Struktura koncepcji 

 

Badania naukowe podejmuje się po to, by znaleźć wyjaśnienie zdarzeń 
zachodzących w rzeczywistym świecie, opisywać zjawiska i przewidywać 
ich zajście. 

  Projektowanie badania jest koniecznym elementem procesu badawczego, 

wskazuje jakie czynności i w jakiej kolejności powinno się wykonać. W 
przypadku braku takiego projektu można zgubić najmniejszy pomysł, 
popaść w chaos, nie dotrzeć do celu. 

 

Badanie jest procesem obejmującym sekwencję etapów, progresywny 
układ czynności naukowych, których ani nazwy, ani liczba ani kolejność 
nie są raz na zawsze ustalone. 

 

Każdy etap powinien implikować i pociągać za sobą następny krok aż do 
uogólnien i wniosków. 

 

Etapów procesu badawczego nie można stosować dowolnie, nie można 
zaczynać od środka np. Wyboru metody. 

 

Zasada jest prosta: najpierw należy sformułować problem, postawić 
pytania, potem zastanawiamy się na sposobem rozwiązania.  

 

Proces badania naukowego obejmuje: 

1. Określenie obszaru i tematu badań. 

 

Tworzenie koncepcji badania należy rozpocząć od określenia obszaru i 
tematu badań. W pierwszej fazie temat dotyczy bardziej określenia 
problemu, którym chcemy się zająć niż gramatycznego sformułowania 
tematu czy tytułu. (tytuł roboczy) 

 

Ogólność określenia problematyki badań w fazie koncepcji jest wyrazem 
niepełnej wiedzy osoby podejmującej badania, która może mieć charakter 
subiektywny.  

 

Do określenia tytułu pracy niezbędne jest: 

  -poznanie stanu badań związanych z interesującym nas zagadnieniem. 

  -określenie wagi i znaczenia społeczno-pielęgniarskiego danej 

problematyki 

  -ogólne określenie głównych zależności, które interesują nas w badaniach 

  -określenie spodziewanego znaczenia badań z podziałem na rezultaty 

poznawcze i praktyczne. 

2. Przegląd piśmiennictwa związanego z tematem badań. 

 

Rzetelna znajomość piśmiennictwa jest przydatna na każdym z etapów 
poznania naukowego. Głównie ze względu na określenie teoretycznych 
ram podejmowanej tematyki, sprecyzowanie podstawowych pojęć, 
określenie problemu, zdefiniowania zmiennych, postawienia hipotez, 
wyszczególnienie wskaźników. 

 

Każda osoba podejmująca badanie naukowe musi znać aktualny stan 
dyscyplin, którą się interesuje, stan wiedzy z zakresu podejmowanej 
tematyki badawczej. 

 

Nieodzowne jest uważne przestudiowanie piśmiennictwa przede 
wszystkim z zakresu metodologii badań i piśmiennictwa związanego z 
tematyką badań własnych.  

 

Znajomość piśmiennictwa ma zapewnić badaczowi pełną świadomość co 
do faktów, zagadnień, rezultatów wcześniejszych badań, założeń.  
Umożliwia określenie poziomu wiedzy, która już istnieje na 
podejmowany temat. Ogranicza niepewność, wątpliwości. 

3.Określenie celów badania. 

  Cel jest to przyszły, pożądany stan rzeczy, procesu, człowieka, dla 

którego osiągnięcia podmiot jest gotów podjąć działania.  

 

Działania natomiast to celowe, świadome, dowolne zachowania ludzkie. 
Polega na wykonaniu jakiegoś czynu bądź powstrzymaniu się od niego.. 

  Działanie EX DEFINITIONE zmierza do osiągnięcia założonego celu . 

 

Osoba działająca wyobraża sobie przyszły stan jako rezultat końcowego 
etapu działania. Wyznaczenie celów  w przebiegu badania naukowego jest 
bardzo istotne. Jego wagę krótko i zwięźle wyraził Seneka ,, Wiatry 

pomyślnie nie będą Ci wiały, jeśli nie wiesz, do jakiego portu chcesz 
się skierować’’ 

 

Badacz dzięki ustaleniu zasobu wiedzy, która już istnieje na temat 
podejmowanego problemu, uświadamia sobie, czego może oczekiwać, 
jaki może być efekt, co może się zdarzyć w wyniku przeprowadzonych 
badań i czemu wykonane badania oraz osiągniętę wyniki będą służyć.  

 

Wyróżniamy: 

  A) cele poznawcze- które są spójne z celami wewnętrzymi nauki, ściśle 

związane z opisem i wyjąśnieniem prawd o badanej rzeczywistości. 

  B)cele praktyczne- które wynikają z zewnętrzych celów nauki, są 

związane m. In z realizacj zadań praktycznych. 

  C) Cele teoretyczne- stawiane są w koncepcyjnych pracach naukowych 

polegających na tworzeniu nowych modeli, utworów. 

  Cele poznania naukowego są ściśle powiązane. Jeśli badacz stawia cel 

poznawczy wtenczas pragnie dotrzeć do prawdy, poznać stan faktyczny, 
poznać zdarzenie, naukowo je opisać i odpowiedzieć na pytania.  

4. Sformułowanie i ustalenie problemu badawczego. 

  Problem badawczy jest to trudność/ sprawa, która może być 

rozpatrywana w metodologicznie poprawnym procesie poznawczym. 
Formuła problemu zwykle ma postać zdania pytającego, które 
odzwierciedla naszą niewiedzę i tym samym precyzuje zakres poszukiwań 
badawczych. 

 

Uzasadnione jest stawianie takich pytań problemowych, które mają 
pewną wartość utylitarną, takich co do których istnieje 
prawdopodobieństwo ich rozstrzygnięcia w drodze badania empirycznego 
i które można wykonać za względu na czas, potencjał ludzki. 

 

Problem badawczy jest pytaniem na które odpowiedź jest uzyskana na 
drodze badania naukowego.  

 

Problemy badawcze mogą dotyczyć różnych obszarów pielęgniarstwa, np. 
Kształcenia pielęgniarek, zarządzania w ochronie zdrowia, historii i etyki 
pielęgniarstwa. Sformułowanie problemu jest ważnym elementem 
procedury badania, informuje o obszarze niewiedzy, zakresie 

wątpliwościi o naszej gotowości do ograniczenia badź wypełnienia tej 
luki.  

 

Problem badawczy w stosunku do przedmiotu badań stanowi radykalne 
uściślenie i ukierunkowanie zainteresowań badacza. Np. Przedmiotem 
badań może być rodzina wiejska, ale z treści problemów wynika, że 
badania dotyczą wpływu rodziny na zachowania zdrowotne młodzieży.  

 

Problemy badawcze mogą mieć różny poziom ogólności: od problemów 
metateoretycznych przez teoretyczne, teoretyczno-praktyczne do stricte 
praktycznych. Badania teoretyczno-praktyczne dotyczą rozwoju teorii 
danej dyscypliny i jej zastosowania w praktyce, a w badanich 
praktycznych dąży się do rozwiązania konkretnych, doraźnych 
problemów. 

 

Studiując piśmiennictwo badacz gromadzi bogatą wiedzę,konfrontuje ją z 
własnym doświadczeniem, zainteresowaniami i dochodzi do 
sformułowania pytań problemowych. 

 

Formułowanie problemów badawczych zawsze następuje po określeniu 
tematu pracy i wiąże się ściśle ze sformułowanym celem badań. 

 

W stawianiu pytań badawczych mogą być pomocne następujące kroki: 

  -stwierdzenie niezgodności między tym, co istnieje, a tym, co jest 

pożądane; 

  -zidentyfikowanie czynników, które są przyczyną rozbieżności; 

  -wybranie spośród tych czynników najbardziej prawdopodobnego 

wyjaśnienia; 

  -ponowne wyrażenie problemu w terminach koncepcyjnych.  

 

Problemy badawcze wyraża się w postaci: 

 

A)pytań rozstrzygnięcia 

 

B) Pytań dopełnienia 

 

Pytania rozstrzygnięcia- skaładają się z partykuły ‘czy’ oraz z całego 
zdania oznajmującego, objętego tą partykułą oraz wymagają wyboru 
jednej z danych wypowiedzi wykluczających się. 

 

Czy pielęgniarki w Polsce mają odpowiednie kwalifikacje zawodowe? 

  Czy pacjenci hospitalizowani są zadowoleni z opieki pielęgniarskiej? 

 

Pytanie dopełnienia- umożliwiają odpowiedzi bardziej szczegółowe, 
których treść i zakres wyznaczają pytania rozpoczynające się od takich 
przyimków jak: dlaczego, kto, co, ile, gdzie. Są to pytanie otwarte, które 
nie przesądzają ani o rodzaju ani o liczbie możliwych odpowiedzi. 

 

Jakie elementy opieki pielęgniarskiej mają wpływ na satysfakcję 
pacjentów dializowanych? 

 

Jaki jest wpływ obsady pielęgniarskiej na występowanie powikłań u 
chorych leczonych na oddziałach chirurgicznych?  

5.Wskazanie zmiennych i postawienie hipotez. 

 

Nieodłącznym atrybutem badań są tzw. Zmienne i wskaźniki, które 
umożliwiają pomiar badanych faktów, zjawisk, zdarzeń.  

 

Zarówno zmienne jak i wskaźniki są próbą uszczegółowienia problemów 
i tym samym hipotez roboczych. Zmienne stanowią uszczegółowienie 
badanych zjawisk ze względu na ich podstawowe cechy, natomiast istotą 
wskaźników jest określenie każdej z wyodrębnionych zmiennych.  
Wskaźnik ma umożliwić przełożenie zmiennych na wielkości poddające 
się badaniom empirycznym łącznie z analizą ilościową. 

 

Zmienną może być każdy czynnik, który podlega zmianie, poddaje się 
pomiarowi.  

 

Cecha, charakterystyka bądź właściwość przedmiotu, zjawiska której 
wielkość, intensywność oraz częstość występowania może uleczmianiom 
zależnie od rodzaju okoliczności.  

 

Zmienna zależna: zmienna wynikowa albo sprawdzana, jest to cecha, co 
do której istnieje prawdopodobieństwa, że podlega wpływom innych cech 
zwanych zmiennymi niezależnymi. 

 

Zmienna zależna: odnosi się do dających się zbadań zmian w stanie 
biopsychospołecznym człowieka zdrowego i chorego pod wpływem 
zaproponowanych uprzednio oddziaływań pielęgniarskich. 

 

Zmienna niezależna: Czynnik eksperymentalny, który został celowo 
wprowadzony do badania. 

 

Zmienną niezależną: jest przyczyna albo warunek, które badacz 
identyfikuje albo którymi operuje w celu ustalenia wyniku. Zmienna ta 
wyzwala bądź wpływa na wartości, które osiąga zmienna zależna.  

 

Badanie zmiennych niedających się bezpośrednio zaobserwować np. 
Postaw, postępu wiedzy, żałoby, wymaga odwołania się do wskaźników, 
które umożliwiają bliższą ich charakterystykę. 

 

Wskaźnik jest to coś, po czym możemy poznać, wnioskować, że dane 
zjawisko lub cecha wystąpiło z pewnością lub z określonym 
prawdopodobieństwem. 

 

Wskaźnikami mogą być: zjawiska, stany rzeczy, których właściwa 
interpretacja jest stosunkowo niezawodna. 

 

Zjawiska i własności wskazywane przez wskaźnik nazywane są : 
IDICATUM 

 

Wskaźnik powinien być jednoznaczny, zasadny i trafny.  

 

Wyróżniamy 3 rodzaje wskaźników:  

 

A)wskaźnik empiryczny- wskazuje na zmienną dającą się łatwo i 
bezpośrednio zaobserwować, a relacje między tym wskaźnikiem i 
wskazaną zmienną mają charakter związku empirycznego. 

 

(O Przestrzeganiu przez pacjenta zaleceń możemy się przekonać na 
podstawie prowadzonego dziennika samokontroli) 

 

B)Wskaźnik inferencyjny- odnosi się do zjawisk bezpośrednio 
nieobserwowalnych. Przykładem jest ból, który nie może być 
bezpośrednio obserwowany, ale w zależności od jego rodzaju daje się 
wywnioskować na podstawie różnych symptomów, objawów, znaków: 
ułożenie ciała, poty, płacz 

 

C)Wskaźnik definicyjny :wynika z definicji badanej zmiennej i jest tym 
bardziej precyzyjny, im bardziej precyzyjna jest definicja operacjna 
wskazywanego przez niego zjawiska. Np: Jeśli zmienną jest pozycja 
społeczna pielęgniarki, którą określa się jako,,liczbę uzyskanych 
wyborów’’ to wskaźnikiem jej jest liczba otrzymanych wyborów. 

  Hipoteza jest to stwierdzenie przewidywanych zależności między dwiema 

albo więcej zmiennymi objętymi badaniem. 

 

Sformułowanie hipotezy jest zabiegiem polegającym na zbudowaniu 
domniemanej teorii dotyczącej natury zjawiska, powiązań i proporcji 
między jego elementami. 

   Hipotezy mogą być: 

  A) proste- dotyczą prawdopodobnego związku między jedną zmienną 

niezależną i jedną zmienną zależną; 

 

B) złożone- odnoszą się do relacji między dwoma albo więcej zmiennymi 
niezależnymi i dwoma zmiennymi zależnymi. 

  C) kierunkowe i niekierunkowe- wskazują kierunek prawdopodobnych 

zależności badź go nie wskazują 

  D) zerowe- formułowane zgodnie z regułą statystyczną obliczania 

prawdopodobieństwa. 

 

Hipoteza musi być: uzasadniona, musi mieć pewien stopień 
prawdopodobieństwa i musi być możliwa do zbadania. 

 

Pacjenci z kolostomią, którzy wykonują regularnie irygacje przetoki 
jelitowej, mają lepszą jakość życia. 

6.Wybór metody, techniki, narzędzi. 

 

Metoda badań: to zespół teoretycznych, uzasadnionych zabiegów 
koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość 
postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego 
problemu naukowego 

 

Technika: czynność praktyczna, regulowana starannie wypracowanymi 
dyrektywami , pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzonych 
informacji , opinii, faktów.  Np. technika może  obserwowaniem, 
prowadzeniem wywiadu, ankietowaniem.  

 

Narzędzie badawcze: służy technicznemu gromadzeniu danych i w tym 
rozumieniu jest nim na przykład: kwestionariusz ankiety, kwestionariusz 
wywiadu, arkusz obserwacyjny, dyktafon, długopis itp.  

7. Określenie zbiorowości statystycznej i dobór próby. 

  Ten etap w procesie badawczym jest 7 w kolejności.  W badaniach 

podobnie jak w innych rodzajach działalności człowieka , pierwszorzędną 
sprawą jest sformułowanie celu, problemu, zmiennych a następnie 
dobranie rodzaju badania i zidentyfikowanie zbiorowości statystycznej.  

  Zbiorowość statystyczna rozumiana jest jako zbiór dowolnych jednostek 

(np. ludzi, przedmiotów, obszarów geograficznych), które mają 
przynajmniej jedną wspólną właściwość, a różnią się z innych punktów 
widzenia.  Zbiorowość statystyczną tworzą np. pielęgniarki czynne 
zawodowo. Cechami łączącymi je w grupie jest to, że mają prawo do 
wykonywania zawodu pielęgniarki i aktualnie wykonują zawód  a różni je 
rodzaj skończonej szkoły pielęgniarskiej i stopień wykształcenia, płeć, 
wiek, miejsce pracy.  

 

W zbiorowości statystycznej wyróżniamy zbiorowość pełną (populację 
generalną) i zbiorowość częściową (próbę). Poprzez populacje generalną 
należy rozumieć zbiór wszystkich jednostek, co do których będziemy 
wnioskować o ich właściwościach.  Ze względów organizacyjnych, 
czasowych i finansowych badacz ma ograniczone możliwości 
prowadzenia badań z włączeniem do nich populacji generalnej, stąd do 
badań wybiera grupę stanowiącą wycinek zbiorowości pełnej określanej 
mianem próby. Próba lub populacja próbna stanowi pewien podzbiór 
populacji generalnej którego elementy zostały dobrane w określony 
sposób. Liczebność próby oznaczamy zwykle  przez n natomiast 
liczebność próby przez N. 

8.Przeprowadzenie badania pilotażowego. 

 

W celu kontroli narzędzi badawczych i całego warsztatu badawczego 
przed przystąpieniem do badań właściwych autor badań powinien 
przeprowadzić badania pilotażowe.  Istotą badań pilotażowych jest 
upewnienie się, że ustalone narzędzia badawcze pozwolą na zebranie 
danych dających odpowiedź na  postawione problemy badawcze. Badania 
pilotażowe dają możliwość ujawnienia mocnych i słabych stron 
zamierzonych badań w odniesieniu do:  

  doboru próby badawczej, jej jednorodności lub zróżnicowania, 

  terenu badania, 

  trafności oraz zasiegu technik i narzędzi gromadzenia materiału – czy 

rzeczywiście badają to co powinny badać, czy dostarczą materiału na 
sformułowanie odpowiedzi na postawione pytania problemowe 

   jasności jednoznaczności dla uczestników badania sformułowanych 

pytań wywiadu, kwestionariusza ankiety  - czy nie są one drażliwe dla 
odpowiadających czy są one poprawnie sformułowane.  

9.Zgromadzenie materiału. 

 

Po przeprowadzeniu badań następuje kolejny etap procesu badawczego 
polegający na porządkowaniu zebranego materiału. Uzyskany w toku 
badań materiał powinien być przede wszystkim poddany weryfikacji co 
do poprawności jego zebrania, kompletności i rzetelności. Dalszym 
krokiem będzie uporządkowanie, usystematyzowanie i pogrupowanie 
materiału według kryteriów wynikających z celu badań, określonych 
problemów, zmiennych i wskaźników oraz według uprzednio 
przygotowanego algorytmu w przypadku komputerowego opracowania 
wyników. Wszelkie badania przy wykorzystywaniu narzędzi pisemnych 
muszą być poddane kodyfikacji czyli ujednoliceniu. Zabieg ten polega na 
uporządkowaniu różnorodnych treściowo i stylistycznie odpowiedzi 
według opracowanych przez badacza kategorii.  

 

Materiał zebrany, zweryfikowany, uporządkowany i pogrupowany ale 
nieopracowany nazywamy materiałem surowym. Natomiast czynności 
porządkowania i pogrupowania oraz systematyzowania materiału nazywa 
się grupowaniem statystycznym, które może być proste dla jednej 
zmiennej i złożone dla kilku zmiennych. Grupowanie proste prowadzi się 
w postaci szeregów statystycznych.  

  Szereg statystyczny: tworzą wielkości statystyczne uporządkowane 

według określonych kryteriów. Szeregi statystyczne dzielimy na : 
szczegółowy, rozdzielczy i czasowy.  

 

Szereg Szczegółowy: stanowi uporządkowany rosnąco lub malejąco ciąg 
wartości badanej cechy statystycznej.  

  Szereg Rozdzielczy: jest to zbiór wartości liczbowych uporządkowanych 

według wariantów badanej cechy mierzalnej lub niemierzalnej przy czym 
poszczególnym wariantom cechy przyporządkowane są odpowiadające im 
liczebności.  

  Szereg Czasowy: powstaje w wyniku grupowania, którego podstawą jest 

zmiana zjawiska w czasie. Zmiana ta może być wyznaczona na dany 
moment i jest określana jako szereg czasowych momentów lub za pewien 
okres czasu, wtedy mówimy o szeregach czasowych okresów.  

10. Analiza materiału.  

 

Analiza ilościowa jest niezbędna w badaniach ilościowych w których  
istotne znaczenie ma wykorzystanie elementów statystki  opisowej i 
matematycznej oraz praktyczna umięjetnośc stosowania statystki w 
opracowaniu wyników badań. Poprawne posługiwanie się nią daje 
możliwość trafnego wyciągania wniosków końcowych.  

 

Analiza jakościowa umożliwia wielostronną charakterystykę badanych 
zjawisk i pozostaje w ścisłym związku z badaniami jakościowymi .  

 

Po dokonaniu analizy autor przechodzi do omówienia wyników i ich 
interpretacji na tle danych z piśmiennictwa  jeśli podobne badania były 
prowadzone. Ta część pracy określana jest jako dyskusja wyników. 
Polega ona na porównywaniu własnych wyników, lub nawet wniosków i 
hipotez z innymi publikowanymi danymi.  

 

Po przeprowadzeniu dyskusji można przejść do wyciągania wniosków 
które powinny być ściśle związane z wynikami pracy omówionymi w 
rozdziale dyskusja wyników. Wnioski powinny być logiczne, spójne z 
celem i założeniami pracy. We wnioskach nie powołujemy się  na 
piśmiennictwo, treść rozdziału wnioski powinna być zwięzłą i 
syntetyczna.  

  Proces badania naukowego kończy się upowszechnieniem wyników 

które może przyjąć postać ustnej prezentacji  lub pisemnego opracowania. 
Pisemne opracowanie może mieć formę pracy promocyjnej na tytuł 
zawodowy lub stopień naukowy bądź formę sprawozdania, protokołu, 
raportu artykułu.  

 

Obowiązek dokonania opracowania pisemnego zawarty jest w 
regulaminach studiów albo w wymaganiach dotyczących rozliczenia 
finansowego. Wynika też ze społecznego celu nauki jakim jest 
udostępnianie wyników innym naukowcom i specjalistom ora ich z 
zastosowań  praktycznych .  

 

Tytuł opracowania należy rozróżniać od tematu-tematyki inaczej od 
problematyki, od przedmiotu badania. To tytuł informuje o tematyce, 
czyli o treści, zagadnieniu, sprawie.  

 

Struktura opracowania jest to układ treści czyli budowa i rozmieszczenie 
kolejnych części lub rozdziałów . Układ ten nie może być dowolny ale nie 
ma uzgodnionego ujednoliconego wzoru. Pamiętać należy ze chociaż 
struktura pracy zależy od rodzaju badania to zawsze obowiązuje 
zachowanie logicznego ciągu co oznacza  ze każda część poprzedzająca 
powinna implikować następna.