FINANSE PUBLICZNE WYKŁAD III

Geneza instytucji budżetu

ANGLIA



1273 – uprawnienia w zakresie podatków



1688 – uprawnienia w zakresie wydatków

POLSKA



1374 uprawnienia w zakresie podatków



1504 – rozdział skarbu królewskiego od skarbu państwa



1768 – uchwalono pierwszy budżet



1791 – konstytucja 3 maja – prawo budżetowe

FRANCJA



1598 – oddzielenie majątku państwa od majątku króla



1781 – po raz pierwszy opublikowany został budżet państwa



1817 – funkcjonuje instytucja budżet państwa



1862 – prawo budżetowe

Pojęcie budżetu publicznego

Budżet publiczny to zestawienie przewidywanych dochodów

i wydatków oraz przychodów i rozchodów związku
publicznoprawnego na określony z góry okres (rok

budżetowy), uchwalane przez organ stanowiący.

Budżet publiczny postrzegany jest jako:



Scentralizowany fundusz pieniężny



Plan finansowy



Norma prawa (ustawa/uchwała budżetowa)



Instrument polityki fiskalnej (polityki budżetowej)



Instrument zarządzania finansami publicznymi

Strumienie budżetowe

DOCHODY

WYDATKI

PRZYCHODY

ROZCHODY

MINUS

PLUS

BUDŻET PUBLICZNY

NADWYŻKA

DEFICYT

Gospodarka budżetowa i zasady budżetowe



GOSPODARKA  BUDŻETOWA  –  to  wszystkie  czynności
związane  z  gromadzeniem  i  wydatkowaniem  środków
budżetowych,  czyli  planowanie  budżetu,  gromadzenie
dochodów  i  przychodów  budżetowych,  dokonywanie
wydatków

rozchodów

budżetowych,

kontrola

przestrzegania dyscypliny finansów publicznych (dyscypliny
budżetowej).



ZASADY BUDŻETOWE – to postulaty nauki pod adresem
ustawodawstwa

praktyki

dotyczące

prawidłowej

organizacji i funkcjonowania gospodarki budżetowej.

Zasady budżetowe

1/2



Zasada zupełności (powszechności) wymaga ujęcia w budżecie wszystkich

dochodów i wydatków państwa.



Zasada jawności głosi konieczność prezentowania dochodów i wydatków

społeczeństwu, a konkretnie organom przedstawicielskim, organizacjom

społecznym, obywatelom.



Zasada jedności formalnej – funkcjonuje jeden budżet władz centralnych
i terenowych (samorządowych).



Zasada jedności materialnej – dochody budżetowe mają przeznaczenie

ogólne, tzn. nie są związane z określonymi zadaniami finansowanymi z

budżetu (wyjątek dotacje celowe, środki unijne).



Zasada równowagi – bezwzględnej (dochody = wydatki) i względnej –
dopuszcza się istnienie deficytu i wskazanie źródeł jego sfinansowania.



Zasada szczegółowości (specjalizacji) głosi, iż dochody powinny być
ujmowane według źródeł a wydatki według przeznaczenia, przy czym

środki budżetowe powinny być wydatkowane w określonym czasie i tylko
do wysokości ustalonej w budżecie.

Zasady budżetowe

2/2



Zasada przejrzystości (jasności) – układ budżetu powinien pozwalać na
rozpoznanie procesów zachodzących w budżecie.



Zasada realności – postuluje maksymalną precyzję planowaniu dochodów
i wydatków budżetowych.



Zasada jednoroczności głosi, że budżet obejmuje okres roku.



Zasada uprzedniości postuluje aby budżet był uchwalony przed

rozpoczęciem roku budżetowego.



Zasada gospodarności wymaga racjonalnego (oszczędnego) wydatkowania

środków.



Zasada

polityczności – budżet przygotowywany, uchwalany i

wykonywany jest przez organy władzy publicznej, której reprezentantami

są politycy z różnych ugrupowań, a więc w strukturze i poziomie

dochodów oraz wydatków budżetu odzwierciedla się realizacja

programów wyborczych i walka polityczna.

System budżetowy

SYSTEM BUDŻETOWY – to system norm prawnych i

procedur określających:



kompetencje

organów

publicznych

sprawach

budżetowych,



formy

organizacyjne

gospodarki

budżetowej

pozabudżetowej,



zasady gromadzenia i wydatkowania środków budżetowych,



zasady rachunkowości i sprawozdawczości budżetowej,



zasady procedury budżetowej,



zasady dyscypliny finansów publicznych.

Formy organizacyjno-prawne

jednostek sektora finansów publicznych

FORMY GOSPODARKI BUDŻETOWEJ (budżetowanie brutto)



JEDNOSTKI BUDŻETOWE

FORMY GOSPODARKI POZABUDŻETOWEJ (budżetowanie netto)



RACHUNEK DOCHODÓW PLACÓWEK OŚWIATOWYCH



SAMORZĄDOWE ZAKŁADY BUDŻETOWE



PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE



AGENCJE WYKONAWCZE



INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ

PAŃSTWOWE I SAMORZĄDOWE OSOBY PRAWNE

Jednostka budżetowa

1/2



Jednostka budżetowa (państwowa i samorządowa) nie posiada
osobowości prawnej i pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z
budżetu,

pobrane

dochody

odprowadza

rachunek

odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki
samorządu terytorialnego.



Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu.



Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan
dochodów i wydatków (plan finansowy jednostki budżetowej).



Jednostki  budżetowe  tworzą,  łączą,  likwidują,  przekształcają
odpowiednio:  ministrowie,  kierownicy  urzędów  centralnych,
wojewodowie,  inne  organy  na  szczeblu  centralnym  -  państwowe
jednostki  budżetowe,  organy  stanowiące  JST  –  samorządowe
jednostki budżetowe.

Jednostka budżetowa

2/2



Samorządowe jednostki budżetowe prowadzące działalność określoną w ustawie o
systemie  oświaty  gromadzą  na  wydzielonym  rachunku  dochody  określone  w
uchwale  przez  organ  stanowiący  JST  pochodzące  w  szczególności  ze  spadków,
zapisów,  darowizn,  odszkodowań  w  postaci  pieniężnej  na  rzecz  jednostki
budżetowej.



Organ stanowiący JST określa:



samorządowe jednostki budżetowe, które gromadzą dochody,



źródła z których dochody są gromadzone na rachunku,



przeznaczenie dochodów, z tym że dochody wraz z odsetkami nie mogą być
przeznaczone na finansowanie wynagrodzeń osobowych,



sposób i tryb sporządzania planu finansowego dochodów i wydatków nimi
finansowanych, dokonywania zmian w tym planie oraz ich zatwierdzania.



Wydatki z rachunku dochodów własnych mogą być dokonywane do wysokości
kwot zgromadzonych dochodów, w ramach planu finansowego.



Środki finansowe pozostające na rachunku dochodów własnych na dzień 31
grudnia roku budżetowego, podlegają odprowadzeniu na rachunek budżetu JST w
terminie do dnia 5 stycznia następnego roku.

Samorządowe zakłady budżetowe

1/3

Zadania własne JST mogą być wykonywane przez samorządowe zakłady

budżetowe w zakresie:



gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi,



dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,



wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania

ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń
sanitarnych,

wysypisk

unieszkodliwiania

odpadów komunalnych,

zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,



lokalnego transportu zbiorowego,



targowisk i hal targowych,



zieleni gminnej i zadrzewień,



kultury fizycznej i sportu, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i

urządzeń sportowych,



utrzymywania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt, w tym w

szczególności prowadzenia hodowli zwierząt zagrożonych wyginięciem, w celu
ich ochrony poza miejscem naturalnego występowania,



cmentarzy.

Samorządowe zakłady budżetowe

2/3



Samorządowe zakłady budżetowe (SZB) odpłatnie wykonują
wyodrębnione zadania i pokrywają koszty swojej działalności z
przychodów własnych.



Podstawą gospodarki finansowej SZB jest roczny plan finansowy,
obejmujący przychody, koszty działalności i inne obciążenia, stan
środków obrotowych, stan należności i zobowiązań na początek i
koniec okresu oraz rozliczenia z budżetem JST.



SZB otrzymywać z budżetu JST dotację celową na zadania bieżące
finansowane z udziałem środków europejskich i innych
bezzwrotnych środków zagranicznych; dotację celową na
dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji, jednorazową dotację
na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe; dotację podmiotową.

Samorządowe zakłady budżetowe

3/3



SZB tworzą, łączą, likwidują, przekształcają organy
stanowiące JST.



SZB dokonują wpłat do budżetu JST nadwyżek środków
obrotowych,

ustalonych

koniec

okresu

sprawozdawczego, chyba, że organ stanowiący JST
postanowi inaczej.



W planie finansowym SZB mogą być dokonywane zmiany
w ciągu roku w przypadku realizowania wyższych od
planowanych przychodów i kosztów, pod warunkiem że nie
spowoduje to zmniejszenia wpłat do budżetu JST ani
zwiększenia dotacji z budżetu.

Państwowy fundusz celowy

1/2



Państwowy fundusz celowy (PFC) jest tworzony na podstawie

odrębnej ustawy i nie posiada osobowości prawnej.



Przychody PFC pochodzą ze środków publicznych, a koszty są
ponoszone na realizację wyodrębnionych zadań państwowych.



PFC stanowi wyodrębniony rachunek bankowy, którym
dysponuje minister wskazany w ustawie tworzącej PFC albo inny
organ wskazany w tej ustawie.



Do PFC nie zalicza się funduszy, których jedynym źródłem

przychodów, z wyłączeniem odsetek od rachunku bankowego i
darowizn, jest dotacja z budżetu państwa.



Podstawą gospodarki finansowej PFC jest roczny plan finansowy.



Ze środków PFC mogą być udzielane pożyczki JST, jeżeli ustawa

tworząca PFC tak stanowi.

Państwowy fundusz celowy

2/2



Koszty PFC mogą być pokrywane tylko w ramach posiadanych

środków finansowych obejmujących bieżące przychody, w tym
dotacje z budżetu państwa i pozostałości środków z okresów
poprzednich.



W palnie finansowym PFC mogą być dokonywane zmiany

polegające na zwiększeniu prognozowanych przychodów i
odpowiednio kosztów, jednak zmiany te nie mogą powodować

zwiększenia dotacji z budżetu państwa.



Jeżeli PFC posiada zobowiązania wymagalne, to zwiększenie

przychodów w pierwszej kolejności przeznacza się na ich spłatę.



Zmiany  kwot  przychodów  i  kosztów  PFC  dokonuje  odpowiednio
minister  lub  organ  dysponujący  tym  funduszem  celowym  po
uzyskaniu  zgody  Ministra  Finansów  i  opinii  sejmowej  komisji  do
spraw budżetu.

Agencje wykonawcze

1/3



Agencja wykonawcza (AW) jest państwową osobą prawną
tworzoną na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań
państwa.



Zasady działania AW, w tym zasady prowadzenia gospodarki
finansowej, określa ustawa i jej statut.



Podstawą  gospodarki  finansowej  AW  jest  roczny  plan  finansowy
obejmujący  przychody  z  prowadzonej  działalności,  dotacje  z
budżetu  państwa,  zestawienie  kosztów  funkcjonowania  AW
realizacji  wyodrębnionych  zadań,  środki  na  wydatki  majątkowe,
wynik  finansowy,  stan  należności,  zobowiązań  i  środków
pieniężnych na początek i koniec okresu.

Agencje wykonawcze

2/3



Projekt  rocznego  planu  finansowego  ustala  właściwy  organ  AW  w
porozumieniu  z  ministrem  sprawującym  nadzór  nad  AW  i  po
zatwierdzeniu  przez  niego  projekt  ten  jest  przekazywany  Ministrowi
Finansów.



Planowane dochody AW nie powinny być wyższe od planowanych
wydatków AW (ewentualnie na takie przekroczenie może wyrazić
zgodę Minister Finansów).



W  planie  finansowym  AW  mogą  być  dokonywane  zmiany
przychodów  i  kosztów  po  uzyskaniu  zgody  ministra  sprawującego
nadzór  nad  AW,  wydanej  po  uzyskaniu  zgody  komisji  sejmowej
właściwej do spraw budżetu.



Zmiany planu finansowego AW nie mogą powodować zwiększenia
zobowiązań AW ani pogorszenia wyniku finansowego AW; o
dokonanych zmianach należy powiadomić Ministra Finansów.

Agencje wykonawcze

3/3



AW  może  otrzymywać  dotacje  z  budżetu  państwa  w  zakresie
określonym  w  odrębnych  ustawach.  AW  może  zaciągnąć
zobowiązania  na  okres  realizacji  danego  zadania  przekraczający
rok budżetowy, jeżeli wydatki niezbędne na obsługę zobowiązania
znajdują się w rocznym planie finansowym.



AW  jest  zobowiązana  corocznie  wpłacać  do  budżetu  państwa  (do
dnia  30  czerwca  po  roku,  w  którym  nadwyżka  powstała),  na
rachunek  bieżących  dochodów  państwowej  jednostki  budżetowej
obsługującej  ministra  sprawującego  nadzór  nad  AW,  nadwyżkę
środków  finansowych  ustalonych  na  koniec  roku,  pozostającą  po
uregulowaniu zobowiązań podatkowych (Rada Ministrów może w
szczególnej sytuacji wyrazić zgodę na niewpłacanie tej nadwyżki).

Instytucja gospodarki budżetowej

1/3



Instytucja gospodarki budżetowej (IGB) jest jednostką sektora
finansów publicznych tworzoną w celu realizacji zadań publicznych,
która odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania, pokrywa koszty
swojej działalności oraz zobowiązania z uzyskiwanych przychodów.



IGB może być tworzona przez ministra lub szefa Kancelarii Prezesa
Rady  Ministrów,  organ  lub  kierownika  jednostki  –  Kancelaria
Sejmu,  Kancelaria  Senatu,  Kancelaria  Prezydenta  RP,  Trybunał
Konstytucyjny,  NIK,  SN,  NSA  i  wojewódzkie  sądy  administracyjne,
Krajowa Rada Sądownictwa, sądownictwa powszechnego, Rzecznika
Praw  Obywatelskich,  Rzecznika  Praw  Dziecka,  Krajowej  Rady
Radiofonii  i  Telewizji,  Generalnego  Dyrektora  Ochrony  Danych
Osobowych,  Instytutu  Pamięci  Narodowej,  Krajowego  Biura
Wyborczego, Państwowej Inspekcji Pracy.

Instytucja gospodarki budżetowej

2/3



IGB może otrzymywać dotacje z budżetu państwa w zakresie

określonym w odrębnych ustawach.



Podstawą  gospodarki  finansowej  IGB  jest  roczny  plan  finansowy
obejmujący  przychody  z  prowadzonej  działalności,  dotacje  z
budżetu  państwa,  zestawienie  kosztów  funkcjonowania  AW,
realizacji  wyodrębnionych  zadań,  środki  na  wydatki  majątkowe,
wynik  finansowy,  stan  należności,  zobowiązań  i  środków
pieniężnych na początek i koniec okresu.



Koszty  IGB  mogą  być  pokrywane  tylko  w  ramach  posiadanych
środków  finansowych  obejmujących  bieżące  przychody,  w  tym
dotacje    z  budżetu  państwa  i  pozostałości  środków  z  okresów
poprzednich.

Instytucja gospodarki budżetowej

3/3



Nowotworzonej IGB może być przyznana jednorazowa dotacja na
pierwsze wyposażenie w środki obrotowe.



W planie finansowym IGB mogą być dokonywane zmiany
przychodów i kosztów w trakcie roku budżetowego po uzyskaniu
zgody organu wykonującego funkcje organu założycielskiego.



Zmiany  planu  finansowego  IGB  nie  mogą  powodować  zwiększenia
dotacji  z  budżetu  państwa  ani  pogorszenia  planowanego  wyniku
finansowego  AW;  o  dokonanych  zmianach  należy  niezwłocznie
powiadomić Ministra Finansów.



IGB działa na podstawie statutu nadanego przez organ wykonujący
funkcje organu założycielskiego.



Dyrektora IGB powołuje i odwołuje organ wykonujący funkcje
organu założycielskiego.

Państwowe i samorządowe osoby prawne



Państwowe i samorządowe osoby prawne (PSOP) tworzone są na
podstawie odrębnych ustaw.



Podstawą gospodarki finansowej PSOP jest plan finansowy.



Plany finansowe PSOP sporządzane są zgodnie z ustawami o ich
tworzeniu, z uwzględnieniem przepisów ustawy o finansach
publicznych.



Projekty finansowe POP są przekazywane Ministrowi Finansów.



PSOP wyodrębniają w planach finansowych: przychody

prowadzonej  działalności,  dotacje  z  budżetu  państwa  lub  budżetów
JST,  koszty  (wynagrodzenia  i  składki  od  nich  naliczane,  płatności
odsetkowe  wynikające  z  zaciągniętych  zobowiązań,  zakup  towarów  i
usług),  środki  na  wydatki  majątkowe,  środki  przyznane  innym
podmiotom, stan należności i zobowiązań na początek i koniec okresu,
stan środków pieniężnych na początek i koniec okresu.