5 Koncepcje geopolityki

5. Koncepcje geopolityki

Klasyczne koncepcje geopolityki:

Pierwsza teoria geopolityczna została opracowana przez F. Ratzla (1844 – 1904) pod

koniec XIX wieku a później rozwinięta w pracach R. Kjellena. Jest to tzw. „teoria państwa

organicznego” – państwo było postrzegane jako organizm żyjący, który dla swojego wzrostu

potrzebuje odpowiednio dużo przestrzeni życiowej. Młode i prężnie demograficznie oraz

gospodarczo państwa muszą prowadzić politykę ekspansji terytorialnej zapewniając im

niezbędną do rozwoju przestrzeń życiową.

Na przelomie XIX i XX wieku pojawiła się koncepcja A. Mahana, który widział

geopolityczną wyższość w „siłach kontrolujących morza i oceany” poglądy te zostały

wprowadzone w życie przez Stany Zjednoczone głównie za czasów prezydenta Roosevelta.

Ameryka zerwała z polityką izolacjonizmu na przełomie XIX i XX wieku (czego wyrazem

było przystąpienie tego kraju do wojny przeciwko Hiszpanii oraz do I wojny światowej),

rozpoczynając proces budowy imperium i przemiany w mocarstwo światowe.

H.J. Mackinder w 1904 r. opracował swoją koncepcję „bilansu geopolitycznego”

wiata, według której świat dzieli się na 4 podstawowe strefy geopolityczne:

•

Serce lądu, oś świata (Heartland)

•

Wewnętrzny półokrąg peryferyjny, wewnętrzna strefa brzegowa, półksiężyc

•

Zewnętrzny półokrąg peryferyjny, zewnętrzna strefa brzegowa, półksiężyc

•

Basen Oceanu Światowego

Według Mackindera należałoby zneutralizować Heartland ( do niego zaliczał Rosję, Chiny, a

później także Niemcy), ponieważ posiada on źródła naturalne i wszelkie podstawy do

kierowania światem. Mackinder wierzył, że źródłem mocy geopolitycznej jest największa

masa kontynentalna świata, zasobna i trudno dostępna, skoncentrowana w Eurazji.

Po I wojnie pod kierunkiem K. Haushofera powstaje niemiecka doktryna

geopolityczna opierająca się na ideach Ratzla. Doktryna ta była wykorzystywana przez

polityków i propagandę Niemiec hitlerowskich do uzasadnienia i usprawiedliwienia agresji i

podbojów terytorialnych.

N.J. Spykman – twórca koncepcji o zasadniczym znaczeniu geopolitycznym obrzeży

Eurazji (rimland)

A.P. Seversky – głosił pogląd o nadrzędnym w stosunku do sił morskich i lądowych,

geopolitycznym znaczeniu sił powietrznych

Współczesne koncepcje geopolityczne:

S.B. Cohen – twórca koncepcji podziału świata na regiony geostrategiczne,

wynikające z hierarchicznej integracji państw będących na różnym poziomie rozwoju.

S. Huntington przedstawił swoją koncepcję nieuchronnego zderzenia cywilizacji,

która przewiduje, że ani ideologie, ani gospodarka nie będą decydować o przyszłych

konfliktach międzynarodowych. Ich źródłem staną się różnice kulturowe, wynikające z

podziałów religijnych, nastąpi zatem konfrontacja kultur.

Z. Brzeziński – geopolitykę przedstawia jako „grę sił”, ścieranie się wpływów

mocarstw.

Te informacje są z Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce Wydawnictwo Naukowe

PWN

A te informacje z Internetu ale nie z wikipedii ☺

Ojcowie geopolityki

Do badaczy, którzy stworzyli fundamenty geopolityki i których określa się trafnie

mianem jej ojców, zaliczanych jest pięciu geopolityków: Rudolf Kjellen,

Fryderyk Ratzel, Alfred Mahan, John Halford Mackinder oraz Karol

Haushofer

KONCEPCJA HEARTLANDU

1904 – koncepcja J.H Mackinder

•

podzielił świat na kilka części

•

uważał, że Europa, Azja i Afryka tworzą tzw. wyspę świata i stanowią pewną całość,

oblane są dookoła morzami, są wielką wyspą

•

zewnętrzny pas wyspiarski otaczał pierścieniem wyspę świata, ciągnął się przez

Afrykę Pd, Wlk. Brytanię, obie Ameryki po Australię, Oceanię i Japonię.

•

„wyspa świata” nie jest jednolita. Heartland serce lądu

•

Heartland Rosja, Zachodnie Chiny, Mongolia, Afganistan

•

Wyróżnia się wewnętrzny pas wybrzeży obszary wybrzeża Europy i Azji

•

Kluczowym obszarem świata jest Heartland, ten kto panuje w Heartlandzie panuje nad

wiatem

•

Heartland to obszar, który posiadał wiele surowców, tereny rolnicze, łatwo się z niego

„rozlewać” we wszystkich kierunkach tego obszaru rozlało się imperium Dżyngis-Chana

•

Kto panuje w Europie Wschodniej ten panuje w Heartlandzie, a kto panuje w wyspie

wiata ten panuje w świecie

KONCEPCJA SPYKEMANA

Spykeman Holender, studiował w USA, koncepcja powstała w 1944 roku i dotyczyła polityki

wiatowej po II wojnie światowej

•

totalna krytyka koncepcji Mackinderanie rozwinęła się kolej, mocarstwa powstałe

w Heartlandzie trwały krótko

•

najważniejsze są obszary brzegowe kontynentu Euro-Azjatyckiego Rimland

•

kto kontroluje obszary kresowe ten kontroluje wyspę świata, a kto kontroluje wyspę

wiata – kontroluje świat

KONCEPCJA ALFREDA MOHANA

•

łączył w swej koncepcji teorię i praktykę (był wiele lat w marynarce USA)

•

napisał książkę o budowie potęgi morskiej UK, która dała jej panowanie nad światem

(„Nad Koroną słońce nigdy nie zachodzi”)

•

istnieje 6 czynników wpływających na potęgę państwa i jego znaczenie w świecie:

- terytorium: rozciągłość, długość linii brzegowej, dostęp do morza, budowa linii

brzegowej.

- ukształtowanie powierzchni

- potencjał demograficzny państwa

- charakter narodowy ludności

- sposób rządzenia państwem

- posiadanie silnej floty stanowi o potędze i roli państwa

•

zafascynowany był potęgą UK, uważał, że era potęgi angielskiej zbliża się ku

upadkowi UK jest krajem zbyt mało licznym, spadkobiercą Anglii mają być USA

•

postulował o realizację przez USA trzech celów:

Kontrola nad Morzem Karaibskim Karaiby to „miękkie podbrzusze” USA

Znalezienie połączenia między Wschodnim i Zachodnim wybrzeżem do tej

pory opływano albo Amerykę Pd, albo Amerykę Płn. budowa kanału (Kanał

Panamski)

Opanowanie Hawajów niezatapialne lotniskowce USA na Pacyfiku

Cele te zostały szybko zrealizowane przez USA

Koncepcja Neumanna:

•

państwo kształtne, zwarte, regularne

•

Niemcy, Królestwo Polskie, Zachodnia Ukraina, Austrowęgry aż do Półwyspu

Bałkańskiego.

•

Taki twór, który zdolny jest podjąć walkę z Francją i Rosją

•

Teren z dostępem do mórz północnych i południowych

•

Obszar posiadający bogactwa mineralne i rolnicze

•

Niemcy uważają, ze są narodem najwyżej zorganizowanym, mają predyspozycje by

tworzyć wielkie rzeczy

KONCEPCJE GEOGRAFII POLITYCZNEJ, CZYLI CO CZEKA ŚWIAT PO UPADKU

SYSTEMU DWUBIEGUNOWEGO.

Koncepcja Huntingtona

•

w 1993 r. opublikował w Foreign Affairs „Zderzenie cywilizacji”

•

na świecie skończy się czas rywalizacji systemów politycznych, ekonomicznych,

ideowych

•

wiat czeka zderzenie cywilizacji

Pięć przesłanek zderzenia cywilizacji:

Różnice pomiędzy cywilizacjami są zasadnicze i niezmienne

Postęp techniczny i współczesna technika zmniejszyły wagę odległości

Cywilizacja zachodnia przez wiele lat zdawała się być uniwersalna, stawała się o

wiele mniej atrakcyjna

Różnice kulturowe i religijne, które stanowią o cywilizacji ą o wiele głębsze i bardziej

zakorzenione niż polityczne i ekonomiczne

Powrót sacrum stanowi element spójności o dużo większej wadze niż dotychczas

Koncepcja Zbigniewa Brzezińskiego

•

w latach 1977-1980 był sekretarzem ds. bezpieczeństwa narodowego USA

•

zderzenie teorii z praktyką

•

głosił wyjątkowość USA

•

USA to Głowna potęga wojskowa współczesnego świata

•

Na płaszczyźnie ekonomicznej USA to lokomotywa napędzająca rozwój ekonomiczny

wiata

•

USA są także mocarstwem w sferze technicznej

•

Płaszczyzna kulturowa żadne z państw tak nie przeważało na płaszczyźnie

kulturowej, uniwersalizacja, makdonaldyzacja świata

•

W historii mocarstwa powstawały i upadały i to wg. niego stanie się też z USA

- należy ten upadek odsunąć jak najdalej w czasie

•

Zagadnieniem kluczowym dla polityki USA jest Eurazja jako główne trofeum

geopolityczne.

Eurazja:

- To 75% ludności świata, 75% zasobów surowcowych, 60% światowego produkty brutto

- To sześć najbardziej rozwiniętych państw (oprócz USA)

- To sześć państw przeznaczających najwięcej na zbrojenia (oprócz USA), wszystkie posiadają

legalnie broń jądrową

- Tu znajdują się wszystkie państwa, które mogą zagrozić gospodarczemu i politycznemu prymatowi

USA

- To szachownica, na której rozgrywa się decydująca walka o hegemonię

PODSUMOWANIE KONCEPCJI BRZEZIŃSKIEGO:

Brzeziński bardzo ostro krytykuje „politykę agresywnego imperializmu” Busha, jest zwolennikiem

„dobrotliwego hegemonizmu”

I TU KOLEJNE INFORMACJE Z INTERNETU ROZSZERZJĄCE INFORMACJE Z

KSIĄŻKI

Koncepcje pot

gi l

dowej Karla Haushofera.

Karl Haushofer, główny przedstawiciel niemieckiej geopolityki, chciał w przestrzeni

yciowej

Niemców widzie

„misterium" i spełnienie niemieckich nadziei. „Szukajmy zakorzenienia,

wyrównania osadnictwa i odrzucajmy mieszanie ras". W wieloprzestrzennej frazeologii tych

czasów wyst

powała swoista mieszanina my

lenia volkistowskiego i idealistycznego, znajdo-

wał wyraz mistycyzm ziemi oraz realny rasizm. Wyra

ała si

w niej zarówno mistyfikacja

ziemi

narodowej,

jak

i kultury agrarnej. Przemysł i industrializacj

traktował bowiem Haushofer jako grzeszny

przypadek

kultury.

Zdecydowanie

odrzucał

bur

uazyjno-kapitalistyczn

formacj

i niemoralne zniewolenie ludzi przez kapitał. Temu niemoralnemu

wiatu kapitalizmu

przeciwstawiał usprawiedliwiony ład militarny.

Teorie pot

gi kontynentalnej zakładaj

przewag

ziemi nad morzem, to znaczy przewag

stw, które s

w stanie opanowa

euroazjatyck

mas

kontynentaln

, nad pot

gami

morskimi zarówno peryferyjnymi (Europa i Japonia), jak i zewn

trznymi (Stany

Zjednoczone).

w latach poprzedzaj

cych wybuch I wojny

wiatowej generał Karl Haushofer popierał

konieczno

ść

poszukiwania przez Niemcy porozumienia z Rosj

i Japoni

, aby obali

monopol morski i kolonialny mocarstw anglosaskich.

Według Haushofera

wiat miałby zosta

zorganizowany na nowo w panregiony biegn

południkowo – z północy na południe – i charakteryzuj

ce si

wła

ciw

równowag

„manometrów” politycznych, gospodarczych, kulturalnych itp. Takie przekształcenie, któremu

na drodze stałyby mocarstwa anglosaskie, musiałoby zosta

zrealizowane w porozumieniu z

Rosj

. Jedynie je

li Rosja nie zostałaby przekonana w – w drodze dyplomatycznej – do

wsparcia planu niemieckiego, nale

ałoby pokona

i narzuci

jej pokój. W ka

dym razie

niezb

dne było zniszczenie imperium brytyjskiego.

W wersji z 1941 r. wyst

puj

4 panregiony:

Pan-Europa – obejmuj

ca równie

Basen Morza

ródziemnego, Afryk

i Bliski

Wschód a

do Zatoki Perskiej;

Pan-Ameryka – składaj

ca si

z obu Ameryk;

Pan-Rosja – która nie jest dosłownie wzmiankowana w 1941 r., podczas gdy w

wersjach wcze

niejszych rozci

gała si

na południe zajmuj

c Indie;

Pan-Pacyfika

–

pod

hegemoni

japo

obejmowała

Chiny,

Indonezj

i Australi

Kraje

ródziemnomorskie posiadałyby pewn

autonomi

w ramach Pan-Europy

i byłyby zdominowane przez Włochy.

Problem dla Wielkiej Brytanii nie jest problem kontrpot

gi morskiej tylko pot

gi l

dowej.

Walk

o hegemoni

wiatow

głównie rozgrywały pot

gi l

dowe i morskie. Konflikt powstaje

gdy pot

ga l

dowa lub morska zaczyna dominowa

Strona, która złamie monopol tzn. stworzy obok np. pot

gi l

dowej, pot

morsk

, ma

ogromn

szans

wygra

konflikt i zdoby

hegemoni

nad

wiatem.

Sir Halford Mackinder (1861 – 1947) był najsłynniejszym zwolennikiem teorii kontynentalnej.

Centralnym punktem jego my

lenia było istnienie strefy – pierwotnie nazwanej pivot area

(sworze

wiata), a nast

pnie okre

lonej terminem heartland (serce kontynentu) –

geograficzna Europa Wschodnia – której kontrola gwarantowałaby panowanie nad mas

kontynentaln

, a w konsekwencji nad

wiatem.

W 1904 r. uwa

ał za bardziej niebezpieczn

Rosj

. Aby utrzyma

równowag

kontynencie i zagwarantowa

tym samym mocarstwom morskim przewag

nad reszt

wiata, stał

w my

leniu Mackindera jest rozdzielenie Niemiec od Rosji. Aby zatrzyma

panowanie i rozwój Rosjan nale

y zdoby

panowanie nad obszarami brzegowymi (Europ

Arabi

W pierwotnej wersji teorii opracowanej w 1904 r. tez

jest,

e historia zawsze była

dzie

zdominowana

przez

konflikt

pomi

dzy

mocarstwami

kontynentalnymi

i morskimi. Według niej pot

ga kontynentalna zrodziła si

w sercu Eurazji, w strefie poj

tej

dzy Azj

rodkow

i Oceanem Arktycznym, która stanowiła sworze

historii. Była ona

gigantyczn

naturaln

fortec

, niedost

dla pot

gi morskiej, z której wyruszały

promieni

cie – do ko

ca XVI w. – kolejne inwazje w kierunku „wewn

trznego półksi

ęż

yca”

(inner crescent), to znaczy w stron

Chin, Indii, Bliskiego Wschodu i Europy. Po odkryciu

Ameryki, pa

stwa inner crescent zaj

ły „półksi

ęż

yc zewn

trzny” (outer crescent), to znaczy

Ameryk

Afryk

subsaharyjsk

i Australi

, odwracaj

c dotychczasowy układ sił i ustanawiaj

c tym samym przewag

mocarstw morskich nad kontynentalnymi.

W 1919 r. Mackinder opracował koncepcj

dzymorza – imperium Euroazjatyckie nie

e zdoby

Europy

rodkowej. Nale

y odgrodzi

Niemcy od Rosjan – bo nie wolno

dopu

do ich sojuszu.

Po I wojnie

wiatowej Mackinder przemianowuj

c sworze

wiata na heartland

i przesuwaj

c je na zachód tak,

e obj

ło cał

Europ

rodkowo-Wschodni

, a

do linii Łaba

– Adriatyk. Serce

wiata oznaczało pozycj

strategiczn

dla panowania nad „wysp

wiata”,

któr

tworzyły Azja, Europa i Afryka. Kto rz

dzi „sercem kontynentu” panuje nad „wysp

wiata”, kto panuje nad

wiatow

wysp

panuje nad

wiatem. Głównym przeciwnikiem

pozostawały Niemcy, tym bardziej,

e Rosja na długo pozostałaby wył

czona z

ycia

politycznego w wyniku rewolucji.

W 1943 r. Mackinder dokonał korekty twierdz

e jest mo

liwy ograniczony sojusz USA –

Rosja pod warunkiem,

e Rosjanie nie wyjd

na obszary brzegowe – czyli poza swoj

stref

wpływów. Je

eli wyjd

nale

y obsadzi

Europ

i Daleki Wschód.

Tak jak kolej zwi

kszyła w przeszło

ci zdolno

ść

przemieszczania sił wewn

trz mocarstwa

kontynentalnego, przyznaj

c mu tym samym przewag

nad marynarkami pot

g morskich

zmuszonych do operowania na liniach zewn

trznych, tak siły powietrzne mogły obecnie

przyzna

mocarstwu kontynentalnemu zdolno

ść

uderzenia na przyczółki stworzone na

peryferiach, bez obawy zniszczenia baz lotniczych przez mocarstwa morskie. W tym

wypadku heartland zostało cofni

te znacznie na wschód, tak

e jego najdalszy zachodni

pokrywał si

z grubsza z lini

Leningrad – Moskwa – Stalingrad. Zasadnicze znaczenie

Mackinder przyznawał za

„

rodkowemu oceanowi”, to znaczy Północnemu Atlantykowi,

czyli punktowi styku mi

dzy Stanami Zjednoczonymi, Wielk

Brytani

i kontynentem

europejskim.

Mocarstwo

morskie

i mocarstwo kontynentalne półkuli północnej, a zatem Stany Zjednoczone i Zwi

zek

Radziecki, miałyby pozosta

sojusznikami, aby równowa

rosn

wag

Chin

i Indii, prze

ywaj

cych gwałtowny wzrost demograficzny oraz aby gwarantowa

pokój

wiatowy.

Kontradmirał Alfred Thayer Mahan (1840 – 1914) – jego analizy dotycz

pot

gi morskiej,

rozumianej jako zagadnienie pochodz

ce od marynarki wojennej, od zdolno

ci projekcji

dowej sił morskich i desantowych, od posiadania strategicznych baz morskich, od

ukształtowania linii brzegowej, od jej zaplecza l

dowego i od znaczenia transportu morskiego

dla gospodarki kraju. Według Mahana oceany s

„wielk

arteri

”, która stanowiła zawsze

fundamentalny czynnik historii, zwa

ywszy,

e koszt transportu morskiego był zawsze ni

szy

od kosztu transportu l

dowego.

Koncepcja Mahana – dane pa

stwo mo

e by

pot

tylko wtedy, kiedy posiada pot

morsk

a na l

dzie zachowuje równowag

sił (2 power standard). Uwa

ał,

e ewentualny

konflikt rozegra si

pomi

dzy Brytyjczykami a Rosjanami.

Wyró

nił 6 czynników pot

gi morskiej:

poło

enie geograficzne;

fizyczne ukształtowania (rodzaj wybrze

a);

długo

ść

linii brzegowej;

liczba ludno

ci (demografia);

charakter narodu;

sposób rz

dzenia.

Przezwyci

ęż

c tendencje do zaniedbywania pot

gi morskiej, Stany Zjednoczone powinny

rozci

ąć

dwa

oceany,

zdobywaj

kontrol

nad

Filipinami

i Hawajami – na Pacyfiku, oraz nad Kub

– na Atlantyku, ta ostatnia słu

yłaby szczególnie

uzyskaniu panowania nad wej

ciem do Kanału Panamskiego, stanowi

c geostrategiczny

fundament dla bezpiecze

stwa oraz dla geostrategicznego poł

czenia wybrze

wschodniego i zachodniego USA.

Mahan stwierdza ponad to,

e półkula północna, której granice wyznaczaj

kanały Sueski i

Panamski, stanowi o

rodek władzy

wiatowej. Centrum euroazjatyckiej masy kontynentalnej,

które nie podlega wpływom pot

gi morskiej, byłoby pozbawione znaczenia dla władzy

wiatowej. Natomiast pas Azji – biegn

cy pomi

dzy 30. i 40. równole

nikiem – wyznaczałby

region konfliktowy, a jednocze

nie stref

rozdzielenia pomi

dzy rosyjsk

pot

kontynentaln

a brytyjsk

pot

morsk

. Przewidywał ponad to uzyskanie panowania nad

wiatem przez sojusz pomi

dzy Stanami Zjednoczonymi i Wielk

Brytani

oraz koalicj

dwóch pa

stw anglosaskich z Niemcami i Japoni

dla powstrzymania bloku rosyjsko-

chi

skiego.

Brytyjczyk Julian Corbett (1854 – 1922) uwa

ał,

e strategia morska nie jest niezale

na,

lecz podlega strategii ogólnej. Był zwolennikiem tak zwanej projekcji pot

gi morskiej w

dow

. Czynnikiem rozstrzygaj

cym jest konflikt l

dowy. Flota słu

y jako narz

dzie wielkiej

armii l

dowej. Nale

y zbudowa

armi

ekspedycyjn

. Centraln

tez

stwierdzenia Corbetta

było stwierdzenie,

e konflikt nie mo

e by

rozstrzygni

ty jedynie za pomoc

sił morskich. O

ile nie mo

e sama wygra

wojny, pot

ga morska pozwala jednak na osi

gni

cie zwyci

stwa,

zmuszaj

c kontynentalnego przeciwnika do znacznego rozproszenia sił dla ochrony jego

wybrze

a, umo

liwiaj

cego pot

dze morskiej przerzucenie jej sił na l

Nicolas J. Spykman – twórca teorii pot

gi półwyspowej – uwa

ał,

e nie serce kontynentu

hearland, lecz jego obrze

e – rimmland, pas półwyspowy i wyspowy, który otacza

euroazjatyck

mas

kontynentaln

, stanowi o

rodek nap

dowy dla konfliktów i

najpowa

niejsze

zagro

enie

dla

pokoju

wiatowego.

Utrzymanie

pokoju,

które

uwzgl

dniałoby jednocze

nie interesy narodowe USA, zakładałoby zatem uzyskanie

niezb

dnej kontroli nad tym regionem. Jego zjednoczenie byłoby katastrofalne dla interesów

Stanów Zjednoczonych, z tego wzgl

du priorytetem geopolityki ameryka

skiej miało by

zapobie

enie takiemu zjednoczeniu, zarówno poprzez utrzymanie baz wojskowych w

Europie i na Dalekim Wschodzie, jak i przez utrzymanie dobrych stosunków ze Zwi

zkiem

Radzieckim, „naturalnym” sojusznikiem Waszyngtonu w zapobie

eniu agregacji obrze

Taki mo

liwy sojusz rosyjsko-ameryka

ski miałby jednak granice: Moskwa nie powinna

rozci

swego panowania terytorialnego lub hegemoni na rimmland. Wówczas bowiem

Stany Zjednoczone byłyby zmuszone – sprzymierzaj

c si

z Europ

Zachodni

i Dalekim

Wschodem – do interwencji w celu uniemo

liwienia okupacji obrze

y. Formuła

zaproponowana przez Spykmana była odwróceniem teorii Mackindera: „kto panuje nad

obrze

ami kontynentu, panuje nad Eurazj

; kto panuje nad Eurazj

panuje nad losami

wiata.

Aleksander Seversky jest zwiastunem wojny termoj

drowej. Czynnikiem decyduj

cym o

zwyci

stwie w konflikcie jest lotnictwo. Wojna polega na tym,

e przeciwnika mo

wybombardowa

. Rozwin

ł teori

dwóch pot

g. Je

eli amerykanie opanuj

Ural i w prawo –

wygraj

, albo je

eli Rosjanie opanuj

wschodnie wybrze

e USA – to oni wygraj

. Głównym

teatrem działa

wojennych b

dzie Arktyka – morze Arktyczne – biegun północny.

De Seversky dzielił

wiat na dwa wielkie kr

gi, których centrami były serca przemysłowe

USA i ZSRR, a ich zasi

g równał si

promieniowi ra

enia ówczesnych bombowców

strategicznych. Stany Zjednoczone panowały nad półkul

zachodni

; Zwi

zek Radziecki nad

Eurazj

; obydwa pa

stwa posiadały analogiczny poziom siły skoncentrowany w północnych

regionach Ameryki i Eurazji. Taka sytuacja utrudniałaby Stanom Zjednoczonym tworzenie

baz lotniczych za granic

, gdy

do ich obrany byłyby konieczne du

e nakłady ludzkie i

finansowe.

Saul B. Cohen (koncepcja geopolityki regionalnej) – poddał totalnej krytyce teorie

Spykmana i Mackindera. Zwracał uwag

wiat podzielony jest na regiony

geostrategiczne i regiony geopolityczne.

Dwa regiony geostrategiczne to:

morski

wiat handlowy – ameryka

ski;

kontynentalny

wiat eurazjatycki – strefa wpływu Zwi

zku Radzieckiego.

Wyró

niał ponadto jeszcze trzeci autonomiczny miniregion geostrategiczny, który tworzy

Półwysep Indyjski, znajduj

cy si

poza polem rywalizacji obu bloków.

Regiony geostrategiczne dziel

na mniejsze regiony geopolityczne.

Dla

wiata morskiego s

nimi:

region anglo-ameryka

ski i karaibski;

Europa morska wł

cznie z Maghrebem (Europa Zachodnia + Zachodnia Afryka

Północna);

Ameryka Południowa;

Afryka subsaharyjska;

Oceania, w skład której wchodz

Japonia i Korea Południowa.

wiat kontynentalny składa si

z dwóch regionów:

heartland, który obejmuje tak

e Europ

Wschodni

;

chi

ska Azja Wschodnia.

Pomi

dzy dwoma regionami geostrategicznymi istniej

„strefy p

kni

cia” na Bliskim

Wschodzie i Azji Południowo-Wschodniej, które nie posiadaj

wspólnych czynników

integruj

cych, niezb

dnych dla stabilno

ci i spójno

ci. Takie strefy s

miejscem konfliktów,

które zachowuj

jednak charakter lokalny.

Dla Stanów Zjednoczonych korzystne byłoby promowanie wzmocnienia, autonomii

i integracji zarówno Europy, jak i azjatyckiego Wschodu. Szczególnie nie powinny one

przeciwstawia

zjednoczeniu Europy i dozbrojeniu Japonii. Kiedy bowiem dokonałyby si

te dwa procesy, zacz

łby stopniowo kształtowa

wiat wielobiegunowy, który

charakteryzowałby si

równowag

o stabilniejsz

i mniej niebezpieczn

wiecie

dwubiegunowym.

Samuel Huntington –

wiat wcale nie d

ąż

y do zjednoczenia (internacjonalizacji). Polityka

dzie wielobiegunowa i b

dzie miała charakter rywalizacji mi

dzy cywilizacjami.

Wyró

nił 8 cywilizacji:

Chi

;

Japo

;

Zachodni

(USA + Europa);

Latynoameryka

;

Afryka

;

Prawosławn

;

Islamsk

Podstawowym wyznacznikiem cywilizacji jest przynale

ść

do danego bloku religijnego.

Główny konflikt b

dzie mi

dzy Zachodem a Islamem i Chinami, które mog

zjednoczy

przeciwko Zachodowi. Postuluje fakt,

eby Zachód ograniczył swoj

obecno

ść

militarn

polityczn

, gdy

e to doprowadzi

do wybuchu wojny. Dysproporcje potencjałów mi

dzy

Zachodem a Azj

zmniejszaj

Prawdopodobie

stwo sojuszu mi

dzy cywilizacj

konfucja

a islamsk

e ilustrowa

cało

ść

chi

skich dostaw broni do krajów muzułma

skich. Lecz jeszcze silniejszym

uzasadnieniem owej tezy jest wi

ksza mo

liwo

ść

pogodzenia chi

skiego modelu rozwoju z

warto

ciami cywilizacji islamskiej (

wiadcz

o tym sukcesy ekonomiczne Indonezji i Malezji)

oraz – przede wszystkim – fakt,

e Chiny nie staraj

w kontaktach z innymi cywilizacjami

narzuca

im własnych warto

ci co natomiast stara si

robi

Zachód.

Huntington zakłada takie zderzenie na podstawie 5 przesłanek:

ró

nice mi

dzy cywilizacjami s

zasadnicze i niezmienne. Jego zdaniem to wła

nie

cywilizacje s

główn

przyczyn

konfliktów, które w przyszło

ci ulegn

intensyfikacji,

poniewa

opanowane przez Zachód

rodki masowego przekazu daj

obra

liwy dla

biedaków (kraje Trzeciego

wiata) obraz zachodniego bogactwa oraz propaguj

przeciwne ich kulturom warto

ci, postrzegane jako narz

dzie kolonizacji i manipulacji;

technologia zmniejszyła wag

odległo

ci, jako elementu separuj

cego, a tym samym

utrudniła współ

ycie ró

nych cywilizacji;

„odwet Boga” stanowi element spójno

ci o du

o wi

kszej wadze politycznej ni

dotychczas, zast

puj

c w pewnym sensie

wiadomo

ść

narodu;

Zachód stał si

o wiele mniej atrakcyjny i elity polityczne reszty

wiata zaczynaj

szuka

swoich własnych korzeni, co jest tak

e reakcj

na masow

kultur

ameryka

rozpropagowan

na cały

wiat dzi

ki całkowitemu opanowaniu mediów

przez Stany Zjednoczone;

ró

nice kulturowe i religijne s

o wiele gł

bsze i bardziej zakorzenione w naturze

ludzkiej ni

polityczne i ekonomiczne. To

samo

ść

religijna jest silniejsza od to

samo

etnicznej.

Zbigniew Brzezi

ski – (ostatnie supermocarstwo, imperium dobra, pax americana)

amerykanie musz

prowadzi

tak

polityk

aby zbudowa

federalizm

wiatowy, aby

wiat

zjednoczył si

. Gospodarka + wojsko zostan

podporz

dkowane np. ONZ lub jej nast

pcy.

Niedopuszczenie aby na wyspie

wiata powstał hegemon.

Podstawowe problemy

wiata b

tworzyły na obszarze od Turcji a

po Chiny

(eurazjatyckie Bałkany).

Zbigniew Brzezi

ski zwraca uwag

e wojna mi

dzy pa

stwami z 3 fali jest niemo

liwa,

emy natomiast mówi

o konflikcie geoekonomicznym (np. USA – Europa).

Wojn

e prowadzi

stwo biedne lub pa

stwo bogate – na terytorium pa

stwa

biednego.

Eugeniusz Romer (1871 – 1954) – ojciec polskiej geopolityki – swoje pogl

dy wyło

ył w

pracy „Ziemia i Pa

stwo”. Romer nazwał fizjograficzn

Polsk

pomostem mi

dzy dwoma

morzami, a jej indywidualno

ść

polityczn

widział w jednocz

cych j

naturalnych w

złach

komunikacyjnych. Nie zgadza si

z koncepcj

Nałkowskiego,

e Polska jest krajem

przej

ciowym, przedmurzem Zachodu ku Wschodowi i bram

Wschodu ku Zachodowi.

Zauwa

e struktura l

du Europy wskazuje na podział północ-południe. Badania struktury

du europejskiego doprowadziły go do wniosku,

e Europa dzieli si

na 4 cz

ęś

ci:

−

Wyspy Brytyjskie ze Skandynawi

i Finlandi

;

−

obszary ni

owe od Atlantyku po Ural;

−

pas gór

rednich od Atlantyku po Wisł

;

−

Europa medytera

ska, rozci

gaj

ca si

ku północy po wie

ce gór ła

cuchowych.

Jako pierwszy w Polsce zauwa

ył geostrategiczn

rol

rzek. Przypisywał im rol

rozstrzygaj

o kierunkach i rozmiarach ekspansji pa

stwa. Zwracał uwag

na wzajemn

współzale

ść

sieci wodnej z rze

ziem polskich, co doprowadziło do wykształcenia

równole

nikowej strefowo

ci terytorialnej Polski:

−

I pas, to szeroka kraina wielkich dolin z kolebk

drem Polski, Wielkopolsk

Kujawami i Mazowszem;

−

II pas podgórski w obr

bie wy

yn, wzniesionych po lewym brzegu górnej Wisły, a

cy si

po Sudety i Karpaty, to

sk i Małopolska, a w ich przedłu

eniu Ru

Czerwon

;

−

III pas zwany pomorskim z Pomorzem i Prusami.

Zauwa

a Romer jeszcze jedn

cech

charakterystyczna rozczłonkowania terytorialnego

Polski; mianowicie w naszej historii główne linie wodne zawsze były osi

owych członków

organizmu, nigdy granic

nawet podczas rozbicia dzielnicowego. Zwraca uwag

geostrategiczn

rol

basenu Wisły, którego posiadanie daje mo

liwo

ść

ekspansji w kierunku

wschodnim. Natomiast za kres ekspansji wschodniej uwa

a D

win

, gdy

posiada ona słabo

rozwini

sie

dopływów przez co posiada charakter rzeki granicznej.

O potrzebie odzyskania Gda

ska i dost

pu do Morza Bałtyckiego, przypomina według niego

bieg Wisły w kierunku północnym. Przez ten fakt Polska jest stale zro

ta z Bałtykiem.

Natomiast rzeka Odra, która nie posiada

adnego dopływu z lewej strony, ma charakter rzeki

granicznej. Zmiany graniczne na zachodzie Polski po II wojnie

wiatowej przyj

ł Romer z

zadowoleniem.

W rozwoju stosunków geopolitycznych na

wiecie zauwa

a on szereg sprzeczno

ci. Z jednej

strony zwracał on uwag

na wi

ksz

europeizacj

kulturaln

, a z drugiej strony zauwa

ał

polityczne rozczłonkowanie. Sytuacje taka spowodowała powstanie nowego tworu, tzw.

Cywilizacji ameryka

skich europeidów.

Przewidywał one w przyszło

ci zwi

kszenie roli Stanów Zjednoczonych w

wiatowej polityce.

„Kraj Najwi

kszych Liczb” – to wg Romera Ameryka ju

przed II wojn

wiatow

. „Wola

ycia

z ziemi i z

ycia si

z t

ziemi

” – to wg Romera było gwarantem sukcesu.

W swoich rozwa

aniach wysoce kontrowersyjnie wypowiadał si

on na temat Rosji, któr

wył

czał spoza cywilizacji europejskiej. Natomiast geopolityk

Azji opierał na dominacji

dwóch podmiotów: Rosji i Chin. Ekspansj

chi

tłumaczy szczególna rol

wielkich rzek

chi

skich Huang-ho i Jangcy, których dopływy doprowadziły Chi

czyków w gł

b Tybetu.

Bezpiecze

stwo Polski uzale

nia on od stosunków polityki do geografii.