniem
• wystaje ponad zębodół
• objęta przez dziąsło
• pokryta kostniwem
korzeń zęba
• tkwi w zębodole
• zakończony: wierzchołkiem (szczytem) korzenia
• pokryty: kostniwem (cementem)
o
żółte zabarwienie
• rodzaje:
o
jednokorzeniowe
o
dwukorzeniowe
o
trójkorzeniowe
o
zębina:
stanowi większą część masy zęba w obrębie korony i korzenia
nadaje mu kształt
o
komora zęba
jama znajdująca się wewnątrz zęba
o
kanał korzenia (przewód korzeniowy)
zwężona część komory zęba w obrębie korzenia
o
otwór szczytowy:
koniec kanału korzenia na szczycie korzenia
liczba otworów jest zmienna
o
miazga zęba:
wypełnia jamę zęba
silnie unaczyniona i unerwiona
• naczynia i nerwy wnikają przez otwór szczytowy
o
umocowanie:
w zębodole
za pomocą ozębnej
• okostna zębodołowa
-
rodzaje zębów
o
zęby mleczne
wyrastają pod koniec 6 miesiąca życia
do 30 miesiąca wyrasta 20 zębów
wypadają między 7 a 13 rokiem życia
ilość: po 10 zębów w szczęce i żuchwie
rodzaje:
• zęby sieczne [2]
• kły [1]
• zęby trzonowe [2]
o
zęby stałe
drugie pokolenie
zaczynają wyrastać ok. 6 roku życia
ilość: po 16 zębów w szczęce i żuchwie
rodzaje:
• sieczne (siekacze) [2]
• kły [1]
• przedtrzonowe (przedtrzonowce) [2]
• trzonowe (trzonowce) [3]
o
umieszczone symetrycznie
-
wzór zębowy:
o
umożliwia przedstawienie składu uzębienia
o
rodzaj zęba – pierwsza litery nazwy łacińskiej
o
zęby mleczne – małe litery, zęby stałe – duże litery
o
uzębienie mleczne:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
97
id
2
cd
1
md
2
2, 1, 2
o
uzębienie stałe
M P C I I C P M
3 2 1 2 2 1 2 3
3 2 1 2 2 1 2 3
I
2
C
1
P
2
M
3
I
2
C
1
P
2
M
3
lub I
2
C
1
P
2
M
3
lub 2 1 2 3
-
czasy wyrzynania się zębów
o
mleczne
1 – 6-9 m. ż.
2 – 8-11 m. ż.
4 – 12-16 m. ż.
3 – 16-20 m. ż.
5 – 20-30 m. ż.
o
stałe
6 – 6-7 r. ż.
1 – 7-8 r. ż.
2 – 8-9 r. ż.
4 – 10-11 r. ż.
3 – 11-12 r. ż.
5 – 11-12 r. ż.
7 – 12-14 r. ż.
8 – 17-30 r. ż.
-
tętnice
o
zęby górne:
• t. zębodołowa górna tylna
o
od t. szczękowej
• tt. zębodołowe górne przednie
o
od t. podoczodołowej
od t. szczękowej
przebiegają przez kanaliki w ścianie szczęki
zespalają się ze sobą
oddają naczynia do ozębnej, dziąsła i miazgi zęba
wnikają przez otwór szczytowy korzenia do komory miazgi
• tworzą sieć naczyniową
o
zęby dolne:
• t. zębodołowa dolna
o
od t. szczękowej
o
biegnie w kanale żuchwy
-
żyły
o
powstają z sieci włosowatej miazgi
o
towarzyszą tętnicom
o
uchodzą do splotu skrzydłowego
-
naczynia chłonne
o
do węzłów chłonnych podżuchwowych
o
do węzłów chłonnych szyjnych głębokich
-
nerwy
o
zęby górne
• gałęzie zębodołowe górne tylne, środkowe i przednie
o
od V2 i n. podoczodołowego (od V2)
biegną wewnątrz kanalików ściany kostnej szczęki
zespalają się
• tworzą splot zębowy górny
o
z przodu łączy się ze splotem ze strony przeciwnej
o
zęby dolne
n. zębodołowy dolny
• od V3
• przebiega w kanale żuchwy
o
powyżej t. zębodołowej dolnej
• tworzy splot zębowy dolny
o
przebieg:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
98
gałązki zębowe wychodzą ze splotów zębowych
• leżą w istocie gąbczastej odpowiednich wyrostków zębodołowych
przechodzą przez otwór szczytowy
do przewodu korzeniowego
dochodzą do komory i kanalików zębiny
o
wrażliwość:
ból
dotyk
• ciśnienie
Dół podskroniowy
-
położenie:
o
poniżej i przyśrodkowo od łuku jarzmowego i dołu skroniowego
-
połączenia:
o
z dołem skroniowym
ku górze
o
z dołem zażuchwowym
ku tyłowi
o
z dołem skrzydłowo-podniebiennym
przez szczelinę skrzydłowo-szczękową
o
z oczodołem
przez szczelinę oczodołową dolną
o
z dołem środkowym czaszki
przez otwór owalny i otwór kolcowy
o
przestrzeń przygardłowa
ku dołowi
-
ściany:
o
górna
powierzchnia podskroniowa skrzydła większego kości klinowej
o
boczna
gałąź żuchwy
o
przyśrodkowa
blaszka boczna wyrostka skrzydłowatego kości klinowej
-
zawartość:
o
oba mięśnie skrzydłowe
o
splot żylny skrzydłowy
o
t. szczękowa i jej gałęzie
o
n. żuchwowy i jego gałęzie
o
struna bębenkowa
Nerw żuchwowy
-
przebieg:
o
wychodzi z jamy czaszki przez otwór owalny
o
dzieli się na 2 pnie
-
gałęzie:
o
przed podziałem na pnie:
gałąź oponowa (lub n. kolcowy)
• wchodzi do jamy czaszki przez otwór kolcowy
• towarzyszy t. oponowej środkowej
nerw do m. skrzydłowego przyśrodkowego
• unerwia także m. napinający błonę bębenkową i podniebienie
miękkie
o
pień przedni:
n. policzkowy
• przebiega między dwiema głowami m. skrzydłowego bocznego
• unerwia błonę śluzową policzka i dziąseł
n. żwaczowy
• przechodzi ponad m. skrzydłowy bocznym, przez wcięcie żuchwy do
m. żwacza
nn. skroniowe głębokie przedni i tylny
• unerwiają m. skroniowy
n. skrzydłowy boczny
• unerwia m. skrzydłowy boczny
n. skrzydłowo-przyśrodkowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
99
• unerwia m. skrzydłowy przyśrodkowy
o
pień tylny:
n. uszno-skroniowy
• ćwiczenie 11
n. językowy
• ćwiczenie 10
n. zębodołowy dolny
• biegnie przyśrodkowo od m. skrzydłowego bocznego
• między więzadłem klinowo-żuchwowym i gałęzią żuchwy
• oddaje gałąź: n. żuchwowo-gnykowy
o
do m. żuchwowo-gnykowego i brzuśca przedniego m.
dwubrzuścowego
• wchodzi do kanału żuchwy
o
odchodzą od niego gałęzie zębodołowe dolne i dziąsłowe
dolne
• kończy się jako n. bródkowy
o
wychodzi przez otwór bródkowy
o
gałęzie:
bródkowe
wargowe dolne
-
zakres unerwienia:
o
mięśnie żucia i skóra dolnej części twarzy
o
jama ustna i zęby żuchwy
Zwój uszny
-
przywspółczulne
o
przedzwojowe:
jądro ślinowe dolne
przez n. językowy gardłowy i n. bębenkowy
o
zazwojowe:
przez n. uszno-skroniowy
• gałąź łącząca
do ślinianki przyusznej
-
współczulne:
o
zwój szyjny górny
Tętnica szczękowa
-
początek:
o
silniejsza gałąź końcowa t. szyjnej zewnętrznej
o
w dole zażuchwowym
o
wewnątrz ślinianki przyusznej
o
ku tyłowi od szyjki żuchwy
-
przebieg:
o
do dołu podskroniowego
o
do dołu skrzydłowo-podniebiennego
-
gałęzie:
o
część żuchwowa
t. uszna głęboka
t. bębenkowa przednia
t. oponowa środkowa
t. zębodołowa dolna
• przebieg:
o
między gałęzią żuchwy a m. skrzydłowym przyśrodkowym
o
otwór żuchwy -> kanał żuchwy
przed wejściem: oddaje gałąź żuchwowo-gnykową
o
wychodzi przez otwór bródkowy
kończy się jako t. bródkowa
o
część skrzydłowa
t. żwaczowa
tt. skroniowe przednia i tylna
gałęzie skrzydłowa
t. policzkowa
o
część skrzydłowo-podniebienna
t. zębodołowa górna tylna
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
100
t. podoczodołowa
• przebieg:
o
szczelina oczodołowa dolna
o
do kanału podoczodołowego
• gałęzie:
o
gałęzie zębodołowe górne przednie
t. podniebienna zstępująca
t. klinowo-podniebienna
t. kanału skrzydłowego
-
zakres unaczynienia:
o
część żuchwowa
żuchwa
ściany ucha środkowego
jama czaszki
o
część skrzydłowa
mm. żwacze
o
część skrzydłowo-podniebienna
jama nosowa
jama ustna
Splot żylny skrzydłowy
-
położenie:
o
dół podskroniowy
-
utworzony:
o
z dopływów żż. szczękowych
odpowiadają gałęziom tt. szczękowej
-
odpływ:
o
przez ż. szczękową
o
do żż. zażuchwowej
-
połączenie:
o
zatoka jamista
przez ż. oczną dolną
Mięśnie żucia
-
wspólna grupa czynnościowa
o
wpływają na ruchy żuchwy
i rozwojowa
o
pochodzą z mięśniówki I łuku gardłowego
-
unerwienie: n. żuchwowy
-
m. skroniowy
o
PP:
kresa skroniowa dolna
ściana przyśrodkowa dołu skroniowego
grzebień podskroniowy
powięź skroniowa
łuk jarzmowy
o
PK:
wyrostek dziobiasty żuchwy
o
N:
nerwy skroniowe głębokie
• od V3
o
CZ:
unosi żuchwę
obraca żuchwę na zewnątrz
zaciska zęby
cofa wysuniętą żuchwę
-
m. żwacz
o
położenie: boczna powierzchnia gałęzi żuchwy
o
PP:
część powierzchowna:
o
dolny brzeg kości jarzmowej
o
łuk jarzmowy
część głęboka:
• tylna część łuku jarzmowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
101
o
PK: powierzchnia zewnętrzna kąta żuchwy
o
N:
n. żwaczowy
• od V3
o
CZ:
unosi żuchwę
obraca ją na zewnątrz
-
m. skrzydłowy przyśrodkowy
o
położenie:
do wewnątrz od gałęzi żuchwy
o
PP:
dół skrzydłowy kości klinowej
wyrostek piramidowy kości podniebiennej
guz szczęki
o
PK:
powierzchnia wewnętrzna kąta żuchwy
guzowatość skrzydłowa
o
N:
skrzydłowy przyśrodkowy
• od V3
o
CZ:
unosi żuchwę
-
m. skrzydłowy boczny
o
położenie: dół podskroniowy
o
PP:
głowa górna:
• grzebień podskroniowy
• powierzchnia podskroniowa skrzydła większego kości klinowej
głowa dolna:
• blaszka boczna wyrostka skrzydłowatego
• powierzchnia podskroniowa szczęki
o
PK:
dołek skrzydłowy wyrostka kłykciowego żuchwy
torebka i krążek stawowy stawu skroniowo-żuchwowego
o
N:
n. skrzydłowy boczny
• od V3
o
CZ:
obustronnie:
• wysuwa żuchwę do przodu
jednostronnie:
• skręca żuchwę w przeciwną stroną
• główka stawowa:
o
tej samej strony wysuwa się do przodu na guzek stawowy
o
po przeciwnej stronie obraca się w osi pionowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
102
ĆWICZENIE 18 – Topografia, budowa, unaczynienie i unerwienie krtani. Chrząstki krtani i ich
połączenia. Mięśnie krtani – podział czynnościowy, unerwienie. Jama krtani.
Ogólnie
-
należy do dolnych dróg oddechowych
-
zawiera głośnię
o
właściwy narząd głosu
-
narząd nieparzysty
-
położenie:
o
część przednia i środkowa szyi
o
na poziomie C4-C7
-
początek: wejście do krtani
o
prowadzi do gardła
-
koniec: krtań przechodzi w tchawicę
Szkielet krtani
-
utworzony przez chrząstki krtani
-
wymień:
o
parzyste (nalewkowate, różkowate, klinowate)
o
nieparzyste (tarczowata, pierścieniowata, nagłośniowa)
-
funkcja:
o
podpora aparatu głosowego
tarczowata, pierścieniowata, nalewkowate
o
rusztowanie mięśni i więzadeł krtani
nagłośniowa, różkowate, klinowate
-
chrząstka tarczowata:
o
dwie symetryczne płytki
połączone pod kątem otwartym ku tyłowi w linii pośrodkowej
• u mężczyzn – ok. 90 stopni
• u kobiet i dzieci – ok. 120 stopni
o
wcięcie tarczowe górne
między przednimi górnymi narożnikami obu płytek
zaznacza się pod skórą
• szczególnie u mężczyzn
o
wyniosłość krtaniowa
jabłko Adama
o
róg górny
przechodzi w niego róg każdej płytki ku górze
o
róg dolny
przechodzi w niego róg każdej płytki ku dołowi
o
błona tarczowo-gnykowa:
łączy chrząstkę tarczowatą z kością gnykową
-
chrząstka pierścieniowata:
o
kształt pierścienia – sygnetu
o
łuk – skierowany do przodu
o
płytka – skierowana ku tyłowi
-
chrząstki nalewkowate:
o
leżą na górnym brzegu chrząstki pierścieniowatej
o
kształt: trójkątne ostrosłupy
o
wierzchołek – łączy się z chrząstkami rożkowatymi
-
chrząstki rożkowate:
o
małe
o
parzyste
-
chrząstki klinowate:
o
położenie: do przodu od chrząstek rożkowatych
-
chrząstka nagłośniowa:
o
sprężysta
o
podpora nagłośni
o
położenie: ku tyłowi od nasady języka, kości gnykowej i błony tarczowo-gnykowej
Połączenia chrząstek krtani
-
podział:
o
ścisłe lub stawowe
o
błoniaste lub więzadłowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
103
o
położenie: między chrząstkami a tworami sąsiednimi lub połączenia wewnątrz
krtani
-
połączenia ścisłe i stawowe chrząstek krtani
o
staw pierścieniowo-nalewkowy
powierzchnie stawowe:
• chrząstka pierścieniowata
• chrząstka nalewkowata
typ: staw eliptyczny
torebka stawowa: cienka i wiotka
więzadła:
• więzadło pierścienno-nalewkowe tylne
o
staw pierścienno-tarczowy
powierzchnie stawowe:
• główka: wewnętrzna powierzchnia dolnego końca rogu dolnego
chrząstki tarczowatej
• panewka: powierzchnia stawowa na bocznym brzegu płytki
chrząstki pierścieniowatej
typ: kulisty
więzadła:
• różkowo-pierścienne przednie
• różkowo-pierścienne boczne
• różkowo-pierścienne tylne
• pierścienno-tarczowe
o
więzozrost nalewkowo-różkowy
powierzchnie:
• wierzchołek chrząstki nalewkowatej
• chrząstka różkowata
typ: połączenie łącznotkankowe
• czasami: chrzęstne lub stawowe
-
połączenia chrząstek krtani ze strukturami sąsiednimi
o
połączenia więzadłowe i błoniaste
o
łączą krtań z kością gnykową, językiem, gardłem i tchawicą
o
błona tarczowo-gnykowa
łączy kość gnykową
z brzegiem górnym chrząstki tarczowatej
więzadła:
• tarczowo-gnykowe pośrodkowe
• tarczowo-gnykowe boczne
znajduje się w niej otwór
• przebiegają przez niego:
o
naczynia krtaniowe górne
o
gałąź wewnętrzna n. krtaniowego górnego
o
więzadło gnykowo-nagłośniowe
od przedniej powierzchni chrząstki nagłośniowej
do trzonu kości gnykowej
o
więzadło językowo-nagłośniowe
od chrząstki nagłośniowej
do nasady języka
o
więzadło pierścienno-tchawicze
od dolnego brzegu chrząstki pierścieniowatej
do górnego brzegu pierwszej chrząstki tchawicy
o
więzadło różkowo-gardłowe
od wierzchołka chrząstki różkowatej
do błony śluzowej gardła
o
więzadło pierścienno-gardłowe
od górnego brzegu chrząstki pierścieniowatej
do przedniej ściany gardła
-
połączenia więzadłowe i błoniaste wewnątrz krtani
o
błona włóknisto-sprężysta krtani
stożek sprężysty
• od powierzchni wewnętrznej kąta chrząstki tarczowatej
• wzdłuż górnego brzegu chrząstki pierścieniowatej
• do wyrostka głosowego chrząstki nalewkowatej
• górny brzeg:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
104
o
wolny
o
stanowi podstawę warg głosowych
przyczepiają się:
• obok siebie
• do powierzchni wewnętrznej kąta chrząstki
tarczowej
• z tyłu do wyrostka głosowego chrząstki
nalewkowatej
tworzą sprężyste podłoże warg głosowych
• więzadło pierścienno-tarczowe:
o
wzmacnia stożek sprężysty
w odcinku pośrodkowym
między chrząstką pierścieniowatą
a tarczowatą
o
konikotomia:
przecięcie poprzeczne w/w więzadła
w razie zagrożenia życia przez uduszenie
błona czworokątna
• tworzy część górną błony włóknisto-sprężystej krtani
• delikatniejsza od stożka sprężystego
• od brzegów bocznych chrząstki nagłośniowej
• od powierzchni tylnej kąta chrząstki tarczowatej i brzegu
przyśrodkowego chrząstki nalewkowatej
• skośnie ku tyłowi, dołowi i przyśrodkow
• tworzy podstawę fałdu nalewkowo-nagłośniowego
• więzadła przedsionkowe:
o
brzeg dolny błony czworokątnej
o
leży powyżej więzadeł głosowych
o
przyczepia się do:
kąta chrząstki tarczowej
dołka trójkątnego chrząstki nalewkowatej
o
stanowią podłoże fałdu przedsionkowego
Jama krtani
-
piętro górne
o
inaczej: przedsionek krtani
o
inaczej: jama górna krtani
o
początek: wejście do krtani
otoczone przez:
• górny brzeg nagłośni
• fałdy nalewkowo-nagłośniowe
• wcięcie międzynalewkowe
o
koniec: fałdy przedsionkowe
-
piętro środkowe
o
inaczej: jama pośrednia krtani
o
początek: fałdy przedsionkowe
o
kieszonka krtaniowa
szczelinowate wejście
• między fałdem przedsionkowym a wargą głosową
• z każdej strony
o
głośnia:
składa się z obu warg głosowych
• ograniczają szparę głośni
aparat wytwarzający dźwięki
o
fałdy przedsionka:
szpara przedsionka
• przestrzeń między fałdami przedsionkowymi
zawierają dolną część błony czworokątnej
• z więzadłem przedsionkowym i włóknami mięśnia przedsionkowego
o
fałdy głosowe:
potocznie: struny głosowe
stanowią wolny brzeg błony śluzowej warg głosowych
• ograniczają od góry i przyśrodkowo fałdy głosowe
o
szpara głośni:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
105
ograniczona fałdami głosowymi i chrząstkami nalewkowatymi
części:
• przednia
o
między fałdami głosowymi
o
część międzybłoniasta
• tylna:
o
między chrząstkami nalewkowatymi
o
część międzychrząstkowa
o
koniec:
-
piętro dolne
o
inaczej: jama podgłośniowa
o
inaczej: jama dolna krtani
o
początek: fałdy głosowe
o
koniec: pierwsza chrząstka tchawicy
-
ściana:
o
błona śluzowa
zawiera gruczoły krtaniowe
unerwienie:
• gałąź wewnętrzna n. krtaniowego górnego
o
aż do szpary głośni
o
porażenie:
znosi czucie krtani
powoduje zachłyśnięcie się
• spowodowane brakiem odruchu kaszlowego
o
odruch obronny przeciw ciału
obcemu
• n. krtaniowy dolny (gałąź końcowa n. krtaniowego wstecznego)
o
od szpary głośni ku dołowi
Mięśnie krtani
-
mięśnie rozwierające szparę głośni
o
m. pierścienno-nalewkowy tylny
PP: powierzchnia tylna chrząstki pierścieniowatej
PK: tylna i boczny brzeg wyrostka mięśniowego chrząstki nalewkowatej
-
mięśnie zwieracze szpary głośni
o
m. pierścienno-nalewkowy boczny
PP: górny brzeg łuku chrząstki pierścieniowatej
PK: brzeg przedni wyrostka mięśniowego chrząstki nalewkowatej
o
m. tarczowo-nalewkowy
m. tarczowo-nalewkowy zewnętrzny
• PP: powierzchnia tylna chrząstki tarczowatej
• PK: brzeg boczny chrząstki nalewkowatej
m. tarczowo-nalewkowy wewnętrzny
• inaczej: m. głosowy
• PP: dolna część wewnętrznej powierzchni chrząstki tarczowatej w
pobliżu kąta
• PK: wyrostek głosowy, wyrostek mięśniowy i dołek podłużny
chrząstki nalewkowatej
m. przedsionkowy
• PP: drobne włókna poniżej warg głosowych
o
biegnące od brzegu bocznego chrząstki nalewkowatej
• PK: boczny brzeg chrząstki nagłośniowej
o
m. nalewkowy
m. nalewkowy poprzeczny
• PP: wyrostek mięśniowy chrząstki nalewkowatej
• PK: boczne brzegi chrząstki nalewkowatej
m. nalewkowy skośny
• PP: brzeg tylny wyrostka mięśniowego chrząstki nalewkowatej
• PK: wierzchołek chrząstki nalewkowatej
-
mięśnie napinające wargi głosowe
o
m. pierścienno-tarczowy
PP: powierzchnia zewnętrzna łuku chrząstki pierścieniowatej
PK: brzeg dolny płytki chrząstki tarczowatej
o
m. głosowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
106
-
mięśnie wejście do krtani
o
inaczej: mięśnie nagłośni
o
m. tarczowo-nagłośniowy:
PP: kąt chrząstki tarczowatej
PK:
• błona czworokątna
• brzeg chrząstki nagłośniowej
• wplata się we włókna m. nalewkowo-nagłośniowego
o
m. nalewkowo-nagłośniowy:
PP: wierzchołek chrząstki nalewkowatej
PK:
• błona czworokątna
• brzeg chrząstki nagłośniowej
-
unerwienie mięśni:
o
n. krtaniowy górny
m. pierścienno-tarczowy
o
n. krtaniowy dolny
wszystkie poza m. pierścienno-tarczowym
Unaczynienie krtani
-
tętnice
o
t. krtaniowa górna
od t. tarczowej górnej
o
gałąź pierścienno-tarczowa
od t. tarczowej górnej
o
t. krtaniowa dolna
od t. tarczowej dolnej
-
żyły
o
towarzyszą tętnicom
o
tworzą sploty w błonie podśluzowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
107
ĆWICZENIE 19 – Ograniczenia i zawartość oczodołu. Aparat ochronny i ruchowy gałki ocznej
(dokładnie części składowe). Naczynia oczodołu – topografia, gałęzie. Nerwy: III, IV, V1, VI –
budowa, przebieg, odgałęzienia i zakres unerwienia. Zwój rzęskowy.
Oczodół
-
położenie:
o
górna część twarzoczszki
-
kształt: czworościenny ostrosłup
-
ściany:
o
górna
strop oczodołu
brzeg nadoczodołowy
• biegnie poniżej ściany górnej
• utworzony przez:
o
część oczodołową kości czołowej
o
skrzydło mniejsze kości klinowej
dół gruczołu łzowego
• w części przednio-bocznej stropu
dołek bloczkowy
• w części przednio-przyśrodkowej
kolec bloczkowy
• w części przednio-przyśrodkowej oczodołu
• rzadziej
o
dolna
dno oczodołu
składa się z:
• powierzchnia oczodołowa trzonu szczęki
• powierzchnia oczodołowa kości jarzmowej
• wyrostek oczodołowy kości jarzmowej
• wyrostek oczodołowy kości podniebiennej
otwór górny kanału nosowo-łzowego
bruzda podoczodołowa
• przechodzi w kanał podoczodołowy
o
kończy się otworem podoczodołowym
• zawartość: nerwy i naczynia podoczodołowe
o
przyśrodkowa
utworzona przez:
• wyrostek czołowy szczęki
• kość łzowa
• blaszka oczodołowa kości sitowej
• powierzchnia boczna trzonu kości klinowej
otwory sitowe: przedni i tylny
dół woreczka łzowego
• w części przedniej ściany przyśrodkowej
• ograniczony: grzebieniem łzowym tylnym
o
boczna
składa się z:
• powierzchnia oczodołowa kości jarzmowej
• skrzydło większe kości klinowej
szczelina oczodołowa górna
• prowadzi do dołu środkowego czaszki
szczelina oczodołowa dolna
• na granicy ściany bocznej i dolnej
• łączy oczodół z dołem skrzydłowo-podniebiennym
•
-
podstawa
o
wejście do oczodołu
o
kształt: czworobok
o
brzegi:
górny
• nadoczodołowy
• otwór lub wcięcie nadoczodołowe
o
w części przyśrodkowej
• otwór lub wcięcie czołowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
108
o
przyśrodkowo od otworu lub wcięcia nadoczodołowego
-
szczyt
o
przedłuża się w kanał wzrokowy
prowadzi do środkowego dołu czaszki
zawartość: n. wzrokowy i t. oczna
-
zawartość:
o
gałka oczna
o
tętnice
t. oczna i jej gałęzie
o
żyły
ż. oczna górna
ż. oczna dolna
o
nerwy
n. oczny i jego gałęzie
n. jarzmowy
n. podoczodoły
o
mięśnie
m. prosty górny, dolny, boczny, przyśrodkowy
m. skośny górny, dolny
m. dźwigacz powieki górnej
o
tkanka tłuszczowa
Narządy dodatkowe oka
-
aparat ruchowy gałki ocznej
o
mm. proste
górny, dolny, boczny, przyśrodkowy
PP: pierścień ścięgnisty wspólny
• otacza ujście kanału nerwu wzrokowego
przebiegają rozbieżnie ku przodowi do gałki ocznej
PK: twardówka
• 0,5 do 1 cm od brzegu rogówki
N:
• n. okoruchowy (m. prosty górny, dolny, przyśrodkowy)
• n. odwodzący (m. prosty boczny)
CZ:
• górny
o
unosi biegun przedni gałki ocznej ku górze
o
przywodzi i obraca gałkę do wewnątrz
w mniejszym stopniu
• dolny
o
opuszcza biegun przedni gałki ocznej ku dołow
o
przywodzi i obraca gałkę na zewnętrzną
w mniejszy stopniu
• boczny
o
odwodzi gałkę oczną
• przyśrodkowy
o
przywodzi gałkę oczną
o
mm. skośne:
górny
• PP: pierścień ścięgnisty wspólny
• biegnie ku bloczkowi
o
leży w przyśrodkowej ścianie oczodołu
• ścięgno zagina się pod kątem ostrym ku bokowi i tyłowi
o
po przejściu przez bloczek
• PK: górno-boczna powierzchni gałki
o
do tyłu od równika
• N: n. bloczkowy
• CZ:
o
obraca gałkę oczną do wewnątrz
o
obniża oraz odwodzi biegun przedni gałki
dolny
• PP: dolna część grzebienia łzowego tylnego
• PK: twardówka
o
do tyłu od równika
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
109
• N: n. okoruchowy
• CZ:
o
obraca gałkę oczną na zewnątrz
o
unosi i odwodzi biegun przedni
o
m. dźwigacz powieki górnej:
PP: pierścień ścięgnisty wspólny
biegnie nad m. prostym górnym
przy brzegu oczodołu przechodzi w płaskie wachlarzowate ścięgno
PK: skóra i tarczka powieki górnej
N: n. okoruchowy
• porażenie: całkowite opadnięcie powieki
o
powięzie w/w mięśni
-
aparat ochronny
o
powieki
dwa elastyczne fałdy
pokryte bardzo cienką skórą – na powierzchni przedniej
pod skórą – część powiekowa m. okrężnego oka
tarczki górna i dolna
• głębiej
• usztywniają powieki – nadają im kształt
• górna większa od dolnej
• znaczenie:
o
przyczep mm. tarczkowych górnego i dolnego
CZ: regulują rozwarcie szpary powiekowej
mięśnie gładkie
N: układ współczulny
• porażenie: węższa szpara powiek
o
spojówka
na tylnej powierzchni powiek
gładka
różowe zabarwienie
dochodzi do podstawy powiek
• tworzy zachyłki
przechodzi na gałkę oczną
• okrywa ją
• dochodzi do brzegu rogówki
podział (ze względu na topografię);
• spojówka powiek
• spojówka gałki ocznej
• spojówka sklepienia górnego i dolnego
gruczoły spojówkowe
• małe gruczoły
• leżą w sklepieniach spojówki
• wydzielina:
o
zmniejsza tarcie między powiekami a rogówką
prawie niewidoczna
• prześwieca przez nią biała twardówka)
• przy podrażnieniu:
o
przez ciało obce, pocieranie lub stany zapalne
o
widoczne nastrzyknięte naczynia krwionośne
nabiera czerwonawego zabarwienia
o
mięsko łzowe
wzniesienie w przyśrodkowym kącie oka
-
narząd łzowy
o
gruczoł łzowy
położony na stropie oczodołu
• w jego przednio-górnym kącie
wytwarza łzy
• pod kontrolą przywspółczulnych włókien wydzielniczych
o
ze zwoju skrzydłowo-podniebiennego
przedzwojowe: w n. twarzowym
opłukają i zwilżają rogówkę
o
drogi łzowe
odprowadzają łzy z worka spojówkowego do jamy nosowej
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
110
o
przebieg łez:
wytwarzane w gruczole łzowym
uchodzą do sklepienia górnego spojówki
rozprowadzane są po całym worku spojówkowym
gromadzą się w jeziorku łzowym
przedostają się przez punkty łzowe i kanaliki łzowe
do worka łzowego
• położony: między grzebieniami łzowymi: przednim i tylnym
• ku dołowi:
o
zwęża się
o
przechodzi w przewód nosowo-łzowy
biegnie w kanale nosowo-łzowym
kończy się w przewodzie nosowym dolnym
Tętnica oczna
-
Początek:
o
t. szyjna wewnętrzna
pierwsze odgałęzienie końcowe
-
zaopatruje:
o
zawartość oczodołu
o
zatoka klinowa
o
komórki sitowe
o
błona śluzowa górnej części jamy nosowej
o
opona twarda przedniego dołu czaszki
-
przebieg:
o
kanał wzrokowy
poniżej n. wzrokowego
o
oczodół:
przy jego ścianie bocznej
między m. prostym bocznym a n. odwodzącym
bocznie od n. wzrokowego
dochodzi do przyśrodkowej ściany oczodołu
przebiega wzdłuż dolnego brzegu m. skośnego górnego
• aż do bloczka tego mięśnia
o
dzieli się:
t. nadbloczkowa i t. grzbietowa nosa
-
gałęzie:
o
t. środkowa siatkówki
odchodzi w początkowym odcinku
kieruje się do n. wzrokowego
wnika do niego na jego dolnej stronie
dochodzi do wewnętrznych warstw siatkówki
o
t. łzowa
przebiega wzdłuż górnego brzegu m. prostego oka bocznego
gałęzie:
• oponowe
o
przechodzą przez:
szczelinę oczodołową górną
lub otwór oponowo-oczodołowy
• w skrzydle większym kości klinowej
o
zespalają się z gałęzią czołową t. oponowej środkowej
• jarzmowe
o
przechodzą przez: szczelinę oczodołową dolną
o
do dołu podskroniowego
• mięśniowe
o
do mięśni
• łzowe
o
do gruczoły łzowego
• tt. powiekowe boczne:
o
górna i dolna
o
t. rzęskowe tylne długie i krótkie
o
gałęzie mięśniowe
do mm. gałki ocznej
gałęzie:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
111
• tt. rzęskowe przednie
o
t. nadoczodołowa
przebiega pod sklepieniem oczodołu
na m. dźwigaczu powieki górnej
wychodzi z oczodołu
rozgałęzia się
• nad brzegiem górnym oczodołu
o
t. sitowa tylna
wnika przez otwór sitowy
do komórek sitowych tylnych
o
t. sitowa przednia
wchodzi do dołu przedniego czaszki
• przez otwór sitowy przedni
dochodzi do jamy nosowej
• przez blaszkę poziomą kości sitowej
gałęzie:
• t. oponowa przednia
• odchodzi w jamie czaszki
o
t. powiekowe przyśrodkowe: górna i dolna
-
gałęzie końcowe:
o
t. nadbloczkowa
o
t. grzbietowa nosa
Nerw okoruchowy
-
włókna:
o
ruchowe
jądro ruchowe
• w śródmózgowiu
o
przywspółczulne
jądro przywspółczulne n. okoruchowego
• inaczej: ośrodek źreniczny
• położenie:
o
w śródmózgowiu
o
przyśrodkowo od jądra ruchowego
o
proprioceptywne:
komórki znajdujące się w przebiegu nerwu
lub z jądra pasma śródmózgowiowego n. trójdzielnego
-
przebieg:
o
wychodzi z mózgowia w dole międzykonarowym
o
biegnie w ścianie zatoki jamistej
o
wchodzi do oczodołu
przez szczeliną oczodołową górną
o
dzieli się:
gałąź górna
• unerwia:
o
m. dźwigacz powieki górnej
o
m. prosty górny
gałąź dolna
• unerwia:
o
m. prosty przyśrodkowy
o
m. skośny dolny
o
m. prosty dolny
• gałęzie:
o
gałęzie łączące ze zwojem rzęskowym
prowadzi włókna przedzwojowe przywspółczulne do
zwoju rzęskowego
• stanowi jego korzeń okoruchowy
włókna pozazwojowe ze zwoju rzęskowego
wychodzą jako:
• nn. rzęskowe krótkie
o
dochodzą do:
m. rzęskowego
m. zwieracza źrenicy
-
zaopatrzenie:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
112
o
większość mięśni gałki ocznej
-
porażenie:
o
opadnięcie powieki górnej (m. dźwigacz powieki górnej)
o
odwiedzenie gałki ocznej (m. prosty przyśrodkowy)
o
podwójne widzenie (wszystkie mięśnie razem)
o
rozszerzenie źrenicy (m. zwieracz źrenicy)
o
niezdolność akomodacji (m. rzęskowy)
Nerw bloczkowy
-
włókna:
o
ruchowe
jądro ruchowe n. bloczkowego
• w śródmózgowiu
o
proprioceptywne:
komórki znajdujące się w przebiegu nerwu
lub z jądra pasma śródmózgowiowego n. trójdzielnego
-
przebieg:
o
wychodzi z mózgowia
na powierzchni grzbietowej
poniżej wzgórka dolnego blaszki pokrywy
o
owija się wokół konarów mózgu
o
przebija ścianę zatoki jamistej
o
wchodzi do oczodołu
przez szczelinę oczodołową górną
o
biegnie do m. skośnego górnego
-
porażenie:
o
podwójne widzenie
o
ograniczenie ruchów gałki ocznej
o
słaby zez
ku górze i przyśrodkowo
Nerw oczny
przebieg:
• oddaje gałąź namiotu
• wychodzi przez szczelinę oczodołową górną
• wchodzi do oczodołu
gałęzie:
• n. łzowy
o
przebieg:
wzdłuż górnego brzegu m. prostego bocznego
przedni odcinek oczodołu
• dzieli się:
o
gałąź górną
o
gałąź dolną
łączy się z n. jarzmowym
o
doprowadzenie włókien przywspółczulnych ze zwoju
skrzydłowo-podniebiennego do gruczołu łzowego
• oddaje gałęzie do:
o
gruczołu łzowego
o
spojówki
o
skóry powieki górnej
• n. czołowy
o
przebieg:
m. dźwigacz powieki górnej
podział
• w połowie oczodołu
• n. nadoczodołowy
o
przedłużenie n. czołowego
o
wychodzi z oczodołu przez wcięcie nadoczodołowe
o
dzieli się: gałąź przyśrodkowa i gałąź boczna
o
unerwia: skóra czoła, sklepienie czaszki, powieka
górna, zatoka czołowa
• n. nadbloczkowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
113
o
wychodzi z oczodołu w jego przyśrodkowej ścianie
o
dzieli się: gałąź górna i dolna
o
unerwia: skórę czoła i powieki górnej
• n. nosowo-rzęskowy
o
przebieg:
ku przodowi, poniżej m. prostego górnego
między m. skośny górnym i m. prostym przyśrodkowym
o
podział:
część nosowa
• n. podbloczkowy
o
unerwia skórę nosa, powiek i woreczek łzowy
• n. sitowy tylny
o
unerwia zatokę klinową i komórki sitowe
• n. sitowy przedni
o
przedłużenie n. nosowo-rzęskowego
o
wychodzi przez otwór sitowy przedni
o
wchodzi do przedniego dołu czaszki
o
dzieli się:
gałąź wewnętrzna – unerwia jamę nosową
gałąź zewnętrzna – unerwia skórę grzbietu nosa
część rzęskowa
• gałąź łącząca ze zwojem rzęskowym
• nn. rzęskowy długie
o
prowadzą włókna współczulne do m. rozwieracza
źrenicy; aferentne z rogówki i tęczówki
o
odruch rogówkowy:
dotknięcie rogówki powoduje zamknięcie powiek
ramię dośrodkowe: n. nosowo-rzęskowy
ramię odśrokowe: n. twarzowy
Nerw odwodzący
-
włókna
o
ruchowe
jądro ruchowe n. odwodzącego
• grzbietowa część mostu
-
przebieg:
o
wychodzi na podstawie mózgowia
między dolnym brzegiem mostu
a piramidą rdzenia przedłużonego
o
biegnie przez zatokę jamistą
o
wchodzi do oczodołu
przez szczelinę oczodołową górną
o
dochodzi do m. prostego bocznego
-
porażenie:
o
zez zbieżny
o
diplopia
Zwój rzęskowy
-
przywspółczulne
o
przedzwojowe:
n. okoruchowy
o
zazwojowe:
nn. rzęskowe krótkie
• dla m. rzęskowego
• dla m. zwieracza źrenicy
-
czuciowe
o
n. nosowo-rzęskowy
przechodzą nie tworząc synaps
-
współczulne:
o
przechodzą nie tworząc synaps
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
114
ĆWICZENIE 20 – Budowa gałki ocznej. Droga wzrokowa. Odruchy źreniczne. Unaczynienie i
unerwienie gałki ocznej.
Narząd wzroku
-
gałka oczna
o
główna część
o
otoczona:
kostnym oczodołem
ciałem tłuszczowym oczodołu
• ograniczone: przegrodą oczodołową
o
od przodu
pochewką gałki ocznej
• bezpośrednio
• łącznotkankowa osłonka
• oddzielona od gałki ocznej: przestrzenią nadtwardówkową
o
zajmuje 1/3 oczodołu
-
siatkówka:
o
odbiera informacje wzrokowe
przewodzi drogami nerwowymi
• n. wzrokowy
• skrzyżowanie wzrokowe
• pasmo wzrokowe
• promienistość wzrokowa
• kora wzrokowa
-
narządy dodatkowe:
o
mięśnie gałki ocznej
o
powieki
ochraniają gałkę oczną
o
spojówka
o
narząd łzowy
-
fałd mongolski:
o
zakrywa przyśrodkowy kąt oka
o
u dzieci
u 1/3 niemowląt do 6 mies. życia
zanika
• w miarę zwiększania się nosa
u starszych – 3%
o
rasa mongolska
stały
silnie zaznaczony
nadaje charakterystyczny wygląd oku
Gałka oczna
-
podział czynnościowy:
o
część przednia
ogniskowanie
dostosowanie osi optzcynej oka
o
część tylna
przetworzenie obrazu na informację nerwową
• przekazana przez liczne neurony do ośrodków podkorowych i kory
mózgu
-
warstwy:
o
błona włóknista
twardówka
• z tyłu
• biała
rogówka
• z przodu
• przezroczysta
o
błona naczyniowa
naczyniówka
• z tyłu
ciało rzęskowe
• z przodu
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
115
tęczówka
• z przodu
o
błona wewnętrzna
siatkówka
• cześć wzrokowa
o
światłoczuła
• część rzęskowa i część tęczówkowa
o
niewrażliwe na światło
o
stanowią część ślepą siatkówki
-
bieguny:
o
przedni
przechodzi przez środek rogówki
o
tylny
-
osie:
o
oś gałki ocznej
przechodzi przez oba bieguny
o
oś widzenia
przebiega od obserwowanego przedmiotu
do miejsca najostrzejszego widzenia siatkówki
• plamka żółtka
-
równik:
o
największy obwód gałki ocznej w płaszczyźnie czołowej
prostopada do osi gałki ocznej
-
południki
o
koła przebiegające na powierzchni
o
przechodzą przez oba bieguny
Twardówka
-
4/5 błony włóknistej
-
tkanka: łączna
o
rozciągliwa
o
napięcie zależy od ciśnienia wewnątrzgałkowego
-
blaszka brunatna
o
wewnętrzna warstwa
o
graniczy z naczyniówką
o
zawiera liczne komórki barwnikowe
-
warstwa zewnętrzna
o
przyczepiają się do niej mięśnie zewnętrzne gałki ocznej
-
zatoka żylna twardówki
o
kanał okrężny
o
między twardówką i rogówką
o
inaczej: kanał Schlemma
o
odpływa przez niego z komór ciecz wodnista oka
-
n. wzrokowy
o
wychodzi przez otwór
położony 3-4 mm przyśrodkowo od bieguna tylnego
o
przebiega w kanale twardówki
o
przenika przez blaszkę sitową
o
wokół wyjścia n. wzrokowego:
liczne kanaliki
• przebiegają przez nie:
o
tt. rzęskowe tylne
o
nn. rzęskowe
-
żyły wirowate:
o
przebiegają przez kanaliki
4 większe
skośnie przebiegające
ku tyłowi od równika
Rogówka
-
struktura:
o
gładka
o
przezroczysta błona
o
widoczna przez nią jest tęczówka
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
116
leży głębiej
-
budowa:
o
krótszy promień krzywizny od twardówki
rogówka – 7,5 mm
twardówka – 13 mm
o
warstwy:
nabłonek rogówki przedni
• na zewnątrz
blaszka graniczna przednia
• blaszka Bowmana
istota właściwa
blaszka graniczna tylna
nabłonek rogówki tylny
-
rąbek rogówki
o
pas przejściowy między rogówki i twardówką
o
wąski
ok. 1 mm szerokości
-
unaczynienie:
o
brak
o
odżywianie dzięki przenikaniu płynów ze struktur sąsiednich
-
unerwienie:
o
obfite
-
funkcja:
o
wchłanianie leków stosowanych w postaci kropli
bardzo szybko
• leki pojawiają się po kilku minutach w komorze przedniej gałki
ocznej
-
klinicznie:
o
u osób młodych: całkowicie przejrzysta
o
w podeszłym wieku: zmętniały łuk starczy
tworzy się w górnej części obwodu rogówki
przebiega równolegle do jej brzegu; w odległości 1-2 mm
później podobny łuk tworzy się przy dolnym obwodzie rogówki
łuki mogą się łączyć -> obwódka starcza
o
powierzchnia przednia rogówki – pokryta wielowarstwowym nabłonkiem przedni
łatwo się regeneruje
o
głębsze uszkodzenia – grożą powstawaniem blizn
zmniejszają przejrzystość rogówki
przyczyna pogorszenia widzenia
o
wysychanie rogówki:
przyczyna:
• porażenie n. twarzowego
• zaburzenie wydzielania łez
skutek: zmętnienie
Naczyniówka
-
tylna część błony naczyniowej
-
warstwa nadnaczyniówkowa:
o
na granicy między obiema warstwami błony naczyniowej
o
zawiera przestrzeń okołonaczyniową (szczelinowatość)
-
klinicznie:
o
szczelina naczyniówki
przyczyna: w dolnej części gałki ocznej nie ma błony naczyniowej
skutek: występowanie embrionalnej szczeliny kielicha ocznego
klinicznie: ubytek części pola widzenia
• powód: niedorozwój siatkówki w danym miejscu
-
zawartość naczyniówki:
o
tętnice rzęskowe
od t. nosowo-rzęskowej, od t. ocznej
wymień:
• tt. rzęskowe tylne długie i krótkie
o
przebijają twardówkę w pobliżu nerwu wzrokowego
• tt. rzęskowe przednie
o
odchodzą od tętnic zaopatrujących mięśnie
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
117
o
wnikają do przodu od równika gałki ocznej
o
unaczyniają przednią część
o
tworzą pierścienie tętnicze tęczówki
tworzą liczne zespolenia
• unaczyniają wspólnie:
o
błonę naczyniową, twardówkę, głębokie warstwy siatkówki
powierzchowne warstwy siatkówki: t. środkowa
siatkówki
o
żyły rzęskowe
zbiegają się promieniście w okolicy równika gałki ocznej
• w postaci 4 żyły wirowatych
o
uchodzą do żż. ocznych górnej i dolnej
Ciało rzęskowe
-
najgrubsza część błony naczyniowej
-
położenie: między naczyniówką a tęczówką
-
wyrostki rzęskowe
o
uwypuklają się z jego powierzchni
w kierunku przyśrodkowym
o
ilość: ok. 70
o
stanowią główną część składową wieńca rzęskowego
-
włókna obwódkowe
o
biorą początek od wyrostków rzęskowych
o
dochodzą do brzegu równika soczewki
tworzą aparat wieszadłowy soczewki
-
mięsień rzęskowy
o
gładki
o
grupy włókien:
południkowe – powierzchowne
okrężne – głębiej
promieniste
o
czynność:
zmniejszają wewnętrzny obwód ciała rzęskowego
przesuwają ciało rzęskowe do przodu
• rozluźniają aparat wieszadłowy soczewki
o
większe uwypuklenie
możliwość ostrego widzenia przedmiotów leżących
blisko
o
unerwienie:
zazwojowe włókna przywspółczulne
• ze zwoju rzęskowego
-
unaczynienie:
o
liczne naczynia krwionośne
o
wewnątrz ciała rzęskowego
o
funkcja: wytwarzanie cieczy wodnistej
Tęczówka
-
przednia część błony naczyniowej
-
widoczna od przodu jako barwny krążek
-
średnica: nieco ponad 1 cm
-
źrenica – otwór w środku tęczówki
o
zmienna średnica
-
powierzchnia tylna: czarno zabarwiona
o
obecność warstwy barwnikowej
-
mięśnie:
o
m. rozwieracz źrenicy – włókna promieniste
N: układ współczulny
o
m. zwieracz źrenicy – włókna okrężne
N: układ przywspółczulne
o
odgrywają rolę w odruchach źrenicy
-
powierzchnia przednia:
o
liczne wyniosłości i zagłębienia:
beleczki
zatoki
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
118
przebiegają promieniście
• między brzegiem rzęskowym a źrenicznym
odpowiadają naczyniom będącym głównym składnikiem zrębu tęczówki
o
koło tętnicze mniejsze tęczówki
w pobliżu brzegu źrenicznego
utworzone przez naczynia krwionośne
-
barwa tęczówki
o
zależy od: ilości barwnika występującego w chromatoforach położonych w przedniej
warstwie zrębu
brunatna tęczówka
• dużo barwnika
• tęczówka zabarwiona jednolicie
• szczegóły budowy niewidoczne
niebieska tęczówka
• przez cienką warstwę barwnikową prześwieca tylna powierzchnia
barwnikowa tęczówki
• szczegóły budowy anatomicznej widoczne
o
bielactwo:
całkowity brak barwnika
tęczówka prześwieca czerwonawo
źrenica ma wygląd czerwony
Soczewka
-
kształt: dwuwypukła
-
powierzchnia przednia:
o
wypukła
o
skierowana do tęczówki i źrenicy
-
powierzchnia tylna:
o
przylega do ciała szklistego
-
średnica: ok. 9 mm
-
grubość: ok. 4 mm
-
struktura: miękka, plastyczna
-
torebka soczewki
o
cienka, sprężysta i przejrzysta błona
o
zależy od niej kształt soczewki
-
klinicznie:
o
zmętnienie soczewki
inaczej: zaćma
towarzyszy procesowi starzenia
trzy stopnie:
• zaćma niedojrzała
o
obecność miejsc zarówno zmętniałych, jak i przejrzystych
o
pogarszanie widzenia; osłabienie ostrości obrazu
• zaćma dojrzała
o
całkowite zmętnienei soczewki
o
zachowane widzenie światła
rozpoznawanie kierunku padającego światła
• zaćma przejrzała:
o
zwapnienie i obkurczenie soczewki
o
soczewka może się oderwać od aparatu wieszadłowego
możliwa poprawa widzenia
Komora przednia i tylna gałki ocznej
-
komora przednia
o
położenie:
od przodu: rogówka
od tyłu: tęczówka i cześć soczewki
-
komora tylna
o
kształt: szczelinowata przestrzeń
o
położenie - między:
tęczówka
ciało rzęskowe
ciało szkliste
soczewka
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
119
-
połączenia:
o
szczelina między soczewką a brzegiem źrenicznym tęczówki
-
zawartość:
o
ciecz wodnista
bezbarwna
przejrzysta
objętość: ok. 1 cm3
miejsce wytwarzania: naczynia ciała rzęskowego i tęczówki
-
kąt tęczówkowo-rogówkowy
o
element budowy komory przedniej
o
miejsce, w którym stykają się rogówka, twardówka, ciało rzęskowego i tęczówka
-
więzadło grzebieniaste oka
o
występuje w kącie tęczówkowo-rogówkowym
o
w jego obrębie położone są:
przestrzenie tęczówkowo-rogówkowe
• przez nie ciecz wodnista przesącza się do zatoki żylnej twardówki
-
kliniczne:
o
wymiar przednio-tylny komory przedniej
inaczej: głębokość
zależy od:
• budowy oka
• jego stanu fizjologicznego
o
krótkowidze: głębsza
o
dalekowidze: płytsza
o
spłaszczanie komory:
wraz z wiekiem (przy prawidłowym wzroku)
przy oglądaniu przedmiotów znajdujących się blisko
o
jaskra
przyczyna:
• niedrożność przestrzeni tęczówkowo-rogówkowej
• nadmierne wytwarzanie cieczy wodnistej
o
wtedy: zachowana drożność przestrzeni płynowych
skutek:
• wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego
Ciało szkliste
-
położenie: ku tyłowi od soczewki
-
funkcja: wypełnia większą część komory szklistej
o
komora szklista stanowi większą część gałki ocznej
-
konsystencja: galaretowata
-
połączenia:
o
z siatkówką – luźno
-
kanał ciała szklistego
o
przebiega przez środek ciała szklistego
o
u płodów – przebiega tu t. ciała szklistego
-
funkcja:
o
wytwarzanie obrazów optycznych
o
utrzymanie właściwego ciśnienia wewnątrzgałkowego
Siatkówka
-
błona wewnętrzna gałki ocznej
-
części:
wzrokowa
• granica: rąbek zębaty
rzęskowa
tęczówkowa
o
1 – wrażliwa na bodźce; 2,3 – niewrażliwa na bodźce – część ślepa siatkówki
-
warstwy:
o
barwnikowa
położenie: zewnętrznie
budowa: komórki nabłonkowe
• zawierają brunatny barwnik
funkcja: reguluje dopływ promieni świetlnych do czopków i pręcików
o
nerwowa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
120
inaczej: mózgowa
położenie: tylko w części wzrokowej
cienka, przezroczysta błona
barwa: czerwonawa
• dzięki zawartości czerwieni wzrokowej w jej komórkach
-
połączenia:
o
luźno związana z podłożem
o
nieprzesuwalna tylko w miejscu wyjścia n. wzrokowego i na rąbku zębatym
-
tarcza nerwu twarzowego
o
okrągławe wzniesienie
o
położenie: przyśrodkowo od tylnego bieguna gałki ocznej
o
średnica: ok. 1,5 mm
o
bierze tutaj początek n. wzrokowy
o
w środku: zagłębienie tarczy
brak elementów światłoczułych
-
plamka
o
inaczej: plamka żółta
o
bocznie od tarczy n. wzrokowego
o
ok. 3,5 mm odległości
o
dołek środkowy – znajduje się w plamce
o
znaczenie: miejsce najlepszego widczenia
-
unaczynienie:
o
gałęzie tt. i żż. środkowej siatkówki
na dnie oka
tworzą charakterystyczny układ
t. środkowa siatkówki – wchodzi razem z n. wzrokowym
• zaopatruje: powierzchowna warstwy siatkówki
• zamknięcie światła: ślepota
ż. środkowa siatkówki – biegnie wraz z n. wzrokowym
• oddaje gałązkę do ż. ocznej górnej
• uchodzi bezpośrednio do zatoki jamistej
o
tt. rzęskowe – zaopatrują warstwy głębokie siatkówki
-
kliniczne:
o
oftalmoskop – wziernik optyczny
umożliwia obserwację tylnej ściany gałki ocznej
oceniamy:
• tarczę n. wzrokowego
• plamkę żółtą
• naczynia środkowe siatkówki
diagnozujemy:
• choroby gałki ocznej
• choroby naczyniowe
• choroby zapalne
• cukrzyca
• wzmożone ciśnienie śródczaszkowe
o
odklejenie siatkówki
w warunkach prawidłowych – siatkówkę przy podłożu przytrzymuje
ciśnienie wewnątrzgałkowe wywierane przez ciało szkliste i ciecz wodnistą
obniżenie ciśnienia – może wywołać odklejenie siatkówki
-
funkcja siatkówki:
o
odbieranie bodźców wzrokowych
długość fali: 400-700 nm
o
przekształcanie ich w impulsy nerwowe
przekazywane do ośrodków mózgowia
• drogą n. wzrokowego
-
warstwy siatkówki: 10 warstw (barwnikowa, światłoczuła, graniczna zewnętrzna, jądrzasta
zewnętrzna, jądrzasta wewnętrzna, splotowata wewnętrzna, włókien nerwowych, graniczna
wewnętrzna); wśród nich – trzy kolejne neurony drogi wzrokowej.
o
warstwa barwnikowa [1]
o
pierwszy neuron – komórki receptorowe [warstwa światłoczuła [2]]
komórki czopkowe
• ilość: ok. 7 mln
• zawierają barwnik wzrokowy – jodopsynę
• reakcja na światło:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
121
o
wymagane duże natężenie
o
widzenie w dzień – widzenie kolorów
• najwięcej: w plamce i w dołku środkowym
komórki pręcikowe
• ilość: 100 mln
• zawierają barwnik wzrokowy: rodopsyna
o
inaczej: czerwień wzrokowa
• reakcja na światło:
o
małe natężenie
o
widzenie w nocy
inaczej: skotopowe
• najwięcej: obwodowe części siatkówki; w kierunku dołka
środkowego – coraz mniej
reagują bezpośrednio na bodźce świetlne
położenie: druga warstwa siatkówki
• inaczej: warstwa światłoczuła
• przykryta: warstwą barwnikową siatkówki
o
warstwa graniczna zewnętrzna – cienka [3]
o
warstwa jądrzasta zewnętrzna [4]
zawiera ciała pręcików i czopków
o
drugi neuron drogi wzrokowej:
komórki dwubiegunowe
• przekazują impulsu z komórek czopkowych i pręcikowych do
zwojowych
• położenie: warstwa jądrzasta wewnętrzna [6]
o
inne komórki: pośredniczące poziome i amakrynowe
funkcja: łączność między różnymi okolicami
siatkówki
o
na niej: warstwa splotowata zewnętrzna [5]
o
trzeci neuron drogi wzrokowej:
komórki zwojowe siatkówki [warstwa zwojowa [7]]
• aksony:
o
wysyłane bezpośrednio do:
ciała kolankowatego bocznego
podwzgórza
wzgórka górnego
jądra przedpokrywowego
o
przechodzą przez dwie ostatnie warstwy:
włókien nerwowych [8]
graniczna wewnętrzna [9]
wychodzą jako n. wzrokowy
-
kliniczne:
o
pole widzenia
związane z powstawaniem obrazków na siatkówce
zbiór wszystkich punktów w przestrzeni postrzeganych jednocześnie z
punktem, na który skierowana jest oś widzenia
• oś widzenia – punkt fiksacji wzroku
dzieli się:
• część nosowa
o
powstaje na skroniowej połowie siatkówki
• część skroniowa
o
powstaje na nosowej połowie siatkówki
Droga wzrokowa
-
przekazuje informacje z siatkówki do ciała kolankowatego bocznego, a potem do
pierwszorzędowej kory wzrokowej )pole 17 Brodmanna) w płacie potylicznym
-
n. wzrokowy
o
utworzony przez aksony komórek zwojowych siatkówki
o
wychodzi z gałki ocznej
przez blaszkę sitową twardówki
o
uzyskuje osłonkę rdzenną
o
część mózgowia – czynnościowo i rozwojowo
-
skrzyżowanie wzrokowe
o
miejsce skrzyżowania włókien z nosowych połówek siatkówki
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
122
włókna z bocznych połówek siatkówki nie krzyżują się
• kierują się do pasma wzrokowego po tej samej stronie
-
pasma wzrokowe
o
ku tyłowi
o
w przedłużeniu skrzyżowania wzrokowego
o
bocznie od guza popielatego
o
kończą się w ciałach kolankowatych bocznych
o
zawierają:
włókna wzrokowe ze skroniowej połowy siatkówki po tej samej stronie
włókna wzrokowe z przeciwstronnej nosowej połowy siatkówki
o
przewodzą: informacje wzrokowe z jednoimiennych połówek pola widzenia obu
oczu
-
ciało kolankowate boczne:
o
jądro przekaźnikowe wzgórze
o
podkorowy ośrodek wzroku
o
przekazanie informacji wzrokowej z neuronu 3 na neuron 4
-
neuron czwarty
o
aksony tworzą promienistość wzrokową (Gratioleta)
kończy się w korze wzrokowej
• na powierzchni przyśrodkowej płata potylicznego
o
wewnątrz bruzdy ostrogowej
o
ponad nią (klinek)
o
pod nią (zakręt językowaty – pole 17 Brodmanna)
-
kliniczne:
o
niedowidzenia:
uszkodzenie n. wzrokowego prowadzące do ślepoty oka
uszkodzenie bocznych części skrzyżowania wzrokowego – niedowidzenie
połowicze dwunosowe
uszkodzenie przyśrodkowej części skrzyżowania wzrokowego –
niedowidzenie połowicze dwuskroniowe
uszkodzenie pasma wzrokowego – niedowidzenie połowicze jednoimienne
po stronie przeciwnej
uszkodzenie promienistości wzrokowej – jednoimienne niedowidzenie
kwadrantowe
uszkodzenie kory wzrokowej – przeciwstronne niedowidzenie z
zaoszczędzeniem widzenia plamkowego
o
niedowidzenie połowicze dwunosowe
ucisk lub przerwanie ciągłości środkowej części skrzyżowania wzrokowego
• znajdują się tam włókna przechodzące do pasm wzrokowych stron
przeciwnych
widoczne przy guzach przysadki mózgowej
Odruchy źrenicy
-
wywoływane zmianą oświetlenia
-
efekt: zwężenie lub rozszerzenie źrenicy
-
odruch źrenicy na światło - zwężenie źrenicy pod wpływem jej oświetlenia
o
siatkówka – n. wzrokowy
o
pasmo wzrokowe
o
pole przedpokrywowe
o
jądro przywspółczulne n. III
o
n. III
o
neuron zazwojowy rozpoczynający się w zwoju rzęskowym
o
reakcja konsensualna:
oświetlenie jednego oka prowadzi do zwężenia źrenic w obu oczach
• informacja o sile natężenia światła z jednego oka dochodzi do jąder
dodatkowych n. okoruchowych obu stron
o
kliniczne:
zaburzony:
• na poziomie n. II
o
po oświetleniu po stronie uszkodzenia
nie nastąpi obustronna reakcja źrenic na światło
o
po oświetleniu oka z nieuszkodzonym n. II
reakcja wystąpi obustronnie
• na poziomie n. III lub zwoju rzęskowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
123
o
nie nastąpi reakcja źrenicy na światło po stronie
uszkodzenia
o
bez względu na to, na które oko będzie padać światło
-
rozszerzenie źrenicy – pod wpływem zmniejszenia oświetlenia
o
neurony siatkówki
o
podwzgórze
o
drogi podwzgórzowo-rdzeniowe
o
ośrodek rzęskowo-rdzeniowy
C8-Th1
o
pień współczulny
o
zwój szyjny górny
o
sploty otaczające t. szyjną wewnętrzną
o
dochodzi do tęczówki gałki ocznej
o
kliniczne:
zespół Hornera
• przyczyna:
o
przerwanie ośrodkowej drogi współczulnej w:
ośrodku rzęskowo-rdzeniowym
zwoju szyjnym górnym
w obrębie włókien zazwojowych
• objawy:
o
zwężenie szpary powiekowej (opadnięcie powieki)
o
zwężenie źrenicy
o
zapadnięcie gałki ocznej
o
brak wydzielania potu
o
rozszerzenie naczyń krwionośnych połowy twarzy
-
odruch na zbieżność i akomodację (nastawność)
o
patrzenie na przedmiot blisko położony
o
działają mięśnie:
mm. proste przyśrodkowe (ruch zbieżny gałek ocznych)
m. rzęskowy (akomodacja – większe uwypuklenie soczewki)
m. zwieracz źrenicy (zwiększa ostrość widzenia)
o
dłuższy niż odruch źrenic na światło
o
przechodzi przez:
neurony siatkówki
ciało kolankowate boczne
kora móżgu
jądra n. okoruchowego
zwój rzęskowy
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
124
ĆWICZENIE 21 – część składowe, budowa, unaczynienie i unerwienie ucha zewnętrznego i
środkowego.
Narząd przedsionkowo-ślimakowy
-
położenie: część skalista kości skroniowej
-
zawartość: struktury ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego
-
dzieli się na:
o
narząd słuchu (narząd ślimakowy): ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne
o
narząd równowagi (narząd przedsionkowy): ucho wewnętrzne
-
informacje przekazywane n. VIII do jąder ślimakowych i przedsionkowych w pniu mózgu
o
drogą słuchową i przedsionkową do ośrodków korowych
Ucho zewnętrzne
-
małżowina uszna
o
kształt: muszla
o
szkielet: chrzęstny
łączy się z chrząstką przewodu słuchowego
o
brzeg wolny: zaokrąglony, odgięty ku bokowi
poza: dolnym końcem
inaczej: obrąbek
o
płatek małżowinowy:
w dolnej części małżowiny
pozbawiony chrząstki
o
muszla małżowiny
część środkowa małżowiny
obszerne zagłębienie
przechodzi w przewód słuchowy wewnętrzny
o
skrawek
ogranicza muszlę od przodu
odstaje od powierzchni twarzy
zakrywa wejście do przewodu słuchowego zewnętrznego
o
barwa: różowa
bogato ukrwiona
uwidacznia się na niej sinica – w stanach patologicznych przy pogorszonym
utlenowaniu
o
mięśnie:
szczątkowe
poprzecznie prążkowane
przyczepiają się do małżowiny usznej
grupy:
• rozwieracze otworu słuchowego zewnętrznego
o
położenie: promieniście dookoła przewodu słuchowego
o
wymień: przedni, górny, tylny
• zwieracze otworu słuchowego zewnętrznego
o
położenie: boczna powierzchnia małżowiny usznej
należą do mięśni mimicznych twarzy
unerwienie: n. twarzowy
o
unaczynienie:
t. uszna tylna
o
unerwienie:
n. uszny wielki
n. potyliczny mniejszy
-
przewód słuchowy zewnętrzny
o
przewód słuchowy zewnętrzny chrzęstny
leży bocznie
długość: ok. 1/3 długości całego przewodu
tkanka: chrząstna
o
przewód słuchowy zewnętrzny kostny
leży przyśrodkowo
położenie: kość skroniowa
początek: otwór słuchowy zewnętrzny
koniec: bruzda bębenkowa
• przyczepia się do niej błona bębenkowa
o
klinicznie:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
125
wysłany skórą – gruczoły łojowe
• wydzielina: woskowina
o
zmieszana ze złuszczonym nabłonkiem
o
nagromadzenie: może prowadzić do zamknięcia przewodu
zwłaszcza: przy błonie bębenkowej
osłabienie słuchu
o
kształt:
wydłużona litera „S”
• przy przejściu części chrzęstnej w kostną
część chrzęstna – zagięta ku dołowi i przodowi
• aby obejrzeć we wzierniku usznym błonę bębenkową należy:
o
małżowinę wraz z częścią chrzęstną przewodu pociągnąć ku
górze i ku tyłowi
o
unaczynienie:
t. skroniowa powierzchowna
t. uszna głęboka (od t. szczękowej)
o
unerwienie:
n. przewodu słuchowego zewnętrznego (od n. uszno-skroniowy od V3)
gałąź uszna (od n. X)
• zaopatruje tylną i dolną ścianę przewodu
Ucho środkowe
-
błona bębenkowa
o
tkanka: łączna – tworzy błonę właściwą
pokryta nabłonkiem
• strona zewnętrzna: nabłonek płaski
o
przechodzi ze ścian przewodu słuchowego zewnętrznego
• powierzchnia wewnętrzna: błona śluzowa
o
wyściela jamę bębenkową
o
umocowanie: w bruździe bębenkowej
o
kształt: owalny
dłuższa średnica skierowana:
• od góry i przodu
• ku dołowi i tyłowi
o
ustawienie: skośne
tworzy kąt rozwarty ze ścianą tylną i górną przewodu słuchowego
tworzy kąt ostry z pozostałymi ścianami
o
oglądana przez wziernik uszny:
barwa: perłowoszara
zróżnicowana struktura
o
budowa
pępek
• zagłębienie
• pośrodku
prążek młoteczka
• biegnie ku górze od pępka
wyniosłość młoteczka:
• koniec prążka młoteczka
miejsca zrośnięcia błony bębenkowej z rękojeścią i wyrostkiem bocznym
młoteczka: pępek, prążek młoteczka, wyniosłość młoteczka
część wiotka błony bębenkowej
• leży powyżej pępka, prążka i wyniosłości
• nie ma błony włóknistej
część napięta
• pozostała, większa część błony bębenkowej
o
unaczynienie:
gałązki tętnicze zaopatrujące przewód słuchowy zewnętrzny
gałązki unaczyniające jamę bębenkową
o
unerwienie:
n. przewodu słuchowego zewnętrznego
gałązka uszna n. błędnego
o
klinicznie:
dzielimy błonę bębenkową na 4 kwadranty
• wyznaczone przez 2 linie przecinające się w pępku błony
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
126
o
jedna – biegnie wzdłuż rękojeści młoteczka
o
druga – prostopadle do rękojeści młoteczka
• wymień: górno-przedni, górny-tylny, dolno-przedni, dolno-tylny
• kosteczki słuchowe:
o
leżą:
przyśrodkowo od części wiotkiej
przyśrodkowo od kwadrantu górno-tylnego
w jamie bębenkowej
• nacięcie lecznicze błony bębenkowej – omijamy powyższe obszary
stożek świetlny
• widoczny przy oświetleniu od zewnątrz błony bębenkowej
• miejsce, w którym promienie padają prostopadle na błonę
bębenkową
• procesy chorobowe:
o
zniekształcenie lub brak stożka
-
jama bębenkowa
o
położenie: między błoną bębenkową a uchem wewnętrznym
o
ściany:
kostna
• inaczej: błędnikowa
• od strony przyśrodkowej
• wzgórek
• okienko ślimaka:
o
do tyłu i ku dołowi od wzgórka
• błona bębenkowa wtórna
o
zamyka okienko ślimaka
• okienko przedsionka:
o
powyżej wzgórka
o
powyżej biegnie n. twarzowy
tworzy wyniosłość n. twarzowego
• wyniosłość kanału półkolistego bocznego
o
znajduje się pod wyniosłością n. twarzowego
boczna
• inaczej: błoniasta
• błona bębenkowa
• zachyłek nadbębenkowy
o
znajduje się powyżej błony bębenkowej
tylna
• inaczej: sutkowa
• przechodzi w jamę sutkową i komórki sutkowe
o
ku tyłowi
• przylega do zatoki esowatej opony twardej
o
(znaczenie kliniczne)
górna
• inaczej: pokrywkowa
• utworzona przez: cienką kość
o
oddziela:
jamę bębenkową
od opony twardej dołu środkowego czaszki
przednia
• inaczej: szyjno-tętnicza
• utworzona prze: kanał tętnicy szyjnej
• ujście bębenkowe trąbki słuchowej:
o
w górnej części
dolna
• inaczej: szyjno-żylna
• oddziela jamę bębenkową od dołu ż. szyjnej
o
[zawartość: ż. szyjna wewnętrzna]
• odpowiada: dolnej powierzchni piramidy
• graniczy: z boczną częścią dołu szyjnego
o
[zawartość: górna część opuszki ż. szyjnej wewnętrznej]
o
błona śluzowa:
unerwienie:
• n. bębenkowy (od n. IX)
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
127
• nn. szyjno-bębenkowe (nn. współczulne)
-
kosteczki słuchowe
o
funkcja: przenoszą drgania błony bębenkowej na przestrzenie płynowe ucha
wewnętrznego
o
wymień:
młoteczek
• kształt: maczuga
• części:
o
rękojeść
zrośnięta z błoną bębenkową
o
wyrostek boczny młoteczka
zrośnięty z błoną bębenkową
o
głowa młoteczka:
tworzy staw kowadełkowo-młoteczkowy
• z trzonem kowadełka
kowadełko
• części:
o
trzon
o
odnogi:
długa
• tworzy staw kowadełkowo-strzemiączkowy
o
z głową strzemiączka
krótka
odchodzą od trzonu
strzemiączko
• części:
o
głowa
o
odnogi:
przednia
tylna
o
podstawa strzemiączka:
łączy odnogi
zamyka okienko przedsionka
• wraz z otaczającym je więzadłem
pierścieniowatym strzemiączka
o
więzadło umożliwia ruchy
strzemiączka w okienku
wywołuje drgania płynu
[znajduje się w uchu
wewnętrznym]
• błona strzemiączkowa:
o
rozpięta między odnogami i podstawą strzemiączka
o
umocowanie:
do ścian jamy bębenkowej
• więzadła dochodzące do młoteczka:
o
więzadło młoteczka przednia
o
więzadło młoteczka boczne
o
więzadło młoteczka górne
• więzadła dochodzące do kowadełka:
o
więzadło kowadełka górne
o
więzadło kowadełka dolne
o
ruchy kosteczek:
modulowane przez 2 mięśnie:
• m. napinacz błony bębenkowej
o
położenie: kanał mięśniowo-trąbkowy
o
w jamie bębenkowej – jego ścięgno zagina się pod kątem
prostym – wokół wyrostka ślimakowatego
o
przyczepia się do szyjki młoteczka
o
czynność:
pociąga młoteczek z błoną bębenkową do wewnątrz
• zwiększa napięcie błony bębenkowej
o
unerwienie: n. skrzydłowy przyśrodkowy (od V3)
• m. strzemiączkowy
o
PP: wyniosłość piramidowa
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
128
na tylnej ścianie jamy bębenkowej
o
PK: głowa strzemiączka
o
CZ:
ogranicza ruchy strzemiączka w okienku
przedsionka
zmniejsza amplitudę drgań układu kosteczek
o
N: n. twarzowy
porażenie: nadwrażliwość na dźwieki
o
kliniczne
otoskleroza
• zmiany zwyrodnieniowe więzadła pierścieniowatego strzemiączka
• objawy: znaczne przytępienie słuchu
o
jeśli proces chorobowy obejmie okienko ślimaka – całkowita
utrata
uszkodzenie kosteczek słuchowych:
• osłabienie słuchu
o
niecałkowite
dzięki: zachowaniu przewodnictwa kostnego
o
dźwięki dochodzą do narządu spiralnego
droga powietrzna
• przewód słuchowy zewnętrzny
• błona bębenkowa
• kosteczki słuchowe
• podstawa strzemiączka
• przychłonka w przedsionku
• przychłonka w schodach bębenka
• drgania powodują faliste ruchy przychłonki
o
przenoszą się na ściany przewodu ślimakowego
pobudzają narząd spiralny
droga kostna
• mała rola
-
trąbka słuchowa
o
długość: 4 cm
o
łączy: część nosowa gardła z uchem środkowym
o
ujścia:
bębenkowe
gardłowe
o
przebieg:
skośnie
część kostna
• biegnie w półkanale trąbki słuchowej
• przechodzi w część chrzęstną
o
ku przodowi i przyśrodkowo
• 1/3 trąbki
część chrzęstna
• 2/3 trąbki
• miejsce przyczepu m. napinacza podniebienia
o
skurcz: otwiera światło – przy połykaniu
-
przestrzenie powietrzne:
o
komórki sutkowe
łączą się z jamą sutkową
• przez jamą bębenkową
o
także w innych kościach otaczających jamę sutkową
komórki pokrywki
komórki łuskowe
komórki bębenkowe
komórki trąbkowe
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
129
ĆWICZENIE 22 – Części składowe ucha wewnętrznego, ich budowa i czynność. Droga słuchowa i
przedsionkowa. Nerw twarzowy i przedsionkowo ślimakowy. Unaczynienie i unerwieni ucha
wewnętrznego.
Ucho wewnętrzne:
-
błędnik kostny
o
funkcja: obudowuje błędnik błoniasty
o
budowa:
przedsionek
• położenie: między dnem przewodu słuchowego wewnętrznego a
jamą bębenkową
• posiada 2 zachyłki:
o
woreczek
o
łagiewka
o
leżą w nich części błędnika błoniastego
• okienko przedsionka:
o
w bocznej ścianie przedsionka
• okienko ślimaka:
o
w bocznej ścianie przedsionka
o
leży ku tyłowi i dołowi
• otwory prowadzące do kanałów półkolistych
o
ilość: 5
o
położenie: w części tylnej przedsionka
kanały półkoliste
• leżą w trzech prostopadłych płaszczyznach
• wymień:
o
przedni
ustawiony w płaszczyźnie pionowej
płaszczyzna kanału przedniego
• prostopadła do osi długiej części skalistej
kości skroniowej
• tworzy wyniosłość łukowatą
o
na przedniej powierzchni części
skalistej kości skroniowej
o
tylny
j/w
płaszczyzna kanału tylnego
• równoległa do długiej osi części skalistej
o
boczny
ustawiony w płaszczyźnie poziomej
• (przy silnym zgięciu głowy ku przodowi
widoczny w bocznej ścianie jamy bębenkowej:
• wyniosłość kanału półkolistego bocznego
• kończą się:
o
bańką kostną
o
odnogą kostną
• ujście:
o
kanał półkolisty przedni i tylny:
do przedsionka
przez odnogę kostną wspólną
ślimak
• spiralny kanał – wewnątrz
o
tworzy 2,5 zawoju
zawoje owijają się wokół kostnego wrzecionka
• tworzy oś długą ślimaka
• kanały podłużne wrzecionka:
o
wewnątrz ślimaka
o
zawierają n. ślimakowy
• blaszka spiralna kostna
o
odchodzi od wrzecionka do światła kanału spiralnego
o
dzieli kanał na 2 piętra:
schody bębenka
• łączą się z okienkiem ślimaka
schody przedsionka
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
130
• łączą się z okienkiem przedsionka
• błona podstawna
o
inaczej: blaszka spiralna błoniasta
o
uzupełnia podział na schody bębenka i przedsionka
• podstawa ślimaka:
o
skierowana do przewodu słuchowego wewnętrznego
• osklepek ślimaka
o
skierowany w stronę przeciwną
-
błędnik błoniasty – wewnątrz błędnika kostnego
o
błędnik przedsionkowy:
woreczek
łagiewka
• znajdują się w przedsionku kostnym
• plamki
o
powierzchnie pokryte: nabłonkiem zawierającym komórki
włoskowate zmysłowo-nabłonkowe
o
plamka łagiewki:
płaszczyzna pozioma
wymiary: 2 x 3 mm
o
plamka woreczka:
ustawiona pionowo
mniejsze wymiary
o
błona kamyczkowa
pokrywa nabłonek plamek
galaretowata
zawiera kamyczki błęnikowe
wpuklają się do niej włoski komórek zmysłowo-
nabłonkowych
• ich podrażnienie wskutek zmieniającego się
obciążenia przez kamyczki informuje o
położeniu głowy
• przewód łączący:
o
biegnie od woreczka do przewodu ślimakowego
• przewód łagiewkowo-woreczkowy
o
łączy łagiewkę z woreczkiem
o
odchodzi od niego przewód śródchłonki
biegnie w kostnym wodociągu przedsionka
wychodzi na powierzchnię tylną części skalistej
tworzy worek śródchłonki
• twarde, płaskie rozszerzenie
• między blaszkami opony twardej
przewody półkoliste
• położenie: wewnątrz kanałów półkolistnych kostnych
• zajmują niewielką część ich przekroju
• kończą się bańkami błoniastymi
o
położone w bańkach kostnych
o
grzebienie bańkowe – znajdują się w nich
ustawione prostopadle do płaszczyzny przewodu
półkolistego
zawierają komórki zmysłowo-nabłonkowe z
rzęskami – zatopione w galaretowatym osklepku
nie mają kamyczków błędnikowych
receptor przyspieszenia kątowego [k n-z]
• śródchłonka przemieszcza się w kanałach
półkolistych pod wpływem zmian położenia
głowy
• śródchłonka przesuwa osklepek w stosunku
do kanału półkolistego
• zagina włoski komórek nerwowo-
zmysłowych
o
przekazują informację do n.
przedsionkowego
narząd równowagi
o
błędnik ślimakowy:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
131
przewód ślimakowy
• znajduje się wewnątrz ślimaka kostnego
o
między schodami przedsionka a schodami bębenka
• kształt: trójkąt
o
ściana zewnętrzna – zrośnięta z okostną kanału spiralnego
ślimaka
prążek naczyniowy
• znajduje się w ścianie zewnętrznej
• wytwarza śródchłonkę
o
ściana przedsionkowa
sąsiaduje ze schodami przedsionka
wyścielona błoną przedsionkową
o
ściana bębenkowa
tworzy podstawę trójkąta
przedłużenie blaszki spiralnej kostnej
budowa:
• błona podstawna
o
oddziela śródchłonkę przewody
ślimakowego od przychłonki
schodów bębekowa
• narząd spiralny Cortiego
o
położenie: w przewodzie ślimakowym; na błonie spiralnej
o
budowa:
komórki włoskowate wewnętrzne i zewnętrzne
• pobudzane przez drgania płynów i błony
podstawnej
o
blaszka spiralna kostna i przewód ślimakowy – dzięki nim w
przekroju poprzecznym zwojów ślimaka widoczne są
całkowicie oddzielone od siebie trzy przestrzenie:
schody bębenka
schody ślimaka
światło przewodu ślimakowego
• inaczej: schody środkowe
o
osklepek ślimaka
światło schodów przedsionka łączy się tu ze
światłem schodów bębenka
• przez szparę osklepka
• „droga dźwieku”
o
zmiany ciśnienia w przewodzie słuchowym zewnętrznym
o
drgania błony bębenkowej
o
przenoszone przez układ kosteczek słuchowych ucha
środkowego
o
na przychłonkę schodów przedsionka
o
na schody środkowe
o
na schody bębenkowa
o
wędrują wzdłuż sprężystej błony podstawnej
na niej spoczywa narząd spiralny Cortiego
o
unaczynienie:
t. błędnikowa (od t. podstawnej)
t. dolna przednia móżdżku
naczynia żylne przewodu słuchowego wewnętrznego
brak naczyń chłonnych
-
przestrzeń przychłonkowa
o
między błędnikiem kostnym a błoniastym
o
wypełniona przychłonką
-
przestrzeń śródchłonkowa
o
wewnątrz błędnika błoniastego
o
wypełniona śródchłonką
Zwoje i jądra nerwu przedsionkowo-ślimakowego
Zwój przedsionkowy i jądra przedsionkowe
-
komórki nerwowo-zmysłowe plamki i grzebieni kanałów półkolistych tworzą synapsy z
wypustkami komórek dwubiegunowych zwoju przedsionkowego
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
132
o
zwój: położenie – w dnie przewodu słuchowego wewnętrznego
o
aksony tworzą część przedsionkową n. przedsionkowo-ślimakowego – n.
przedsionkowy
prowadzą informację do jąder przedsionkowych
• znajdują się w polu przedsionkowym dna komory czwartej
• j. przedsionkowe dolne, przyśrodkowe, boczne i górne
• mają połączenia z innymi strukturami ośrodkowego układu
nerwowego:
o
droga przedsionkowo-rdzeniowa
do komórek ruchowych rdzenia kręgowego
zawiera włókna skrzyżowane i nieskrzyżowane
rola w utrzymani postawy ciała
• kontrola mięśni antygrawitacyjnych
o
droga przedsionkowo-podłużna
do pęczka podłużnego przyśrodkowego
zawiera włókna zdążające do jąder pnia móżgu
• kierują ruchami mm. gałek ocznych
o
droga przedsionkowo-móżdżkowa
do móżdżku
przebiega w konarze dolnym móżdżku
kończy się w płacie grudkowo-kłaczkowym iw
robaku
o
droga przedsionkowo-wzgórzowa
do wzgórza
do jądra brzusznego tylnego dolnego
dalej do kory mózgu znajdującej się bezpośrednio
za pierwszorzędową korą czuciową w płacie
ciemieniowym
-
kliniczne:
o
zawroty głowy:
podrażnienie układu przedsionkowego i jego ośrodkowych połączeń
• objawy:
o
pacjentowi wydaje się, że otoczenie kręci się wokół niego
lub że on sam obraca się wokół własnej osi
• skutek:
o
nudności
o
tendencje do padania
przy uszkodzeniu móżdżku
Zwój spiralny i jądra ślimkowe
-
zwój spiralny
o
położenie: wrzecionko kostne ślimaka
o
zawiera: komórki dwubiegunowe
dendryty tworzą synapsy z komórkami włoskowatymi narządy spiralnego
aksony – część ślimakowa – n. ślimakowy – wędrują do jąder ślimakowych:
brzusznego i grzbietowego
• leżą po tej samej stronie
z jąder wychodzą aksony drugiego neurony drogi wzrokowej
• przesyłają informację do wzgórków dolnych pokrywy
-
ciało czworoboczne:
o
utworzone przez aksony zdążające do wzgórka strony przeciwległej, przechodzące
na drugą stroną na granicy mostu i rdzenia przedłużonego
-
wstęga boczna do wzgórka dolnego
-
do ciała kolankowatego przyśrodkowego
o
wzgórze jądro słuchowe
-
przez promienistość słuchową do pierwszorzędowej kory słuchowej
o
w zakrętach skroniowych poprzecznych
w głębi bruzdy bocznej
pola 41, 42 Brodmana
-
krzyżuje się na wielu poziomach
-
przełącza się na kolejne neurony w ośrodkach pnia mózgu (jądra ciała czworobocznego,
jądra górne oliwki i jądra wstęgi bocznej)
o
dzięki temu informacje drogą słuchową dochodzą do obu uszu
-
neurony:
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)
Anatomia – Głowa i Szyja
Anatomia – Głowa i Szyja- 2006-06-16 - 17:43
133
o
I – zlokalizowany w zwoju spiralnym
o
II – w jądrach ślimakowych
o
III – jądrach ciała czworobcznego, jądrach wstęgi bocznej, jądrze górnym oliwki lub
jądrze wzgórka dolnego
o
IV – ciało kolankowate przyśrodkowe
-
kliniczne:
o
jednostronna głuchota:
uszkodzenie lewego lub prawego ucha
części ślimakowej n. VIII
jąder ślimakowych
o
jednostronne uszkodzenie drogi słuchowej powyżej jąder ślimakowych
nie powoduje głuchoty
zaburzenia lokalizacji dźwięków
szum w uszach
częściowa utrata słuchu w zakresie niektórych częstotliwości
Nerw przedsionkowo-ślimakowy
-
części:
o
przedsionkowa
początek: zwój przedsionka
• na dnie przewodu słuchowego wewnętrznego
dendryty komórek dwubiegunowych zwoju przedsionka
• zdążają do komórek zmysłowych
o
w plamkach woreczka i łagiewki
o
w grzebieniach kanałów półkolistych
o
ślimakowa
początek: zwój spiralny
• w kanale wrzecionka
dendryty komórek dwubiegunowych zwoju spiralnego
• dochodzą do komórek zmysłowych:
o
narządu spiralnego Cortiego przewodu ślimakowego
-
aksony komórek zwoju spiralnego i zwoju przedsionka
o
przechodzą przez przewód słuchowy wewnętrzny
o
wychodzą z mózgowia w kącie móżdżkowo-mostowym
o
dochodzą do pnia mózgu
o
kończą się w jądrach ślimakowych i przedsionkowych
-
przewodzi bodźce słuchowego oraz równowagi z receptorów
o
znajdują się w uchu wewnętrznym
Maciej Tomczak
(czama@tlen.pl)