plik

AUTOKREACJA JAKO PRZEDMIOT BADAO ANDRAGOGIKI PRACY

a) Istota, swoistośd i kierunki badao andragogiki pracy
Tadeusz Nowacki jest twórcą  polskiej andragogiki pracy. Zdaniem tego uczonego „andragogika pracy
zawiera badania i analizę osobowości pracownika i jej zawodu ze względu na udział w pracy.”
Jednym  z  ważnych  pojęd  i  kategorii  ,która  umożliwia  wykrywanie  związków  między  pracą
a  osobowością    pracownika  jest  pojęcie  kwalifikacji  zawodowych.  To  pojęcie  zdaniem  profesora
Tadeusza  Nowackiego  jest  swoistym  „kluczem”  do  analizy  andragogicznych  aspektów  rozwoju
osobowości zawodowej.
Istnieje 10 obszarów badao andragogiki pracy:

1. obszar badaczy – obejmuje badania nad celami kształcenia i samokształcenia zarówno

jednostek jak i zespołów, stosowanych w indywidualnym rozwoju, a także w formach
zorganizowanych szkolnych i pozaszkolnych.

2. Drugi obszar problemowy – dotyczy zagadnieo zawodoznawstwa. Są to doświadczenia

obejmujące  zagadnienie  podziału  pracy  z  tej  racji  są  przedmiotem  badao
interdyscyplinarnych.  Dla  andragogiki  pracy  najważniejsze  znaczenie  mają  badania  nad
zmiennością zawodów. Badania są jedną z podstaw doradztwa zawodowego, które właśnie
ma  na  celu  ułatwienie  osobom  dorosłym  stawianie  celów  i  formowanie  programów
dokształcania i doskonalenia.

3. Trzeci dotyczy opracowanych charakterystyk zawodowych i dokumentacji pedagogicznych.
4. Czwarty obszar dotyczy zagadnieo wychowawczych. W skład obszaru wchodzą rożne sprawy:

z jednej strony umiejętnośd takiego postępowania, aby drugich nie zrazid, z drugiej zaś
problematyka rozwijania motywów postępowania.

5.  Piąty dotyczy przygotowania materiałów dla nauczycieli.
6.  Szósty obszar fenomenologii form kształcenia i doskonalenia.
7.  Dotyczy środowiska materialnego , form kształcenia.
8.  Zagadnienia skuteczności procesów kształcenia i doskonalenia
9.  Zagadnienia funkcjonowania nauczycieli szkól dla dorosłych
10. Zagadnienia problematyki metodologii badao andragogiki pracy.

b) Autokreacja zawodowa jako przedmiot badao andragogiki pracy

Centralnym zagadnieniem andragogiki pracy jest analiza rozwoju osobowości człowieka i jej

rozwoju pobudzanego udziałem w pracy i działalnośd w czasie wolnym. Tak sformułowany przedmiot
badao  andragogiki  obejmuje  także  proces  autokreacji  zawodowej,  czyli  tworzenia  świadomie  przez
jednostkę ludzką tych cech osobowości które umożliwiają jej racjonalne, odpowiedzialne, skuteczne
satysfakcjonujące,  użyteczne  dla  społeczeostwa,  twórcze,  wykorzystujące  zdobycze  postępu
technicznego i technologicznego.

Do zadao badawczych andragogiki pracy, dotyczących autokreacji zawodowej, można zatem

zaliczyd takie cele i zagadnienia, jak:



zagadnienie motywacji i kryteriów wyboru określonego zawodu i kierunku kształcenia
(tradycja rodzinna, opłacalnośd, społeczny prestiż, warunki pracy)

Autokreacja jako proces kształtowania swojej osobowości jest aktem w pełni świadomym,

opartym  na  dobrowolnej  decyzji  i  samokontroli.  Andragogika  może  właśnie  badad  przebieg  tego
procesu  dostosowywania  się  przez  człowieka  swojej  osobowości  do  wymagao  społecznych  i
jednoczesnego  dążenia  do  zachowania,  pielęgnowania  i  rozwijania  swojej  indywidualności.  Proces
autokreacji zawodowej idzie zawsze w parze z autokreacją moralną i kulturową.

W zakres autokreacji zawodowej jako przedmiotu badao andragogiki pracy wchodzą

następujące zagadnienia:
a) cele, istota i specyfikacja autokreacji zawodowej
b) samokształcenie i samowychowanie jako składniki autokreacji zawodowej

c)doskonalenie zawodowe jako jeden z kierunków autokreacji zawodowej

d) odkrywanie humanistycznej i społecznej wartości pracy jako jeden z czynników autokreacji
zawodowej

e) rozwijanie twórczych aspiracji człowieka jako warunek autokreacji zawodowej
f) samopoznanie jako warunek programowania rozwoju zawodowego człowieka
g)wyzwalanie potencjalnych możliwości człowieka i prace autokreacji zawodowej
h) autokreacja jako proces uczenia się racjonalnego i skutecznego funkcjonowania w zawodzie
i) wybór zawodu i jego konsekwencje dla procesu autokreacji jednostki
j) wpływ zmiany zawodu na proces autokreacji
k) zewnętrzne i wewnętrzne stymulatory procesu autokreacji
l)autokreacja zawodowa i pielęgnowanie własnej indywidualności
m)związek autokreacji zawodowej, społecznej, rodzinnej i kulturowej
n) programy realizacji celów i zadao
o) autokreacja jako czynnik dynamizacji osobowości i jej zdolności do profesjonalnego działania
p)przygotowanie człowieka dorosłego do autokreacji
r)kryteria skuteczności procesu autokreacji zawodowej( stabilizacja w zawodzie)

c) Metody i techniki badao autokreacji zawodowej

Autokreacja  to  proces  świadomego  i  skutecznego  przystosowania  swojej  osobowości  do  specyfiki,
wymagao i warunków pracy, wchodzenia i funkcjonowania w roli pracownika,
rozwijania  przez  jednostkę  w  procesie  kształcenia  i  samowychowania  swoich  zdolności  i  potrzeb
samorealizacji.

Autokreacja zawodowa może byd badana za pomocą następujących metod i technik:

a) metoda monografii andragogicznej

b) metoda eksperymentu andragogicznego

c) metoda sondażu diagnostycznego

d) metody analizy indywidualnych przypadków

e) metoda analizy historyczno – porównawczej

Cenny materiał można zebrad przy użyciu takich technik jak: ankieta, wywiad kwestionariuszowy,
obserwacja, analiza treści pisemnych wypowiedzi autobiograficznych, analiza dokumentów i
wytworów. Duże znaczenie ma analiza tych indywidualnych przypadków, w których jednostka ludzka
dzięki autokreacji stała się szczególnie wartościowym pracownikiem i człowiekiem.

METODOLOGIA WŁASNYCH BADAO EMPIRYCZNYCH AUTORA

a) autokreacyjne funkcjonowanie w zawodzie

Problematyka związków autokreacji z wyborem i uprawnieniem zawodu jest rozległa, złożona,
wieloaspektowa i stanowi ważny składnik andragogiki pracy. Obejmuje takie zagadnienia jak:

- motywy wyboru kierunku kształcenia zawodowego
- zdolnośd do wykonywania wybranego zwodu (predyspozycje)
- treści doświadczenia zawodowego
- godzenie ról zawodowych, rodzinnych, społecznych i kulturowych
- funkcjonowanie twórczych aspiracji człowieka dorosłego
- znajomośd wymagao zawodowych
- wiedza o tradycjach zawodowych i jej roli w przyciąganiu do zwodu
- wpływ płci na wybór zawodu (podział na zawody męski i żeoskie)
- wpływ stanu zdrowia na wybór zawodu
- kryteria przydatności zawodowej
- opłacalnośd zawodu
- wiedza o chorobach zawodowych i wpływ na wybór i wykonywanie zawodu
-  społeczne  zapotrzebowanie  na  ludzi  posiadających  określone  zawody  i  jego  wpływ  na  wybór,
uprawnienie i doskonalenie zawodowe

b) swoistośd andragogicznego punktu widzenia

Andragogika pracy bada wybór zwodu, identyfikację z nim, funkcjonowanie w zawodzie z punktu

widzenia przygotowania dorosłych do pracy w zawodowej m.in. w instytucjach oświatowych, szkoły,
wyższe uczelni, kursy.

Autokreacja zawodowa odgrywa niezmiernie ważną rolę we wszystkich etapach drogi zawodowej, w

etapie wyboru kierunku kształcenia zawodowego, funkcjonowania w zawodzie, zmiany zawodu.

Specyfika andragogicznego punktu widzenia polega na tym, badania mają na celu wykrywanie tych

czynników,  które  optymalizują  przygotowanie  do  zwodu  i  jego  wykonanie,  a  także  na  uznaniu
wykrytej przez psychologów, prawidłowości, zgodnie z którą człowiek „staje się”, między innymi pod
wpływem własnej autokreacji.
  Andragogika  odrzuca  tezę,  że  ludzie  rozwijają  się  tylko  w  dzieciostwie  i  młodości  i  uzasadnia
twierdzenie, że człowiek rozwija się i zdobywa nowe doświadczenia przez całe życie, w szczególności
wtedy, kiedy jest czynny zawodowo.
       Andragogika dostrzega, główną siłę rozwoju człowieka, jaką jest praca zawodowa i autokreacja.
Andragogiczny punkt widzenia manifestuje się także w uznaniu tezy, że ludzie mają duże potencjalne
możliwości rozwojowe, które aktualizują się właśnie w procesie ich wielostronnej autokreacji.
         Ważne miejsce  w  problematyce  andragogiki pracy zajmuje  zagadnienie przystosowania się do
wymagao zakładu pracy i do środowiska pracy (adaptacja zawodowa i społeczna). Przystosowanie to
może  mied  wymiar  realny  i  racjonalny  (uznanie  sensowności  wymagao  i  wzorów  pracy  na  danym
stanowisku)  lub  pozorny,  głęboki  (zrozumienie  intencji  i  uzasadnieo)  bądź  płytki,  odpowiedzialny,
bądź konformistyczny.
          Andragogika  pracy  bada  możliwości  takiego  przygotowania  pracownika  by  łączył  dyscyplinę  i
ład z zachowaniem swojej zawodowej i ludzkiej tożsamości, aby prace traktował nie tylko jako źródło
dochodu, ale jako tworzenie autentycznych wartości materialnych i kulturowych.
        W autokreacji leży założenie, że człowiek może byd lepszy, jeśli podejmuje trud pracy nad sobą.
Autokreacja zawodowa pomaga człowiekowi w odkrywaniu walorów wykonanej pracy i możliwości
optymizacji i racjonalizacji.
  Z tych względów problematyka autokreacji zawodowej, będąca przedmiotem badao, jest ważnym
składnikiem andragogiki pracy.

Im pełniejsza jest i bardziej świadoma celów autokreacja, tym sprawniej przebiega proces
adaptacji do zawodu i identyfikacja z nim. Im silniejsza jest autokreacja – tym skuteczniejsze jest
przystosowanie się ludzi do warunków życia i pracy.
Autokreacja zawodowa umożliwia ludziom ukształtowanie u siebie tych cech, które są konieczne
dla skutecznego realizowania czynności i zadao wynikających z koncepcji wybranej roli zawodowej.

c) metody i techniki badao problematyki andragogiki pracy

        Autor  w  swoich  badaniach  posłużył  się  metodą  biograficzną  i  metodą  analizy  indywidualnych
przypadków.  Natomiast  wybranymi  technikami  były:  ankieta  i  analiza  indywidualnych  przypadków.
Relacje autobiograficzne badanych dowodzą, ze w olbrzymiej większości respondenci traktują pracę
jako jedną z naczelnych wartości, lecz wiążą z nią nadzieję  na możliwie  wysoki poziom konsumpcji.
Ich  stosunek  do  pracy  jest  motywowany  pragnieniem  samorealizacji  i  rozwoju  ich  potencjalnych
możliwości.  Utratę  pracy  przeżywają  jako  klęskę  życiową.  Interesujące  jest  to  ,  ze  realizując  swoje
obowiązki  zawodowe,  angażują  nie  tylko  swój  intelekt  ,  ale  także  mają  do  niego  stosunek
emocjonalny.

Materiały autobiograficzne ukazały obraz człowieka , a nie tylko wizerunek pracownika.

Dzięki temu możliwe było określenie indywidualnego stosunku badanych osób do pracy zawodowej.
Materiały te są cennym źródłem wiedzy o tym , jak autokreacja pogłębia zaangażowanie w pracę i jej
twórczy charakter- jak praca z kolei pobudza potrzebę autokreacji zawodowej i ogólnej. Okazało się ,
ze badani studenci realizują różne modele, jak :

model samorealizacyjny; praca zgodna z kwalifikacjami zawodowymi

model hedonistyczny; praca jako źródło przyjemności

model obywatelski; praca dla dobra kraju

model autokreacyjny; praca rozwijająca osobowośd

model heroiczny; podejmowanie pracy trudnej, wymagającej odporności psychicznej i
poświęcenia

model konsumpcyjny; praca dobrze płatna

Materiały te pozwalają głębiej poznad i zrozumied, czym w życiu osobistym i w pracy

badanych, a także w działalności społecznej, jest właśnie AUTOKREACJA.
Z analizy indywidualnych przypadków wynika niezwykle ważna informacja, mianowicie ta, że każda z
badanych osób wiąże z pracą odmienne oczekiwania.
Dotyczą one takich potrzeb i pragnieo , jak:

możliwośd podniesienia poziomu konsumpcji

szansę rozwoju swoich zdolności

dążenie do zawodowego awansu

pragnienie sprawdzenia się

chęd wyrwania się z domu

pragnienie kontaktu z interesującymi ludźmi i wejścia w świat kultury

uniezależnienie finansowe od mężów

  Z badao wynika wniosek, że  problematyka autokreacji zawodowej stanowid winna integralną
częśd  problematyki  badawczej  andragogiki  pracy.  Zawarte  w  relacjach  autobiograficznych
informacje  dowodzą  ,  że  w  życiu  badanych  studentów  autokreacja  zawodowa  spełnia  wiele
ważnych funkcji:
-

umacnia ich poczucie zawodowej przydatności

pomaga w odkryciu swoich potencjalnych uzdolnieo

skłania do pracy nad sobą

aktywizuje

zachęca do samopoznania i samooceny

rozwija te cechy osobowości , które są przydatne do pracy

pogłębia poczucie sensu życia

uczy sztuki radzenia sobie w trudnych sytuacjach zawodowych i życiowych

Z zebranych materiałów badawczych wynika także wniosek, że wybór zawodu

i  funkcjonowanie  w  zawodzie,  stanowi  ważny  składnik  życia  ludzkiego  i  wymaga  nie  tylko  dobrego
teoretycznego i praktycznego przygotowania, ale także szczególnego zamiłowania, obowiązkowości i
pracowitości oraz umiejętności godzenia różnych ról i zadao życiowych.
Materiały  potwierdzają  przyjętą  w  badaniach  hipotezę,  że  praca  jest  głównym  czynnikiem  rozwoju
osobowości  i  że  racjonalne  i  odpowiedzialne  wykonywanie  wymaga  prawidłowego  ,  skutecznego    i
mądrego realizowania.

ROLA WYWIADU UKRYTEGO W BADANIU DOŚWIADCZEO AUTOKREACYJNYCH

Prowadzenie badao za pomocą jawnych technik umożliwia dotarcie tylko do tych informacji o

doświadczeniach,  poglądach  i  zachowaniach  autokreacyjnych  ludzi,  które  osoba  badana  chce
przekazad za pomocą opisu, charakterystyki i interpretacji.
Osoba  badana  w  ten  sposób  przekazuje  pozytywny  autowizerunek  swojej  osobowości
i zachowania. Badanie doświadczeo autokreacyjnych dorosłych wymaga jednak dotarcia do informacji
o  tych  faktach,  sytuacjach  i  zachowaniach,  które  są  świadectwem  głębokiego  ,  osobistego,  pełnego
zaangażowania  w  trudy  i  złożony  proces  autokreacji  zawodowej                                                                            i
ogólnokulturowej.
Ludzie  dorośli  nie  poinformowani  o  tym  ,  że  są  obiektem  badao  naukowych,  są  bardziej  szczerzy,
bezpośredni,  odkrywają  tajemnice  swoich  sukcesów  autokreacyjnych  ,  chętni  do  prezentowania
swoich  najbardziej  osobistych  przeżyd,  związanych  z  udziałem  w  procesie  tworzenia,  poprawiania,
doskonalenia swojej osobowości zawodowej i kulturowej.

ROLA METODY BIOGRAFICZNEJ W BADANIU AUTOKREACJI ZAWODOWEJ

Autokreacja zawodowa jest rodzajem aktywności samokształceniowej i samowychowawczej

człowieka  dorosłego,  który  ma  na  celu  samodzielne  ukształtowanie  potrzebnych  do  sprawnego  i
skutecznego uprawiania zawodu cech swojej osobowości.
Istotą zawodowej autokreacji jest dążenie do doskonalenia zarówno stylu i metod pracy, jak i twórcze
przystosowywanie  się  do  zmieniających  się  ustawicznie  warunków  pracy-  organizacyjnych,
technologicznych, technicznych, materiałowych, psychologicznych
Autokreacja zawodowa  w swej najgłębszej istocie polega na potrzebie sprawdzenia przez człowieka
dorosłego swoich możliwości rzetelnego, efektywnego działania zawodowego                               i
tworzenia wartości materialnych i duchowych.
Punktem  wyjścia  decyzji  o  podjęciu  trudu  autokreacji  zawodowej  jest  rozpoznanie  swoich
wrodzonych  uzdolnieo  i  możliwości  ich  wykorzystania  w  pracy  zawodowej.  U  podstaw  autokreacji
leży głębsze poznanie swoich nie tylko zdolności , ale także temperamentu, woli, wyobraźni, emocji,
zainteresowao, inteligencji racjonalnej i emocjonalnej.
Autokreacja  jest  trudnym  procesem  przekształcania  przez  jednostkę  ludzką  swojej  osobowości,
eliminowania  przeszkadzających  w  pracy  wad  oraz  rozwijania  nowych,  potrzebnych  w  danym
zawodzie- zalet.
Z tej racji do badania procesu tworzenia swojej osobowości zawodowej szczególna przydatnośd ma
metoda biograficzna. Metoda ta, właściwie użytkowana, umożliwia uzyskanie informacji o tym , jakie
cele i dlaczego stawia je  sobie jednostka ludzka podejmując trud autokreacji. W grę wchodzą takie
cele  i  wartości  ,  jak:  osobista  doskonałośd  zawodowa,  pogłębienie  sensu  życia,  sprawdzenie
możliwości realizowania swojego ideału pracy zawodowej, pragnienie tworzenia rzeczy oryginalnych i
użytecznych, dążenie do szczęścia , którego składnikiem jest zadowolenie z pracy zawodowej, wybór
optymalnej drogi życiowej i zawodowej.
Proces autokreacji zawodowej jest uwikłany w losy życiowe dorosłych . Z tej racji olbrzymie znaczenie
ma  metoda  biograficzna,  umożliwiająca  dotarcie  do  najbardziej  osobistych  motywów,  potrzeb  i
aspiracji ludzi uprawiających zawodową autokreację.
       Metoda  biograficzna  umożliwia  odkrycie  i  wyjaśnienie  ,  czy  uprawianie  autokreacji  zawodowej
jest  tylko  wynikiem  przymusu  ze  strony  zakładu  pracy,  czy  wyrazem  dążenia  do  doskonałości?  Czy
jest  tylko  metodą  i  życiowym  eksperymentem?  Czy  też  rezultatem  uświadomieni  sobie  przez
człowieka  jego  różnorodnych  możliwości  pogłębienia  wartości  swojej  pracy  i  rozwoju  swojej
osobowości? Metoda biograficzna otwiera perspektywy docierania do tych informacji o dorosłych ,
uprawiających  zawodową  autokreacje,  które  charakteryzują  trudności  procesu  tworzenia  siebie  i
optymalnego  funkcjonowania      w  wyuczonym  zawodzie.  Metoda  biograficzna  umożliwia  zebranie
materiałów  badawczych  charakteryzujących  proces  uczenia  się  doskonałych  wzorów  aktywności
zawodowej i oduczania się przestarzałych zawodowych nawyków.