M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
1
Joanna śukowska – Budka
Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem
Akademia Ekonomiczna w Katowicach
Odmienne ujęcie funkcji motywacji oraz kontroli w organizacji wirtualnej
Boom postępowy, dynamiczny rozwój, permanentne zmiany, błyskawicznie
przebiegający proces informatyzacji spowodowały, iŜ zaczęły wyłaniać się innowacyjne
formy organizacyjne, odmienne struktury, jak i zmodyfikowane społeczności. Społeczność
wirtualna oraz połączona z nią organizacja wirtualna, to jedna z istotniejszych form
wykreowanych w wyniku gwałtownie przebiegającej ewolucji.
Wirtualna społeczność, postrzegana w literaturze przedmiotu, takŜe jako wirtualna
wspólnota, wirtualna populacja, społeczność on – line, zgodnie z poglądami Wellmana
traktowana jest jako sieć interpersonalnych powiązań, zmierzających do wzajemnego
wsparcia, nawiązywania towarzyskich relacji, przepływu informacji, a takŜe kształtowania
poczucia przynaleŜności i społecznej toŜsamości uczestników. Istotnym zjawiskiem są
przenikające się granice, wysoka dywersyfikacja interakcji, jak i spłaszczone struktury
hierarchiczne.
Nieco odmiennie wirtualną społeczność definiuje Kim, analizując ją w dualny sposób,
po pierwsze przez pryzmat grupy jednostek zmierzających dla osiągnięcia wspólnego celu,
zmierzających ponadto do wzajemnej i stałej wymiany doświadczeń, poznawania się i
integrowania. Ich potrzeby natomiast traktowane są jako mechanizmy złoŜone z komunikacji
oraz toŜsamości
1
.
W przypadku wirtualnych populacji mamy do czynienia ze zmodyfikowaną formą
komunikacji. Uczestnicy wchodzą we wzajemne relacje dzięki zdalnemu przesyłowi,
najczęściej przekazując treści w formie pisanej. W niektórych przypadkach występuje takŜe
zdalna komunikacja ustna, jednakŜe jedynie sporadycznie występuje bezpośrednio fizyczna
komunikacja. Brak owej bliskości powoduje, iŜ przekaz zuboŜony o bogactwo mowy ciała,
spada o 70%, stąd tak istotnym jawi się precyzyjny, dokładny, przejrzysty i zrozumiały język.
1
http://www.fullcirc.com/community/definingcommunity.htm
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
2
Wszelkie niedomówienia, niejasności mogą w związku z tym stanowić źródło powaŜnego
konfliktu.
Cechą charakterystyczną wirtualnych społeczności, jak i powiązanych z nimi
organizacji wirtualnych jest oparcie o wysokowykwalifikowany zespół zadaniowy, obdarzony
często unikalnymi, komplementarnymi umiejętnościami, dzięki kompilacji, których tworzy
się wartość dodana, wzbogacająca przewagę konkurencyjną przedsiębiorstwa.
Zazwyczaj społeczności w bardzo swobodny sposób rządzą się własnymi prawami,
znacząco ograniczając ingerencję przedstawicieli szczebli hierarchicznych. Z tego teŜ
względu, w organizacjach wirtualnych znacząco odmiennie prezentują się funkcje
zarządzania związane z motywacją oraz kontrolą.
W tym miejscu warto zwrócić uwagę na charakterystykę organizacji wirtualnej, która
zarysuje genezę i przyczyny, dla których tradycyjne podejście do funkcji zarządzania staną się
nieskuteczne. Przede wszystkim organizacja wirtualna posiada specyficzną strukturę.
Koźmiński przykładowo nazywa ją meduzowatą. Martenowska ujmuję ją trzywymiarowo.
Jeden wymiar to procesy w ramach, których mieszą się innowacje, JIT, zarządzanie
całkowitymi kosztami, technologia, stałe ulepszanie oraz architektura przedsiębiorstwa. Drugi
wymiar obejmuje ludzi z projektami organizacji, restrukturyzacją, partnerstwem, kulturą,
edukacją i szkoleniami. Ostatni wymiar obejmuje technologię, na którą składają się
komputeryzacja i telekomunikacja, materiały naukowe, systemy wspomagania decyzji,
oprogramowanie, sztuczna inteligencja, automatyka i robotyka, zarządzanie informacją oraz
zintegrowane systemy zarządzania
2
.
Organizacja wirtualna ma strukturę luźną, charakteryzuje się duŜym rozproszeniem,
jest zmienna, nieprzejrzysta, jej elementy często wchodzą w nietrwałe relacje, z tego teŜ
względu nazywana jest amorficzną. Opiera się głównie na kompetencjach, specyficznych,
kluczowych umiejętnościach, doświadczeniu i wiedzy swych podmiotów. Zanika tu
tradycyjna hierarchia, jak równieŜ podział władzy. Elementy obdarzone są bardzo wysokim
stopniem swobody, indywidualności, niezaleŜności, autonomii, jak i własnej
odpowiedzialności za kaŜdy ruch. Następuje tu zanik centralizacji na korzyść rozbudowanych
systemów i sieci komunikacji
3
. Zredukowana została takŜe integracja pionowa. Jeden
podmiot niemalŜe w tym samym czasie moŜe być elementem kilku wspólnot, współpracować
2
M. Maternowska, Architektura produkcyjna lat 90-tych: przedsiębiorstwo wirtualne,
www.logistyka.net.pl/cgi-bin/article.cgi?portal=logistyka&sid=2001/03/15/2040233 - 23k.
3
http://www.ftmastering.com/mmo/mmo03_1.htm.
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
3
nad róŜnorakimi projektami, dla róŜnorodnych organizacji. Nie występują tu granice,
organizacja przyjmuje otwarty i przenikający charakter
4
. Jest bardzo elastyczna, szybko,
sprawnie dostosowuje się do szans i wyzwań otoczenia.
Relacje między podmiotami mają charakter partnerski opierający się o zasadę win -
win. Występuje tu heterarchiczność będącą alternatywą zarówno dla porządku, jak i dla
chaosu
5
.
Nieoceniona zaletą wirtualnych społeczności jest bardzo autentyczna, nie obciąŜona
subiektywizmem, informacja przesycona merytoryczno – praktyczną wagą. Ów zaleta to
niepodwaŜalnie motywacyjny czynnik zespołu. Ponadto występuje tu partycypacja w
podejmowaniu decyzji, wypracowywaniu stanowisk, kompromisów, strategii, nowatorskich
rozwiązań. Innym elementem wspomagającym motywację zespołu jest aktualny i czynny
dostęp do informacji, ich weryfikacja następuje na bieŜąco.
Jednym z zasadniczych elementów wirtualnej wspólnoty jest połoŜenie znaczącej wagi
na kwestię etyki oraz zaufania. Odwołując się do kwestii etyki, w cyberprzestrzeni wiąŜe się
ona z troską o indywidualizm oraz najwyŜsze bezpieczeństwo sieci internetowej.
Jakiekolwiek naruszenie tych zmiennych powoduje zachwianie motywacji, graniczące z
frustracją, szeregiem obaw, obniŜeniem zaufania, a co za tym idzie spadkiem efektywności
zespołu.
W przypadku naruszenia zaufania, przez któregokolwiek z uczestników wirtualnego
przedsiębiorstwa, zespół podejmuje radykalne działania, jakimi są wykluczenie i
odseparowanie jednostki, która zawiodła od całego zespołu
6
.
W organizacji wirtualnej elementy społeczności wirtualnej wzajemnie się wspierają,
wchodzą w zdalne interakcje towarzyskie, zdają się na transfer informacji, kreowanie
poczucia przynaleŜności oraz społecznej toŜsamości jej podmiotów.
7
Z uwagi na fakt, iŜ
kaŜdy pracuje indywidualnie, samodzielnie, bez osobistego kontaktu z innymi członkami
zespołu organizacji wirtualnej, mogą występować wspominane wcześniej trudności z
motywacją i kontrolą. Jednostki organizacji wirtualnej często napotykają problem jakim jest
poczucie alienacji, wyobcowania, niezrozumienia. Jednostki wchodzące w skład wirtualnych
4
B. Nogalski, J. Apanowicz, R. Rutka, A.Czermiński, M. Czerska, Zarządzanie organizacjami, Dom
Organizatora, Toruń 2002
5
P. Płoszajski, Organizacja wirtualna: przeraŜony kameleon, SGH
www2.sgh.waw.pl/.../ktz/ktz/zajecia/materialy/ tresc/pliki/prof._Ploszajski_-_Organizacja_przyszlosci.pdf
6
M. Czuba, Jak budować społeczność wirtualną w: Biznes Club 2003 na podstawie
http://members.tripod.com/kingfishlim/VIRTUAL_ORGANIZATION_AND_VALUE_CHAIN.htm
7
http://www.fullcirc.com/community/definingcommunity.htm
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
4
zespołów charakteryzują się determinacją w działaniu, samodzielnością, zaangaŜowaniem,
samomotywacją, wysoką świadomością istoty zadania, dyscypliną. Są to ludzie o duŜej
wiedzy, pragnący nieustannie zabiegać o jej zwiększanie, obdarzeni specjalistycznymi
kompetencjami, umiejętnościami i doświadczeniem
8
.
Nawiązując do elementów tworzących organizację wirtualną, czyli członków
społeczności wirtualnej, naleŜy podkreślić, iŜ indywidualni członkowie organizacji wirtualnej,
aczkolwiek zagroŜeni negatywnymi skutkami samodzielnej, fizycznie odizolowanej pracy,
napotykają takŜe na liczne pozytywy takiego rozwiązania. To właśnie one zwiększają ich
motywację do pracy. Kontaktując się z wirtualnymi współpracownikami kreują poczucie
przynaleŜności do zespołu wpływając na wzajemne zrozumienie. W tej roli odnajdą się
doskonale osoby bardziej nieśmiałe, nie posiadające umiejętności bezpośredniego wyraŜania
myśli, obawiające się własnego zdania czy teŜ z trudnością przyjmujące krytykę, z którą
następnie nie wiedzą jak sobie poradzić. Zza ciekłokrystalicznego ekranu mogą pozostawić
swą anonimowość czy niezaleŜność, uzyskując tym samym poczucie bezpieczeństwa.
Koordynacja pracy takich jednostek wymaga indywidualnego, odmiennego podejścia do
tematyki kontroli i motywacji. Zrozumienie owych charakterologicznych obrazów jest
znacznym ułatwieniem w skutecznym i efektywnym wypełnianiu wspomnianych funkcji.
Perechuda uwaŜa, iŜ jednostki organizacji wirtualnej posiadają cechy samomotywacji,
samoorganizacji, samokierowania, samonawigowania oraz samosterowania.
9
Jak dowodzą badania SkarŜyńskiej i Henne jednostki pracujące wirtualnie
zdecydowanie lepiej radzą sobie z sytuacjami konfliktowymi, a takŜe komunikacją, aniŜeli ma
to miejsce w tradycyjnie działającym przedsiębiorstwie. Podobnie, posiadają wyŜszy kapitał
społeczny, satysfakcję z pracy, jak i dobrostan
10
. Tak więc częściowo zostaje zniwelowany,
podnoszony przez wielu, problem wyobcowania jednostek. Naturalnie trzeba wziąć pod
uwagę, iŜ istnieje znaczna liczba jednostek otwartych, społecznych, dla których istotne
znaczenie mają kontakty osobiste. W tym przypadku motywacyjnym aspektem będą
okazjonalne spotkania integracyjne, przynajmniej w niewielkich grupach osobowych.
Omawiając zagadnienie motywacji naleŜy przedstawić czynniki motywacyjne istotne
w tradycyjnej organizacji. Opierając się na badaniach przeprowadzonych przez Amerykańskie
Stowarzyszenie Zarządzania Kadrami (Society for Human Resources Management) i
8
W. Szymanowski, R. Perkowski, Charakterystyka przedsiębiorstwa wirtualnego i sfery jego zastosowań ,
http://strategie.info.pl/artykuly/artykul_5655.htm
9
Zarządzanie przedsiębiorstwem przyszłości, red. Perechuda K., Placet, Warszawa 2000
10
K. SkarŜyńska, K. Henne, Szczęście online w: Charaktery, sierpień 2005
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
5
USATODAY.com publikowanych w Gazecie Prawnej do najwaŜniejszych czynników
motywacyjnych pracownicy zaliczyli stabilność zatrudnienia, świadczenia pozapłacowe,
komunikację między pracownikami a zarządem, elastyczność w godzeniu spraw zawodowych
z rodzinnymi, gratyfikację oraz moŜliwość awansu.
11
Funkcja motywacyjna w organizacji wirtualnej przejawia się między innymi zachętą
do
wzajemnej
komunikacji,
organizowania
wideokonferencji,
dzięki
którym
współpracownicy będą mogli się poznać, nastąpi tu pewna integracja. Ponadto stała wymiana
doświadczeń, pomysłów, wzajemne dzielenie się wiedzą wśród podmiotów wirtualnej
organizacji stanowi równieŜ czynnik motywujący. Z uwagi na fakt, iŜ komunikacja między
nimi polega często na wymianie danych, wizji, strategii, koncepcji, schematów, faktów,
poglądów, plotek, gestów, sugestii, wskazówek, aluzji, elementem zachęcającym do pracy
jest takŜe stale ulepszana technologia, ponadto szybkie niwelowanie błędów w transferze,
spowolnień, wąskich gardeł, powoduje, iŜ ludzie chętniej pracują.
12
Warto wspomnieć takŜe, iŜ w związku z tym, Ŝe w organizacji wirtualnej występuje
stały proces eksperymentowania oraz uczenia się, w kontekście zarządzania organizacją oraz
motywacji, kładzie się nacisk na zachęcanie do pozyskiwania wiedzy oraz doświadczeń.
Ponadto promuje się głoszenie konstruktywnej krytyki, a takŜe akceptowanie błędów
będących wynikiem eksperymentalnego podejścia do realizowanego zadania. Istotną staje się
takŜe rola klienta, który występuje w całym procesie jako bardzo waŜne ogniwo
przyczyniające się do eskalacji wiedzy poprzez wyraŜane opinie, komentarze.
13
W organizacji wirtualnej tradycyjna weryfikacja, jaką jest pozbawiona zaufania
kontrola, nie spełnia zupełnie swego zadania. Nacisk połoŜony jest na osobiste wzmocnienie
wykonawcy, jak i na jego samokontrolę. Organizacja wirtualna wymaga od swych
współpracowników podejmowania samodzielnych decyzji, osądów niezbędnych do
prawidłowego działania w specyficznych sytuacjach. Zwiększona zostaje ich
odpowiedzialność oraz świadomość tejŜe odpowiedzialności. Kontrola nie wynika juŜ z
hierarchicznego układu. Pracownik rozlicza się sam przed sobą, jak równieŜ weryfikuje go
wirtualny zespół, do którego naleŜy. Naturalnie istnieją technologiczne rozwiązania,
umoŜliwiające nieustanne śledzenie działań pracownika, jednakŜe działanie to obniŜa
wydajność pracowników, jak równieŜ wywołuje zbędny, bezpodstawny stres, podwaŜając
11
http://www.gazetaprawna.pl/dzialy/2.html?numer=900&dok=900.2.28.2.20.1.0.1.htm
12
Y. Malhotra, Training & Development Magazine, Virtual Corporations, Human Issues & Information
Technology, http://www.brint.com/interview/astdint.htm
13
N. Piccini, Creare Comunità di Apprendimento a supporto di cambiamento e innovazione, www.e-
conomy.it/risorse/e-Organization/ e-organization1.htm
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
6
wzajemne zaufanie i lojalność. W organizacji wirtualnej funkcja kontroli sprowadza się
bardziej do permanentnego krzewienia i wpajania wartości pracownikom, w zamian za stały
nadzór. Pozostawienie swobody pracownikom powoduje, iŜ czują się oni istotnym ogniwem
w systemie. Posiadając pełną, wyspecjalizowaną informację o systemie, w błyskawiczny
sposób mogą zareagować, bez angaŜowania menedŜera, który w tym układzie wpłynąłby na
spowolnienie procesu, przyczyniając się jednocześnie do obniŜenia wydajności.
14
Opierając się na danych uzyskanych w wywiadzie z Davidem Coleman, dyrektorem
zarządzającym Collaborative Strategies, wirtualnym przedsiębiorstwem zajmującym się
analizą przemysłu, współpracownicy mają pełną swobodę działania, są całkowicie niezaleŜni,
co motywuje ich do osiągania wyników. Elementem zarówno motywującym jak i kontrolnym
bywa częsta wymiana informacji za pośrednictwem poczty mailowej, komunikatorów oraz w
niektórych przypadkach telefonów. Z uwagi na fakt, iŜ członkowie zespołu wzajemnie się
komunikują, dokonują w ten sposób kontroli.
Naturalnie zdarzają się przypadki nie wykonania zleconego zadania. W takiej sytuacji
przeprowadzana jest z rozmowa z wykonawcą. Firma łagodnie podchodzi do kwestii
nadszarpnięcia zaufania, poniewaŜ nie dokonuje natychmiastowej eliminacji jednostki,
ograniczając się do pouczenia. Samo zaufanie, będące elementem wzmacniającym
motywację, jak i połączonym z kontrolą, kształtowane jest juŜ na etapie rekrutacji
współpracowników. Ponadto kooperacja nawiązywana jest zwykle z aktywnymi, pełnymi
energii i zapału podmiotami, dla których osiąganie celów jest motywacją samą w sobie.
Dodatkowym czynnikiem motywacyjnym jest stałe pogłębianie wiedzy działające na zasadzie
facylitacji. Istnieje takŜe centralne repozytorium wiedzy, do którego kaŜdy z członków
organizacji ma dostęp. Stwarzanie takich moŜliwości stanowi dodatkowy bodziec do
efektywnej pracy.
Shelley Hill z ABC Virtual Communications mówiąc o funkcji motywacyjnej, stoi na
stanowisku, iŜ z uwagi na kompilację kulturową współpracowników, najistotniejszym
czynnikiem motywacyjnym jest pieniądz, jednakŜe samodzielne zaangaŜowanie, dąŜenie i
osiąganie satysfakcjonującego celu to następny znaczący element.
Czynnikiem ułatwiającym kontrolę oraz motywację w David Skyrme Associates
Limited jest przejrzyste określenie wzajemnych oczekiwań oraz jasność ról, a takŜe wzajemna
pomoc współpracowników w problematycznej sytuacji. Ponadto organizacja dąŜy do dobrego
14
Y. Malhotra, Training & Development Magazine, Virtual Corporations, Human Issues & Information
Technology, http://www.brint.com/interview/astdint.htm
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
7
poznania się współpracowników przez komunikację on-line, na bazie której wytworzy się
trwała więź zaufania. ZałoŜyciel głosi pogląd, iŜ dzięki tak głębokiemu zaufaniu nie
potrzebna jest kontrola zewnętrzna, poniewaŜ wygeneruje ono samoistnie samokontrolę.
Zgodnie z Murphym komunikacja nie odbywa się juŜ tylko wewnątrz organizacji, czy
teŜ okazjonalnie na zewnątrz, w organizacji wirtualnej przenika kaŜdy jej element stając się
jej filarem, na którym opierają się miedzy innymi motywacja czy kontrola. Występująca
adhokracja wspomaga ową komunikację, stanowiąc po części czynnik motywujący.
W organizacji wirtualnej istotną kwestią będzie zdalne poświęcanie czasu przez rdzeń,
w którym znajduje się szczątkowa kadra naczelna. Indywidualne podejście do jednostki
zwiększy jej motywację, spowoduje, iŜ poczuję się toŜsama z organizacją. Podobnie wygląda
to w przypadku, gdy komórkami będą inne organizacje. Mimo, Ŝe w takim przypadku nieraz
motywacja i kontrola wewnątrz moŜe przebiegać w tradycyjny sposób, to działania
dyrektorów projektowych, którzy będą mieli bezpośrednią odpowiedzialność za zadanie, będą
podlegały zmodyfikowanym funkcjom zarządzania.
15
Handy za podstawowy element kontroli w organizacji wirtualnej uwaŜa zaufanie,
jednakŜe wynikające z jasno określonych zasad. Postrzega je takŜe w kategorii czynnika
motywacyjnego. JuŜ Kartezjusz głosił
„Ufaj ludziom, których znasz. Poznaj ludzi, którym
ufasz”. Owo zaufanie nie moŜe być ślepe i bezgraniczne, wskazujące na naiwność, wymaga
ono permanentnego pogłębiania wiedzy, konsolidacji, kontaktów takŜe osobistych, postaci
lidera, a takŜe nie moŜe być ono bezwzględne. Musi wynikać z wzajemnej lojalności,
dojrzałości partnerów, wzajemnego szacunku oraz świadomości konsekwencji w przypadku
naduŜycia tego zaufania. Zasady zaufania muszą być doprecyzowane, przejrzyste, oczywiste,
uświadamiające, iŜ odpowiedzialność przekazana pracownikowi jest cennym skarbem.
Nadmierna kontrola, weryfikacja kaŜdego kroku, brak wiary, podejrzliwość, powoduje iŜ
współpracownik staje się nieufny względem organizacji. W takim przypadku następuje
osłabnie jego samomotywacji, jak równieŜ moŜe on zrezygnować z wypełniania obowiązków
względem danej organizacji. Pieniądze, stabilność pracy oraz awans nie jest tu
najwaŜniejszym czynnikiem motywacyjnym. Kształtowanie poczucia przynaleŜności poprzez
członkostwo akcjonariatowe w organizacji to jeden z zasadniczym elementów plasujących się
na najwyŜszym poziomie. Członkostwo przyczyni się do wzrostu jakości, rozmiarów,
zyskowności oraz osiągania celów. Poczucie odpowiedzialności, samodzielności, rangi
działań oraz wspominane juŜ zaufanie, stwarzanie stałych moŜliwości poszerzania wiedzy,
15
http://www.firstmonday.dk/issues/issue1/corporate/#tvc
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
8
moŜliwość wymiennego korzystania z zasobów to kolejne zasadnicze czynniki
motywacyjne.
16
Podobnie Hermann Loeh z VE-Forum postrzega zaufanie jako najistotniejszy czynnik.
Relacje między współpracownikami polegają na wzajemnym uznawaniu ich wartości,
docenianiu, szanowaniu, który spaja organizację. Jakiekolwiek naduŜycie owego zaufania
powoduje bezdyskusyjną eliminację jednostki z zespołu. JednakŜe występuje efekt
wzajemnego wsparcia, polegający na zjawisku, iŜ w przypadku nieumyślnego błędu,
współpracownicy dokładają wszelkich starań, by uchybienie wyeliminować, bez
dokonywania zbędnego ostracyzmu.
Wiele organizacji wirtualnych w zarządzaniu wykorzystuje zarządzanie przepływem
pracy oraz pracy grupowej, LMS, LCMS, system ERP, portale korporacyjne VO, systemy
wspomagające zarządzanie organizacją, systemy eksperckie czy teŜ CRM oraz CMS. Właśnie
workflow oraz systemy pracy grupowej to narzędzia stanowiące rodzaj kontroli. W firmie
PFP system komunikacji, odgrywający duŜą rolę w procesie motywacji, opiera się na
serwerze news z indywidualnym logowaniem lub teŜ na niepublicznym forum dyskusyjnym
budowanym w oparciu o php.
Motywacja w VE natomiast opiera się na trzech głównych mechanizmach,
organizowaniu wideokonferencji umoŜliwiających bardziej osobistą wymianę zdań,
przeprowadzaniu wspólnych wirtualnych przedsięwzięć w ramach małych zespołów
roboczych, jak równieŜ wsparciu zewnętrznemu ze strony menedŜera projektu. Ponadto w
organizacji wirtualnej podmioty, muszą uświadamiać sobie i rozumieć, iŜ praca ma
specyficzny charakter, a jej efekt w zdecydowanym stopniu zaleŜy właśnie od nich. Muszą
odczuwać takŜe, iŜ nie są osamotnieni, polegając na wsparciu innych, troszczących się o ich
osiągnięcia, zasługi. Elementy socjologiczne są tu zdecydowanie najistotniejsze, aczkolwiek
aspekt finansowy teŜ odgrywa pewną rolę.
Kontrola polega na weryfikacji wyników pracy przez wewnętrzną jednostkę, bądź teŜ
odbiorcę usługi lub produktu, który podaje informacje zwrotną. Kontrola wstępna, czy teŜ
równoległa w ogóle nie występuje, jedynie ograniczona kontrola końcowa.
Inicjatywa sprzyjająca elastyczności zastępuje tradycyjnie postrzeganą kontrolę. Pod
uwagę brany jest sam rezultat, a nie zadanie oraz dobre chęci.
Analizując wątek kontroli, naleŜy zaznaczyć, iŜ organizacja wirtualna często posługuje
się przepisami Kodeksu Spółek Handlowych dotyczących regulacji spółek dominujących jak i
16
http://visionarymarketing.com/handytrust.html
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
9
zaleŜnych. Kieruje się nieraz takŜe zasadą swobody zawierania umów, charakterystyczną dla
korporacji. W kwestii księgowo - podatkowej podmioty wchodzące w skład organizacji
wirtualnej podlegają przepisom prawa kraju, z którego pochodzą, prowadzą swoją
samodzielną księgowość. Ponadto niekiedy kwalifikowane są jako podatkowe grupy
kapitałowe.
Reasumując, w organizacji wirtualnej, z którą nieodzownie związana jest wirtualna
społeczność funkcje takie jak motywacja czy kontrola przebiegają w odmienny sposób.
Następuje odejście od tradycyjnie pojmowanej weryfikacji na korzyść zaufania, wzajemnej
lojalności, jak i samokontroli. Podobnie w przypadku motywacji, juŜ nie pieniądz odgrywa
najistotniejszą role, lecz zdalne relacje interpersonalne oraz skuteczne dąŜenie do obranego
celu.
Artykuł porusza kwestie organizacji wirtualnej oraz silnie powiązanej z nią wirtualnej
społeczności. W oparciu zarówno o teorie jak i o praktykę przedstawiono nieco odmienne
podejście do funkcji motywacji oraz kontroli. Wskazano, iŜ waga i priorytety przyjmują inny
wymiar w organizacji wirtualnej, aniŜeli ma to miejsce w organizacji tradycyjnej. Dla
potwierdzenia owych zjawisk, jak i przedstawienia ich genezy, zaprezentowano krótką
charakterystykę organizacji wirtualnej, zwracającą uwagę na najistotniejsze, odróŜniające ją
cechy od przedsiębiorstwa tradycyjnego. Pokrótce dokonano równieŜ zdefiniowania oraz
scharakteryzowania społeczności wirtualnej.
The article deals with virtual organization as well as strongly connected to it virtual
society. Based on theory as well as practice the article presents a little bit different approach
to motivation and control function. It has been pointed out that priorities are of different
dimension than in traditional organization. For confirmation of these phenomenon as well as
for their genesis presentation a short virtual organization characteristic has been presented
underlining the most important differences from traditional enterprise. There is also a short
characteristic and definition of virtual society.
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
10
Bibliografia i netografia:
Czekan D., Organizacje wirtualne – nowa rzeczywistość, www.it-investment.pl/upload/plik-
50.doc
Czuba M., Jak budować społeczność wirtualną w: Biznes Club 2003 na podstawie
http://members.tripod.com/kingfishlim/VIRTUAL_ORGANIZATION_AND_VALUE_CHA
IN.htm
Kierzkowski Z., Synteza systemów komunikacyjno-informacyjnych organizacji wirtualnych,
http://www.zti.com.pl/instytut/pp/referaty/ref15_full.html
Krupa M., W poszukiwaniu doskonałości organizacyjnej, Antykwa 1999
Krupa M.: Struktury organizacyjne - zarys problematyki, University of Information
Technology and Management in Rzeszow, 2003
Malhotra Y., Training & Development Magazine, Virtual Corporations, Human Issues &
Information Technology, http://www.brint.com/interview/astdint.htm
Maternowska M., Architektura produkcyjna lat 90-tych: przedsiębiorstwo wirtualne,
www.wspiz.edu.pl/ciasf/transf_19-22_1999_i_23-26_2000/19T009.doc
Nogalski B., Apanowicz J., Rutka R., Czermiński A., Czerska M., Zarządzanie
organizacjami
, Dom Organizatora, Toruń 2002
Piccini N., Dalla diffusione di informazioni alla generazione di conoscenza, www.e-
conomy.it/risorse/e-Organization/ e-organization1.htm
Piccini N., Il crollo delle "Mura" nella nuove organizzazioni virtuali, www.e-
conomy.it/risorse/e-Organization/ e-organization1.htm
Piccini N., La comunicazione nei team virtuali, www.e-conomy.it/risorse/e-Organization/ e-
organization1.htm
Piccini N., Teamwork sempre più virtuali, www.e-conomy.it/risorse/e-Organization/ e-
organization1.htm
Piccini N.: Creare Comunità di Apprendimento a supporto di cambiamento e innovazione,
www.e-conomy.it/risorse/e-Organization/ e-organization1.htm
Płoszajski
P.,
Organizacja
wirtualna:
przeraŜony
kameleon
,
SGH
www2.sgh.waw.pl/.../ktz/ktz/zajecia/materialy/
tresc/pliki/prof._Ploszajski_-
_Organizacja_przyszlosci.pdf
SkarŜyńska K., Henne K., Szczęście online w: Charaktery, sierpień 2005
Szymanowski W., Perkowski R., Charakterystyka przedsiębiorstwa wirtualnego i sfery jego
zastosowań,
www.wspiz.edu.pl/ciasf/wyd/indeks_autor_10lat.htm
M
ANAGEMENT
F
ORUM
2020:
N
OWOCZESNE KONCEPCJE I METODY ZARZĄDZANIA STRATEGICZNEGO
11
Walters D., Buchanan J., The new economy, new opportunities and new structures,
Management Decision, London, 2001, Vol 39, Iss. 10, pg. 818
Warner M., Witzel M., Zarządzanie organizacją wirtualną, Oficyna ekonomiczna, Kraków
2005
Zarządzanie przedsiębiorstwem przyszłości
, red. Perechuda K., Placet, Warszawa 2000
http://strategie.info.pl/artykuly/artykul_5655.htm
http://visionarymarketing.com/handytrust.html
http://www.e-c.zie.pg.gda.pl/artyk/wirtualne_organizacje.html
http://www.effectivemeetings.com/technology/virtualteam/mci10.asp
http://www.globalchange.com/vmanagement.htm
http://www.firstmonday.dk/issues/issue1/corporate/#tvc
http://www.ftmastering.com/mmo/mmo03_1.htm
http://www.fullcirc.com/community/definingcommunity.htm
http://www.fullcirc.com/community/definingcommunity.htm
http://www.gazetaprawna.pl/dzialy/2.html?numer=900&dok=900.2.28.2.20.1.0.1.htm
http://www.informationweek.com/649/500rido.htm
http://www.logistyka.net.pl/cgi-bin/article.cgi?portal=logistyka&sid=2001/03/15/2040233 -
23k
http://www.logistykafirm.com/sa.php?aid=165&p=0&cat=12&catname=Praktyka
http://www.projectfinance.pl/
http://www.reengineering.com/articles/apr96/VIRTOFC.htm
http://www.telenetforum.pl/index_2.php?show=pokaz_art_old&art=05_12_2001
http://www.virtual-organization.net/
http://www.workz.com/cgi-bin/gt/tpl_page.html,template=1&content=1661&nav1=1&
http://www-staff.mcs.uts.edu.au/~igorh/cscw/busnets/virtual.htm
http://wybrane.pl/wirtualne-przedsiebiorstwo.html