Leki immunostymulujące (surowice, szczepionki, cytokiny, hormony grasicy i inne)

EKI

IMMUNOSTYMULUJĄCE

(

SUROWICE

SZCZEPIONKI

CYTOKINY

HORMONY

GRASICY

INNE

)

ODPORNIENIE



Uodpornienie czynne - podajemy
unieszkodliwione AG lub wytwarzające je
mikroorganizmy



Uodpornienie bierne – podajemy przeciwciała

ZCZEPIONKI

CZYNNE

Szczepionki

rutynowe

(obowiązkowe)

Szczepionki

zalecane z

różnych przyczyn

ZCZEPIONKI

OBOWIĄZKOWE

Zalecane przez paostwo

Bardzo dobrze

tolerowane

Powinny byd

wykonywane u każdego -

wyjątek: szczepionki żywe

są przeciwskazane u osób

z inmmunosupresją

ZCZEPIONKI

ZALECANE

RÓŻNYCH

PRZYCZYN

U osób ze zwiększonym ryzykiem np.

• Ekspozycji
• Zachorowania
• Powikłao
• W celu ochrony osób trzecich

ODZAJE

SZCZEPIONEK



W zależności od wykorzystywanych antygenów
szczepionki możemy podzielid na:



Szczepionki zawierające atenuowane – osłabione-
zdolne do rozmnażania ale nie patogenne
drobnoustroje –

szczepionki żywe



Szczepionki zawierające nieaktywne
drobnoustroje lub tylko ich wyizolowane
antygeny -

szczepionki martwe



Toksoidy

– zawierają toksyny pozbawione efektu

biologicznego

ZCZEPIONKI

ŻYWE

PRZECIW

żółtej febrze

odrze

nagminnemu

zapaleniu

przyucsznic -

śwince

różyczce

ospie wietrznej

rotawirusom

durowi (podawana

doustnie)

szczepionka BCG

przeciw gruźlicy

ZCZEPIONKI

MARTWE

PRZECIW

Wczesno -

wiosennemu

zapaleniu mózgu i

opon mózgowych

Grypie

Wirusowemu

zapaleniu wątroby

typu A

polio

wściekliźnie

Cholerze

ZCZEPIONKI

ZAWIERAJĄCE

IZOLOWANE

ANTYGENY

PRZECIW

Krztuścowi

Haemophilus

influenzae B

Durowi

brzusznemu

Pneumokokom

meningogkokom

WZB typu B

Przeciw ludzkiemu

wirusowi

brodawczaka

OPRAWA

ODPOWIEDZ

IMMUNOLOGICZNEJ



Jeżeli wstrzyknięcie Ag nie spowoduje osiągnięcia
odpowiedniej ochrony przeciwinfekcyjnej,
odpowiedź immunologiczną można poprawid za
pomocą następujących środków:



Połączenie antygenu z substancjami nośnikowymi



Doustnego podania szczepionki

OPRAWA

ODPOWIEDZ

IMMUNOLOGICZNEJ



Szczepionki płynne – nie zawierają dodatkowych

substancji pomocniczych



Szczepionka adsorbowana – Ag jest związany ze

środkiem adsorbującym, np. wodorotlkenkiem gliunu



m.in. Szczepionka przeciw wczesnowiosennemu

zapaleniu mózgu i opon mózgowych



Błonicy



Tężcowi



WZW B

Przedłużenie uwalniania Ag – większy poziom p-ciał

ODZAJE

SZCZEPIONEK



Szczepionki swoiste- ich znaczenie polega

na wytworzeniu odporności przeciwko

określonemu drobnoustrojowi



Szczepionki nieswoiste- służą do ogólnej

terapii bodźcowej (proteinoterapii). Nie

chronią przed konkretnym zakażeniem, ale

pobudzają tzw. nieswoiste mechanizmy

odpornościowe

, zwiększają zdolnośd do

reakcji.

ZCZEPIONKI

NIESWOISTE



Zawierają zabite bakterie oraz produkty

ich rozpadu



Stosowane najczęściej w nawracających

zakażeniach bakteryjnych, zwłaszcza u

dzieci



Podawane doustnie, domięśniowo,

podskórnie, donosowo



Działania niepożądane: gorączka,

dreszcze, odczyny alergiczne, zaburzenia

ze strony układu pokarmowego

ZCZEPIONKI

NIESWOISTE



Panodinum:



Zawiera zabite szczepy: S.pyogenes, S.faecalis, S.pneumoniae,

Klebsiella pneumoniae, S. aureus, E.coli



Domięśniowo, podskórnie



Polyvaccinum:



Zawiera zabite szczepy: S.aureus, S.pyogenes, S. epidermidis,

S.viridans, S.pneumoniae, E.coli, Klebsiella pneumoniae,

H.inluenzae, Corynebacterium pseudodiphtheriae



Donosowo, pozajelitowo



Broncho-Vaxom:



Zawiera lizaty bakterii: S. pneumoniae, Klebsiella pneumoniae,

K.ozaenae, S.aureus, S.pyogenes, S.viridans, Moraxella catarrhalis



doustnie

ZCZEPIONKI

NIESWOISTE



Uro-Vaxom:



Lizat bakterii: E.coli



Doustnie



Ribamunyl:



Zawiera rybosomy wyodrębnione ze

szczepów: Klebsiella pneumoniae,

S.pneumoniae, S.pyogenes i frakcję błonową

ze szczepu Klebsiella pneumoniae



doustnie

ZCZEPIONKI

NIESWOISTE



Luivac:



Zawiera lizat bakterii: S.aureus,

S.pneumoniae, S.pyogenes. Klebsiela

pneumoniae, Moraxella catarrhalis,

H.influenzae



doustnie



Szczepionka IRS-19:



Zawiera lizat bakterii j.w.



Miejscowo do nosa w postaci aerozolu

ZYNNIK

MARTWICY

GUZA

TNF



Wpływa na wzrost komórek



TNF-alfa i TNF-beta - różne miejsce powstania ale
nie działanie



W zależności od typu nowotworu może
indukowad apoptozę lub wzmagad wzrost jego
komórek



Zastosowanie terapeutyczne – ograniczone;
działania niepożądane: np. uszkodzenie
śródbłonka, wątroby, nerek, objawów
grypopodobnych

ZYNNIK

MARTWICY

GUZA

TNF



Infliksimab i adalimumab – przeciwciała anty-
TNF-α



Etanercept – białko fuzyjne funkcjonujące jako
rozpuszczalny receptor α



Są stosowane to leczenia reumatoidalnego
zapalania stawów i łuszczycowego zapalenia
stawów



Infliksimab i adalimumab – stosowane są również
do leczenia ciężkich postaci choroby Crohna

UROWICE

ODPORNOŚCIOWE



Uodpornienie bierne - polega na podaniu przeciwciał
pochodzenia ludzkiego lub zwierzęcego;



Pochodzą od immunizowanych zwierząt i z ludzkich
preparatów krwiopochodnych (preparaty
immunoglobulin);

Natychmiastowy efekt;

Krótki czas działania (surowice zwierzęce: 8-
14 dni, preparaty immunoglobulin: kilka
tygodni);

Podawanie surowic zwierzęcych związane
jest z częstym występowaniem powikłao;

ZALE

WSKAZANIA

Uodpornienie

bierne

Istnienie

prawdopodobieostwa

infekcji;

Czas inkubacji jest

niewystarczający do

wytworzenia

przeciwciał;

Nie są dostępne

odpowiednie

chemioterapeutyki;

Jeżeli tylko jest to możliwe należy łączyd uodpornienie bierne z

uodpornieniem czynnym (szczepienie równoległe); Szczepienie

równoległe jest wskazane np. przy zagrożeniu tężcem lub wścieklizną;

UROWICE

ZWIERZĘCE



W celu uzyskania odpowiednich surowic odpornościowych:



Wstrzykuje się antygen zwierzętom tak długo, aż uzyska się pożądanie
stężenie przeciwciał w surowicy;



Pobiera się krew i obrabia (uzyskana surowica to SUROWICA
NATYWNA)



Dostępne surowice zwierzęce są zazwyczaj pochodzenia kooskiego;

Surowica (działa tylko przeciw toksynom)

Czynnik zakaźny lub źródło toksyn

Antytoksyna botulinowa (kooska)

Clostridium botulinum

Antytoksyna błonicza (kooska)

Corynebacterium diphtheriae

Antytoksyna zgorzeli gazowej (kooska)

Clostridium perfringens, septicum, nowyi

Surowice przeciw jadom węży (kooskie)

Różne węże jadowite

Surowica przeciw jadowi skorpiona (kozia)

Różne skorpiony północnoafrykaoskie

UDZKIE

IMMUNOGLOBULINY

Preparaty nieswoiste (poliwalentne)

immunoglobulin – mieszanka różnych

przeciwciał (gł. klasy IgG);

Normalne ludzkie
immunoglobuliny

do podawania

domięśniowego;

Ludzkie

immunoglobuliny

do podawania

dożylnego;

Preparaty
swoistych

immunoglobulin

(hiperimmuno-

buliny) – p/ciała

przeciw

konkretnym

drobnoustrojom;

SKAZANIA



Ryzyko przekazania infekcji wirusowej dawcy zostało

wykluczone z dużym prawdopodobieostwem dzięki:



Wyborowi odpowiednych dawców;



Specjalnym metodom izolacji immunoglobulin;



Badaniu surowic na obecnośd HBs-Ag i p/ciał anty-HIV oraz

ocenie aktywności transaminaz;

• Profilaktyka lub wczesne leczenie infekcji

wirusowych; Wrodzony lub nabyty zespół
niedoboru odporności;

Nieswoiste immunoglobuliny

zawierające 95% IgG

• Profilaktyka i leczenie infekcji wywołanych

drobnoustrojami, w których p/ciała obecne są
w preparacie; dysgammaglobulinemia;

Nieswoiste immunoglobuliny

o podwyższonym stężeniu

poszczególnych klas

WSKAZANIA

Immunoglobuliny swoiste przeciw:

Wskazania

cytomegalii

Profilaktyka i leczenie infekcji wirusem

cytomegalii

Wczesnowiosennemu zapaleniu mózgu i OMR

Przed- i poekspozycyjna profilaktyka

wczesnowiosennego zapalenia mózgu i OMR

WZW typu A

Profilaktyka wirusowego zapalenia wątroby

typu A

WZW typu B

Przed- i poekspozycyjna profilaktyka WZW

typu B

Różyczce

Profilaktyka różyczki, szczególnie w ciąży

Tężcowi

Profilaktyka i leczenia tężca

Wściekliznie

Profilaktyka wścieklizny

Ospie wietrznej/półpaścowi

Profilaktyka ospy wietrznej, szczególnie u

dzieci w immunosupresji

Anty-Rh

Profilaktyka immunizacji antygenem Rh,

leczenie po przetoczeniu krwi niezgodniej w

układzie Rh

ŁAŚCIWOŚCI



Okres półtrwania immunoglobulin do podawania

domięśniowego wynosi ok. 3 tygodni, a maksymalne

stężenie jest osiągane po 3-5 dniach;



Okres półtrwania immunoglobulin do podawania dożylnego

otrzymywanych z wykorzystaniem pepsyny wynosi ok. 2 dni,

z wykorzystaniem plazminy 10-20 dni, a poddanych reakcji z

β-propiomleczanem lub dearanżacji w środowisku kwaśnym

2-7 dni;



Wskazaniami do stosowania nieswoistych ludzkich

immunoglobulin są profilaktyka i terapia chorób wirusowych

(WZW typu A lub odry) oraz wrodzone i nabyte niedobory

odporności humoralnej;



Immunoglobuliny swoiste są wskazane w profilaktyce i

leczeniu różnych infekcji wirusowych i bakteryjnych;

MMUNOMODULATORY



Wpływają na aktywnośd układu immunologicznego –
pobudzają lub hamują reakcję immunologiczną;

Immunomodulatory egzogenne

• Inzypleks i lewamizol
• Roślinne substancje immunostymulujące
• Substancje immunostymulujące pochodzące z

wyciągów z narządów lub z mikroorganizmów

Immunomodulatory endogenne

• Liczne cytokiny

YTOKINY

Interleukiny (IL)

Interferony (INF)

Czynniki martwicy

guza (TNF)

Transformujący

czynnik wzrostu β

(TGF-β)

Czynniki

stymulujące wzrost

kolonii (CSF)

YTOKINY



ZASTOSOWANIE: rozsiana choroba nowotworowa
oporna na chemioterapię, rak nerki, czerniak
złośliwy, choroba resztkowa w ostrej białaczce,
stany po przeszczepie szpiku;



PRZECIWSKAZANIA: zły stan ogólny chorego,
mnogie przerzuty i przerzuty do OUN,
niedoczynnośd tarczycy, niedokrwistości, ciężka
choroba serca, choroba autoimmunologiczna,
stan po przeszczepieniu narządów;

LDESLEUKINA

–

REKOMBINOWANA

LUDZKA

INTERLEUKINA

– 2



WSKAZANIA: rak nerki z przerzutami;



DAWKOWANIE: przez 5 dni ciągły wlew dożylny w dawce
18 • 10

IU/m

pow. ciała/ dzień; 2-6 dni przerwy;

ponownie w tych samych dawkach przez 5 dni w

ciągłym wlewie;



DZIAŁANIA NIEPORZĄDANE: skóra (świąd, rumieo,
złuszczające zapalenie skóry), układ nerwowy (depresja,
halucynacje, nauropatia, parestezje), przewód
pokarmowy (wymioty, biegunka, krwawienie, zaparcia),
układ oddechowy (dusznośd, zatorowośd płucna, kaszel,
hipoksja), układ krążenia (hipotonia, obrzęki, tachykardia,
zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego), układ
krwiotwórczy (niedokrwistośd, małopłytkowośd,
granulocytopenia, limfopenia) i in.

YTOKINY

WZROSTOWE

G-CSF czynniki

pobudzające wzrost

kolonii granulocytów

(filgrastym)

GM-CSF czynniki

pobudzające wzrost

kolonii granulocytów i

makrofagów

M-CSF czynniki

pobudzające wzrost

kolonii makrofagów

Lenograstym – ludzki

rekombinowany

czynnik pobudzający

kolonię granulocytów

SKAZANIA



Chemioterapia nowotworów litych i rozrostów
limfoblastycznych szpiku (cel: skrócenie okresu
neutropenii);



Leukopenie infekcyjne (m.in. wywołane wirusem
HIV);



Zapalenie siatkówki wywołane
cytomegalowirusem w przebiegu AIDS;

NTERFERONY

Interferon-

Działanie antyproliferacyjne: zahamowanie lub spowolnienie
podziałów komórkowych;
Działanie immunomodulujące: aktywacja komórek NK i
limfocytów T, pobudzanie syntezy cząsteczek MHC klasy I i klasy II
(INF-γ); pobudzanie syntezy receptorów Fc i aktywacja
makrofagów (INF-γ);

Podawane pozajelitowo lub miejscowo (np. w postaci żelu);
osoczowy okres półtrwania interferonu α i β wynosi 2-4h, a
interferonu γ 30min; okres półtrwania w tkankach jest dłuższy;

SKAZANIA

STOSOWANIE

INTERFERONU

Interferon – α-2a

Białaczka włochatokomórkowa, WZW B i C, czerniak
złośliwy, przewlekła białaczka szpikowa, skórny
chłoniak T-komórkowy,
Rak nerki, nieziarniczy chłoniak grudkowy, mięsak
Kaposiego

Interferon – α-2b

Przewlekłe WZW B i C, przewlekła białaczka szpikowa,
chłoniak grudkowy, karcynoid, czerniak złośliwy,
szpiczak mnogi, białaczka włochatokomórkowa

Pegylowany interferon α-2a

Przewlekłe WYW typu C

Pegylowany interferon α-2b

Przewlekłe WYW typu B i C

Interferon-β-1a

Napadowe stwardnienie rozsiane

Interferon-βa-1b

Napadowe stwardnienie rozsiane;
Przewlekłe ziarniniaki

Ludzki interferon β

Wirusowe zapalenie mózgu, uogólniony półpasiec,
wirusowe zapalenie ucha środkowego z utratą słuchu,
niezróżnicowany rak nosogardła

Interferon- aflacon-1
(tzw. Consensus interferon)

Przewlekłe WZW typu B

ZIAŁANIA

NIEPORZĄDANE



Objawy grypopodobne np. gorączka, dreszcze,
złe samopoczucie, wymioty i bóle mięśni;



Zaburzenia świadomości;



Letarg;



Depresja;



Zmiany w obrazie krwi: leuko- i trombocytopenia;

ORMONY

GRASICY



Komórki zrębu grasicy produkują peptydy
określane umownie jako hormony grasicy, należą
do nich:



Tymozyna



Tymulina



Tymopoetyna



Wyciągi z grasicy – np. TFX

ORMONY

GRASICY



Pomimo różnic w budowie wywołują:



Ekspresję CD2, CD3, CD25



Wzmagają odpornośd tymocytów na lityczne
działanie hydrokortyzonu



Potencjalizują czynnościowe zdolności limfocytów
T (wytwarzanie limfokin, odpowiedz
proliferacyjna na mitogeny)

MMUNOMODULATORY

EGZOGENNE

Źródło

Substancja

Preparaty
handlowe

Wyciągi roślinne

Echinacea
purpurea (jeżówka
purpurowa)

Eleutherococcus
senticosus

Echinacea-
ratiopharm,
Echinacea STADA,
Echinacin,
Esberitox
Eleu-Kokk

Związki syntetyczne Lewamizol

Inozypleks

Ergamisol
Delimmun,
Isoprinosine

Drobnoustroje i ich
pochodne

Enterococcus
faecalis
E.Coli i in.

Symbioflor

Uro-Vaxom

Wątpliwy efekt terapeutyczny