untitled

W ramach nadzoru nad fermami krów mlecznych prowadzony powinien być bieżący

lub okresowy monitoring diagnostyczny stad. Według Whitakera (10) w Zjednoczonym
Królestwie w większości ferm proﬁle metaboliczne wykonywane są 3-4 razy w roku w tak
zwanych trudnych, krytycznych okresach jako kontrola-pytanie: „co krowy sądzą o ob-
słudze hodowcy?”. Innymi słowy, używanie metabolicznych proﬁlów jest badaniem stanu
homeostazy wewnętrznej organizmu oraz formą ochrony zdrowia i programu produkcyj-
nego na fermie krów. Ponadto na niektórych tamtejszych wielkich fermach krów mlecz-
nych o dużej produkcyjności takie testy wykonuje się 10 razy w roku, a nawet częściej.
Takie postępowanie ma istotne znaczenie dla kontrolowania prawidłowego utrzymywania
i żywienia zwierząt. W literaturze i praktyce weterynaryjnej dotyczącej bydła wielokrotnie
wykazywano istotny wpływ żywienia na stan homeostazy wewnętrznej organizmu, który
jednocześnie przekłada się na poziom produkcyjności (5), rozrodu (1, 6, 7), a przede
wszystkim zdrowotność krów i ich potomstwa (2).

OZRÓD – MATKA – NOWORODEK

WETERYNARIA

W PRAKTYCE

MONOGRAFIA „ZWIERZĘTA HODOWLANE”

Znajomość stanu homeostazy we-

wnętrznej zwierząt oraz właściwa in-
terpretacja uzyskanych wyników mają
zasadnicze znaczenie w diagnostyce za-
równo wtedy, kiedy nie ma klinicznych
objawów choroby, jak i wtedy, kiedy są
one manifestowane (3, 8, 10). Szcze-
gólnie ważny jest nadzór weterynaryjny
w sektorze porodowym na fermach by-
dła, gdyż rzutować on może nie tylko na
dalszy potencjał produkcyjny i rozrodczy
krowy, ale też na zdrowotność i odchów
cieląt, a zatem na utrzymanie optymalne-
go cyklu produkcyjnego (4, 9). Manifesto-
wanie objawów chorobowych u większej
ilości krów czy cieląt najczęściej stanowi
dla hodowcy zapowiedź niepowodzeń nie
tylko związanych z kosztami leczenia, ale
i strat z tytułu karencji, produkcyjności,
rozrodu, brakowania czy ewentualnych
upadków zwierząt, a także dalszych pro-
blemów, jak na przykład niezależny re-
mont stada. Wczesne wykrycie przyczy-
ny zachorowań ma generalne znaczenie
dla zmniejszenia wielkości strat. Niejed-
nokrotnie ocena uzyskanych wyników
nastręcza trudności i musi być rozpatry-
wana w aspekcie wszystkich warunków
panujących na fermie. Stan ﬁzjologiczny

11 krów na kilka dni przed spodziewanym
porodem (koniec okresu zasuszenia – gru-
pa KZ). Badania przeprowadzono w tym
samym gospodarstwie i tym samym cza-
sie na krowach nie wykazujących klinicz-
nie objawów choroby i przebywających
w tej samej porodówce, a zatem w tych
samych warunkach bytowych, środo-
wiskowych i żywieniowych. Wiek krów
wynosił od 4 do 7 lat. W badaniach krwi
uwzględniono liczbę erytrocytów, leuko-
cytów, wartość Hb i Ht, poziomy glukozy,
bilirubiny, aktywność GOT, GPT, warto-
ści mocznika kreatyniny, stężenia Mg, Ca,
Pn, Na, K, Cl oraz parametry równowagi
kwasowo-zasadowej. Krowy na porodów-
ce otrzymywały około 15 kg kiszonki z ku-
kurydzy, około 7 kg sianokiszonki, około
4 kg wysłodków kiszonych, 2-3 kg paszy
treściwej oraz dodatki mineralno-witami-
nowe. Cielęta przebywały na porodówce
w sąsiadujących ze stanowiskami krów
– matek klatkach i pojone były siarą od
swoich matek. Średnia wydajność mleka
od krowy w laktacji na fermie wynosiła ok.
7000 litrów. Ferma była wolna od chorób
zakaźnych – zaraźliwych i inwazyjnych.
Upadkowość sztuk dorosłych i młodzieży
nie występowała, a u cieląt była na pozio-

zwierząt, różnorodność systemów ho-
dowli, żywienia, etapów produkcyjnych,
grup technologicznych, grup wiekowych,
poziomów wydajności i produkcyjności
oraz aspekt genetyczny i przystosowaw-
czy są powodem znaczącej zmienności
parametrów. Należy podkreślić, iż w li-
teraturze brakuje kompleksowych norm
ﬁzjologicznych krwi dla noworodków
– cieląt w zależności od wieku, produk-
cyjności, stanu ﬁzjologicznego czy rasy.

Celem pracy była ocena i porówna-

nie wybranych parametrów krwi u krów
w pierwszych dniach po porodzie oraz
u ich cieląt – noworodków w warunkach
sektora porodowego.

ATERIAŁ

METODY

Prowadząc rutynowe monitorowanie

jednego ze stad krów mlecznych (HF),
zbadano i zestawiono wyniki wybranych
parametrów krwi pobranej od 11 losowo
wybranych krów pomiędzy 3. a 5. dniem
po porodzie (grupa KP) oraz jednocześnie
od ich potomstwa – 11 cieląt – noworod-
ków (grupa CN). Dodatkowo dla oceny
punktu wyjścia oraz dynamiki procesów
wewnętrznych związanych z aktem po-
rodu zestawiono wyniki analiz krwi tych

Analiza wybranych

biochemicznych

i morfologicznych

parametrów krwi u krów

i cieląt – noworodków

dr n. wet. Ryszard Mordak, prof. dr hab. Józef Nicpoń

Katedra Chorób Wewnętrznych i Pasożytniczych z Kliniką Chorób Koni, Psów i Kotów oraz z Polikliniką Wydziału
Medycyny Weterynaryjnej AR we Wrocławiu

WETERYNARIA

W PRAKTYCE

ROZRÓD – MATKA – NOWORODEK

MONOGRAFIA „ZWIERZĘTA HODOWLANE”

mie 2,5% w badanym okresie. Na fermie
notowano dobre wskaźniki płodności.
Uzyskane wartości parametrów krwi po-
równywano indywidualnie z normą ﬁzjo-
logiczną dla bydła według Winnickiej (11),
natomiast uzyskane wyniki badań w po-
szczególnych grupach zwierząt zestawio-
no i porównano statystycznie. Badania
statystyczne oparto na teście analizy wa-
riancji na poziomie istotności

α = 0,05.

YNIKI

OMÓWIENIE

Szczegółowe wyniki zestawiono w ta-

belach 1-4 zgodnie z poniższym komen-
tarzem. Nie stwierdzono istotnych róż-
nic statystycznych pomiędzy dwoma
rozpatrywanymi grupami KP i CN w za-
kresie średnich wartości liczby erytro-
cytów i leukocytów, a także poziomach
mocznika, kreatyniny, GPT, glukozy,
hemoglobiny, hematokrytu, Ca, Mg, K,
Cl, pO

(tabela 1). Można powiedzieć,

iż były to parametry najbardziej stabil-
ne i mieściły się na ogół w granicach
normy ﬁzjologicznej dla bydła według
Winnickiej (11). Średnie poziomy ta-

kich badanych parametrów krwi, jak
bilirubina, BE i BE(B), także nie wyka-
zywały istotnych różnic statystycznych
pomiędzy badanymi grupami zwierząt,
choć przekraczały wartości uznane za
normę ﬁzjologiczną. Dla takich parame-
trów krwi, jak sód, fosfor nieorganiczny
i pH analiza statystyczna wykazała istot-
ne różnice pomiędzy badanymi grupami
krów i cieląt – noworodków, ale warto-
ści mieściły się w granicach ww. normy.
Analizowane poziomy takich parame-
trów biochemicznych krwi, jak gluko-
za, białko całkowite, GOT, GPT i pCO

wyraźnie przekraczały ww. normy ﬁzjo-
logiczne dla bydła i różniły się istotnie
między sobą.

Odnosząc się wyłącznie do porówna-

nia średnich wyników u krów przed i po
porodzie, istotne różnice notowano w za-
kresie bilirubiny całkowitej, GOT, fosforu
nieorganicznego, wapnia potasu i chloru,
Znacząco, aczkolwiek nie przekraczając
granicy istotności, różniły się średnie po-
ziomy białka całkowitego, glukozy, kre-
atyniny i pO

Określenie przedziału wartości poszcze-

gólnych parametrów u zwierząt klinicznie
zdrowych w obrębie tej samej fermy oraz
w obrębie danej grupy produkcyjnej lub
obiektu, np. porodówki, może stanowić dla
lekarza pewien punkt odniesienia, szcze-
gólnie ważny przy interpretacji wyników
u zwierząt klinicznie wykazujących objawy
chorobowe. Wydaje się, że podobną bazę
można w ramach proﬁlaktyki w danym
obiekcie tworzyć dla innych grup techno-
logicznych (np. cieląt starszych, młodzieży,
jałówek cielnych). Z większą rezerwą można
by traktować pewne przekroczenia norm ﬁ-
zjologicznych u bydła, odnosząc je do wieku
zwierząt, warunków żywieniowych, stanu
ﬁzjologicznego, poziomu produkcyjności,
statusu epidemiologicznego, grupy techno-
logicznej czy danego obiektu.

NIOSKI

1. Monitorowe badania biochemiczne

krwi u klinicznie zdrowych krów
mlecznych i ich cieląt – noworodków
wykazały wiele istotnych różnic pomię-
dzy tymi grupami zwierząt w zakresie
badanych parametrów krwi.

2. Dokonując analiz w stadzie o ustalo-

nym statusie epidemiologicznym oraz
nie wykazującym klinicznie objawów
choroby, oznaczono swoisty przedział
normy bazowej dla krów i noworod-
ków określony dla konkretnego stanu
ﬁzjologicznego kilka dni po porodzie.

3. Porównanie poszczególnych parame-

trów krwi u krów przed i po porodzie,
uwzględniając też cielęta – noworodki,
rozszerza wartość diagnostyczną, co
pozwala na kompleksową prewencję
dotyczącą sektora porodowego.

Piśmiennictwo dostępne u autorów.

Grupa

Erytrocyty

T/l

Leukocyty

G/l

Mocznik

mmol/l

Kreatynina

µmol/l

Hematokryt

L/L

Hemoglobina

g/dl

5,42

0,39

7,43

2,27

3,67

1,66

132,7

38,5

0,32

0,02

9,54

1,96

5,61

0,39

7,12

2,02

3,91

3,23

117,1

32,6

0,32

0,02

9,53

1,92

5,88

0,47

8,46

3,76

4,91

2,36

127,5

28,1

0,33

0,03

9,35

2,35

Tabela1a. Średnie wartości parametrów krwi bez statystycznych różnic pomiędzy badanymi grupami krów i cieląt noworodków i mieszczące się w granicach normy (x – średnia, s – odchylenie standardowe).

Grupa

mmHg

mmol/l

27,3

3,54

2,51

0,77

1,05

0,20

3,82

0,32

105,85

4,31

32,9

10,2

2,15

0,28

1,05

0,20

3,80

0,77

100,80

4,23

28,5

15,2

2,60

0,14

0,97

0,10

4,54

0,72

100,54

6,00

Tabela 1b.

Grupa

Bilirubina całkowita

µmol/l

mmol/l

BE(B)

mmol/l

5,14

2,34

3,17

4,18

2,60

3,68

12,34

4,19

4,62

3,36

3,67

2,74

10,47

7,56

4,72

2,55

3,66

2,34

Tabela 2. Średnie wartości parametrów krwi bez statystycznych różnic pomiędzy badanymi grupami krów i cieląt – noworodków, ale przekra-
czające normy.

Grupa

Sód

mmol/l

Fosfor nieorganiczny

mmol/l

142,72

1,52

2,00

0,55

7,398

0,03

141,09

2,79

1,66

0,18

7,392

0,04

139,49

6,45

2,11

0,30

7,337

0,06

Tabela 3. Średnie wartości parametrów krwi z istotnymi różnicami pomiędzy grupami krów położnic i ich cieląt – noworodków nie przekraczające normy.

Grupa

Glukoza

mmol/l

GOT

U/l

GPT

U/l

Białko całkowite

g/l

pCO

mmHg

3,25

0,86

45,28

11,41

16,78

5,72

69,14

8,45

47,12

5,51

3,21

1,29

70,63

29,12

16,90

7,75

65,27

10,13

49,56

4,58

5,78

1,89

34,18

12,18

8,63

3,44

46,54

4,24

59,20

10,78

Tabela 4. Średnie wartości parametrów krwi z istotnymi różnicami pomiędzy grupami krów położnic i ich cieląt – noworodków przekraczające normy dla bydła.