Metody analizy

  

Metody analizy jakościowej

logarytmowania

funkcyjna

podstawień krzyżowych

różnic cząstkowych

współczynnikowa

kolejnych podstawień

itd.

Metody deterministyczne

ekonometryczne

taksonomiczne

dyskryminacyjne

Metody stochastyczne

Sieci neuronowe

algorytmy genetyczne

Metody analizy ilościowej

 

 

Metody deterministyczne

 

– analiza przyczynowa 

•

Analiza przyczynowa ma dostarczyć wiedzę 
określającą wpływ różnych zjawisk 
(czynników) na wzrost lub spadek analizowanej 
wielkości (np. 

wskaźników finansowych

).  

•

W tej analizie rozpatruje się zależności o 
charakterze sumy Z = a + b + c lub 
iloczynu/ilorazu, np. Z = a x b x c  

Analiza przyczynowa – przykład 1 

•

Przyjmij, że zmienne a, b i c określają wartość przychodów ze 
sprzedaży trzech działów handlowych wchodzących w skład 
jednej firmy. Łączny przychód ze sprzedaży tej firmy wynosi 
więc: Z = a + b + c.  

•

W  dwóch  kolejnych  okresach  firma  osiągnęła  następujące 
wyniki (w tyś zł): 

Czynniki 

Okres 0 

Okres 1 

D

Z 

Odchylenie 

a 

10 

12 

D

Za

 

2 

b 

24 

25 

D

Zb 

1 

c 

31 

50 

D

Zc 

19 

Z 

65 

87 

D

Z 

22 

Bezwzględne odchylenie (

D

Za

 = a

1

 – a

0

) 

wartości sprzedaży działu „a” wynosi 2 tys. zł. 
Jednocześnie odchylenie cząstkowe wywołane 

zmianą czynnika „a” na łączną wartość 

sprzedaży (

D

Z

) wynosi również 2 tys. zł.  

Analiza przyczynowa 

•

Jeśli badane zjawisko ekonomiczno-finansowe ma charakter 
zależności iloczynowej, wówczas można napotkać trudności 
we właściwym określeniu wpływu czynników sprawczych na 
odchylenie globalne. 

•

Literatura  i  praktyka  udostępnia  szereg  metod  pomocnych  w 
analizie  zjawisk  przyjmujących  takie  zależności.  Zaliczyć  do 
nich można metodę: 

 

kolejnych podstawień, 
różnicowania, 
reszty, 
podstawień krzyżowych, 
różnic cząstkowych, 
wskaźnikową, 
funkcyjną, 
proporcjonalnego podziału (Kilara), 
logarytmowania

   

 

Analiza przyczynowa… 

Generalnie przyjmuje się, iż: 
•

iloczyny zawierające tylko jedno odchylenie bezwględne 

czynnika sprawczego (wywołane zmianą tylko jednego 

czynnika) traktuje się jako tzw. odchylenie cząstkowe 
indywidualne  

•

iloczyny 

zawierające  co  najmniej  dwa  odchylenia 

bezwględne 

czynników 

sprawczych 

(wywołane 

równoczesnym  wpływem  zmian  kilku  czynników)  traktuje 

się jako tzw. odchylenia cząstkowe łączne  

 

 

Są metody, w których badanie kończy się na 

analizie odchyleń indywidualnych, a są też takie 

gdzie procedura przewiduje badanie odchyleń 

łącznych. 

Analiza przyczynowa… 

Odchylenia indywidualne 

Odchylenia indywidualne i 

łączne 

Metoda kolejnych podstawień 

Metoda różnic cząstkowych 

Metoda różnicowania 

(odchyłkowa) 

Metoda wskaźnikowa 

Metoda reszty 

Metoda podstawień 

krzyżowych 

Metoda funkcyjna 

Metoda logarytmowania 

Metoda funkcyjna – wzory  

1

0

1





a

a

A

1

0

1





b

b

B

1

0

1





c

c

C

Obliczenia pomocnicze 

Dla zależności trzyczynnikowej 

c

b

a

Z







ustala się wskaźniki i stopień zmian 

poszczególnych czynników  

Wpływy czynnika a, b i c 































D

3

2

1

0

0

0

C

B

C

B

A

c

b

a

Z

a































D

3

2

1

0

0

0

C

A

C

A

B

c

b

a

Z

b































D

3

2

1

0

0

0

B

A

B

A

C

c

b

a

Z

c

Analiza przyczynowa… 

•

Poszczególne metody analizy przyczynowej mają 
swoje wady i zalety. 

•

Nie  została  dotychczas  opracowana  metoda,  która 

pozwalałaby  na  bardzo  dokładne  (idealne) 
rozliczenie odchyleń cząstkowych w odniesieniu do  

przyjętych podstaw odniesienia. Najmniej dokładne 
wyniki  uzyskuje  się  stosując  metodę  kolejnych 

podstawień  (podstawień  łańcuchowych),  zaś 

najdokładniejsze wykorzystując do obliczeń metodę 
logarytmowania i funkcyjną. 

 

 

 

Analiza przyczynowa – podsumowanie  

 

Najczęściej 

zaleca 

się 

stosować 

metodę 

logarytmowania 

(logarytmiczną). 

Jeśli 

jej 

zastosowanie  jest  z  jakiś  powodów  niemożliwe 

wówczas  metodę  funkcyjną.  Jako  trzecią,  w 
przypadku  niemożności  zastosowania  pierwszych 

dwóch,  metodę  kolejnych  podstawień.  Stosując  tą 

metodę  sugeruje  się  jednak  przestrzeganie 

następującej kolejności czynników: 

•

ilościowe przed wartościowymi; 

•

pierwotne przed wtórnymi, 

•

przychody przed kosztami.  

 

 

Analiza przyczynowa – ciekawostki  

 

Odchylenia  cząstkowe  obliczane  za  pomocą 
metody  funkcyjnej  oraz  metody  krzyżowych 
podstawień 

są 

średnią 

arytmetyczną 

wyników,  które  otrzymujemy  za  pomocą 
metody  kolejnych  podstawień  dla  danego 
czynnika.