2009-10-22
1
Prowadzący zajęcia:
Prowadzący zajęcia:
dr Tomasz
dr Tomasz Skica
Skica
Dane do kontaktu:
Dane do kontaktu:
Katedra Finansów i Bankowości
Katedra Finansów i Bankowości WSIiZ
WSIiZ w Rzeszowie
w Rzeszowie
pok. A216 i A217
pok. A216 i A217 IIp
IIp..
pok. A216 i A217
pok. A216 i A217 IIp
IIp..
tel. 017 866 11 73 lub 017 688 11 85
tel. 017 866 11 73 lub 017 688 11 85
Terminy konsultacji
Terminy konsultacji
–– Wtorki w godz. od 9
Wtorki w godz. od 9
00
00
do 10
do 10
30
30
pok. A216
pok. A216
Opracowanie: dr Tomasz
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Skica
ee--mail:
mail:
tskica@wsiz.rzeszow.pl
tskica@wsiz.rzeszow.pl
Strona pracownicza:
Strona pracownicza:
http://portal.wsiz.rzeszow.pl/strona.aspx?id=257
http://portal.wsiz.rzeszow.pl/strona.aspx?id=257
11
Finanse publiczne
Finanse publiczne
Finanse publiczne
Finanse publiczne
Ćwiczenia
Ćwiczenia nr 1
nr 1
2009-10-22
2
Pojęcie finansów
Pojęcie finansów
Pojęcie finansów
Pojęcie finansów
–– obejmuje pieniężny mechanizm podziału oraz wymiany wartości zarówno materialnych jak
obejmuje pieniężny mechanizm podziału oraz wymiany wartości zarówno materialnych jak
i niematerialnych, którego funkcją jest gromadzenie a następnie rozdzielanie oraz
i niematerialnych, którego funkcją jest gromadzenie a następnie rozdzielanie oraz
wydatkowanie zasobów pieniężnych przez podmioty gospodarujące;
wydatkowanie zasobów pieniężnych przez podmioty gospodarujące;
Kryteria klasyfikacji zjawisk finansowych
Kryteria klasyfikacji zjawisk finansowych
–– kryteria przedmiotowe
kryteria przedmiotowe
–– kryteria podmiotowe
kryteria podmiotowe
Kryterium przedmiotowe
Kryterium przedmiotowe
opiera się na podziale zjawisk finansowych według tytułu gromadzenia oraz rozdziału zasobów
opiera się na podziale zjawisk finansowych według tytułu gromadzenia oraz rozdziału zasobów
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Opracowanie: dr Tomasz Skica
33
–– opiera się na podziale zjawisk finansowych według tytułu gromadzenia oraz rozdziału zasobów
opiera się na podziale zjawisk finansowych według tytułu gromadzenia oraz rozdziału zasobów
pieniężnych jednostek gospodarczych;
pieniężnych jednostek gospodarczych;
Kryterium podmiotowe
Kryterium podmiotowe
–– opiera się na podziale zjawisk finansowych według charakteru (rodzaju)
opiera się na podziale zjawisk finansowych według charakteru (rodzaju)
podmiotów, gromadzących i wydatkujących zasoby pieniężne;
podmiotów, gromadzących i wydatkujących zasoby pieniężne;
Klasyfikacja zjawisk finansowych
Klasyfikacja zjawisk finansowych
Kryterium przedmiotowe
Kryterium przedmiotowe
1) przychody oraz wydatki związane z wymianą produktów (tzw. przychody i wydatki materialne),
1) przychody oraz wydatki związane z wymianą produktów (tzw. przychody i wydatki materialne),
2) dochody z pracy oraz wypłacane wynagrodzenia za pracę (tzw. dochody i wydatki osobowe),
2) dochody z pracy oraz wypłacane wynagrodzenia za pracę (tzw. dochody i wydatki osobowe),
3) płatności transferowe,
3) płatności transferowe,
4) opłaty za usługi społeczne (o ile świadczenie tych usług nie jest regulowane przez rynek oraz
4) opłaty za usługi społeczne (o ile świadczenie tych usług nie jest regulowane przez rynek oraz
pod warunkiem, że cechuje je odpłatność
pod warunkiem, że cechuje je odpłatność –– zazwyczaj częściowa),
zazwyczaj częściowa),
5) przepływy związane z usługami finansowymi.
5) przepływy związane z usługami finansowymi.
Kryterium podmiotowe
Kryterium podmiotowe
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Opracowanie: dr Tomasz Skica
44
1) banki komercyjne,
1) banki komercyjne,
2) bank centralny,
2) bank centralny,
3) instytucje ubezpieczeniowe,
3) instytucje ubezpieczeniowe,
4) gospodarstwa domowe
4) gospodarstwa domowe
2009-10-22
3
Definicja finansów publicznych
Definicja finansów publicznych
Finanse publiczne
Finanse publiczne
–– obejmują procesy i instytucje publicznoprawne związane z procesami gromadzenia środków
obejmują procesy i instytucje publicznoprawne związane z procesami gromadzenia środków
publicznych oraz ich rozdysponowaniem i kontrolowaniem wydatkowania,
publicznych oraz ich rozdysponowaniem i kontrolowaniem wydatkowania,
(…) w szczególności zaś:
(…) w szczególności zaś:
¾
¾ z pobieraniem i gromadzeniem dochodów i przychodów publicznych,
z pobieraniem i gromadzeniem dochodów i przychodów publicznych,
¾
¾ z wydatkowaniem środków publicznych,
z wydatkowaniem środków publicznych,
¾
¾ z finansowaniem pożyczkowych potrzeb budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu
z finansowaniem pożyczkowych potrzeb budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu
terytorialnego (JST) oraz sektora finansów publicznych (SFP) jako całości,
terytorialnego (JST) oraz sektora finansów publicznych (SFP) jako całości,
¾
¾ z zaciąganiem zobowiązań angażujących środki publiczne,
z zaciąganiem zobowiązań angażujących środki publiczne,
¾
¾ z zarządzaniem środkami publicznymi,
z zarządzaniem środkami publicznymi,
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Opracowanie: dr Tomasz Skica
55
¾
¾ z zarządzaniem długiem publicznym,
z zarządzaniem długiem publicznym,
¾
¾ z rozliczeniami z budżetem Unii Europejskiej.
z rozliczeniami z budżetem Unii Europejskiej.
Zasady ogólne finansów publicznych
Zasady ogólne finansów publicznych
Zasady ogólne finansów publicznych
Zasady ogólne finansów publicznych
–– są postulatami wysuwanymi przez naukę finansów w celu stworzenia idealnego wzorca
są postulatami wysuwanymi przez naukę finansów w celu stworzenia idealnego wzorca
instytucji sektora finansów publicznych;
instytucji sektora finansów publicznych;
Do zasad ogólnych finansów publicznych należą:
Do zasad ogólnych finansów publicznych należą:
1. Zasada legalności
1. Zasada legalności
2. Zasada celowości
2. Zasada celowości
3. Zasada planowości
3. Zasada planowości
4. Zasada jawności
4. Zasada jawności
5. Zasada przejrzystości
5. Zasada przejrzystości
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Opracowanie: dr Tomasz Skica
66
6. Zasada ochrony interesu finansowego państwa
6. Zasada ochrony interesu finansowego państwa
7. Zasada praworządności postępowania organów finansowych, rachunkowości,
7. Zasada praworządności postępowania organów finansowych, rachunkowości,
8. Zasada sprawozdawczości finansowej
8. Zasada sprawozdawczości finansowej
9. Zasada kontroli
9. Zasada kontroli
10. Zasada dyscypliny finansowej
10. Zasada dyscypliny finansowej
2009-10-22
4
Funkcje finansów publicznych
Funkcje finansów publicznych
Do podstawowych funkcji finansów publicznych zalicza się:
Do podstawowych funkcji finansów publicznych zalicza się:
–– Funkcję alokacyjną
Funkcję alokacyjną
–– Funkcję redystrybucyjną
Funkcję redystrybucyjną
–– Funkcję stabilizacyjną
Funkcję stabilizacyjną
ję
yj ą
ję
yj ą
Funkcja alokacyjna
Funkcja alokacyjna
–– sprowadza się do kształtowania podziału czynników wytwórczych między sektory publiczny
sprowadza się do kształtowania podziału czynników wytwórczych między sektory publiczny
i prywatny oraz wewnątrz tychże sektorów
i prywatny oraz wewnątrz tychże sektorów
o skali alokacji świadczy relacja wysokości wydatków publicznych do PKB, a także ich struktura;
o skali alokacji świadczy relacja wysokości wydatków publicznych do PKB, a także ich struktura;
Tablica:
Tablica: Wydatki sektora finansów publicznych jako % PKB w latach 2007
Wydatki sektora finansów publicznych jako % PKB w latach 2007--2008
2008
20,0
77
16,9
12,6
11,6
17,1
13,1
11,8
0,0
5,0
10,0
15,0
20,0
Podsektor rządowy
Podsektor samorządowy
Podsektor ubezpieczeń społecznych
2007
2008
Funkcje finansów publicznych
Funkcje finansów publicznych
Funkcja redystrybucyjna
Funkcja redystrybucyjna
–– polega na korygowaniu dochodów podmiotów gospodarujących ukształtowanych przez procesy
polega na korygowaniu dochodów podmiotów gospodarujących ukształtowanych przez procesy
rynkowe;
rynkowe;
stopę redystrybucji mierzy się wielkością dochodów publicznych (a niekiedy tylko dochodów
stopę redystrybucji mierzy się wielkością dochodów publicznych (a niekiedy tylko dochodów
stopę redystrybucji mierzy się wielkością dochodów publicznych (a niekiedy tylko dochodów
stopę redystrybucji mierzy się wielkością dochodów publicznych (a niekiedy tylko dochodów
podatkowych) do Produktu Krajowego Brutto (PKB);
podatkowych) do Produktu Krajowego Brutto (PKB);
Tablica:
Tablica: Dochody sektora finansów publicznych jako % PKB w latach 2007
Dochody sektora finansów publicznych jako % PKB w latach 2007--2008
2008
25,9
26,0
15 0
20,0
25,0
30,0
2007
2008
Opracowanie: dr Tomasz
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Skica
88
7,4
7,9
7,2
7,2
0,0
5,0
10,0
15,0
Podsektor rządowy
Podsektor samorządowy
Podsektor ubezpieczeń społecznych
2009-10-22
5
Funkcje finansów publicznych
Funkcje finansów publicznych
Funkcja stabilizacyjna
Funkcja stabilizacyjna
–– polega na wykorzystaniu dochodów oraz wydatków publicznych w celu oddziaływania na
polega na wykorzystaniu dochodów oraz wydatków publicznych w celu oddziaływania na
przebieg procesów gospodarczych zachodzących w skali makroekonomicznej w taki
przebieg procesów gospodarczych zachodzących w skali makroekonomicznej w taki
sposób, aby przeciwdziałać bądź łagodzić skutki występowania wahań koniunkturalnych;
sposób, aby przeciwdziałać bądź łagodzić skutki występowania wahań koniunkturalnych;
Finanse publiczne w Polsce dystrybuują znaczącą część PKB
Finanse publiczne w Polsce dystrybuują znaczącą część PKB
–– środki, jakimi dysponują poszczególne segmenty sektora finansów publicznych pochodzą
środki, jakimi dysponują poszczególne segmenty sektora finansów publicznych pochodzą
zarówno ze źródeł wewnętrznych jak i zewnętrznych;
zarówno ze źródeł wewnętrznych jak i zewnętrznych;
Redystrybucja wewnętrzna
Redystrybucja wewnętrzna
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Opracowanie: dr Tomasz Skica
99
–– w SFP ma miejsce zjawisko redystrybucji wewnętrznej polegające na przemieszczaniu środków
w SFP ma miejsce zjawisko redystrybucji wewnętrznej polegające na przemieszczaniu środków
między poszczególnymi jego elementami;
między poszczególnymi jego elementami;
–– redystrybucja wewnętrzna sprawia, że ostateczne dochody, które mogą być wydatkowane na
redystrybucja wewnętrzna sprawia, że ostateczne dochody, które mogą być wydatkowane na
finansowanie wydatków finalnych odbiegają wartością od kwot dochodów własnych
finansowanie wydatków finalnych odbiegają wartością od kwot dochodów własnych
Wykres: Związek wielkości wydatków publicznych z poziomem gospodarczym w państwach UE-27 w 2006 r.
Funkcja
Funkcja alokacyjna w przekroju UE
alokacyjna w przekroju UE--27
27
43%
47%
Opracowanie: dr Tomasz Skica
Opracowanie: dr Tomasz Skica
10
10
2009-10-22
6
42,0
2000*
Dochody
2007
Dochody
Średnia dla UE
43,08
Średnia dla UE
43,10
Minimum dla UE (Łotwa)
34,60
Minimum dla UE (Słowacja)
32,70
Maksimum dla UE (Szwecja)
59,30
Maksimum dla UE (Szwecja)
56,20
Unia Europejska (27 krajów)
b.d.
Unia Europejska (27 krajów)
45,00
Strefa Euro (15 krajów)
46,20
Strefa Euro (15 krajów)
45,50
Polska
38,10
Polska
40,00
Islandia
43,60
Islandia
48,20
Tablica:
Tablica: Redystrybucja (dochody publiczne jako % PKB) w UE
Redystrybucja (dochody publiczne jako % PKB) w UE--27, Islandii oraz Norwegii
27, Islandii oraz Norwegii
41,2
40 4
41,1
KBKB
BB
Norwegia
57,70
Norwegia
58,30
*
* Z wyjątkiem Bułgarii i Rumunii
Z wyjątkiem Bułgarii i Rumunii
Źródło:
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych statystycznych
Opracowanie własne na podstawie danych statystycznych Eurostatu
Eurostatu (data dostępu 10.05.2009 r.).
(data dostępu 10.05.2009 r.).
2000*
Wydatki
2007
Wydatki
Średnia dla UE
44,03
Średnia dla UE
43,20
Minimum dla UE (Irlandia)
31,50
Minimum dla UE (Słowacja)
34,60
Tablica:
Tablica: Alokacja (wydatki publiczne jako % PKB) w UE
Alokacja (wydatki publiczne jako % PKB) w UE--27, Islandii oraz Norwegii
27, Islandii oraz Norwegii
11
11
40,4
2007
2008
Łą
czne
d
ochod
y
SFP
ja
ko %P
K
Łą
czne
d
ochod
y
SFP
ja
ko %P
K
Łą
cz
ne
wy
datk
i S
FP
ja
ko
%PK
B
Łą
cz
ne
wy
datk
i S
FP
ja
ko
%PK
B
Maksimum dla UE (Szwecja)
55,60
Maksimum dla UE (Szwecja)
52,70
Unia Europejska (27 krajów)
b.d.
Unia Europejska (27 krajów)
45,80
Strefa Euro (15 krajów)
46,30
Strefa Euro (15 krajów)
46,20
Polska
41,10
Polska
42,00
Islandia
41,90
Islandia
42,80
Norwegia
42,30
Norwegia
40,90
*
* Z wyjątkiem Bułgarii i Rumunii
Z wyjątkiem Bułgarii i Rumunii
Źródło:
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych statystycznych
Opracowanie własne na podstawie danych statystycznych Eurostatu
Eurostatu (data dostępu 10.05.2009 r.).
(data dostępu 10.05.2009 r.).
Kierunki realokacji dochodów w 2008 r.
Kierunki realokacji dochodów w 2008 r.
Wyszczególnienie
(w mld zł)
Po
ds
ek
to
r r
zą
dowy
Bud
żet
p
ań
st
w
a
Ag
encj
e p
ań
st
wowe
Po
zo
st
ał
e j
ed
no
st
ki
Po
ds
ek
to
r
sa
mo
rz
ądowy
Bud
żet
y JST
Po
zo
st
ał
e j
ed
no
st
ki
Po
ds
ekt
or ub
ez
p.
sp
oł
.
FU
S
FER
Po
zo
st
ał
e j
ed
no
st
ki
R
aze
m prze
ka
zan
e
tr
an
sf
er
y
1 P d kt
d
30 9
1 5
3 4
26 0
85 7
63 5
22 2
54 2
39 1
14 9
0 3
170 8
1. Podsektor rządowy
a) budżet państwa
b) agencje państwowe
c) pozostałe jednostki
30,9
21,7
2,1
7,1
1,5
0,0
1,2
0,3
3,4
3,2
0,1
0,0
26,0
18,5
0,7
6,7
85,7
63,2
0,0
22,5
63,5
63,1
0,0
0,4
22,2
0,1
0,0
22,2
54,2
51,1
0,1
3,0
39,1
36,1
0,1
2,8
14,9
14,9
0,0
0,0
0,3
0,1
0,0
0,1
170,8
136,0
2,2
32,6
2. Podsektor samorządowy
a) budżety JST
b) pozostałe jednostki
4,6
4,1
0,5
2,2
2,2
0,0
0,0
0,0
0,0
2,3
1,8
0,5
9,7
9,7
0,0
2,0
2,0
0,0
7,7
7,7
0,0
8,6
6,1
2,5
8,6
6,1
2,5
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
22,9
19,8
3,1
3. Podsektor ubezp. społecz.
2,8
0,0
0,0
2,8
0,0
0,0
0,0
4,2
0,3
0,0
3,9
7,0
a) FUS
b) FER
c) pozostałe jednostki
0,0
2,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
2,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
3,3
0,4
0,5
0,0
0,0
0,3
0,0
0,0
0,0
3,3
0,4
0,2
3,3
3,1
0,5
Razem transfery otrzymane
38,2
3,8
3,4
31,1
95,5
65,5
29,9
66,9
47,9
14,9
4,2
200,7
Saldo transferów (otrzymane
– przekazane)
-132,5
-132,2
1,1
-1,5
72,6
45,7
26,9
59,9
44,6
11,7
3,6
X
Transfery „do” określonego segmentu (kolumny)
Transfery „z" danego segmentu sektora finansów publicznych (w wierszach)
2009-10-22
7
Tablica:
Tablica: Przepływy wewnątrz SFP i ich wpływ na wynik finansowy w 2008 r.
Przepływy wewnątrz SFP i ich wpływ na wynik finansowy w 2008 r.
13
13
Źródło:
Źródło: Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za rok 2008.
Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za rok 2008.