•

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Wprowadzenie

Pojmowanie

międzynarodowej

integracji

gospodarczej jako procesu pociąga za sobą konieczność
określenia jego etapów, zwanych również w literaturze
formami lub stopniami integracji.

strefa wolnego handlu,
unia celna,

wspólny rynek,

unia gospodarcza i walutowa,
unia polityczna.

Schematyczne pogłębianie się procesów integracyjnych
od form najniższych do najbardziej zaawansowanych
przedstawiono w tabeli 1.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Tabela 1. Etapy międzynarodowej integracji gospodarczej

Cechy

Etapy

integracji

Likwidacja ceł

i ograniczeń

ilościowych

w obrotach

handlowych

między

państwami

członkowskimi

Wspólna

zewnętrzna

taryfa celna

i polityka

handlowa

Swobodny

przepływ

usług

i czynników

produkcji

Wspólna

polityka

gospodarcza

i monetarna

Pełna

koordynacja

polityki

wewnętrznej,

zagranicznej

oraz obronnej

Strefa

wolnego

handlu

Unia celna

Wspólny

rynek

Unia

gospodarcza

i walutowa

Unia

polityczna

- cecha występuje

    Strefa  wolnego  handlu  polega  na  likwidacji  ceł,
barier i ograniczeń ilościowych w obrotach handlowych
pomiędzy  państwami  członkowskich,  z  równoczesnym
zachowaniem  przez  nie  pełnej  autonomii  w  zakresie
polityki  celnej  i  handlowej  z  krajami  trzecimi.
W praktyce powoduje to, że odmiennie (preferencyjnie)

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

traktowane są towary pochodzące z państw tworzących
strefę wolnego handlu, a inaczej wprowadzane spoza tej
strefy (W

ILK

2005, s. 25). Działania takie możliwe są

dzięki zastosowaniu tzw. świadectw pochodzenia, które
określają,  w  jakim  kraju  został  wytworzony  dany
produkt.  Jeżeli  na  terenie  strefy  wolnego  handlu,  to
podlega  on  swobodnej  wymianie,  natomiast,  jeśli  na
terenie  państw  trzecich,  to  przy  przekraczaniu  granicy
pomiędzy krajami członkowskimi na towar ten nakłada
się dodatkowe cła (C

ZARCZYŃSKA

, Ś

LEDZIEWSKA

2007,

s. 6).
    Unia  celna  związana  jest  z  tym,  że  jej  członkowie
likwidują  cła  i  bariery  w  przepływie  towarów  i  usług
pomiędzy  krajami  należącymi  do  ugrupowania,
wprowadzając  równocześnie  wspólną,  zewnętrzną
taryfę  celną  oraz  ujednolicając  politykę  handlową
wobec  krajów  trzecich  (M

AKAĆ

2001, s. 18). Etap ten

oznacza utratę pewnej suwerenności, gdyż państwa
należące do unii nie mogą prowadzić samodzielnej
polityki handlowej (wszelkie decyzje, które jej dotyczą
są podejmowane wspólnie). Stanowi to jednak niewielki

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

koszt  w  porównaniu  z  tym,  co  można  zyskać.  Po
pierwsze  są  to  ułatwienia  w  wymianie  handlowej
pomiędzy  członkami  unii,  ale  przede  wszystkim
uzyskanie  silnej  pozycji  przetargowej  na  arenie
międzynarodowej.
    Wspólny  rynek  jest  kolejną,  wyższą  formą
integracji  łączącą  elementy  unii  celnej  ze  swobodnym
przepływem  czynników  produkcji.  W  praktyce
sprowadza  się  to  do  tego,  że  partnerzy  zapewniają
wolny przepływ nie tylko towarów i usług, ale również
kapitałów  i  siły  roboczej  (A

DAMCZUK

, A

DAMCZYK

2006, s. 295; W

ILK

2005, s. 27).

    W  literaturze  przedmiotu  nie  ma  jednoznaczności
odnośnie  terminologii  dotyczącej  następnego  etapu,
którym jest unia gospodarcza i walutowa. Często można
spotkać się z podziałem tego szczebla integracji na dwa
elementy składowe: unię gospodarczą (ekonomiczną) –
rozumianą  jako  integrację  w  sferze  realnej  oraz
uzupełniającą ją unię walutową (monetarną).
    Według  A.  Makacia  unia  gospodarcza  zawiera
wszystkie  cechy  dotychczasowych  form  integracji

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

(strefy  wolnego  handlu,  unii  celnej,  wspólnego  rynku),
a  ponadto  wzbogacona  jest  o  pełną  koordynację  lub
unifikacją różnych dziedzin polityki ekonomicznej oraz
ustawodawstwa  gospodarczego.  Etap  ten  wiąże  się
także  z  utworzeniem  instytucji  o  ponadpaństwowych
kompetencjach,

sprawujących

władzę

w poszczególnych dziedzinach gospodarki (M

AKAĆ

2001, s. 18).
Jeżeli

w ramach tak funkcjonującej unii

gospodarczej  ma  miejsce  koordynacja  bądź  unifikacja
polityki  walutowej  (wspólny  bank  centralny,  wspólna
waluta  itp),  czyli  utworzenie  unii  walutowej,  można
stwierdzić,  iż  mamy  do  czynienia,  z  tzw.  unią
gospodarczą  i  walutową  lub  jak  często  się  ją  określa,
pełną  unią  gospodarczą  (W

ĄDOŁOWSKA

2003, s. 24;

ILK

2005, s. 27).

Unię

ekonomiczną

monetarną

wyraźnie

rozgranicza również W. Molle wyróżniając trzy
przejawy integracji polityki ekonomicznej (B

UKOWSKI

2007b, s. 24- 25):

unię ekonomiczną, która łączy w sobie cechy

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

wspólnego rynku z wysokim stopniem koordynacji
i unifikacji najistotniejszych dziedzin polityki
gospodarczej,

unię  monetarną,  polegającą  na  powiązaniu  walut
krajów  członkowskich  za  pomocą  nieodwołalnie
sztywnych  kursów  walutowych  (zachowując  ich
pełną  wymienialność)  lub  też  na  pojawieniu  się
wspólnej waluty,

unię ekonomiczną i monetarną, łączącą w sobie cechy
dwóch poprzednich,
a dodatkowo znaczny stopień spójności polityki
makroekonomicznej i budżetowej.

Podobne poglądy oraz aparat pojęciowy prezentuje
P.

Bożyk, wyróżniając unię monetarną oraz

charakteryzującą  się  znacznie  od  niej  szerszym
zakresem  koordynacji  polityki  gospodarczej,  unię
ekonomiczną (Bożyk 2003, s. 39).
     Unia monetarna (walutowa), stanowi według niego
kolejny  po  wolnym  rynku  etap  międzynarodowej
integracji  gospodarczej,  który  obejmuje  ujednolicenie

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

polityki pieniężnej ugrupowania. W literaturze często
spotyka się następujący podział form integracji
monetarnej (B

UKOWSKI

2007b, s. 25):

unia kursowa – kursy walutowe między uczestnikami

są nieodwołalnie usztywnione, ale polityka monetarna
nie musi być koordynowana,

pseudounia kursowa – występuje usztywnienie

kursów walutowych oraz swoboda przepływu
kapitału, kraje są zaś zobowiązane do koordynacji
polityk monetarnych,

integracja monetarna – obejmuje nieodwołalne

usztywnienie kursów walutowych
i  brak  marży  wahań,  pełną  wymienialność  walut,
swobodę  przepływu  kapitału,  a  także  integrację
rynków finansowych i wspólna politykę monetarną,

unia monetarna – równoznaczna jest z pełną

integracja  monetarną  i  oznacza  wprowadzenie
jednolitej  waluty,  utworzenie  wspólnego  banku
centralnego  oraz  prowadzenie  jednolitej  polityki
monetarnej.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Unia ekonomiczna jest z kolei pojęciem

obszerniejszym,  z  którym  mamy  do  czynienia,  gdy
w ramach obszaru integracyjnego wszystkie ważniejsze
dziedziny  polityki  ekonomicznej  (m.in.  polityka  rolna,
przemysłowa, walutowa, fiskalna, socjalna itp.)  zostały
objęte  wspólną  lub  wysoce  skoordynowaną  polityką,
realizowaną przez ponadpaństwowe instytucje i organy,
a  ponadto  wprowadzona  została  wspólna  waluta.  Ze
względu  na  to,  że  jej  elementem  składowym  jest  unia
monetarna,  nazywana  jest  również  unią  ekonomiczno-
walutową (L

ATOSZEK

2007, s. 30).

Rozszerzenie unii gospodarczej i walutowej o sferę

polityki, stanowi z kolei drogę ku unii politycznej,
polegającej na pełnej unifikacji podstawowych dziedzin
polityki wewnętrznej, zagranicznej oraz obronnej,
a

także

powołaniu

organów

ustawodawczych

i wykonawczych o kompetencjach ponadpaństwowych
(C

ZARCZYŃSKA

, Ś

LEDZIEWSKA

2007, s. 12). Integracja

polityczna  jest  traktowana  jako  efekt  integracji
gospodarczej,  ale  również  na  pewnym  wyższym  etapie
rozwoju  procesów  integracyjnych,  jako  jej  niezbędny

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

warunek (B

UKOWSKI

2007b, s. 23).

Makroekonomiczne warunki uczestnictwa w unii

gospodarczej i walutowej

W Traktacie o Unii Europejskiej podpisanym

7  lutego  1992  r.  w  Maastricht,  określono  zestaw
makroekonomicznych  wskaźników,  których  realizacja
decyduje  o  możliwości  przystąpienia  danego  państwa
do  unii  gospodarczej  i  walutowej.  Warunki  te  to  tzw.
nominalne  kryteria  konwergencji  (zbieżności)  będące
podstawą fiskalnej i monetarnej polityki każdego kraju

Schematyczne zestawienie kryteriów konwergencji
zaprezentowano na rysunku 1.

Kryteria konwergencji zawarte zostały w art. 104c i 109j Traktatu z Maastricht oraz w dwóch protokołach

będących załącznikami do Traktatu z Maastricht (Protokół w sprawie kryteriów konwergencji oraz Protokół w
sprawie procedury dotyczącej nadmiernego deficytu) (Integracja Polski…2005, s. 9; Traktat o Unii Europejskiej
1992, s. 16, 25).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 1. Ekonomiczne kryteria konwergencji wg Traktatu z Maastricht.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie D

OMAGAŁA

2008, s. 249.

Podstawowym celem ustalenia ekonomicznych

kryteriów konwergencji (w tym również ich wartości
referencyjnych) było doprowadzenie do osiągnięcia
wysokiego

stopnia

stabilności i podobieństwa

gospodarek krajów aspirujących do unii gospodarczej
i walutowej, a przez to zapewnienie warunków
sprzyjających

jej

sprawnemu

funkcjonowaniu

IÓŁKOWSKA

RZEMIŃSKA

2008, s. 249). Realizacja

NOMINALNE KRYTERIA KONWERGENCJI

MONETARNE

FISKALNE

Stabilność cen

Stabilność stóp
procentowych

Niska zmienność
kursu walutowego

Stabilne finanse

publiczne
(ograniczenie długu
publicznego oraz
deficytu budżetowego)

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

kryteriów zbieżności stała się więc wyznacznikiem,
a równocześnie potwierdzeniem dojrzałości i gotowości
danego państwa do uczestnictwa w obszarze
jednowalutowym.

Kryteria konwergencji, mimo iż zazwyczaj

wyliczane osobno, w rzeczywistości są ze sobą ściśle
powiązane (O

RŁOWSKI

1998, s. 163). Podkreśla się, że

stanowią one integralną i spójną całość, w związku
z czym powinny być spełnione jednocześnie, bez brania
pod uwagę hierarchii w zakresie ich ważności (B

ĄK

2008,  s.  23).  Szczególny  nacisk  kładzie  się  również  na
konieczność  ich  rygorystycznego  interpretowania
i stosowania, gdyż tylko to zagwarantuje, że członkami
unii  gospodarczej  i  walutowej  staną  się  państwa,
w  których  panują  warunki  sprzyjające  utrzymaniu
stabilności  cen  i  spójności  całego  obszaru  (Raport
o konwergencji Maj 2008, s. 7).

Zgodnie z założeniami Traktatu z Maastricht

Komisja Europejska oraz Europejski Bank Centralny,
co dwa lata lub na życzenie zainteresowanych państw
opracowują tzw. Raporty o Konwergencji, będące oceną

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

przygotowania

gospodarki

danego

kraju

uczestnictwa w unii gospodarczej i walutowej

(Traktat

o Unii Europejskiej 1992, s. 26). Na tej podstawie Rada
Europejska  decyduje,  czy  państwo  jest  gotowe,  a  tym
samym czy spełnia wszystkie warunki, aby wprowadzić
wspólną,  europejską  walutę.  Należy  przy  tym
zaznaczyć,  że  pod  uwagę  bierze  się  nie  tylko
osiągnięcie  wartości  referencyjnych  ustalonych  dla
poszczególnych  kryteriów,  co  jest  warunkiem
koniecznym,

ale

przede

wszystkim

trwałość

konwergencji ekonomicznej (B

ĄK

2008, s. 23).

Zagadnienie  to  jest  niezwykle  ważne,  bowiem
wypracowanie  odpowiedniego  stopnia  zbieżności
wskaźników makroekonomicznych, a przede wszystkim
prowadzenie  polityki  gospodarczej  służącej  utrzymaniu
ich na wymaganym poziomie jest sprawą kluczową dla
prawidłowego  funkcjonowania  unii  gospodarczej
i walutowej (K

UBIN

2007, s. 139).

Obowiązek ten określony został w art. 109k Traktatu z Maastricht.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Realizacja ekonomicznych kryteriów zbieżności

przez Polskę

Fiskalne kryteria zbieżności

Polskie finanse publiczne charakteryzują się

trwałym deficytem, przy czym nierównowaga fiskalna
występuje

również

warunkach

szczytowej

koniunktury.  Wprawdzie  w  ciągu  ostatnich  kilku  lat
ujemne  saldo  budżetu  podlegało  stopniowemu
ograniczeniu,  to  jednak  w  2008  r.  tendencja  ta  została
zatrzymana.  Kształtowanie  się  wysokości  deficytu
sektora finansów publicznych w Polsce w latach 1999-
2008 zaprezentowano na rysunku 2.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 2. Deficyt budżetowy w Polsce w latach 1999-2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (28.04.2009).

W latach 1999-2003 występował stały wzrost

wysokości  deficytu  budżetowego  w  relacji  do  PKB
(wyjątek  stanowi  rok  2002,  gdy  został  on  zmniejszony
o  0,1  pkt.  proc),  wynoszący  średnio  1,4  pkt.  proc.
rocznie.  Największy  jego  przyrost  odnotowano  na
przełomie lat 2000/2001, kiedy to uległ on zwiększeniu
o 2,1 pkt. proc., czyli około 17,5 mld zł (Aneks tab. 1).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

W całym okresie 1999-2003 deficyt budżetowy pogłębił
się z -2,3% PKB w 1999 r. do -6,3% PKB w roku 2003,
a więc o 4,0 pkt. proc. Począwszy od 2003 r. tendencja
ta odwróciła się i deficyt zmniejszał się z roku na rok,
przy  czym  spadek  ten  wyniósł  odpowiednio:  0,6  pkt.
proc. w 2004 r., 1,4 pkt. proc. w 2005 r., 0,4 pkt. proc.
w 2006 r. oraz 2,0 pkt. proc. w roku 2007. Ogólnie na
przestrzeni  lat  2003-2007  ujemne  saldo  budżetu
w  stosunku  do  PKB  zostało  zmniejszone  o  4,4  pkt.
proc.,  czyli  30,6  mld  zł  (Aneks  tab.  1).  W  2008  r.
odnotowano  gwałtowny  wzrost  deficytu  sektora
finansów  publicznych,  przy  czym  jego  wysokość
wyniosła  -3,9%  PKB  (osiągając  tym  samym  poziom
z  2006  r.)  i  była  o  2,0  pkt.  proc.  wyższa  niż  w  roku
poprzednim.

Przez większość analizowanego okresu, w latach

2001-2006  oraz  w  roku  2008  deficyt  budżetowy
w  Polsce  przekraczał  wartość  referencyjną  (w  2000  r.
ukształtował  się  on  dokładnie  na  poziomie  3%  PKB),
przy czym największą rozbieżność, wynoszącą 3,3 pkt.
proc.  zauważono  w  2003  r.  Ze  względu  na  problemy

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

zakresie

utrzymania

stabilności

finansów

publicznych, decyzją Rady Unii Europejskiej, od 5 lipca
2004  r.  Polska  objęta  została  procedurą  nadmiernego
deficytu, w ramach której podkreślono konieczność jego
zmniejszenia  oraz  podjęcia  działań  w  zakresie
uporządkowania sytuacji budżetowej. W 2007 r. deficyt
uległ ograniczeniu do poziomu  -1,9% PKB, kształtując
się  tym  samym  poniżej  wartości  odniesienia,  zaś
postępy  w  zakresie  jego  redukcji  pozwoliły  na
uchylenie  8  lipca  2008  r.  procedury  nadmiernego
deficytu.  Tendencja  spadkowa  nie  została  jednak
utrzymała,  a  odnotowany  w  2008  r.  wysoki  poziom
wskaźnika  oznaczał,  że  Polska  ponownie  nie  spełniła
tego kryterium konwergencji.

W całym analizowanym okresie średni poziom

deficytu  budżetowego  w  strefie  euro  oraz  w  krajach
Europy  Środkowej  i  Wschodniej  (wyjątek  stanowi  rok
1999)  był  dużo  niższy  niż  w  Polsce,  przy  czym  o  ile
w  ciągu  ostatnich  kilku  lat  rozpiętość  ta  została
wyraźnie  ograniczona,  to  w  2008  r.  uległa  ona
niewielkiemu zwiększeniu (rys. 3).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 3. Deficyt budżetowy w Polsce, krajach Europy Środkowej i Wschodniej
(wartość średnia) oraz strefie euro w latach 1999-2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (28.04.2009).

Począwszy od 2000 r. zmiany wysokości deficytu

budżetowego w strefie euro charakteryzowały się
tendencją zbliżoną, do tych, które występowały

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

w  Polsce,  jednak  jego  poziom  w  krajach  unii
gospodarczej  i  walutowej  był  średnio  o  2,5  pkt.  proc.
niższy. Największą rozbieżność pomiędzy omawianymi
wielkościami,  wynoszącą  ponad  3,0  pkt.  proc.
odnotowano w okresie 2000-2001 oraz w roku 2003, po
czym  różnica  ta  zmalała,  do  1,3  pkt.  proc.  w  2007  r.
oraz  2,0  pkt.  proc.  w  roku  2008.  Na  przestrzeni
badanych  lat  zmniejszeniu  uległa  także  rozpiętość
pomiędzy ujemnym saldem budżetu w Polsce i nowych
państwach  członkowskich,  z  maksymalnych  4,3  pkt.
proc.  w  2004  r.  do  1,2  pkt.  proc.  cztery  lata  później
(w  2007  r.  różnica  ta  była  równa  1,0  pkt.  proc.).
Ogólnie,  w  latach  2000-2008  deficyt  budżetowy
w  relacji  do  PKB  wynosił  w  Polsce  średnio  o  2,3  pkt.
proc. więcej niż w pozostałych krajach akcesyjnych.

Wysokość deficytu sektora finansów publicznych

w  poszczególnych  państwach  Europy  Środkowej
i  Wschodniej  była  w  badanym  okresie  dość  mocno
zróżnicowana,  przy  czym  w  większości  krajów  jego
poziom uległ do 2007 r. znaczącej redukcji (Aneks tab.
2).  Mimo  poprawy,  państwem  borykającym  się  ze

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

znaczną nierównowagą fiskalną są Węgry, gdzie deficyt
budżetowy stale przekracza dopuszczalny próg 3%
PKB. Z kolei Polska i Czechy, w których ujemne saldo
budżetu

przewyższało

niedawna

wartość

referencyjną, uzyskały w 2007 r. wskaźniki kształtujące
się  poniżej  wielkości  granicznej.  Pozostałe  kraje
z  pewnym  zapasem  spełniały  omawiany  wymóg
fiskalny, przy czym Bułgaria i Estonia przez większość
analizowanych  lat  odnotowywały  regularne  nadwyżki
budżetowe. Istotne zmiany w zakresie kształtowania się
deficytu  budżetowego  przyniósł  rok  2008,  kiedy  to  we
wszystkich  nowych  państwach  członkowskich,  za
wyjątkiem  Bułgarii  i  Węgier,  nastąpiło  jego  wyraźne
pogłębienie.  Poziom  deficytu  sektora  finansów
publicznych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej
w 2008 r. przedstawiono na rysunku 4.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 4. Deficyt budżetowy w krajach Europy Środkowej i Wschodniej w 2008 r.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (28.04.2009).

Pod względem wysokości deficytu budżetowego,

Polska w 2008 r. prezentowała się bardzo słabo na tle
nowych

państw

członkowskich,

znajdując

się

jednocześnie w grupie krajów, w których wskaźnik ten
ukształtował

się

znacznie

powyżej

wartości

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

referencyjnej.  Największe  ujemne  saldo  budżetu
odnotowano w tym czasie w Rumunii (-5,4% PKB) i na
Łotwie  (-4,0%  PKB),  a  w  następnej  kolejności
w Polsce, na Węgrzech oraz na Litwie, których wyniki
budżetowe, odpowiednio o 0,9 pkt. proc., 0,4 pkt. proc.
i  0,2  pkt.  proc.  przekraczały  wartość  graniczną.  Nieco
niższy  poziom  deficytu,  równy  dokładnie  -3%  PKB
zauważono w tym okresie w Estonii, przy czym jest to
kraj,  który  jeszcze  w  2007  r.  generował  wyraźną
nadwyżkę  budżetową,  wynoszącą  2,7%  PKB  (Aneks
tab.  2).  Najmniejszy  deficyt  sektora  finansów
publicznych  wystąpił  w  2008  r.  w  Czechach
(w porównaniu do roku 2007 wzrósł on zaledwie o 0,9
pkt.  proc.),  zaś  jedynym  krajem,  który  uzyskał  w  tym
roku dodatnie saldo budżetu była Bułgaria.

Drugie,

fiskalne

kryterium

konwergencji,

odnoszące  się  do  wysokości  długu  publicznego,
kształtowało  się  w  Polsce  w  latach  1999-2008  poniżej
ustalonego  w  Traktacie  z  Maastricht  poziomu  60%
PKB,  co  oznacza,  że  warunek  ten  można  uznać  za
spełniony w całym badanym okresie (rys. 5).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 5. Dług publiczny w Polsce w latach 1999-2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (28.04.2009).

Rezultatem zwiększającego się od 1999 r.

ujemnego salda budżetu w Polsce był stopniowy
przyrost długu publicznego (wyjątek stanowi rok 2000,
kiedy został on zmniejszony o 2,8 pkt. proc.), który
w 2003 r. osiągnął poziom 47,1% PKB i był o 7,5 pkt.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

proc.  wyższy  niż  na  początku  analizowanego  okresu.
Od  roku  2003  przez  kolejne  trzy  lata  dług  publiczny
w  relacji  do  PKB  charakteryzował  się  względną
stabilnością  (z  niewielkim  spadkiem  w  2004  r.),
kształtując się na poziomie wynoszącym średnio 46,9%
PKB,  przy  czym  w  ujęciu  wartościowym  wzrósł  on
w  tym  czasie  o  około  108,5  mld  zł  (Aneks  tab.  3).
W  2007  r.  zadłużenie  sektora  finansów  publicznych
było  równe  527,6  mld  zł,  co  stanowiło  44,9%  PKB
(spadek  o  2,8  pkt.  proc.  w  stosunku  do  roku
poprzedniego),  natomiast  na  koniec  2008  r.  osiągnęło
ono poziom o 2,2 pkt. proc. wyższy. W całym badanym
okresie dług publiczny w Polsce zwiększył się o około
335  mld  zł,  z  39,6%  PKB  w  1999  r.  do  47,1%  PKB
w roku 2008 (Aneks tab. 3).

Zadłużenie sektora publicznego w Polsce było

w  latach  1999-2008  znacznie  mniejsze  niż  w  strefie
euro, gdzie średnia wartość wskaźnika kształtowała się
na  poziomie  około  69%  PKB  (rys.  6).  Największą
rozbieżność  pomiędzy  omawianymi  wielkościami,
równą 31,9 pkt. proc. odnotowano w latach 1999-2000,

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

najmniejszą zaś, wynoszącą 20,9 pkt. proc. w roku
2006. Ogółem, w całym analizowanym okresie poziom
długu publicznego w odniesieniu do PKB był w strefie
euro przeciętnie o 25,5 pkt. proc. wyższy od zadłużenia
występujący w tym czasie w Polsce.

Rys. 5. Dług publiczny w Polsce, krajach Europy Środkowej i Wschodniej
(wartość średnia) oraz strefie euro w latach 1999-2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (28.04.2009).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Średnia wysokość długu publicznego w państwach

Europy  Środkowej  i  Wschodniej  była  w  latach  1999-
2008  niższa  niż  w  Polsce,  przy  czym  praktycznie
w  całym  badanym  okresie  charakteryzowała  się  ona
tendencją malejącą, co przy utrzymującym się, wysokim
zadłużeniu  polskiej  gospodarki,  znacznie  pogłębiało
skalę  rozbieżności.  O  ile  w  1999  r.  przeciętny  dług
publiczny w  krajach  akcesyjnych wynosił 31,4%  PKB,
czyli  jedynie  o  8,2  pkt.  proc.  mniej  niż  w  Polsce  to
w  2008  r.  został  on  zredukowany  do  poziomu  24,3%
PKB, a różnica między wielkościami powiększyła się o
14,6  pkt.  proc.  Generalnie,  począwszy  od  2005  r.
średnia  wysokość  zadłużenia  w  nowych  państwach
członkowskich była mniej więcej dwa razy niższa niż w
Polsce i prawie trzykrotnie mniejsza niż w strefie euro.

Niski poziom długu publicznego odnotowany

w  krajach  Europy  Środkowej  i  Wschodniej  ogółem,
wynikał z faktu, że w większości z nich nie przekraczał
on  w  analizowanych  latach  dopuszczalnej  wysokości
60% PKB (wyjątek stanowi jedynie Bułgaria w okresie
1999-2001  oraz  Węgry  w  roku  1999  i  w  latach  2005-

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

2008),  a  dodatkowo,  w  państwach  takich  jak  Estonia
i  Łotwa  oraz  od  2004  r.  również  Rumunia  i  Litwa
kształtował  się  on  na  rekordowo  niskim  pułapie,
wynoszącym mniej niż 20% w stosunku do PKB (Aneks
tab. 4).

Pomimo, iż w latach 1999-2008 Polska wypełniała

kryterium  dotyczące  wysokości  długu  publicznego,  to
jednak  w  odniesieniu  do  pozostałych  krajów
akcesyjnych  stopień  jego  realizacji  można  uznać  za
niewystarczający  (rys.  7).  Zarówno  w  roku  1999,  jak
i  2008  Polska  znalazła  się  w  grupie  trzech  państw
o  najwyższym  poziomie  zadłużenia,  przesuwając  się
jednocześnie  z  pozycji  trzeciej  na  drugą  (na  zmianę  tą
wpłynęła  m.in.  znaczna  redukcja  długu  publicznego
w Bułgarii – o 65,2 pkt. proc. w roku 2008 w stosunku
do  początku  badanego  okresu).  Jedynym  krajem,  który
nie spełnił w 2008 r. omawianego warunku były Węgry
(73,0%  PKB),  zaś  najlepszy  rezultat,  4,8%  PKB,  czyli
prawie  dziesięciokrotnie  mniej  niż  w  Polsce  osiągnęła
Estonia  (we  wszystkich  badanych  latach  państwo  to
charakteryzowało  się  jednocyfrowym  poziomem

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

zadłużenia).

Rys. 6. Dług publiczny w krajach Europy Środkowej i Wschodniej w roku 1999
i 2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (28.04.2009).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Ocena stabilności poziomu inflacji

Inflacja HICP w Polsce w latach 1999-2008

charakteryzowała  się  stosunkowo  dużą  zmiennością,
przy  czym  różnica  pomiędzy  jej  maksymalnym
poziomem,  który  w  2000  r.  osiągnął  10,1%,
a  minimalnym  pułapem  z  roku  2003,  wynoszącym
0,7%, była równa 9,4 pkt. proc. Zmiany średniorocznej
stopy inflacji HICP w Polsce w latach 1999-2008 na tle
inflacyjnego  kryterium  zbieżności  zaprezentowano  na
rysunku 8.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 7. Kształtowanie się inflacji HICP w Polsce w latach 1999-2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (12.03.2009).

W okresie 1999-2001 stopa inflacji w Polsce,

mierzona za pomocą wskaźnika HICP w znacznym
stopniu

przekraczała

wartość

referencyjną,

a rozbieżność wyniosła odpowiednio: w 1999 r. – 5,2
pkt. proc., w 2000 r. – 7,4 pkt. proc. oraz w 2001 r. –

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

2,2  pkt.  proc.  Sytuacja  ta  zmieniła  się  w  roku  2002,
kiedy  to  na  skutek  występującej  od  2000  r.  tendencji
spadkowej,  inflacja  została  ograniczona  do  poziomu
1,9%,  czyli  1,0  pkt.  proc.  poniżej  wyznaczonej  przez
Belgię,  Niemcy  i  Wielką  Brytanię  wartości  granicznej
(Aneks  tab.  5).  W  kolejnym  roku  stopa  inflacji  uległa
ponownemu  zmniejszeniu,  o  1,2  pkt.  proc.  w  stosunku
do okresu poprzedniego i osiągnęła wynik równy 0,7%,
a  wiec  znacznie  poniżej  punktu  odniesienia.  W  2004  r.
indeks  HICP  w  Polsce  ukształtował  się  na  poziomie
3,6%, a tym samym przewyższył o 1,4 pkt. proc. pułap
referencyjny  z  Maastricht.  Wzrost  cen,  spowodowany
przede  wszystkim  akcesją  do  Unii  Europejskiej  był
jednak  chwilowy  i  w  następnym  okresie  odnotowano
spadek  stopy  inflacji  do  poziomu  2,2%.  Począwszy  od
2006 r. inflacja w Polsce zwiększała się, przy czym o ile
w latach 2005-2007 kształtowała się ona jeszcze poniżej
wartości  referencyjnej  to  w  2008  r.  osiągając  pułap
4,2%, przekroczyła ją o 0,1 pkt. proc. Oznacza to, że po
stosunkowo  długim  okresie  realizacji  inflacyjnego
kryterium  zbieżności  (wyłączając  rok  2004),  na  koniec

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

2008 r. Polska nie spełniła omawianego warunku.

W celu dokonania bardziej szczegółowej analizy

sytuacji cenowej w Polsce, na rysunku 9 przedstawiono
kształtowanie

się

dwunastomiesięcznej

średniej

ruchomej inflacji HICP w okresie styczeń 1999 –
grudzień 2008.

Rys. 8.  Kształtowanie się miesięcznej inflacji HICP (dwunastomiesięczna
      średnia ruchoma) w Polsce w okresie styczeń 1999 – grudzień 2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (12.03.2009).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Na skutek systematycznego zmniejszania się

wysokości  inflacji  HICP,  z  poziomu  10,2%
w  listopadzie  2000  r.  do  rekordowo  niskiego  pułapu
0,6% w okresie wrzesień 2003 – listopad 2003, Polska
zaczęła  od  sierpnia  2002  spełniać  badane  kryterium
konwergencji.  Należy  przy  tym  również  podkreślić,  że
przez kilka kolejnych miesięcy, tj. kwiecień 2003 – luty
2004 inflacja była przeciętnie o 0,5 pkt. proc. mniejsza
od  średniej  trzech  krajów  Unii  Europejskiej
o najniższym jej poziomie. Począwszy od grudnia 2003
r.  do kwietnia 2005  r. następował  stały  wzrost  inflacji,
w związku z czym w sierpniu 2004 r. przekroczyła ona
wynoszącą  wówczas  2,4%  wartość  referencyjną.
Ponownie  warunek  ten  Polska  zaczęła  wypełniać
w  listopadzie  2005  r.,  a  już  w  okresie  marzec  2006  –
kwiecień  2007  znalazła  się  obok  Finlandii  i  Szwecji
w grupie trzech krajów o najbardziej stabilnych cenach,
co oznacza, że jej wskaźnik HICP służył do wyliczania
wartości referencyjnych dla krajów aspirujących do unii
gospodarczej  i  walutowej.  Zapoczątkowany  w  grudniu
2006  r.  powolny  wzrost  inflacji  spowodował,  że  od

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

października 2008 r. po raz kolejny przewyższyła ona
wartość graniczną.

Analizując kształtowanie się średniego poziomu

inflacji  HICP  w  grupie  krajów  Europy  Środkowej
i  Wschodniej  zauważono,  że  jej  zmiany  wykazują
tendencję  zbliżoną,  do  tych  które  występują  w  Polsce,
przy  czym  w  całym  badanym  okresie  była  ona
w  państwach  akcesyjnych  przeciętnie  o  3,2  pkt.  proc.
wyższa (rys. 10).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 9. Inflacja HICP w Polsce, krajach Europy Środkowej i Wschodniej

(wartość średnia) oraz strefie euro w latach 1999-2008.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (12.03.2009).

Nowe kraje członkowskie, podobnie jak Polska, po

wzroście inflacji na przełomie lat 1999/2000,
odnotowały następnie jej istotny spadek, który w całym
okresie 2000-2003 wyniósł 7,5 pkt. proc. Zmiany te

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

pozwoliły na ograniczenie w 2003 r. pułapu inflacji, do
minimalnej  wartości  równej  3,6%,  a  więc  o  2,9  pkt.
proc.  więcej  niż  jej  ówczesny  poziom  w  Polsce.
W kolejnych latach (wyjątek stanowi okres 2005-2006)
zarówno  w  gospodarce  polskiej,  jak  i  grupie  państw
Europy  Środkowej  i  Wschodniej  nastąpił  wyraźny
przyrost  inflacji,  przy  czym  jego  dynamika  w  Polsce,
w relacji do zmian zachodzących w pozostałych krajach
akcesyjnych  była  zdecydowanie  mniejsza.  Ostatecznie
średni  poziom  indeksu  HICP  dla  nowych  państw
członkowskich wyniósł w 2008 r. 9,9% i był o 6,6 pkt.
proc. wyższy niż w Polsce.

W okresie 1999-2001 inflacja HICP w Polsce

w znacznym stopniu przewyższała jej poziom w strefie
euro (przeciętnie o 5,7 pkt. proc.), począwszy jednak od
2002 r. sytuacja ta uległa zmianie i w kolejnych latach
wskaźniki te osiągały zbliżone wartości. Należy jednak
przy tym zauważyć, że o ile średnia wysokość inflacji
dla

krajów

unii

gospodarczej

walutowej

charakteryzowała w analizowanym okresie znaczną
stabilnością to jej poziom w Polsce podlegał ciągłym

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

wahaniom.

Pod względem stabilności cen polska gospodarka

w 2008 r. wypadła relatywnie dobrze zarówno na tle
strefy euro, jak i poszczególnych państw Europy
Środkowej i Wschodniej (rys. 11).

Rys. 10. Inflacja HICP w krajach Europy Środkowej i Wschodniej oraz strefie
euro w 2008 r.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (12.03.2009).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

We wszystkich nowych państwach członkowskich

inflacja  HICP  w  2008  r.  przekroczyła  wartość
referencyjną,  przy  czym  najbliżej  spełnienia  tego
kryterium  konwergencji  była  Polska  (drugi  rezultat
osiągnęły  Węgry,  jednak  dystans  pomiędzy  krajami
wyniósł  1,8  pkt.  proc.).  Największe  odchylenie  od
wartości  docelowej  odnotowano  w  przypadku  Łotwy
oraz Bułgarii, których wyniki były odpowiednio o 11,1
pkt. proc. oraz 7,8 pkt. proc. gorsze niż w Polsce.

Ocena realizacji kryterium stopy procentowej

W latach 1999-2002 Polska nie spełniała kryterium

długoterminowej  stopy  procentowej,  gdyż  jej  poziom
w  znacznym  stopniu  przekraczał  wartość  referencyjną,
przy  czym  największą  rozbieżność,  równą  prawie  4,5
pkt.  proc.  odnotowano  w  2000  r.  (rys.  12).  Od  tego
czasu,  wraz  z  malejącą  inflacją,  długoterminowe  stopy
procentowe

charakteryzowała

silna

tendencja

spadkowa, w efekcie której, w 2003 r. warunek ten
został zrealizowany. W 2004 r. nastąpił chwilowy

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

wzrost stopy procentowej (o 1,12 pkt. proc. w stosunku
do roku poprzedniego), w związku z czym osiągnęła
ona poziom o 0,62 pkt. proc. wyższy niż wartość
graniczna, jednak w latach 2005-2008 Polska ponownie
zaczęła wypełniać to kryterium konwergencji.

Rys. 11. Długoterminowa stopa procentowa w Polsce w latach 1999-2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (12.03.2009).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Wszystkie kraje Europy Środkowej i Wschodniej

dokonały  od  roku  1999  istotnego  postępu  w  zakresie
zbieżności  długoterminowych  stóp  procentowych,
jednak w 2006 r. proces ten został zatrzymany i od tego
czasu,  ich  poziom  w  kolejnych  dwóch  latach
wykazywał  tendencje  rosnącą  (największy  przyrost
o  prawie  3,2  pkt.  proc.  odnotowano  w  tym  okresie
w  Estonii)  (Aneks  tab.  7).  Kształtowanie  się
długoterminowej  stopy  procentowej  w  2008  r.
w nowych państwach członkowskich oraz w strefie euro
przedstawiono na rysunku 13.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 12. Długoterminowa stopa procentowa w krajach Europy Środkowej
i Wschodniej oraz strefie euro w 2008 r.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat (12.03.2009).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

W 2008 r. Polska pod względem realizacji

kryterium

długoterminowej

stopy

procentowej

zajmowała  czwarte  miejsce  na  tle  państw  akcesyjnych
i  z  wynikiem  6,07%  zamykała  grupę  krajów,  które
spełniły  w  tym  okresie  omawiany  warunek.  Państwa,
które przekroczyły wówczas ukształtowaną na poziomie
6,24%  wartość  referencyjną,  to  w  kolejności  od
największego wskaźnika Węgry, Estonia, Rumunia oraz
Łotwa.

Badanie stabilności kursu walutowego

Polska nie spełniała w analizowanym okresie

kryterium  stabilności  kursu  walutowego,  gdyż  nie
uczestniczyła  w  systemie  ERM  II.  Zgodnie
z  dokumentem  Mapa  drogowa  przyjęcia  euro  przez
Polskę  zatwierdzonym  przez  rząd  w  dniu  28
października  2008  r.,  sytuacja  ta  miała  ulec  zmianie
jeszcze  w  I  połowie  2009  r.,  jednak  obecnie  nic
wskazuje,  aby  założenia  te  zostały  zrealizowane.
Aktualnie  w  systemie  ERM  II  uczestniczą  waluty
jedynie trzech państw Europy Środkowej i Wschodniej,
aspirujących do unii gospodarczej i walutowej: Estonii,

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Litwy oraz Łotwy, przy czym okres ich pobytu jest
dłuższy niż 2 lata wymagane zapisami Traktatu
z Maastricht.

Kraje Europy Środkowej i Wschodniej dążąc do

realizacji  kryterium  walutowego  stosują  zróżnicowane
reżimy  kursowe  (tab.  2).  Polityka  makroekonomiczna
Litwy,  Łotwy  oraz  Estonii  oparta  była  na  strategii
sztywnego  kursu  walutowego  wobec  euro,  w  związku
z czym wejście tych państw do ERM II, nie wiązało się
koniecznością

zmiany

dotychczasowego

reżimu

monetarnego. W

obrębie

pozostałych

krajów,

nieuczestniczących w mechanizmie ERM II system
kursu stałego w postaci izby walutowej stosuje jedynie
Bułgaria, zaś władze monetarne Czech, Polski, Rumunii
i Węgier zdecydowały się na dopuszczenie większej
elastyczności

kształtowania

nominalnego

kursu

walutowego.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Tabela 2. Systemy kursowe w krajach Europy Środkowej i Wschodniej.

Kraj

Stosowany system kursu

walutowego

Uczestnictwo

w ERM II

Bułgaria

izba walutowa
(currency board)

Nie

Czechy

kurs płynny kierowany
(managed float)

Nie

Estonia

izba walutowa
(currency board)

Tak – od 28 czerwca

2004

Litwa

izba walutowa
(currency board)

Tak – od 28 czerwca

2004

Łotwa

kurs sztywny do euro
(hard peg)

Tak – od 2 maja 2005

Polska

kurs płynny
(free float)

Nie

Rumunia

kurs płynny kierowany
(managed float)

Nie

Węgry

kurs płynny
(free float)

Nie

Źródło: Opracowanie własne na podstawie P

RONOBIS

2008, s. 108;

Raport na temat…2009, s. 57.

W Polsce stosowany jest obecnie system płynnego

kursu walutowego, w związku  z czym o kursie złotego
względem  euro  decyduje  popyt  i  podaż  na  rynku
walutowym  (Raport  na  temat…2004,  s.  112).  System

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

ten  wprowadzono  12  kwietnia  2000  r.,  na  mocy
wspólnej  decyzji  rządu  oraz  Rady  Polityki  Pieniężnej,
zastępując  tym  samym  obowiązujący  od  1995  r.
mechanizm  kursu  stałego,  stopniowo  korygowanego
w  obrębie  pasma  wahań  (J

UREK

ARSZAŁEK

2008, s.

96). Zmiana ta spowodowała, iż zaprzestano określania
kursu  centralnego  w  stosunku  do  koszyka  walut
składającego  się  z  dolara  i  euro,  zlikwidowano,
wynoszące  +/-15%  dopuszczalne  granice  wahań
rynkowego  kursu  złotego  oraz  zezwolono  na
interwencje  NBP  jedynie  w  sytuacji  zagrożenia  celu
inflacyjnego (J

UREK

2007, s. 21).

Konsekwencją zwiększenia elastyczności polskiego

systemu  walutowego  w  2000  r.  była  występująca
w kolejnych latach duża zmienność nominalnego kursu
złotego względem euro. Na rysunku 14 zaprezentowano
kształtowanie  się  średniorocznego  kursu  walutowego
PLN/EUR od momentu jego upłynnienia.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 13. Średnioroczny nominalny kurs walutowy PLN/EUR w latach 2000-
      2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Narodowego Banku
    Polskiego (12.03.2009).

W 2001 r. w odniesieniu do roku poprzedniego

złoty  umocnił  się  w  stosunku  do  euro  o  około  8,53%,
jednak  w  kolejnych  latach  kurs  walutowy  PLN/EUR
podlegał  wyraźnej  deprecjacji,  osiągając  w  2004  r.
maksymalny  poziom  wynoszący  4,53  PLN/EUR.
W  całym  okresie  2001-2004  nastąpiło  prawie  23,6%-
owe  osłabienie  polskiej  waluty  w  relacji  do  euro.  Od
roku 2004 sytuacja uległa odwróceniu i kurs PLN/EUR
wykazywał  trend  aprecjacyjny,  w  ramach  którego

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

coroczny  wzrost  wartości  złotego wobec  euro wyniósł:
w  2005  r.  –  11,23%,  w  2006  r.  –  3,23%,  w  2007  r.  –
2,88%,  a  w  2008  r.  –  nieco  ponad  7%.  Ogólnie
nominalny  kurs  walutowy  PLN/EUR  obniżył  się
w  2008  r.  o  prawie  12,32%  w  stosunku  do  początku
badanego okresu.

W związku z tym, że zaprezentowany wskaźnik

średnioroczny,  nie  oddaje  w  pełni  zmian,  jakie  miały
miejsce  odnośnie  pozycji  złotego  w  ciągu  roku,  a
ukazuje  jedynie  ich  tendencję,  konieczne  jest
pogłębienie  analizy  w  tym  zakresie.  Na  rysunku  14
przedstawiono  kształtowanie  się  kursu  walutowego
PLN/EUR  w  ujęciu  miesięcznym  od  momentu
przystąpienia  Polski  do  Unii  Europejskiej  do  końca
2008 r.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Rys. 14. Nominalny kurs walutowy PLN/EUR w okresie maj 2004 – grudzień
      2008.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Europejskiego Banku
    Centralnego (12.03.2009).

Pomimo krótkookresowych oscylacji kursu w obu

kierunkach,  praktycznie  przez  cały  analizowany  okres
ścieżka  kursowa  polskiej  waluty  miała  charakter
aprecjacyjny.  Trend  ten  szczególnie  widoczny  był
w  okresie  maj  2004  –  luty  2005  oraz  sierpień  2007  –
lipiec  2008,  gdzie  wzrost  wartości  złotego  wyniósł

- 15% deprecjacja

+15% aprecjacja

- 2,25% deprecjacja

+2,25% aprecjacja

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

odpowiednio 15,6% i 14,5%. Sytuacja ta uległa zmianie
w sierpniu 2008 r., kiedy to nastąpiło osłabienie polskiej
waluty w relacji do euro, a tendencja ta utrzymała się do
końca 2008 r.

Przyjmując za punkt odniesienia, średnią wartość

kursu  z  całego  badanego  okresu,  ukształtowaną  na
poziomie  3,99  PLN/EUR  zauważono,  że  poza  kilkoma
miesiącami:  maj  2004  –  czerwiec  2004  oraz  czerwiec
2008  –  wrzesień  2008  kurs  walutowy  nie  wykraczał
poza  wynoszące  +/-15%  statutowe  pasmo  odchyleń
mechanizmu ERM II, a dodatkowo przez znaczną część
okresu sierpień 2005 – kwiecień 2007 charakteryzował
się  on  jeszcze  większą  stabilnością,  utrzymując  się
w zawężonym przedziale wahań +/-2,25%.

Należy jednak zaznaczyć, że mimo momentów

względnej  stabilizacji,  w  całym  okresie  maj  2004  –
grudzień  2008  kurs  walutowy  PLN/EUR  odznaczał  się
stosunkowo dużą zmiennością. Minimalny jego poziom
w  lipcu  2008  roku  wyniósł  3,2591  PLN/EUR,
maksymalny  zaś  w  maju  2004  r.  –  4,7209  PLN/EUR.
Spowodowało  to,  że  rozpiętość  pomiędzy  kursem

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

minimalnym  i  maksymalnym  ukształtowała  się  na
poziomie  44,85%  i  była  najwyższa  ze  wszystkich
państw  Europy  Środkowej  i  Wschodniej  (tab.  3).
Podobnym  odchyleniom  podlegała  w  analizowanym
okresie  korona  czeska  oraz  lej  rumuński,  przy  czym
rozpiętość  była  tu  odpowiednio  o  około  8,9  pkt.  proc.
oraz 13,8 pkt. proc. niższa niż w Polsce. Wśród państw
stosujących  płynny  kurs  walutowy  zdecydowanie
najmniejszą  rozpiętość  wahań,  wynoszącą  19,7%
odnotowano na Węgrzech.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Tabela 3. Wahania kursów walut krajów Europy Środkowej i Wschodniej
względem euro w okresie maj 2004 – grudzień 2008.

Kraj

Waluta

Kurs walutowy względem EUR

w okresie maj 2004 – grudzień 2008

Kurs

minimalny

Kurs

maksymalny

Rozpiętość

(w %)

Bułgaria

lew
bułgarski

1,9463

1,9558

0,49

Czechy

korona
czeska

23,528

31,976

35,91

Estonia

korona
estońska

15,6466

0,00

Litwa

lit litewski

3,4262

3,4528

0,78

Łotwa*

łat łotewski

0,696

0,7093

1,91

Polska

złoty polski

3,2591

4,7209

44,85

Rumunia**

lej rumuński

3,1345

4,1082

31,06

Węgry

forint
węgierski

231,82

277,49

19,70

*uwzględniono kurs walutowy w relacji do EUR w okresie uczestnictwa
  w ERM II, tj. od maja 2005 r.
**dane za okres maj 2004 - czerwiec 2005 uwzględniają denominację
przeprowadzoną 1 lipca 2005 r.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Europejskiego Banku
Centralnego (12.03.2009).

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Wnioski

Utworzenie

unii

gospodarczej

walutowej

w  Europie,  będące  ukoronowaniem  wieloletnich
wysiłków  i  zaawansowanych  działań  integracyjnych
stanowiło  jednocześnie  ogromne  wyzwanie  dla
wszystkich  uczestniczących  w  tym  przedsięwzięciu
krajów.  Na  podstawie  ustalonych  w  Traktacie
z  Maastricht  nominalnych  warunków  zbieżności
zobowiązane  one  zostały  do  znacznej  koordynacji
swoich  polityk  ekonomicznych,  a  tym  samym,  dzięki
spełnieniu  fiskalnych  i  monetarnych  kryteriów
konwergencji  do  osiągnięcia  zdrowej  i  stabilnej
gospodarki,  świadczącej  o  ich  gotowości  do
uczestnictwa w obszarze wspólnej waluty.

Polska przystępując w 2004 r. do Unii Europejskiej

zobowiązała się również do przyszłego uczestnictwa w
unii gospodarczej i walutowej. Data akcesji uzależniona
jest jednak od realizacji ekonomicznych warunków
zbieżności, co stanowi obecnie istotny problem dla
krajowej

polityki

gospodarczej.

podstawie

przeprowadzonych badań wysnuć można następujące

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

wnioski dotyczące zakresu wypełnienia nominalnych
kryteriów konwergencji przez Polskę:
1. W latach 1999-2008 polskie finanse publiczne

odznaczały  się  występowaniem  stałego  deficytu
budżetowego, przy  czym  począwszy  od  2003 r. jego
poziom  ulegał  stopniowej  redukcji  i  w  2007  r.
ukształtował  się  poniżej  wartości  referencyjnej.
Tendencja  ta  zmieniła  się  w  roku  2008,  kiedy  to  po
gwałtownym  wzroście  deficytu  do  -3,9%  PKB,
Polska wraz z Łotwą i Rumunią znalazła się w grupie
trzech krajów o najwyższym jego poziomie.

2. W analizowanych latach deficyt budżetowy w Polsce

był dużo wyższy niż jego średni poziom w państwach
Europy Środkowej i Wschodniej oraz krajach strefy
euro, a dodatkowo w ostatnim roku rozpiętość ta
uległa zwiększeniu.

3. Jedynym warunkiem, nieprzerwalnie wypełnianym

przez Polskę w całym badanym okresie było fiskalne
kryterium konwergencji odnoszące się do wysokości
długu publicznego. Wprawdzie poziom zadłużenia nie
przekraczał wynoszącej 60% PKB wartości

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

referencyjnej  to  jednak  charakteryzował  się  on
tendencją  rosnącą,  a  stopień  jego  realizacji
w  odniesieniu  do  pozostałych  krajów  Europy
Środkowej  i  Wschodniej  był  niewystarczający
(w  2008  r.,  z  wynikiem  47,1%  PKB  Polska
uplasowała  się  na  przedostatniej  pozycji  wśród
krajów akcesyjnych).

4. Kształtowanie się poziomu inflacji w Polsce

cechowało  się  w  badanych  latach  stosunkowo  dużą
zmiennością,  w  związku  z  czym  wyróżnić  można
występujące  naprzemiennie  okresy,  kiedy  kryterium
to  gospodarka  polska  spełniała  z  pewnym  zapasem
(od kwietnia 2003 do lutego 2004 inflacja była niższa
od  średniej  trzech  krajów  Unii  Europejskiej
o najbardziej stabilnych cenach, zaś w okresie marzec
2006  –  kwiecień  2007  Polska  należała  do  grupy
krajów referencyjnych) z miesiącami, w których stopa
inflacji była wyższa niż wartość referencyjna.

5. Pomimo, iż w 2008 r. Polska nie spełniła inflacyjnego

kryterium zbieżności, to w porównaniu do
pozostałych, nowych państw członkowskich była ona

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

najbliżej  jego  realizacji.  Ogólnie  w  całym
analizowanych  okresie  stopa  inflacji  w  Polsce  była
o  około  3,2  pkt.  proc.  niższa  niż  jej  średni  poziom
w grupie krajów Europy Środkowej i Wschodniej.

6. Polska podobnie jak wszystkie nowe państwa

członkowskie  dokonała  od  1999  r.  istotnego  postępu
w  zakresie  zbieżności  długoterminowych  stóp
procentowych  (zajmując  na  koniec  2008  r.  czwarte
miejsce  na  tle  krajów  akcesyjnych),  w  związku
z  czym  począwszy  od 2005  r.  spełniała  to  kryterium
konwergencji.

7. Największym wyzwaniem w dążeniu do członkostwa

w unii gospodarczej i walutowej będzie spełnienie
kryterium

stabilności

kursu

walutowego.

Spowodowane jest przede wszystkim faktem, iż
Polska nie przystąpiła jeszcze do mechanizmu ERM
II,

dodatkowo

kurs

walutowy

PLN/EUR

charakteryzuje się stosunkowo dużą zmiennością.

8. Na koniec 2008 r. Polska wypełniała jedynie dwa

spośród pięciu nominalnych kryteriów konwergencji,
co oznacza, że przystąpienie do unii gospodarczej

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

i walutowej wymaga poczynienia jeszcze wielu
niezbędnych dostosowań.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Literatura uzupełniająca

DAMCZUK

F.,

DAMCZYK

2006.

Teoria i praktyka

międzynarodowej

integracji

gospodarczej

YMARCZYK

/red/

Międzynarodowe stosunki

gospodarcze, PWE Warszawa.

LBIŃSKI

P. 2005. Polska droga do euro: od optymizmu

do realizmu, Przegląd Zachodni, 4, s. 137-157.

LBIŃSKI

2008. Polski program konwergencji –

szansa i ryzyko realizacji w: O

STASZEWSKI

/red./

Polska w strefie euro. Szanse i zagrożenia, Szkoła
Główna Handlowa w Warszawie – Oficyna
Wydawnicza.

ĄK

2008. Interpretacja kryteriów konwergencji w:

STASZEWSKI

/red./ Polska w strefie euro. Szanse i

zagrożenia, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie –
Oficyna Wydawnicza.

ERNHARD

2006. Postępy nowych członków Unii

Europejskiej w realizowaniu kryteriów konwergencji
gospodarczej, Bank i Kredyt, 8, s. 25-35.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

IERNAŚ

B.,

IETRZAK

2006. Polityka finansowa

Unii Europejskiej w: B

IERNAŚ

/red./ Finanse

międzynarodowe, PWN Warszawa.

IJAK

-K

ASZUBA

M.,

ARSZAŁEK

A. 2004. Europejska

Wspólnota Węgla i Stali w: M

ARSZAŁEK

A. /red./

Integracja Europejska. Podręcznik Akademicki, PWE
Warszawa.

ILSKI

J. 2004a. Integracja walutowa do Trakatau

z Maastricht w: M

ARSZAŁEK

A. /red./ Integracja

Europejska. Podręcznik Akademicki, PWE Warszawa.

ILSKI

J. 2004b. Tworzenie i funkcjonowanie unii

walutowej w: M

ARSZAŁEK

A. /red./ Integracja

Europejska. Podręcznik Akademicki, PWE Warszawa.

ILSKI

2006. Międzynarodowy system walutowy.

Kierunki ewolucji, PWE Warszawa.

ORKOWSKI

J. 2006. Proces integracji Polski z Unią

Europejską w: N

OWAK

A.Z., M

ILCZAREK

D. /red/

Europeistyka w zarysie, PWE Warszawa.

OROWIEC

J. 2001. Unia ekonomiczna i monetarna:

Historia, podstawy teoretyczne, polityka, Wydawnictwo

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Akademii Ekonomicznej im. Oskara Lanego we
Wrocławiu.

OROWIEC

J. 2005a. Integracja monetarna, w:

OROWIEC

J.,

ILK

K. /red./ Integracja Europejska,

Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara
Lanego we Wrocławiu.

OROWIEC

2005b. Integracja nowych państw

członkowskich ze strefą euro, Polityka Gospodarcza, 12,
s. 127-142.

OŻYK

P. 2003. Pojęcie integracji w świetle teorii

międzynarodowych stosunków ekonomicznych w:
B

OŻYK

P., M

ISALA

/red/ Integracja ekonomiczna,

PWE Warszawa.

UKOWSKI

S.I. 2007a. Strefa euro. Perspektywy

rozszerzenia o Polskę i inne kraje Europy Środkowo-
Wschodniej, PWE Warszawa.

UKOWSKI

S.I. 2007b. Unia monetarna: Teoria

i polityka, Difin Warszawa.

ZARCZYŃSKA

A., Ś

LEDZIEWSKA

K. 2007. Teoria

europejskiej integracji gospodarczej, C.H. Beck

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Warszawa.

ZOGAŁA

2004. Polska droga do euro, Gospodarka

Polska na przełomie wieków,
11-12, s. 2-31.

OMAGAŁA

A. 2008. Integracja Polski z Unią

Europejską, Wydawnictwo Akademickie
i Profesjonalne Warszawa.

RANEK

2005. Monetarne kryteria konwergencji

wobec wprowadzenia euro w Polsce, Polityka
Gospodarcza, 11, s. 59-72.

AWLIKOWSKA

–H

UECKEL

K. 2004. Teoria i praktyka

tworzenia

europejskiej

unii

walutowej

AWLIKOWSKA

–H

UECKEL

K., Z

IELIŃSKA

–G

ŁĘBOCKA

A. /red./ Integracja europejska. Od jednolitego rynku do
unii walutowej, C.H. Beck Warszawa.

OLAWSKA

-W

ITKOWSKA

G.,

ZECZYCKA

2008.

Kryteria konwergencji jako identyfikatory możliwości
wejścia Polski do strefy euro w: O

STASZEWSKI

/red./

Polska w strefie euro. Szanse i zagrożenia, Szkoła
Główna Handlowa w Warszawie – Oficyna

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Wydawnicza.

RABOWSKI

T. 2002. Unia Europejska: ekonomiczne

mechanizmy integracji, NOVUM Płock.

RABOWSKI

2008. Unia Europejska: mechanizmy

integracji

gospodarczej,

Wydawnictwo

Adam

Marszałek Toruń.

RAUWE

2003. Unia walutowa. Funkcjonowanie

i wyzwania, PWEWarszawa.

RUSZECKI

2004. Teoria pieniądza i polityka

pieniężna. Rys historyczny i praktyka gospodarcza,
Oficyna Ekonomiczna Kraków.

ELLER

G.,

ALKO

2006.

Makroekonomiczne

warunki przystąpienia Polski do Unii gospodarczej
i Walutowej, Zagadnienia Ekonomiczne, 4, s.17-29.

Integracja Polski ze strefą euro: uwarunkowania
członkostwa i strategia zarządzania procesem. Sierpień
2005. Ministerstwo Finansów, Warszawa.

UREK

2007. Dostosowanie polskiego systemu

kursowego do zasad mechanizmu kursowego ERM II,

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Bank i Kredyt, 5, s. 15-35.

UREK

M.,

ARSZAŁEK

2008. Strategie dochodzenia

do  ERM  2  i  wpływ  ich  realizacji  na  sytuację  finansów
publicznych  nowych  krajów  członkowskich  Unii
Europejskiej  w: O

STASZEWSKI

/red./ Polska w strefie

euro. Szanse i zagrożenia, Szkoła Główna Handlowa
w Warszawie – Oficyna Wydawnicza.

AWECKA

–W

YRZYKOWSKA

E.,

ICHAŁOWSKA

–

ORYWODA

K. 2007. Unia gospodarcza i walutowa w:

ARCZ

J.,

AWECKA

–W

YRZYKOWSKA

E.,

ICHAŁOWSKA

–G

ORYWODA

/red./

Integracja

europejska, Oficyna a Wolters Kulwer business
Warszawa.

OSIKOWSKI

2008a. Polskie prawo finansowe na tle

prawa Unii Europejskiej, Wydawnictwo LexisNexis
Warszawa.

OSIKOWSKI

2008b. Prawo finansowe w Unii

Europejskiej, Oficyna Wydawnicza Branta Bydgoszcz –
Warszawa.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

RÓLAK

–W

ERWIŃSKA

J. 2005. E jak Euro: waluta

nowej Europy, Difin Warszawa.

UBIN

2007. Polityczne implikacje wprowadzenia

unii walutowej w Europie, Wydawnictwo Uniwersytetu
Śląskiego Katowice.

ATOSZEK

E. 2007. Integracja europejska: Mechanizmy

i wyzwania, Książka i Wiedza Warszawa.

IMAŃSKI

A., S

YREK

M. 2001. Integracja ekonomiczna

Polski z Unią Europejską, Difin Warszawa.

AKAĆ

2001.

Międzynarodowa integracja

gospodarcza-podstawowe

problemy

teoretyczne

w: O

ZIEWICZ

E. /red./ Procesy integracyjne we

współczesnej gospodarce światowej, PWN Warszawa.

ARSZAŁEK

A. 2004. Pojęcie i istota integracji

europejskiej w: M

ARSZAŁEK

A. /red./ Integracja

Europejska. Podręcznik Akademicki, PWE Warszawa.

ATUSEWICZ

2008. Pakt Stabilności i Wzrostu i jego

znaczenie dla funkcjonowania Unii Gospodarczej
i Walutowej w: O

STASZEWSKI

/red./ Polska w strefie

euro. Szanse

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

i zagrożenia, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie –
Oficyna Wydawnicza.

IKLASZEWSKI

S.,

ARLIŃSKA

-B

IELAWSKA

J. 2006.

Procesy integracji gospodarczej we współczesnym
świecie w: M

IKLASZEWSKI

S. /red./ Międzynarodowe

stosunki gospodarcze u progu XXI wieku, Difin
Warszawa.

ISALA

J. 2001. Zarys teoretycznych podstaw

w międzynarodowej integracji gospodarczej w: M

ISALA

J. /red./ Proces integracji gospodarczej Polski z krajami
członkowskimi Unii Europejskiej w świetle teorii,
Politechnika Radomska.

AKONIECZNA

-K

ISIEL

H. 2005. Rozwój procesów

integracyjnych we współczesnej gospodarce światowej
w: D

UDZIŃSKI

J.,

AKONIECZNA

-K

ISIEL

H. /red./

Międzynarodowe stosunki ekonomiczne. Wybrane
problemy, Wydawnictwo Zachodniopomorskiej Szkoły
Biznesu w Szczecinie.

OWAK

– F

A. 2001. Unia Gospodarcza i Walutowa

w Europie, C.H. Beck Warszawa.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

RĘZIAK

L. 2003. Euro: Nowy pieniądz, PWN

Warszawa.

RĘZIAK

L. 2004. Finanse Unii Europejskiej, PWN

Warszawa.

RŁOWSKI

W.M.

1998.

Droga

Europy.

Makroekonomia wstępowania do Unii Europejskiej,
Instytut Europejski w Łodzi.

IĘDEL

2006. Perspektywa włączenia złotego do

strefy euro, Studia i Prace, 9, s. 209-222.

Program Konwergencji. Aktualizacja 2007. Październik
2007. Warszawa.

RONIEWSKI

M., N

IEDŹWIECKI

A. 2003. Integracja

gospodarcza w zarysie, Wyższa Szkoła Finansów
i Zarządzania w Białymstoku.

RONOBIS

M. 2008. Polska w strefie euro, C.H. Beck

Warszawa.

SZCZÓŁKA

2006.

Euro a integracja europejskich

rynków finansowych, CeDeWu Warszawa.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Raport na temat korzyści i kosztów przystąpienia Polski
do strefy euro. Luty 2004. Narodowy Bank Polski,
Warszawa.

Raport o inflacji. Lipiec 2006. Narodowy Bank Polski,
Rada Polityki Pieniężnej, Warszawa.

Raport o konwergencji. Maj 2008. Europejski Bank
Centralny, Frankfurt Am Main.

OBOL

2008. Polityka pieniężna Narodowego Banku

Polskiego w drodze do euro, CeDeWu Warszawa.

ZELĄG

2003. Integracja walutowa w Europie

Zachodniej w okresie powojennym, Materiały i Studia,
166, Wydawnictwo NBP.

ZELĄG

K. 2005. Perspektywy przystąpienia Polski do

strefy euro (cz.I), Prawo Bankowe, 11, s. 83-95.

WIERKOCKI

2004.

Zarys międzynarodowych

stosunków gospodarczych, PWE Warszawa.

CHOREK

2008. Konwergencja realna krajów

peryferyjnych strefy euro w: O

STASZEWSKI

/red./

Polska w strefie euro. Szanse i zagrożenia, Szkoła

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Główna Handlowa w Warszawie – Oficyna
Wydawnicza.

ĄDOŁOWSKA

D. 2003. Cztery podstawowe wolności

europejskiej integracji gospodarczej Wydawnictwo
Uniwersytetu Jagiellońskiego Kraków.

IKTOR

J. W. 2005. Rynek Unii Europejskiej:

Koncepcja

zasady

funkcjonowania,

Akademia

Ekonomiczna w Krakowie.

ILK

2005.

Międzynarodowa

integracja

gospodarcza – podstawowe problemy teoretyczne w:
B

OROWIEC

J.,

ILK

K. /red./ Integracja Europejska,

Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara
Lanego we Wrocławiu.

ÓJCIK

2008. Integracja ze strefą euro: teoretyczne

i praktyczne aspekty konwergencji, PWN Warszawa.

YSOKIŃSKA

Z.,

ITKOWSKA

J. 2002. Integracja

Europejska. Rozwój rynków, PWN Warszawa.

AWOJSKA

2000.

Unia

Europejska.

Unia

gospodarcza i walutowa, Wydawnictwo SGGW
Warszawa.

Partner wiodący:

Partner projektu:

Projekt „Podniesienie jakości pracy urzędów gmin i starostw północnej części województwa

warmińsko-mazurskiego poprzez wzrost kwalifikacji urzędników”

jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu

Społecznego

Dziękuję za uwagę

Biuro projektu:

Advisor Consulting Daniel Budaj

ul. Limanowskiego 25/4,

10-342 Olsztyn

tel/fax. 0-89 677-19-08

www.advisor.olsztyn.pl/pzpfp

e-mail: advisor.pzpfp@wp.pl