w_07_Style_nauczania_i

Wykład 7: Style nauczania i oceniania

Przygotowane przez M. Fankanowskiego na podstawie: W. Walczak, Jak oceniać ucznia?, wybrane
fragmenty str. 7-17, 38-56, Galaktyka, Łódź 2001

W procesie oceniania uczniów przez nauczycieli
naleŜy uwzględniać następujące kwestie

PO CO SIĘ OCENIA?

CZYM  SIĘ  OCENIA?  (Za  pomocą  jakich  środków,  in-
strumentów?)

KTO  OCENIA?  (Czy  tylko  nauczyciel,  nauczyciel  i
uczeń,  sam  uczeń,  nauczyciel  wraz  z  uczniem  i  jego
rodzicami?)

CO

OCENIA?

(uczenie

się,

instytucjonalne

przystosowanie się, osobowość ucznia, treści kształcenia)

JAK OCENIA? (Czy ocenia – w sensie etycznym
rzetelnie i sprawiedliwie? Czy ocenia w sensie
psychopedagogicznym obiektywnie?).

Przygotowane przez M. Fankanowskiego

na podstawie: W. Walczak, Jak oceniać ucznia?, wybrane

fragmenty str. 7-17, 38-56, Galaktyka, Łódź 2001

Szkoła tradycyjna –

Jan Fryderyk Herbart

–

aspekt

„wychowawczy” ocenienia instrumentalnego

Behawioryzm –

B. F. Skinner

–

ocena szkolna jako rodzaj kary lub

nagrody

Wzmocnienie pozytywne :

reakcja -> bodziec wzmacniający -> wzmocnienie reakcji

Wzmocnienie negatywne :

reakcja -> wycofanie karzącego bodźca -> osłabienie reakcji

Kara: reakcja -> bodziec karzący -> osłabienie reakcji

Pierwotna

reakcja

ucznia

Działanie nauczyciela Konsekwencje

zachowaniu ucznia

Uczeń, który nie odrabia
prac domowych, oddał
poprawnie

wykonaną

pracę domową.

Stawia ocenę bardzo
dobrą.

Częściej

oddaje

poprawnie wykonane
prace domowe.

raz

pierwszy

przyszedł

poprawić

(zaliczyć)

materiał

sprawdzony na klasówce,
z której otrzymał ocenę
niedostateczną.

Skreślił

ocenę

niedostateczną,

którą

uczeń

otrzymał

pracę klasową.

Częściej

przychodzi

nauczyciela

poprawić

(zaliczyć)

materiał,

którego

wcześniej

nie

opanował.

Opuścił

bez

usprawiedliwienia kilka
dni w miesiącu

Odejmuje pewną część
punktów z liczby, która
wyznacza

ocenę

sprawowania.

Przestaje wagarować

Przygotowane przez M. Fankanowskiego

na podstawie: W. Walczak, Jak oceniać ucznia?, wybrane

fragmenty str. 7-17, 38-56, Galaktyka, Łódź 2001

Psychologia humanistyczna —

C.Rogers

„Otrzymujesz dwójkę, poniewaŜ nic nie napisałeś na zadany temat”
„Dobrze wykonałeś doświadczenie — piątka”.

informacja zwrotna:

„Niepokoi mnie to, Ŝe nie wykonujesz prac

pisemnych. Boję się, Ŝe na egzaminie zewnętrznym będziesz miał
kłopoty”.

„Widzę, Ŝe cieszysz się ze swej pracy przy przeprowadzaniu
doświadczenia, ja równieŜ jestem zadowolony”

Zasady skutecznego sposobu udzielania informacji zwrotnych.

1. Powinna dotrzeć do ucznia najszybciej, jak to jest moŜliwe.

2. Informacja zwrotna powinna być bardzo konkretna.

Najlepiej, gdyby odnosiła się do jak najdrobniejszych faktów.

3. JeŜeli to moŜliwe, naleŜy wskazać poprawne rozwiązanie
wykonania czynności.

4. W dobrej informacji zwrotnej naleŜy zawrzeć fakty, a nie ich
interpretację.

5. Powinniśmy dostarczać tyle informacji, ile jest w stanie zrozumieć
uczeń

6. Bardzo waŜne jest wskazanie, co uczeń robi dobrze

Szkoła ukierunkowana na efekt kształcenia – nauczanie
technologiczne

–

opis umiejętności w kategoriach zachowań i czynności, które
dadzą się zaobserwować i zmierzyć - ocena jest komunikatem, w
jakiej sytuacji się znajdujemy

Przygotowane przez M. Fankanowskiego

na podstawie: B. Krywult-Szczudło, Pułapki oceniania, str. 207-

210 (wybrane fragmenty), w: Edukacja przyrodnicza w szkole podstawowej, Zeszyt 1-2/2001, B. Niemierko,
Kształcenie szkolne, Podręcznik skutecznej dydaktyki, Wyd. Akademickie I Profesjonalne 2007

PUŁAPKI OCENIANIA

•

Widzenie świata przez róŜowe bądź przeciwnie, czarne
okulary

•

Efekt subiektywizmu w ocenianiu pracy (

poziomu jakości )

•

Oczekiwania egzaminatora

•

Efekt samo spełniającej się przepowiedni

•

Reglamentowanie czasu odpowiedzi i liczby pytań
naprowadzających na właściwy tok rozumowania

•

„Efekt aureoli”

•

Efekt diabelski

•

Błąd atrybucji

•

Tendencja do wyŜszego oceniania tych uczniów, których
poglądy zgodne są z poglądami nauczyciela

•

Efektu pierwszeństwa/ świeŜości

•

Błąd perspektywy i generalizacji

•

Prawo kontrastu

•

Błąd tendencji centralnej

•

Błąd wzmacniania negatywnych stanów rzeczy

Efekty kulturowe

•

Efekt płci

•

Efekt etniczny

Przygotowane przez M. Fankanowskiego

na podstawie: Fenstermacher Gary D., Soltis Jonas F., Style

nauczania, WSiP Warszawa 2000; (wybr. fragmenty ze stron: 12 - 19, 20 - 27, 30, 34 - 42, 46 - 55, 61 -
65, 67 - 78)

Style nauczania (ujęcie wg G.D.Fenstermachera, J.F.Soltisa)

Styl kierowniczy : nauczyciel jako osoba zarządzająca czasem
lekcyjnym (znawca przedmiotu, organizator procesu nauczania,
dydaktyk + metodyk)

psychologia behawioralna, eksperymentalna

PLANOWANIE

1.Czego naleŜy nauczyć ( starannie opracowane wytyczne
programowe )
2.Jak wzbudzić motywację i zainteresować uczniów?
3. Jak zorganizować klasę ( praca zespołowa, grupowa,
jednostkowa?)

NAUCZANIE:
- efektywne przerabianie materiału nauczania: transportowanie wiedzy
ze źródła ( ksiąŜka, nauczyciel, film) do umysłu uczniów

wyŜsze wyniki w standaryzowanych testach osiągnięć

EWALUACJA ( czy osiągnęliśmy zamierzone cele?) – badania nad
efektywnością nauczania ( style uczenia się )

PRZEBUDOWA PLANU

PONOWNE NAUCZANIE

! dostosowany do strukturalnych i organizacyjnych właściwości
szkolnictwa

Nauczyciel naucza ucznia materiału, Ŝe by osiągnął cel (przyswoił
sobie określoną wiedzę)

Przygotowane przez M. Fankanowskiego

na podstawie: Fenstermacher Gary D., Soltis Jonas F., Style

nauczania, WSiP Warszawa 2000; (wybr. fragmenty ze stron: 12 - 19, 20 - 27, 30, 34 - 42, 46 - 55, 61 -
65, 67 - 78)

Styl terapeutyczny : nauczyciel jako facylitator tj osoba podejmująca
działania wspierające = pomoc w dokonywaniu wyborów jaką wiedzę
poznawać, jak się uczyć a nie czego się uczyć (autentyczność,
akceptacja, zaufanie, empatia, nagradzanie)

psychologia humanistyczna - C.Rogers, egzystencjalizm

SAMOROZWÓJ – uwalnianie potencjału uczniów, umoŜliwienie
samopoznania

METODY:

Oparcie się na problemach postrzeganych jako prawdziwe (
motywacja wewnętrzna)

Dostarczanie materiałów ( źródła pisane, inni ludzie itp.)

Indywidualne konsultacje

Wykorzystanie wspólnie tworzonych kontraktów

Podział na grupy ( tradycyjne i samokierujące)

Samoocena i samodzielne odkrywanie

Nauczyciel pomaga uczniowi w wyborze i uczeniu się Ŝeby uczeń stał
się autentyczną, samorealizującą się osobą

Styl wyzwalający: nauczyciel jako krytyczny badacz

psychologia poznawcza J.S.Bruner

1. Jak ( przy pomocy jakiego materiału) wyzwolić umysłu ucznia z ograniczeń
codziennych doświadczeń i stereotypów?
2. Nauczanie przez dawanie wzoru krytycznego, rozumiejącego myślenia ( rola
nauczyciela)
3. Przedmioty nauczania, jako róŜne sposobu rozumienia świata
4. Nauczanie problemowe
5. Dialog hermeneutyczny, jako sposób rozumiejącego podejścia do
rzeczywistości

Nauczyciel pomaga uczniowi w rozwijaniu krytycznego myślenia

Przygotowane przez M. Fankanowskiego

na podstawie: Fenstermacher Gary D., Soltis Jonas F., Style

nauczania, WSiP Warszawa 2000; (wybr. fragmenty ze stron: 12 - 19, 20 - 27, 30, 34 - 42, 46 - 55, 61 -
65, 67 - 78)

NnUmc

Nauczyciel naucza Ucznia pewnego materiału w określonym celu.

STYLE
NAUCZA
-NIA

„kierowniczy"

„terapeutyczny"

„wyzwalający"

Nauczanie

wydajne,

skuteczne

kierowanie

uczeniem się

terapeutyczne

wspieranie

rozwoju

osobowości

oswobadzanie i

rozwijanie umysłu poprzez
wprowadzanie w sposoby
poznawania i rozumienia

Rola
nauczy-
ciela

aktywny szef
menedŜer

zarządza czasem,
podejmuje decyzje

- wskazówki
naprowadzające
- korygująca
informacja zwrotna
- wzmocnienia

empatyczny
terapeuta

-

pomaga

dokony-waniu
wyborów,
- w procesie uczenia
się

wykorzystywania
wiedzy
- w kształtowaniu
toŜsamości

wyzwoliciel umysłu

(doświadczenia, stereotypy),

inŜynier osobowości
wszechstronnie rozwiniętej,
rozumnej, racjonalnej i
moralnej

Cele

- wyposaŜenie w
umiejętności
potrzebne w Ŝyciu i
w wiedzę
przedmiotową
(efektywne
przerobienie
materiału nauczania)

- autentyzm,
samorealizacja,
zrozumienie siebie,
akceptacja

- myślenie krytyczne

struktura materiału :
opanowywanie głównych
pojęć, zrozumienie
logicznej struktury,
przeprowadzanie badań
według rygorów
metodologicznych,
rozpoznawanie wartości
własnych odkryć i
wytworów

Przygotowane przez M. Fankanowskiego

na podstawie: Fenstermacher Gary D., Soltis Jonas F., Style

nauczania, WSiP Warszawa 2000; (wybr. fragmenty ze stron: 12 - 19, 20 - 27, 30, 34 - 42, 46 - 55, 61 -
65, 67 - 78)

Metody

- wyraźna

struktura

materiału

- budowanie
perspektywy poznania
samych siebie - kim są
uczniowie, kim mogą się
stać;
- dialog, pisanie
dzienników,

dzielenie się
doświadczeniami

- wyjście poza osobiste
doświadczenia,
- sięganie do źródeł
historycznych, opracowań,
- stawianie hipotez,

- krytyczne analizy
materiałów, lektura
dzienników i listów,
oficjalnych sprawozdań

Badania
nad
naucza-
niem

badania typu

„proces-produkt”

nad
efektywnością
nauczania

badania nad

uczeniem się przez

doświadczanie
„doznawanie”

badania nad

„manierą nauczania”

Efektyw-
ność

Nauczy-
cieli

zdolność
doprowadzenia
uczniów do jak
najwyŜszych
wyników w
standaryzowanych
testach osiągnięć

(zaleŜy od
umiejętności
nauczyciela)

samorozwój

(zaleŜy od odpowiedzial-
ności ucznia)

wyzwolony umysł

[- zaleŜy od dobrze dobranego
materiału
(opanowanie szerokich podstaw
wiedzy – matematyka, nauki
fizyczne, nauki o człowieku,
historia, religia, literatura i
sztuki piękne, filozofia)
i postawy nauczyciela: rozsądek,
brak uprzedzeń szacunek dla
dowodów,
ciekawość, refleksyjność,
rozumny sceptycyzm].

PowyŜsze materiały zostały opracowane przez mgr Marcina Fankanowskiego

podstawie literatury:
Fenstermacher Gary D., Soltis Jonas F., Style nauczania, WSiP Warszawa 2000; (wybr.
fragmenty ze stron: 12 - 19, 20 - 27, 30, 34 - 42, 46 - 55, 61 - 65, 67 - 78)
Walczak W., Jak oceniać ucznia?, wybrane fragmenty ze stron: 7 - 17, 38 - 56, Galaktyka,
Łódź 2001,
Krywult-Szczudło B., Pułapki oceniania, str. 207-210 (wybrane fragmenty), w: Edukacja
przyrodnicza w szkole podstawowej, Zeszyt 1-2/2001
Niemierko B., Kształcenie szkolne, Podręcznik skutecznej dydaktyki, Wyd. Akademickie i
Profesjonalne 2007