Operator_maszyn_w_przemysle_wlokienniczym_826[01].Z2.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Mechanizm tworzący przesmyk

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2.

Pytania sprawdzające

4.1.3.

wiczenia

4.1.4.

Sprawdzian postępów

4.2.

Mechanizm wprowadzający wątek do przesmyku

4.2.1.

Materiał nauczania

4.2.2.

Pytania sprawdzające

4.2.3.

wiczenia

4.2.4.

Sprawdzian postępów

4.3.

Mechanizm dobijający wątek do krawędzi tkaniny

4.3.1.

Materiał nauczania

4.3.2.

Pytania sprawdzające

4.3.3.

wiczenia

4.3.4.

Sprawdzian postępów

4.4.

Mechanizm zasilający krosno osnową

4.4.1.

Materiał nauczania

4.4.2.

Pytania sprawdzające

4.4.3.

wiczenia

4.4.4.

Sprawdzian postępów

4.5.

Mechanizm odbierający tkaninę ze strefy tworzenia

4.5.1.

Materiał nauczania

4.5.2.

Pytania sprawdzające

4.5.3.

wiczenia

4.5.4.

Sprawdzian postępów

4.6.

Urządzenia kontrolne w krośnie Sulzera

4.6.1.

Materiał nauczania

4.6.2.

Pytania sprawdzające

4.6.3.

wiczenia

4.6.4.

Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o wytwarzaniu tkanin na krosnach

chwytakowych i obsługi tego typu krosien.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania wiedzy
o budowie i obsłudze krosien chwytakowych,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.
W materiale nauczania zostały omówione zagadnienia dotyczące budowy krosien

chwytakowych ich obsługi i konserwacji.

Rozdział „Pytania sprawdzające” zawiera pytania, na które odpowiadając sprawdzisz jak

opanowałeś materiał nauczania.

Rozdział „Ćwiczenia” zawiera ćwiczenia, rozwiązanie, których pozwoli Ci utrwalić

i uzupełnić informacje o poznanym materiale nauczania.

Następnym etapem po poprawnym wykonaniu ćwiczeń jest rozwiązanie sprawdzianu

postępów. W tym celu:
–

przeczytaj pytania i odpowiedz na nie,

–

zaznacz odpowiedź w odpowiednim miejscu.
Jeśli na któreś z pytań nie będziesz znał odpowiedzi, będzie to wskazywało na luki

w Twojej wiedzy. Musisz wrócić do treści materiału nauczania, który niedostatecznie
opanowałeś.

Poznanie przez Ciebie materiału nauczania zawartego w jednostce modułowej pod

tytułem  „Wytwarzanie  tkanin  na  krosnach  chwytakowych”  pozwoli  nauczycielowi
przeprowadzić  sprawdzian  poziomu  przyswojonych  wiadomości  i  ukształtowanych
umiejętności.  W  tym  celu  nauczyciel  przekaŜe  Ci  do  rozwiązania  zestaw  zadań  testowych,
które są zamieszczone w rozdziale „Sprawdzian osiągnięć”.

Zawiera on:

–

instrukcję, w której omówiono tok postępowania podczas przeprowadzania sprawdzianu

–

zestaw zadań testowych,

–

kartę odpowiedzi, w której w przeznaczonych miejscach wpisz odpowiedzi na pytania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

rozróŜniać przędze i wyroby włókiennicze,

–

rozróŜniać nitki pojedyncze, wielokrotne i skręcane wielostopniowo,

–

wymieniać sposoby wytwarzania podstawowych wyrobów włókienniczych,

–

ustalać wpływ poszczególnych parametrów procesu klejenia na jakość osnowy,

–

charakteryzować rodzaje tkanin i splotów tkackich,

–

przewlekać nitki osnowy przez oczka strun nicielnicowych i szczeliny płochy, zgodnie
z otrzymanymi warunkami technologicznymi,

–

odczytać rysunki zestawieniowe zespołów i podzespołów maszyn,

–

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

–

obsługiwać komputer,

–

charakteryzować wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie
włókienniczym,

–

charakteryzować sposób tworzenia tkaniny na krośnie czółenkowym,

–

obsługiwać krosno czółenkowe,

–

rozpoznawać nieprawidłowości pracy krosna czółenkowego,

–

wykonywać podstawowe obliczenia produkcyjne,

–

oceniać jakość wytwarzanej tkaniny,

–

identyfikować przyczyny powstawania błędów w tkaninie wytworzonej na krośnie
czółenkowym,

–

współpracować w grupie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

rozróŜnić technologie wytwarzania tkanin na krosnach chwytakowych,

–

przygotować stanowisko do wykonywania tkaniny na krośnie chwytakowym,

–

rozpoznać zasady działania podstawowych mechanizmów krosna chwytakowego,

–

ocenić stan techniczny krosna chwytakowego,

–

obsłuŜyć krosno chwytakowe zgodnie z instrukcją obsługi,

–

zastosować zasady eksploatacji krosien chwytakowych,

–

wyprodukować tkaninę z róŜnych surowców i o róŜnych splotach,

–

zidentyfikować nieprawidłowości w pracy krosna,

–

uporządkować stanowisko pracy,

–

ocenić jakość wytworzonej tkaniny,

–

wykonać podstawowe obliczenia produkcyjne,

–

wykonać konserwację krosna zgodnie z DTR,

–

posortować odpady produkcyjne,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej
i ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Mechanizm tworzący przesmyk

4.1.1. Materiał nauczania

Charakterystyka krosna chwytakowego

Jest to krosno bezczółenkowe, w którym wprowadzanie do przesmyku wątku,

odwijanego z nieruchomego nawoju, odbywa się za pomocą chwytaka (rys. 5) przejmującego
koniec  podanej  nitki.  Istnieje  wiele  typów  krosien  chwytakowych.  W  naszym  kraju
najbardziej  rozpowszechnione  są  krosna  typu  Sulzera  produkcji  szwajcarskiej  (rys.  1)  (STB
symbol krosien produkowanych na licencji Sulzera w dawnym ZSRR).

Rys. 1.

Krosno chwytakowe [4]

Cechą krosien Sulzera jest ciągłe kontrolowanie wątku, który po wprowadzeniu

do przesmyku jest uchwycony w zaciski i dopiero wtedy za pomocą płochy w bidle dobijany
do krawędzi tkaniny. Istnieje moŜliwość produkowania obok siebie kilku tkanin.

Krosna tego typu mają duŜe prędkości i znaczne szerokości tkania (do 5,41 m). MoŜna na

nich przerabiać wątek o róŜnej grubości.

Fazy wprowadzania wątku przedstawia rysunek 2. Nitka jest odwijana z nawoju (1),

przechodzi przez napręŜacz (2) o sterowanym docisku, oczko dzwigni kompensacyjnej (3)
i trafia do podawacza (4). Kolejność faz tworzenia tkaniny jest następująca:
–

chwytak 5 zostaje przekazany z transportera do podawacza (rys. 2a),

–

szczęki podawacza 4 rozchylają się, a zacisk chwytaka zakleszcza wątek (rys. 2b),

–

następuje wyrzut chwytaka, towarzyszy temu podniesienie dźwigni kompensacyjnej (3),
co zabezpiecza wątek przed zerwaniem, jednocześnie zmniejsza się docisk napręŜacza (2)
(rys. 2c),

–

chwytak po osadzeniu, po przeciwnej stronie przesmyku, zostaje nieznacznie cofnięty,
w tym czasie dźwignia kompensacyjna (3), wykonując ruch do dołu, napręŜa wątek,
następuje równieŜ przesuwanie podawacza (4) w kierunku lewej krajki (rys. 2d),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

po zbliŜeniu podawacza (4) do lewej krajki jego szczęki zaciskają wątek, zaciski
krajkowe (6) obustronnie przechwytują wątek, zaś napręŜacz napina nitkę (rys. 2e),

–

noŜyczki (7) przecinają wątek przy lewej krajce, zaś chwytak, po rozwarciu szczęk
zacisku, zwalnia nitkę i opada na transporter, który przemieszcza go na lewą stronę
krosna (rys. 2f),

–

wątek przytrzymywany zaciskami (6) zostaje dobity do krawędzi tkaniny (rys. 2g),

–

podawacz  wątku  wraca  do  połoŜenia  wyjściowego,  przemieszczając  zaciśnięty
w szczękach  koniec  nitki,  której  nadmiar  jest  przejmowany  przez  opadającą  dźwignię
kompensacyjną  (3).  Kolejny  chwytak  zostaje  przekazany  do  podawacza,  zaś  końce
poprzedniego  wątku  zagięte  igłami  (8)  i  wprowadzone  do  następnego  przesmyku,
tworząc obustronnie zamkniętą krajkę (rys. 2h). Następnie cykl się powtarza.

Rys. 2. Fazy wprowadzania wątku do przesmyku w krośnie Sulzera: 1) nawój, 2) napręŜacz, 3) dzwignia

kompensatora, 4) podawacz, 5) chwytak, 6) zaciski krajkowe, 7) noŜyczki, 8) zagięte igły [2, s. 76]

Liczba chwytaków zaleŜy od szerokości krosna i wynosi na przykład:

–

dla krosna o szerokości 2160 mm – 11 sztuk,

–

dla krosna o szerokości 3300 mm – 17 sztuk.
W kaŜdym cyklu tkania tylko jeden z nich jest wprowadzony do przesmyku, podczas gdy

pozostałe są przenoszone na transporterze do podawacza wątku.

Mechanizmy tworzące przesmyk

Krosna chwytakowe mogą być wyposaŜone w mechanizm krzywkowy tworzący

przesmyk,  w  maszynę  nicielnicową  albo  maszynę  Ŝakardową.  Mechanizm  krzywkowy
zamocowany  jest  na  zewnątrz  krosna  po  przeciwnej  stronie  niŜ  napęd  (rys.  3).  KaŜda
nicielnica  napędzana  jest  zespołem  dwóch  krzywek  (1)  (krzywką  i  przeciwkrzywką)
połączonych sztywno. Krzywki otrzymują napęd od wału poprzecznego poprzez przekładnię
łańcuchową. Na dwuramiennej dźwigni (2), w sposób pokazany na rysunku, są ułoŜyskowane
dwa  toczki.  Jeden  współpracuje  z  krzywką  a  drugi  z  przeciwkrzywką.  Taki  układ  zapewnia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ciągłą  współpracę  toczków  z  krzywkami.  Wahania  dźwigni  (2)  przenoszone  są  przez  układ
dźwigni dwuramiennych, układ cięgien na parę dźwigni (3) sztywno połączonych z ramkami
nicielnicowymi  (4)  osadzonymi  w  prowadnicach  (5).  Konstrukcja  mechanizm  umoŜliwia
wytwarzanie splotów o maksymalnie ośmiu wątkach w raporcie. Krzywka i przeciwkrzywka
mogą być wykonane jako jednoraportowe i dwuraportowe.

Rys. 3. Krzywkowy mechanizm nicielnicowy tworzący przesmyk: 1) krzywka, przeciwkrzywka, 2) dźwignia

dwóramienna z toczkami, 3) dźwignie, 4) ramka nicielnicowa, 5) prowadnice [1, s. 62]

W pierwszym przypadku przy jednym obrocie krzywki jest wytwarzany jeden raport

wątkowy, zaś w drugim dwa raporty. Maksymalna liczba nicielnic to 10 lub 14. Dwie ostatnie
nicielnice wykorzystywane są do zaplatania krajek.

Rys. 4.

Krzywkowy mechanizm nicielnicowy tworzący przesmyk [4]

Wał
poprzeczny

Łańcuch

Krzywka
i
przeciwkrzywka

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co jest cechą charakterystyczną krosien chwytakowych?

Jakie mechanizmy tworzą przesmyk na krośnie Sulzera?

Jakie zadanie spełnia krzywka i przeciwkrzywka w mechanizmie nicielnicowym?

Jakie duŜe raporty splotów pozwala wykonać mechanizm nicielnicowy krzywkowy?

Jakie zalety ma mechanizm nicielnicowy krzywkowy?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zamontuj zestaw krzywek otrzymany od nauczyciela w skrzynce mechanizmu

nicielnicowego krzywkowego tworzącego przesmyk.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych schemat mechanizmu krzywkowego i dokonać
jego analizy,

odszukać w instrukcji obsługi krosna, jak naleŜy zainstalować krzywki napędzające
ramki nicielnicowe,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie, stosując się do instrukcji obsługi krosna,

sprawdzić poprawność wykonania zadania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno z mechanizmem nicielnicowym krzywkowym zewnętrznym,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Na krośnie pękła dolna belka ramki nicielnicowej. Wymień uszkodzoną ramkę

nicielnicową.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych schemat mechanizmu nicielnicowego krzywkowego,

odszukać w instrukcji obsługi krosna czółenkowego wyposaŜonego w mechanizm
krzywkowy, jak mocujemy ramkę nicielnicową,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie, stosując się do instrukcji obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno z mechanizmem nicielnicowym krzywkowym,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

ZwiąŜ na krośnie zerwane nitki osnowy. Przed przystąpieniem do prostowania zerwanych

nitek osnowy wyrównaj nicielnice, wykorzystując mechanizm nicielnicowy krzywkowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych schemat mechanizmu nicielnicowego krzywkowego,

odszukać w instrukcji obsługi krosna chwytakowego wyposaŜonego w mechanizm
krzywkowy, jak równamy ramki nicielnicowe,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie, stosując się do instrukcji obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno z mechanizmem nicielnicowym krzywkowym,

–

narzędzia potrzebne do wykonania zadania,

–

noŜyczki,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić od czego zaleŜą fazy pracy mechanizmu nicielnicowego?

wyjaśnić zasadę działania mechanizmu nicielnicowego krzywkowego?

wyjaśnić termin „czysty przesmyk”?

wyjaśnić róŜnice między mechanizmem krzywkowym, a maszyną
nicielnicową?

wymienić maksymalną liczbę ramek nicielnicowych, którą moŜe
napędzać mechanizm krzywkowy?

wyjaśnić jaki asortyment wyrobów moŜna wykonywać na krośnie
chwytakowym?

wymienić uszkodzoną ramkę nicielnicową?

związać na krośnie zerwane nitki osnowy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Mechanizm wprowadzający wątek do przesmyku (przerzutowy)

4.2.1. Materiał nauczania

W krosnach chwytakowych wątek wprowadzany jest do przesmyku przy pomocy

mikrochwytaka o masie 40 g (rys. 5). Konstrukcja chwytaka pozwala na stosowanie go do
przędz o bardzo zróŜnicowanych grubościach i wykonanych z rozmaitych surowców. Inna
jest tylko siła docisku szczęk trzymających nitkę wątku i kształt powierzchni dociskającej.

Rys. 5. Mikrochwytak (w szczękach mikrochwytaka znajduje się nitka wątku) [opracowanie własne]

Mikrochwytak (chwytak) wyrzucany jest zawsze z jednej strony krosna. Przelatuje on

przez przesmyk w tunelu utworzonym z płaskowników prowadzących (grzebieni). Dzięki
temu rozwiązaniu nie występuje szkodliwe oddziaływanie przenośnika wątku na osnowę
i powstają bardzo małe opory w czasie przelotu chwytaka (rys. 6).

Rys. 6. Przelot chwytaka przez przesmyk: 1 – chwytak, 2 – prowadniki chwytaka, 3 płocha; a) rysunek

fragmentu bidła [5, s. 367], b) zdjęcie fragmentu bidła [opracowanie własne]

Chwytak przejmuje koniec podawanej nitki odwijanej z nieruchomego nawoju. Następnie

dzięki energii kinetycznej przekazanej mu przez układ przerzutowy akumulacyjny
(spręŜynowy), przerzucany jest na drugą stronę krosna.

Mechanizm przerzutowy pokazany jest na rysunku 7. Mechanizm nie porusza się wraz

z bidłem  tylko  przytwierdzony  jest  do  ramy  krosna.  Głównym  elementem  mechanizmu  jest
wałek skrętny  (2), jednym końcem osadzony w  obudowie maszyny. Na wałek nasunięta jest
luźna  tuleja  (3)  połączona  z  nim  jedynie  na  końcu.  Na  tulei  znajduje  się  sztywno  osadzony
drąŜek przerzutowy (1), który poprzez suwak napędza chwytak. Krzywka (10) mocowana jest
na  wale  WK,  napędzanym  przekładnią  stoŜkową  od  głównego  wału  krosna.  Krzywka,
poprzez  toczek  (7)  obrotowo  osadzony  w  dźwigni  trójramiennej  (6),  odchyla  ją  w  prawo
wokół punktu obrotu O

. Wówczas przez łącznik (5) i ramię (4), sztywno związane z tuleją,

następuje jej obrót. Trwa to aŜ do chwili, gdy punkty O

, O

znajdą się na linii prostej.

Układ  dźwigni  znajduje  się  wtedy  w  martwym  połoŜeniu  (rys.  8a)  i  mechanizm
przygotowany  jest  do  wyrzutu.  Podczas  skręcania  wałka  (2)  zostaje  w  nim  zmagazynowana
energia  statyczna.  Zamienia  się  ona  w  energię  kinetyczną,  po  wytrąceniu  układu  dźwigni

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z połoŜenia równowagi. Nastąpi to na skutek zadziałania toczka (8), obrotowo osadzonego na
krzywce  (10),  na  poziome  ramię  (9)  dźwigni  (6).  W  wyniku  tego  wałek  (2)  gwałtownie
rozkręca  się,  napędzając  drąŜek  przerzutowy  (1)  i  chwytak  (13).  By  złagodzić  udarny
przebieg  rozkręcania  wałka,  wprowadzono  tłumienie,  przez  zastosowanie  amortyzatora
olejowego (12), połączonego z dźwignią (6).

Rys. 7. Mechanizm przerzutowy akumulacyjny [5, s. 365]

Podczas postoju dźwigni w skrajnym połoŜeniu następuje przekazanie chwytaka

z transportera do podawacza wątku.

Na krośnie po stronie zasilania wątkiem znajduje się nieruchoma wyrzutnia.
Z wyrzutnią współpracują czujniki kontrolujące prawidłowość ustawienia chwytaka

w wyrzutni i jego wyrzut.

Po prawej stronie krosna, na linii przelotu chwytaka, znajduje się zespół mechanizmów

przeznaczonych do:
–

hamowania chwytaka po przelocie,

–

cofania chwytaka w kierunku krajki po przelocie,

–

wykleszczania wątku z zacisków chwytaka,

–

wysuwania chwytaka z urządzenia hamującego i przekazywanie go na transporter.
Prawidłowość hamowania chwytaka jest kontrolowana specjalnym czujnikiem

mechanicznym, ponadto wiele innych czujników kontroluje prawidłowość działania
wymienionych wyŜej mechanizmów. Urządzenie hamujące jest takŜe wspornikiem dla
prawego mechanizmu krajkowego i wraz z nim moŜe być przesuwane zaleŜnie od wymaganej
szerokości tkania.

4.2.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie zadania w czasie procesu tkania realizuje chwytak?

Jakiego typu mechanizm przerzutowy pracuje w krośnie Sulzera?

Jak napędzany jest drąŜek przerzutowy w krośnie Sulzera?

Jak zamocowana jest wyrzutnia chwytaka?

Jaki

element napędza mechanizm przerzutowy w krośnie Sulzera?

2
q

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Nitka wątku odwinęła się z nawoju do końca. Wymień nawój, przeprowadź nitkę przez

prowadniki krosna, odszukaj wątek w przesmyku, uruchom krosno.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w instrukcji obsługi krosna Sulzera, jak przeprowadzamy wątek przez elementy
krosna (od nawoju do rozpinki),

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje, jak powinna być przeprowadzona
nitka wątku przez elementy krosna (od nawoju do rozpinki),

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie, stosując się do instrukcji obsługi krosna.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno Sulzera,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna Sulzera,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Sprawdź stan techniczny i ustawienie poszczególnych elementów mechanizmu

przerzutowego. Dokonaj ich oceny i uzasadnij ją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje, jakie elementy mechanizmu
przerzutowego najczęściej ulegają uszkodzeniu lub rozregulowaniu,

odszukać w instrukcji obsługi krosna czółenkowego, jak powinny być ustawione
elementy mechanizmu przerzutowego,

wykonać ćwiczenie w oparciu o instrukcję obsługi krosna i materiał nauczania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno chwytakowe lub model mechanizmu przerzutowego,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Goniec w krośnie Sulzera uległ uszkodzeniu. Wymień go na nowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat budowy mechanizmu
przerzutowego,

odszukać w instrukcji obsługi krosna chwytakowego, jaka jest kolejność wykonywania
prac przy wymianie gońca oraz jakie są zasady jego regulacji,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie w oparciu o instrukcję obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno z mechanizmem przerzutowym akumulacyjnym,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać na krośnie elementy mechanizmu przerzutowego?

wyjaśnić zasadę działania mechanizmu przerzutowego?

wymienić goniec w mechanizmie przerzutowym?

wymienić uszkodzony prowadnik chwytaka?

wyjaśnić róŜnice między mechanizmem przerzutowym korbowym,
a akumulacyjnym?

uruchomić krosno?

wymienić nawój?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Mechanizm dobijający wątek do krawędzi tkaniny (bidłowy)

4.3.1. Materiał nauczania

Bidło w krośnie chwytakowym Sulzera ma napęd krzywkowy (rys. 8). Pozwala to na

uzyskanie  odpowiednich  parametrów  kinematycznych  mechanizmu  (drogi,  prędkości
i przyspieszenia).  Na  wale  głównym  krosna  są  osadzone  parami  krzywki  (6  i  7)  (krzywka
i przeciwkrzywka), napędzające za pośrednictwem toczków (4 i 9) dźwignię kątową. Jest ona
zamocowana  na  wale  podbidłowym  (10).  Połączone  są  z  nim  równieŜ  wsporniki  bidła  (3)
wykonane z aluminiowego stopu. W celu zapewnienia odpowiedniej sztywności konstrukcji,
ich liczba wynosi kilka lub kilkanaście, w zaleŜności od szerokości krosna.

Rys. 8. Mechanizm bidłowy w krośnie Sulzera: a) podczas przelotu chwytaka, b) podczas dobicia: 1) płocha,

2) prowadnik chwytaka, 3) bidło, 4) toczek, 5) dźwignia kątowa, 6) krzywka, 7) przeciwkrzywka,
8) wał krzywkowy, 9) toczek, 10) wał podbidłowy [1, s. 82]

Do bidła, przed płochą, są przytwierdzone stalowe prowadniki 2 słuŜące do prowadzenia

chwytaka  podczas  przelotu  przez  przesmyk.  Stanowią  one  równieŜ  zabezpieczenie  przed
wypadaniem  chwytaka  z  przesmyku.  Gdy  bidło  zajmie  tylne  skrajne  połoŜenie  (rys.  8a),
znajdują  się  one  wewnątrz  przesmyku,  tworząc  tunel  dla  chwytaka.  Dzięki  prowadnikom
chwytak  nie  kontaktuje  się  z  nitkami  osnowy,  pokonując  jedynie  nieznaczne  siły  tarcia
o powierzchnię prowadników.

Takie rozwiązanie umoŜliwia, (przy niewielkiej masie chwytaka), przenoszenie nitki

wątku w krosnach o duŜych szerokościach.

Od strony płochy prowadniki mają szczelinę, przez którą wysuwa się wątek przy ruchu

bidła do przodu. Podczas dobicia przyjmują one pozycję pokazaną na rysunku 8b, zaś wątek
jest dobijany górną krawędzią płochy.

W kaŜdym cyklu tkania prowadniki zagłębiają się w przesmyk, a następnie opuszczają

go. Ze względu na technologię nie jest to korzystne, gdyŜ moŜe ujemnie wpływać na niektóre
rodzaje przędz, zwłaszcza ze sztucznych włókien ciągłych, wraŜliwych na tarcie.

Mimo niewielkiej masy bidła, w porównaniu z krosnami czółenkowymi, moŜna

wytwarzać na krosnach Sulzera tkaniny cięŜkie, o duŜych wypełnieniach osnową i wątkiem.
Pozwala na to odpowiednio duŜa wartość przyspieszenia bidła podczas dobijania.

Mechanizm sterujący podawaniem wątku

W krosnach Sulzera istnieje moŜliwość tkania dwoma (rys. 9), czterema i sześcioma

rodzajami (kolorami) wątków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dla kaŜdego raportu wątkowania naleŜy przygotować odpowiednią wzornicę

łańcuchową. Polega to na zestawieniu i połączeniu ze sobą we właściwej kolejności, ogniw
o odpowiedniej wysokości. W przypadku czterech rodzajów wątków wzornica będzie się
składać z ogniw o czterech róŜnych wysokościach.

Rys. 9. Mechanizm podawania dwu rodzajów wątku [opracowanie własne]

Na krośnie moŜna teŜ zamontować podawacz wątku (rys. 10). Urządzenie to poprawia

jakość tkania, gdy na wątek wykorzystuje się przędzę o małej wytrzymałości. Podawacz
wątku odwija z nawoju określony odcinek przędzy i nawija na bębenek, z którego jest ona
ś

ciągana przez chwytak (posiada wtedy minimalne napięcie).

Rys. 10. Podawacz wątku [opracowanie własne]

Urządzenie do tworzenia krajek

Na krosnach Sulzera moŜna tworzyć krajkę poprzez obustronne zawijanie końców wątku

i wprowadzenie ich do następnego przesmyku. Końcówka wątku wciągana jest do następnego
przesmyku  przez  specjalną  igłę.  Urządzenie  do  tego  przeznaczone  jest  stosowane  zarówno
w przypadku  jednej  tkaniny,  jak  i  przy  tkaniu  wielotorowym.  W  krosnach  Sulzera  są  takŜe
stosowane  urządzenia  zaplatające  krajkę  w  splocie  gazejskim,  a  w  przypadku  przędz
syntetycznych, termoplastycznych, moŜna krajkę zatopić.

Podawacz

wątku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Urządzenie do tworzenia krajek [5, s. 367]

4.2.3.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jak napędzany jest mechanizm bidłowy w krośnie Sulzera?

Jak zapisany jest raport wątkowania dla mechanizmu podającego wątek w krośnie
Sulzera?

Jak podawany jest wątek o małej wytrzymałości na rozrywanie?

Jak zaplatana jest krajka w krośnie chwytakowym?

Jak mocowane są prowadniki chwytaka w belce bidła?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Prowadnik chwytaka uległ uszkodzeniu. Wymień uszkodzony element na nowy,

otrzymany od nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w instrukcji obsługi danego krosna, jak mocujemy prowadniki chwytaka,

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat mocowania prowadnika
chwytaka,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie w oparciu o instrukcję obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

Igła

Zacisk
z wątkiem

Osnowa

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno chwytakowe,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wprowadź nitkę wątku do podawacza wątku, a następnie przeprowadź ją przez elementy

krosna i zamocuj o rozpinkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat obsługi podawacza wątku,

odszukać w instrukcji obsługi krosna chwytakowego, jak powinien być przewleczony
wątek przez elementy krosna,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie w oparciu o instrukcję obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno chwytakowe,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

UłóŜ wzorujący łańcuch mechanizmu podającego wątek zgodnie z otrzymanym od

nauczyciela raportem wątkowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w instrukcji obsługi krosna materiał dotyczący działania urządzenia podającego
wątek w krośnie chwytakowym,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie w oparciu o instrukcję obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

ogniwa łańcucha wzorującego,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać na krośnie elementy bidła?

wyjaśnić zasadę działania mechanizmu bidłowego?

wyjaśnić, w jakim momencie pracy bidła i w jaki sposób wątek
wydostaje się z prowadników chwytaka?

wymienić, jakie zadania wykonuje bidło?

zamocować płochę w belce bidła?

dobrać zestaw narzędzi potrzebny do wykonania regulacji i drobnych
napraw w krośnie?

wymienić uszkodzony prowadnik chwytaka?

przeprowadzić nitkę wątku przez elementy krosna od nawoju do
rozpinki?

ułoŜyć wzorujący łańcuch mechanizmu podającego wątek?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Mechanizm zasilający krosno osnową

4.4.1. Materiał nauczania

W krośnie Sulzera zastosowano mechanizm zasilający negatywny, zapewniający

względnie  stałe  napięcie  osnowy  podczas  tkania.  W  maszynach  o  szerokościach  roboczych
większych  od  3300  mm,  dzięki  zastosowaniu  przekładni  róŜnicowej,  istnieje  moŜliwość
odwijania osnowy z dwóch wałów. Jest to niezbędne, gdyŜ w innym przypadku masa i wymiary
wałów  osnowowych  utrudniałyby  znacznie  transport,  magazynowanie  i  zakładanie  osnów  na
krosno. Drugą przeszkodą jest konstrukcja maszyn oddziału przygotowawczego tkalni.

Na rysunku 11 pokazano schemat regulatora.

Rys. 11. Mechanizm zasilający osnową w krośnie Sulzer: 1) tarcza sprzęgła, 2) nadlew, 3) rolka, 4) dźwignia

kątowa, 5) kulisa, 6) przegub, 7) ramię, 8) sworzeń, 9) kulisa, 10) ramię, 11) przewał, 12) spręŜyna,
13) łącznik, 14) tarcza sprzęgła, 15) wał, 16) ślimacznica, 17) tuleja, 18) ślimak, 19) wał napędowy
[1, s. 88]

Osnowa odwijana z wału opasuje przewał (11), osadzony na trójramiennej dźwigni (10).

Na jej ramię (10) działa spręŜyna (12), zaś ramię (10)

przez łącznik (13) na dźwignię

jarzmową (5 i 7). W jej wycięciu tkwi nieruchomy sworzeń (8).

Ramię (7) jest przegubowo połączone z dźwignią kątową (4). Kulisa moŜe się

przemieszczać względem sworznia. Rolka (3) ma moŜliwość kontaktu z nadlewem (2),
wykonanym na czołowej części tarczy (1) sprzęgła ciernego. Tarcza (1) jest osadzona na
wałku napędowym (19). Na wałek jest natknięta luźno tuleja (17) z drugą tarczą (14) sprzęgła
oraz ślimakiem (18). Ten z kolei zazębia się ze ślimacznicą (16).

Wycięcie kulisy (5) jest ukształtowane w ten sposób, Ŝe odległość „a” od sworznia (8) do

przegubu  (6) nie jest stała. JeŜeli kulisa ustawi się tak, Ŝe sworzeń (8) znajdzie się w dolnej
części  jej  wycięcia,  odległość  „a”  będzie  mniejsza  niŜ  w  pozycji  przeciwnej.  Gdy  napięcie
osnowy wzrośnie, dźwignia (10) z przewałem odchyli się w dół, zaś łącznik (13) wykona ruch
skośnie  w  górę.  Kulisa  wówczas  przemieści  się  równieŜ  do  dołu  i  odległość  „a”  wzrośnie.
Spowoduje  to  przesunięcie  przegubu  (6)  w  kierunku  zaznaczonym  strzałką,  a  więc  obrót
dźwigni kątowej (4) przeciwnie do ruchu wskazówek zegara i zbliŜenie rolki (3) do nadlewu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(2). Jeśli nadlew (2) tarczy (1) sprzęgła znajdzie się w zasięgu działania rolki, spowoduje ona
dociśnięcie tarcz sprzęgła i przeniesienie napędu na wał. Przy kaŜdym obrocie tarczy biernej
(1) sprzęgła nadlew wchodzi w zasięg działania rolki (3), napędzając wał osnowowy. Jednak
w przypadku wzrostu napięcia osnowy czas działania rolki na nadlew jest dłuŜszy, a więc kąt,
o który obraca się wał osnowowy większy. Powoduje to odwinięcie odpowiednio większego
odcinka  osnowy  i  zmniejszenie  jej  napięcia.  W  przypadku  zmniejszenia  napięcia  spręŜyna
(12)  odchyla  przewał  w  górę,  a  wszystkie  dźwignie  wykonują  ruch  w  kierunkach
przeciwnych  do  opisanego.  Następuje  wtedy  zmniejszenie  kąta  obrotu  wału  osnowowego
i odpowiedni wzrost napięcia osnowy.

Wstępne napięcie osnowy ustala się przez dobór punktu przymocowania spręŜyny (12)

do dźwigni (10). Im ramię, na które działa spręŜyna, jest większe, tym wyŜsze napięcie
wstępne osnowy.

Rys. 12. Mechanizm zasilający osnową w krośnie chwytakowym [opracowanie własne]

Na rysunku 12 pokazany jest fragment krosna z mechanizmem zasilającym osnową.
Na krosnach chwytakowych stosowane są przewały spręŜynujące (rys. 13). Współpracują

one z regulatorem i sterują długością odcinka podawanej osnowy. Sterują one podawaniem
osnowy oraz wyrównują zmiany napięcia osnowy w czasie tkania, przez co mniejsze są
oscylacje wału osnowowego, a praca regulatora jest spokojniejsza.

Podczas tkania, w kaŜdym jego cyklu, występują krótkotrwałe zmiany napięcia osnowy

wywoływane, np. dobiciem wątku, czy otwieraniem przesmyku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 13. Przewał spręŜynujący [opracowanie własne]

Przy produkcji tkanin bardzo cięŜkich, kiedy osnowa musi być bardzo napięta, stosuje się

dwa i więcej przewałów (rys. 14).

Rys. 14. Przewał podwójny do tkanin cięŜkich [opracowanie własne]

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jaki mechanizm zasilający zastosowano w krośnie chwytakowym Sulzera?

Jakie zadania wykonuje mechanizm zasilający?

Jak zmieniamy napięcie wstępne osnowy w krośnie wyposaŜonym w regulator negatywny?

Jakie zadania spełnia przewał na krośnie?

Jaki mechanizm umoŜliwia zasilanie krosna z dwóch wałów osnowowych?

Jaki przewał zastosujesz przy produkcji cięŜkich, gęstych tkanin?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Krosno wyposaŜone jest w regulator osnowowy negatywny. Ustaw napięcie wstępne

osnowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w instrukcji obsługi krosna, jak działa regulator osnowowy i jak regulujemy
napięcie wstępne osnowy,

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat budowy regulatora
osnowowego,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie, postępując zgodnie z instrukcją obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno chwytakowe,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Sprawdź stan techniczny i ustawienie poszczególnych elementów mechanizmu

zasilającego negatywnego. Dokonaj ich oceny i uzasadnij ją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w instrukcji obsługi krosna, jak działa regulator osnowowy i jak regulujemy
napięcie wstępne osnowy,

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat budowy regulatora
osnowowego,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie, postępując zgodnie z instrukcją obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno wyposaŜone w mechanizm zasilający negatywny,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

WłóŜ wał osnowowy w krosno wyposaŜone w regulator osnowowy negatywny

i przygotuj osnowę do przywiązania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w instrukcji obsługi krosna, jak naleŜy zamocować wał osnowowy,

zapoznać się z instrukcją obsługi wózka do podnoszenia osnów,

zapoznać się z przepisami bhp dotyczącymi tego stanowiska pracy,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie, postępując zgodnie z instrukcją obsługi krosna i wózka do
podnoszenia osnów,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno wyposaŜone w regulator osnowowy negatywny,

–

wózek do podnoszenia osnów,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

instrukcja obsługi wózka do podnoszenia osnów,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać na krośnie mechanizm zasilający negatywny i omówić jego
zasadę działania?

wyjaśnić, jakie funkcje w krośnie spełnia regulator negatywny?

wyjaśnić, jakie błędy w tkaninie spowoduje źle pracujący regulator?

wyjaśnić, dlaczego przy odwijaniu osnowy z dwóch wałów stosuje
się mechanizm róŜnicowy?

wymienić, jakie zadania wykonuje przewał spręŜynujący?

sprawdzić stan techniczny mechanizmu zasilającego negatywnego?

włoŜyć wał osnowowy w krosno?

Ustawić napięcie wstępne osnowy na krośnie wyposaŜonym
w regulator osnowowy negatywny?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Mechanizm odbierający tkaninę ze strefy tworzenia (odbiorczy)

4.5.1.

Materiał nauczania

Krosno Sulzera wyposaŜone jest w regulator tkaninowy pozytywny o odbiorze ciągłym.

Mechanizm  jest  napędzany  od  wału  przystawkowego  (1),  na  którym  jest  osadzony
dwuzwojowy  ślimak  (2)  współpracujący  ze  ślimacznicą  (3).  Znajduje  się  ona  na  tulei  wraz
z kołem zapadkowym (10), które współdziała z zapadką  (9) osadzoną obrotowo na kształtce
(7). Koło (10) i dwustronna zapadka (9) stanowią rodzaj sprzęgła rozłącznego (rys. 15).

Rys. 15. Regulator odbierający tkaninę w krośnie Sulzera: 1) wał przystawkowy, 2) ślimak, 3) ślimacznica, 4) kółko,

5) wał, 6) spręŜyna, 7) kształtka, 8) sworzeń, 9) zapadka, 10) koło zębate, 11) wał tarkowy, 12) łańcuch,
13) tuleja, 14) wał tkaninowy, 15–17) element sprzęgła ciernego, Z

–Z

) koła zębate [1, s. 91]

Podczas pracy krosna zapadka (9) jest zazębiana z kołem (10) i przekazuje ruch obrotowy

z koła (10) na kształtkę (7).

Ta z kolei osadzona jest na stałe na wałku (5). Następnie napęd przez przekładnię zębatą

przenoszony jest na wał odbierający (tarkowy) (11).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wał tkaninowy (14) uzyskuje ruch obrotowy przez przekładnię łańcuchową. PrzełoŜenie

przekładni jest tak dobrane, aby prędkość nawijania tkaniny była nieznacznie większa od
prędkości obwodowej wałka tarkowego.

Zapewnia to odpowiednie napięcie tkaniny między wałem tarkowym a tkaninowym

(rys. 16). Twardość nawoju tkaninowego moŜna regulować dociskiem tarcz (15 i 16) sprzęgła
ciernego.

Rys. 16. Wały: A – tkaninowy, B – tarkowy, C –

wałki napinające tkaninę regulatora odbierającego tkaninę

w krośnie Sulzera [opracowanie własne]

Gęstość liniową wątku nastawia się przez zmianę liczby zębów kół A, B, C, D (rys. 17).

Koła dobieramy zgodnie z tabelą znajdującą się w instrukcji obsługi krosna. Aby zmienić
koła zębate naleŜy poluzować śruby 1 i 2.

Rys. 17. Przekładnia zębata regulatora odbierającego tkaninę w krośnie Sulzera [4]

Regulator jest wyposaŜony w urządzenie umoŜliwiające ręczne nawijanie tkaniny, a takŜe

skokowe cofanie jej w kierunku nicielnic. Czynności te wykonujemy za pomocą koła
(rys. 17 i 18).

Wał

tarkowy

Koło

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Urządzenie do ręcznego nawijania tkaniny [opracowanie własne]

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jak dzielimy mechanizmy odbierające tkaninę?

Jakie zadania wykonuje mechanizm odbierający tkaninę?

Jakie cechy ma negatywny mechanizm odbierający?

Jakie czynności naleŜy wykonać, aby odwinąć tkaninę z wałka tkaninowego na krośnie
wyposaŜonym w mechanizm odbierający pozytywny?

Jak zbudowany jest wałek tarkowy?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Aby usunąć błąd w tkaninie, wypruto z niej kilkanaście wątków. Ustaw bidło w przednim

skrajnym połoŜeniu, a następnie za pomocą regulatora zasilającego i odbierającego ustaw
krawędź tkaniny, tak by dotykała płochy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z przepisami bhp obowiązującymi na tkalni,

odszukać w instrukcji obsługi danego krosna, jak działa regulator zasilający i odbierający,

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat budowy regulatora
odbierającego i zasilającego,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie według instrukcji obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

Koło

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno chwytakowe,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Sprawdź stan techniczny i ustawienie poszczególnych elementów pozytywnego

regulatora tkaninowego. Dokonaj ich oceny i uzasadnij ją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat budowy regulatora
odbierającego i najczęściej występujących uszkodzeń,

odszukać w instrukcji obsługi krosna informacje na temat regulatora odbierającego,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie według instrukcji obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno wyposaŜone w mechanizm odbierający pozytywny,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

ZuŜyła się powierzchnia wału tarkowego. Nawiń na wał tarkowy nową taśmę perforowaną.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat budowy regulatora
odbierającego i najczęściej występujących uszkodzeń,

odszukać w instrukcji obsługi krosna informacje na temat regulatora odbierającego,

przygotować stanowisko pracy,

wykonać ćwiczenie w oparciu o instrukcję obsługi krosna,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno wyposaŜone w mechanizm odbierający pozytywny,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać na krośnie regulator tkaninowy i omówić zasadę jego
działania?

wyjaśnić, jakie zadanie spełnia w krośnie regulator tkaninowy?

wyjaśnić, jakie błędy w tkaninie powoduje źle pracujący regulator
tkaninowy?

wyjaśnić róŜnice między regulatorem tkaninowym pozytywnym
a negatywnym?

wyjąć z krosna wałek tkaninowy?

wykonać konserwacje regulatora tkaninowego?

sprawdzić stan techniczny elementów regulatora pozytywnego?

Ustawić krawędź tkaniny w przednim skrajnym połoŜeniu?

Wymienić taśmę perforowaną na wale tarkowym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Urządzenia kontrolne w krośnie Sulzera

4.6.1. Materiał nauczania

Urządzenia kontrolne mają za zadanie ułatwić pracę mistrzom i obsłudze. Dla

zapewnienia prawidłowości pracy maszyny i ułatwienia jej obsługi są one wyposaŜone
w znacznie większą liczbę czujników kontrolnych niŜ klasyczne krosna czółenkowe.

Krosno Sulzera moŜe się samoczynnie zatrzymać w wyniku zadziałania następujących

mechanizmów kontrolnych:
–

czujnika osnowowego (rys. 19),

–

czujnika urządzenia przekazującego chwytak z transportera do wyrzutni,

–

czujnika otwieracza spręŜyny chwytaka przy lewej krajce,

–

czujnika urządzenia rozwierającego zaciski podawacza,

–

czujnika lewych noŜyczek,

–

lewego i prawego czujnika wątkowego,

–

czujnika sprawdzającego prawidłowość osadzenia chwytaka,

–

czujnika rozwierającego zacisk chwytaka po przelocie przez przesmyk,

–

czujnika urządzenia wypychającego chwytak z urządzenia hamującego,

–

czujnika układacza chwytaka na transporterze.
Tkacz likwiduje przyczyny zatrzymania krosna spowodowane czujnikiem osnowowym

i wątkowym.

Do obowiązków mistrza naleŜy likwidowanie pozostałych nieprawidłowości w pracy krosna.

Rys. 19. Czujnik osnowowy elektryczny [opracowanie własne]

Obowiązki tkacza

Do obowiązków tkacza naleŜy:

–

przygotowanie stanowiska pracy,

–

produkowanie wyrobów zgodnie z warunkami technologicznymi,

–

nadzór nad prawidłowym przebiegiem procesu technologicznego,

–

usuwanie usterek w pracy maszyny wchodzących w zakres pracy tkacza,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

zgłaszanie mistrzowi zauwaŜonych nieprawidłowości w pracy maszyny i w przebiegu
procesu technologicznego,

–

właściwe przechowywanie i gospodarowanie powierzonym surowcem,

–

właściwe gospodarowanie częściami zamiennymi, narzędziami, itd.,

–

bieŜące i okresowe czyszczenie maszyn,

–

bieŜące i okresowe konserwowanie maszyn.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie mogą wystąpić błędy w tkaninie, wynikające z nieprawidłowej pracy maszyny?

Jakie zadania wykonuje na krośnie czujnik wątkowy?

Jakie zadanie wykonuje na krośnie czujnik osnowowy?

Jak

działa czujnik osnowowy elektryczny?

Jaki zestaw narzędzi potrzebny jest do wykonana regulacji i drobnych napraw w maszynie?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przy obsłudze krosien obowiązują określone przepisy BHP. Omów zasady bezpiecznej

obsługi krosna chwytakowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z ogólnymi przepisami BHP i p.poŜ.,

zapoznać się z przepisami BHP obowiązującymi w oddziale tkalni,

wskazać w krośnie miejsca (mechanizmy), które mogą stanowić zagroŜenie,

sprawdzić, czy są zamontowane prawidłowo wszystkie osłony,

przedstawić zasady bezpiecznego składowania narzędzi i surowców na stanowisku pracy,

określić warunki bezpiecznej obsługi, czyszczenia i konserwacji maszyny.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcje BHP i p.poŜ.,

–

rodki gaśnicze i inne środki ochrony znajdujące się w tkalni,

–

krosno chwytakowe,

–

narzędzia i surowce potrzebne przy realizacji procesu technologicznego,

–

odzieŜ ochronna.

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Na krośnie wyposaŜonym w czujnik osnowowy przeprowadź przez elementy krosna

wskazane przez nauczyciela nitki osnowy od wału osnowowego do krawędzi tkaniny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z przepisami bhp obowiązującymi na tkalni,

odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat przebiegu nitki osnowy
przez elementy krosna,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przeprowadzić nitki osnowy od wału osnowowego do krawędzi tkaniny,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno wyposaŜone w mechaniczny czujnik osnowowy,

–

narzędzia potrzebne do wykonania ćwiczenia,

–

poradnik dla ucznia,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Krosno wyposaŜone jest w elektryczny czujnik osnowowy. Dobierz lamele, uwzględniając

rodzaj przędzy osnowowej i jej grubość. NałóŜ je na nitki osnowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z przepisami bhp obowiązującymi na tkalni,

odszukać w katalogu artykułów technicznych do krosien rodzaj lamel odpowiedni
do rodzaju przędzy i jej grubości,

przygotować stanowisko pracy,

dobrać lamele,

nałoŜyć lamele na nitki osnowy,

posprzątać stanowisko pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

krosno wyposaŜone w elektryczny czujnik osnowowy,

–

lamele róŜnych rodzajów,

–

instrukcja obsługi krosna,

–

katalog artykułów technicznych do krosien,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać na krośnie czujnik wątkowy i omówić zasadę jego działania?

wyjaśnić róŜnicę między mechanicznym a elektrycznym czujnikiem
osnowowym?

wskazać na krośnie elektryczny czujnik osnowowy i wyjaśnić zasadę
jego działania?

dobrać lamele do rodzaju czujnika osnowowego i parametrów nitek
osnowy?

wymienić obowiązki tkacza?

przeprowadzić nitki osnowy przez elementy krosna od wału
osnowowego do krawędzi tkaniny?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Zadania wymagają stosunkowo prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed
wskazaniem poprawnego wyniku.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 60 min.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Dźwignia kompensacyjna to element mechanizmu
a)

nicielnicowego.

wprowadzającego wątek.

odbiorczego.

zasilającego.

Ramki nicielnicowe w krośnie Sulzera napędzane są przez
a)

zespół dwóch krzywek.

łańcuch.

cięgno elastyczne.

krzywkę.

Mechanizm przerzutowy w krośnie chwytakowym napędzany jest przez
a)

krzywkę.

spręŜynę.

mimośród.

wał główny krosna.

Chwytak przelatuje przez przesmyk poruszając się po
a)

bieŜni bidła.

dolnej gałęzi przesmyku.

metalowych prowadnikach.

belce bidła.

Napęd na krzywki mechanizmu nicielnicowego przekazywany jest przez:
a)

cięgno elastyczne.

dźwignię dwuramienną.

łańcuch.

przekładnię zębatą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przedstawiony na rysunku mechanizm przerzutowy napędzany jest

spręŜyną.

korbą.

krzywką.

spręŜonym powietrzem.

Przelot chwytaka przez przesmyk ułatwia
a)

prowadnica chwytaka.

wielkość przesmyku.

kształt belki bidła.

kształt płochy.

Krajka w krośnie chwytakowym tworzona jest przez

specjalną igłę.

podawacz wątku.

dźwignię kompensacyjną.

hamulec nitki wątku.

Bidło krosna chwytakowego duŜą siłę dobicia posiada dzięki
a)

konstrukcji płochy.

duŜej wartości przyspieszenia.

odpowiedniej konstrukcji prowadnika chwytaka.

duŜej masie.

10.

Zmiany napięcia osnowy w czasie tkania wyrównuje
a)

przewał spręŜynujący.

przewał obrotowy.

przewał stały.

mechanizm nicielnicowy.

11.

Przy produkcji tkanin cięŜkich stosuje się przewał
a)

spręŜynujący.

podwójny.

obrotowy.

stały.

12.

Krosno Sulzera wyposaŜone jest w regulator tkaninowy
a)

pozytywny.

negatywny.

róŜnicowy.

wahadłowy.

13.

W regulatorze tkaninowym pozytywnym napędzany jest
a)

wał tarkowy.

wał tkaninowy.

przewał.

wał napręŜający.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14.

Na rysunku przedstawione jest bidło
a)

z łamanym bidłowodem.

z napędem krzywkowym.

o podwójnym dobiciu.

z napędem korbowym.

15.

Gęstość liniową wątku nastawiamy w regulatorze tkaninowym przez
a)

zmianę kół zębatych.

zmianę docisku tarcz sprzęgła.

zmianę długości łańcucha.

zmianę długości cięgna.

16.

Przyczyną wypadania chwytaka z przesmyku w czasie przelotu z jednej strony krosna na
drugą jest
a)

zuŜycie bidłowodów.

brak i uszkodzenie prowadników chwytaka.

złe ustawienie płochy względem tylnej ścianki wyrzutni.

pionowe drgania płochy.

17.

Rysunek przedstawia regulator tkaninowy. Punkty 1 i 2 pokazują
a)

miejsca smarowania przekładni.

ruby, po odkręceniu których rozsuniemy koła zębate.

miejsca regulacji gęstości liniowej.

ruby mocujące osłonę.

18. Na krośnie chwytakowym moŜna tkać kilka tkanin jednocześnie. Jest to moŜliwe dzięki

mechanizmowi róŜnicowemu.

zaplataczowi środkowemu.

mechanizmowi odbiorczemu.

mechanizmowi przerzutowemu.

19. Piły to część

mechanizmu przerzutowego.

mechanizmu odbiorczego.

mechanizmu bidłowego.

czujnika osnowowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko……………………………….............................................................................

Wytwarzanie tkanin na krosnach chwytakowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: