plik

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

Rozwiązanie zadania powinno zawierać schemat elektryczny

i zwięzły opis działania. Model i schematy montażowe nie są wy−

magane, ale przysłanie działającego modelu lub jego fotografii

zwiększa szansę na nagrodę.

Ponieważ rozwiązania nadsyłają Czytelnicy o różnym stopniu

zaawansowania, mile widziane jest podanie swego wieku.

Ewentualne listy do redakcji czy spostrzeżenia do erraty powinny

być umieszczone na oddzielnych kartkach, również opatrzonych

nazwiskiem i pełnym adresem. Prace należy nadsyłać w terminie

45 dni od ukazania się numeru EdW (w przypadku prenumeratorów

– od otrzymania pisma pocztą).

łł

Jako  kolejne  zadanie  Szkoły  proponuję bu−
dowę sterownika wentylatora okapu kuchen−
nego.  Temat  tego  zadania  zaproponowało
wiele osób, dlatego tym razem nie będzie na−
gród za pomysł. Kilka miesięcy temu jeden
z Czytelników  nadesłał  model  takiego  ste−
rownika, który jednak nie miał szans na pu−
blikację ze względów bezpieczeństwa (obe−
cność napięcia sieci na zewnętrznych czujni−
kach). Ostatnio nadesłał też zmodyfikowany
model,  który...  też  nie  spełnia  względów
bezpieczeństwa.

W każdym razie temat zadania jest jak najbar−

dziej praktyczny. Chodzi o zaprojektowanie ukła−
du, który wykryje, że właśnie przygotowywany jest
posiłek, działa kuchenka i trzeba odprowadzić wy−
dzielające się przy tym opary. Odprowadzenie opa−
rów jest korzystne ze względu na zwartość wody,
ale przede wszystkim ze względu na ewentualne
zapachy związane z gotowaniem czy smażeniem
niektórych potraw (np. ryb).

Oczywiście każdy wentylator kuchenny

ma wyłącznik, ale w tym wypadku chodzi
o układ automatycznie włączający wyciąg.
Taki sterownik na pewno przyda się zapo−
minalskim,  którzy  przypominają  sobie
o wyciągu  w chwili,  gdy  całe  mieszkanie
zdąży  się  już  wypełnić  “zapachem”
smażonej ryby.

A oto oficjalny temat zadania:

Zaprojektować sterownik
wentylatora okapu kuchennego

Jestem przekonany, że poradzicie sobie

z tym  zadaniem.  Zastanówcie  się  dobrze,
jaki zastosować czujnik (czujniki). Czy bę−
dzie  to  czujnik  temperatury,  czy  też  różni−
cowy  czujnik  temperatury  (np.  dwa  jedna−
kowe termistory wykrywające różnicę tem−
peratur)?  Gdzie  umieszczone  byłyby  takie
czujniki?

A może zechcecie wykorzystać czujnik

światła  lub  podczerwieni,  reagujący  na  pło−
mień palników gazu? W tym przypadku trze−
ba  zdecydować,  czy  trzeba  monitorować
wszystkie  cztery  palniki,  czy  jedynie  naj−
większy z nich?

Kto ma jeszcze inny pomysł na czujnik?

Za dobrą ideę, bez szczegółów też można bę−
dzie otrzymać nagrodę i punkty.

Planując układ nie zapomnijcie o wzglę−

dach  bezpieczeństwa.  Jeśli  w układzie  będą
wykorzystywane  jakiekolwiek  czujniki,
których  można  dotknąć,  konieczne  jest  od−
dzielenie galwaniczne. Odradzam więc zasi−
lacze beztransformatorowe, które nie zapew−
niają izolacji od sieci.

Zaplanujcie takie rozmieszczenie czujni−

ków, by nie przeszkadzały w normalnym

użytkowaniu kuchenki, w jej myciu, by nie−
potrzebnie  nie  plątały  się  kable.  Instalacja
sterownika i czujników nie może się wiązać
z przeróbkami kuchenki. Nie chodzi jedynie
o wiercenie  dodatkowych  otworów,  na  co
słusznie  nie  zgodzą  się  żony  i matki  pomy−
słowych elektroników, ale przede wszystkim
o ryzyko  obniżenia  bezpieczeństwa  użytko−
wania kuchenki.

Planując układ elektroniczny sterownika

pomyślcie o obwodach czasowych, by wen−
tylator nie włączał się co chwila na kilka se−
kund i by nie włączał się pod wpływem
chwilowych zakłóceń.

Koniecznie zaplanujcie sterownik, by po−

zostawić możliwość ręcznego włączania
i wyłączania, także na wypadek gdyby w ste−
rowniku coś się zepsuło.

Czekam także na pomysły oraz rozwiąza−

nia częściowe.

Niepełnoletni uczestnicy w żadnym wy−

padku nie powinni przeprowadzać prób
z urządzeniami, gdzie występuje groźne dla
życia napięcie sieci 220V.

Jak zwykle przypominam, że najlepsze

rozwiązania praktyczne mogą być zaprezen−
towane w Forum Czytelników albo w dziale
Elektronika−2000, a ich autorzy otrzymają
honoraria.

Czekam także na propozycje kolejnych

zadań.

Zadanie nr 58

Szkoła Konstruktorów

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

Temat zadania 54 był następujący: Za−

projektować system sygnalizacyjny samo−
chodu.

Wśród szerokiej gamy rozwiązań pojawi−

ły się listy zdecydowanych przeciwników ja−
kichkolwiek przeróbek instalacji samochodo−
wej. Oczywiste jest, że “ulepszanie” nowego
samochodu kosztującego 70...100 tysięcy
złotych nie ma racji bytu – samochody takie
mają rozbudowane fabryczne systemy sygna−
lizacji, zwykle oparte na mikroprocesorach.

Przytłaczająca większość uczestników

była  jednak  zdania,  że  w starych,  tańszych
samochodach różne pożyteczne dodatki mo−
gą  i powinny  być  stosowane.  Po  pierwsze
starsze  samochody  nie  były  wyposażane
w elektroniczne “bajery”, po drugie ewentu−
alna przeróbka nie grozi utratą gwarancji.

Jeśli chodzi o Wasze propozycje, zdecy−

dowana większość to różnorodne sygnaliza−
tory świateł.

Najczęściej były to układy, sygnalizujące

potrzebę włączenia świateł na czas jazdy
(wymagane w okresie październik−luty) oraz
wyłączenia ich po zgaszeniu silnika.

Pojawiły się też inne propozycje. Na przy−

kład  Krzysztof  Budnik z Gdyni  nadesłał
schemat układu przypominającego o włącze−
niu  świateł  tylko  wtedy  gdy  jest  ciemno.
Funkcja taka bardzo rzadko, ale jednak bywa
pożyteczna – początkujący kierowca próbuje
czasem  jechać  przez  miasto  bez  żadnych
świateł. Podobne układy zaproponowali tak−
że  inni.  14−letni  Damian  Zwoliński z So−
snowca w swym dwufunkcyjnym sygnaliza−
torze  też  przewidział  fotoelement.  Choć
układ Damiana należałoby odchudzić i dodać
obwody  zabezpieczające,  jego  Autor  otrzy−
ma drobny upominek.

Roman Gębuś z Bzianki też “na wszelki

wypadek” dodał fotoelement. Zwrócił jednak
uwagę, że trzeba go umieścić tak, by reago−
wał na światło słoneczne, a nie reagował na
światło latarni czy lamp własnego i innych
samochodów. Nie jest to wcale łatwe.

Osobiście uważam, że sygnalizator powi−

nien odzywać się zawsze, także w ciągu dnia.

A wcale nie zaszkodzi, gdy będzie czynny

cały rok, także wtedy, gdy nie ma obowiązku
używania świateł mijania.

Karol Gnyś z Borka nadesłał dwie pro−

ściutkie propozycje. Jedna z nich to włączenie
brzęczyka między wyłącznik świateł a wyłącz−
nik drzwiowy. Brzęczyk się odezwie, gdy

światła będą włączone, a drzwi zostaną otwar−
te. Jacek Konieczny z Poznania chce wyko−
rzystać obwód wzbudzenia prądnicy i napięcie
pojawiające się tam po włączeniu silnika.
Można to wykorzystać, jednak są prostsze spo−
soby.

Tomasz Jędryka z Poręby Spytkowskiej

podzielił  się  ogólnymi  spostrzeżeniami,
a Wiktor Zimoch z Pabianic  zaproponował
jednotranzystorowy  przypominacz  wyłącze−
nia świateł. Mieczysław Niedźwiecki z Kra−
snegostawu wątpi w skuteczność przypomina
czy, zaproponował natomiast jednotranzysto−
rowy prosty sygnalizator z brzeczykiem i mi−
gającym LED−em.

Schemat “klasycznego” sygnalizatora

przypominającego o włączeniu i wyłączeniu
świateł  na  początku  i na  koniec  jazdy  nade−
słał Czesław Szutowicz z Włocławka. Układ
jest  poprawny,  ale  można  go  zrealizować
znacznie prościej. Łukasz Podgórnik z Dą−
browy  Tarnowskiej  zaproponował  mniej
skomplikowany  sygnalizator  z...  dwoma
brzęczykami piezo. Również i ten układ mo−
że być uproszczony, należy zwłaszcza wyeli−
minować  przełącznik  normalnie  zwarty
w obwodzie  stacyjki  –  przełącznika  takiego
nie ma przecież w samochodzie.

Garść ciekawych przemyśleń podał Da−

niel  Bajdak z Brzeźnicy  Bychawskiej,  pra−
cujący  w serwisie  samochodów  Peugeot.
Zwrócił  między  innymi  uwagę  na  trudności
mechaniczne  przy  budowie  niektórych  sy−
gnalizatorów,  np.  niedomkniętych  drzwi.
Ostatecznie  zaproponował  przypominacz
włączenia świateł. Mógłby być włączany ra−
zem z rozrusznikiem, co nie jest najlepszym
pomysłem  ze  względu  na  zwiększony  hałas
i obniżone  napięcie  akumulatora.  Drugi  po−
mysł  jest  bardziej  praktyczny  i oparty  na...
czujniku  ciśnienia  oleju.  Styk  tego  czujnika
jest zwarty tuż po włączeniu silnika. Zostaje
rozwarty, gdy ciśnienie oleju wzrośnie. Zwy−
kle czujnik ten współpracuje z lampką, która
po właczeniu silnika na krótko się zaświeca,
a po kilku sekundach gaśnie. Wystarczy do−
łączyć równolegle do takiej lampki brzeczyk
i sygnalizator gotowy. Idea jest interesujaca,
jednak nie wszystkie samochody mają na ta−
blicy rozdzielczej taką lampkę. Daniel zapro−
ponował też budowę wskaźnika zużycia pali−
wa z linijką LED−ów i kostką LM3914, gdzie
czujnikiem  zużycia  byłby  potencjometr
współpracujący  z przepustnicą  gaźnika.
(W samochodach  z wtryskiem  należałoby
zliczać liczbę wtrysków w jednostce czasu.)

Jarosław Kempa z Tokarzewa nadesłał

kilka prostych schematów, pokazanych na
rysunku 1. Oto fragment listu:

Układ oznaczony (1) to sygnalizator nie wy−

łączonych świateł. Układ (2) służy do informo−
wania kierowcy o nie wyłączonych światłach,
a także o potrzebie ich włączenia w okresie zi−
mowym.  Wykorzystałem  tutaj  właściwości
bramki  EX−OR.  Dioda,zwierająca  wejścia,
bramki umożliwia sygnalizowanie nie włączo−
nych świateł, jej odłączenie likwiduje ta opcje
(niepotrzebne w okresie letnim). Projekt (3) to
zaczerpnięty  z literatury  układ  z głośnikiem
sterowany  generatorem  akustycznym.  Urzą−
dzenie alarmuje wtedy, gdy kierowca pozosta−
wił włączone światła, wyłaczył zapłon i zamie−
rzając  opuścić  samochód  otwiera  drzwi.  Nie−
które układy należałoby zmodyfikować, ale po−
mysły są prawidłowe.

Interesujące elementy znalazłem również

w pracach Pawła Świtalskiego z Siedlec
oraz Mariusza Gronczewskiego ze Skuban−
ki. Zachęcam tych Kolegów do dalszej nauki,
a zwłaszcza praktycznych prób. Wszystkich,
którzy nadesłali jedynie schematy, zachęcam
do zrealizowania swoich pomysłów i spraw−
dzenia ich w praktyce. W licznych przypad−
kach pomysł jest dobry, ale niedopracowane
szczegóły uniemożliwią właściwe działanie.

Rozwiązania praktyczne

Otrzymałem  kilkanaście  modeli  oraz  dwa
uzasadnione  doniesienia  o urządzeniach  za−
instalowanych  już  w pojazdach.  Krystian
Szczepański z Warszawy  nadesłał  informa−
cję o realizacji układu według schematu z ry−
sunku 2. Jest to układ przypominający o po−
trzebie  włączenia  świateł.  Dominik  Tomi−
czek z Cięciny informuje o zrealizowaniu sy−
gnalizatora  opartego  na  bramkach  EXOR
(7486), zawierającego czerwoną diodę miga−
jącą, zieloną zwykłą oraz układ “z melodyj−
ką” i membranę piezo. Układ jest prawidło−
wy,  jednak  można  go  znacznie  uprościć,
choćby  stosując  kostki  CMOS  4030  (4077)
zamiast układów TTL.

15−letni Marcin Kopa z Kleosina przy−

słał prosty, i jak pisze, niedopracowany do
końca czuwak oparty na kostce 4541. Model
można zobaczyć na fotografii 1.

Fotografia 2 pokazuje model Zbigniewa

Jakimiuka z Nowego Pawłowa. Układ pełni
funkcje przypominacza świateł, czuwaka i ti−
mera przypominającego o odpoczynku. Oso−
by zainteresowane takim rozbudowanym
układem znajdą skan oryginalnego schematu
na stronie internetowej EdW (jakimiuk.gif).

Grzegorz Michaluk z Nowego Pawłowa

przysłał model sygnalizatora świateł, poka−
zany na fotografii 3. Oryginalny schemat

+VCC

U2A

U2B

U2C

światła mijania

zwarcie do masy − wyłączenie

U2D

piezo

+12V ze stacyjki

Rys. 1

Rys. 2

Rozwiązanie zadania nr 54

Szkoła Konstruktorów

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

można znaleźć na stronie internetowej (mi−
chaluk.gif), należałoby go jednak odchudzić.

Mirosław Kost z Golasowic przysłał mo−

del przypominacza świateł pokazany na foto−
grafii 4. Układ jest prawidłowy, działa, jed−
nak mógłby być nieco prostszy. Oryginalny
schemat też można znaleźć na stronie inter−
netowej (kost.gif).

Tomasz Gajda z Wrząsawy nadesłał mo−

del pokazany na fotografii 5. Jest to miernik
zużycia  paliwa  plus  ostrzegacz  niewyłączo−
nych  świateł.  Oto  fragment  listu:  Sercem
układu  jest  procesor  89cX051.  Drugi  ważny
element  to  przepływomierz  wymontowany  ze
starego  Trabanta.  Budowa  przepływomierza
przypomina trochę myszkę komputerową. Po−
między diodą a fotodiodą znajduje się tarcza
zwyciętymi otworami. Ruch obrotowy tarczy
pod wpływem przepływającej cieczy powodu−
je  przemienne  polaryzowanie  fotodiody.  Po−
wstające  impulsy  są  podawane  na  jeden
z dwóch liczników (T0), który odpowiedzialny
jest  za  zliczanie  do  góry,  a drugi  licznik(T1)
za zliczanie do dołu, opcja różnicowa. Dalej
procesor przelicza zliczone impulsy na milili−
try. Należy pamiętać, aby stosować dwa iden−
tyczne przepływomierze, w przeciwnym razie
pomiar  zużycia  paliwa  będzie  niedokładny!
Precyzyjnego  wykalibrowania  dokonuje  się
przez  podanie  doświadczalnie  liczby  wsp.
W moim  przypadku  wsp=10.  Kalibrowanie
odbywa się przez przyciśnięcie (zwarcie z ma−
są)  jednoczesne  S1  (p1.1)  i S2  (p1.0),  a na−
stępnie S3 (p3.7). Trzymając ciągle S3 przyci−
skami S1 (góra), S2 (dół) zmieniamy wartość
liczby  wsp.  Samo  naciśnięcie  S3  powoduje
wyzerowanie zliczonej ilości paliwa.

Informacja z obwodu świateł podawana

jest  przez  prościutki  jednotranzystorowy
negator  na  port  p3.0,  a ze  stacyjki  na  port
p3.1.  Program  (BASCOM  Basic)  i nieco
szerszy  opis  można  znaleźć  na  stronie
internetowej EdW.

Dariusz Knull nadesłał model pokazany

na fotografii 6. Dariusz jest zwolennikiem
rozbudowanych systemów ostrzegaczy i sy−

gnalizatorów. Wcześniej nadesłał do Redakcji
serię  “przypominaczy”,  o których  też  wspo−
mina  w rozwiązaniu  zadania  54.  Nadesłany
teraz projekt jest syntezą wcześniejszych roz−
wiązań.  Układ  jest  interesujący,  ma  pełnić
wiele pożytecznych funkcji, ale pewne szcze−
góły wskazują, że nie był testowany w prak−
tyce. Jeśli Pracownia Konstrukcyjna potwier−
dzi jego przydatność, opis ukaże się jako pro−
jekt E−2000 lub w Forum Czytelników. Na ra−
zie  Dariusz  otrzymuje  sześć  punktów,  a dla
zachęty  upomi−
nek  za  ten  i po−
przednie  przy−
p o m i n a c z e ,
które  ze  wzglę−
du na niewłaści−
we założenia nie
zostały  opubli−
kowane.

Drugi

stały

uczestnik Szkoły,
Marcin Wiąza−
nia z Gacek,
przysłał

dwa

układy, pokaza−
ne na fotografiach 7 i 8. Jeden z nich to pro−
sty czuwak z kostką 4060 o schemacie
z rysunku 3.

Drugi układ

to sygnalizator
świateł samo−
c h o d o w y c h
o

schemacie,

pokazanym na
rysunku

Warto przeana−
lizować

ten

układ. Marcin
jako

jedyny

chce  sygnalizo−
wać  kierowcy
potrzebę  włą−
czenia  świateł
w czasie  jazdy,
gdy

zapada

zmrok.  W jego  układzie  realizuje  to  obwód
z fotorezystorem  i bramkami  U2A,  U1A.
Część  układu  z bramką  U1B przypomina
o konieczności wyłączenia świateł po zakoń−
czonej  jeździe  (stany  wysokie  na  obu  wej−
ściach U1B). Pewne wątpliwości budzi jedy−
nie  obwód  przypominający  o włączeniu
świateł na początku jazdy. Według Autora re−
alizuje to przełącznik S1, zwierany w okresie
jesienno−zimowym. Wtedy jednak sygnaliza−
tor będzie się odzywał przy każdym otwarciu

7
5
4
6
14
13
15
1
2
3

RESET

330n

R3 470k

330n

R2 1M

CIN

COUT

RST

Q10

Q12

Q13

Q14

470k

U1
4060

1N4148

100n

JP1

15m

30m

60m

220u

BUZZER

GND

+12V

stacyjki

+12V

stacyjki

ze stacyjki

+12V

świateł

Wł

470k

FOTOREZ.

U2A
4001

U1A

4093

220k

220u

100n

VCC

470n

R4 560k

U1D
4093

U1C
4093

U2D
4001

U2C
4001

220k

Piezo

ZIMA

U1B
4093

U2B
4001

VCC

220k

+12V

GND

DRZWI

Rys. 3

Rys. 4

Fot. 8 Sygnalizator

Marcina Wiązani

Fot. 6 Model Dariusza Knulla

Fot. 5 Układ Tomasza Gajdy

Fot. 7 Czuwak

Marcina Wiązani

Fot. 2 Układ

Zbigniewa Jakimiuka

Fot. 1 Model

Marcina Kopy

Fot. 3 Sygnalizator

Grzegorza Michaluka

Fot. 4 Projekt

Mirosława Kosta

Szkoła Konstruktorów

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

drzwi.  Układ  taki  spełni  swą  rolę,  jeśli  kie−
rowca  nie  zapomni,  że  sygnał  dźwiękowy
słyszalny  do  momentu  zamknięcia  drzwi
przypomina mu o potrzebie włączenia świa−
teł  po  uruchomieniu  silnika.  Uważam,  że
układ warto zmodyfikować, na przykład sto−
sując bramki EXOR, można go też znacznie
uprościć. Tak czy inaczej Marcin za swe dwa
ładnie  wykonane  układy  otrzymuje  punkty
i upominek.

Bartłomiej Kozioł z Tarnowa nadesłał

list z interesującymi uwagami o celowości
rozmaitych dodatków oraz model Autopipka.
Oto niektóre z tych uwag:

czujnik niedomkniętych drzwi – po co? –

drzwi kołyszą się powodując hałas,

w samochodzie jest wyraźnie głośniej i to

daje wystarczający sygnał kierowcy znające−
mu swój samochód (...),

czujnik niezapiętych pasów bezpieczeń−

stwa – zupełnie bezcelowy: zapiętego pasa
trudno nie poczuć, a ludzi, którzy pasów nie
stosują (inaczej: samobójców) żaden sygnali−
zator nie przekona,

czujnik włączonego ogrzewania tylnej

szyby – przydatny ze względu na duży pobór
energii przez to urządzenie. Najkorzystniej−
sze byłoby samoczynne wyłączenie ogrzewa−
nia po pewnym czasie,

sygnalizator pozostawienia włączonych

świateł – przydatny − zapobiegnie rozładowa−
niu akumulatora, powinien być łatwy do wy−
łączenia, np. w razie konieczności pozosta−
wienia włączonych świateł pozycyjnych pod−
czas postoju poza obszarem zabudowanym,

“światłoprzypominacz” – bardzo przydat−

ny  w okresie,  kiedy  obowiązuje  jazda  z włą−
czonymi  światłami  mijania  lub  do  jazdy
dziennej,  z pewnością  uchroni  kieszeń  przed
mandatem.  Bardziej  radykalnym  rozwiąza−
niem jest automatyczny włącznik tych świateł,

(...)
czuwak – ma sens w przypadku samocho−

dów pokonujących często długie trasy, należy
liczyć się z tym, że poirytowany “przeszka−
dzającym” mu urządzeniem kierowca czuwak
po prostu wyłączy i dopiero wtedy spokojnie
zaśnie za kierownicą...

sygnalizator gołoledzi – niecelowy, a na−

wet  niebezpieczny  −  zimą  będzie  działał  non
stop, a na jego wskazaniach nie można pole−
gać np. gołoledź może pokrywać drogę prze−
biegającą  przez  las  (iglasty  –  daje  cień,  li−
ściasty z oczywistych przyczyn nie) czy most
(wilgoć  w powietrzu)  nawet  przy  dodatniej
temperaturze  powietrza  i biada  kierowcy,
który zawierzy wyłącznie czujnikowi. Lepszy
już jest termometr zewnętrzny, który może też
mierzyć temperaturę silnika,

wskaźnik napięcia akumulatora – jako

uzupełnienie  fabrycznej  kontrolki  ładowania
–  najlepiej  w postaci  tradycyjnego  zegara
względnie  paska  diod  (dokładny  pomiar  cy−
frowy zbyt kosztowny), sygnalizuje pracę re−
gulatora  napięcia  (notabene,  kiedy  zdarzyła
mi się awaria regulatora  – około 19V na kle−
mach  akumulatora  −    to  alternator  stanowił
dla silnika tak duże obciążenie, że zerwał się
pasek klinowy, co było wystarczającą sygna−
lizacją awarii),

sygnalizator cofania – skutecznie ostrze−

ga otoczenie (niestety tylko ludzi, samocho−
dy zaparkowane w strefie zagrożenia same
nie zareagują)(...)

sygnalizator zaciągniętego hamulca

ręcznego –  pomocny  szczególnie  dla  mniej
doświadczonych  kierowców,  nie  znających
samochodu  i w zimie:  kiedy  poruszamy  się
w zmarzniętym śniegu,  to znaczne opory ru−
chu składamy raczej na karb nawierzchni niż
własnej nieuwagi (przypadek mój). (...)

sygnalizator deszczu (automatyczny

włącznik  wycieraczek) –  osobiście  zaliczam
do grona urządzeń niepoważnych – pa−
da  czy  nie  pada  każdy  przecież  widzi.
Znacznie  korzystniejszy  jest  czasowy
włącznik  wycieraczek  (przy  słabszych
opadach),

Schemat Autopipka można zna−

leźć  na  rysunku  5,  a model  na  fo−
tografii  9.  Oto  fragmenty  opisu:
Wbrew nazwie nie jest to kolejne urzą−
dzenie do dręczenia bliskich. Zadaniem
autopipka  jest  oszczędzanie  pieniędzy,
jakie  zmuszony  byłbym  wydać  na  mandat  za
jazdę  bez  wymaganych  świateł  dziennych
w okresie jesienno−zimowym, bądź też na no−

wy  akumulator,  w przypadku  pozostawienia
samochodu zwłączonymi światłami na dłuż−
szy  czas.  (...)  Schemat  elektryczny  autopipka
to  bramka  EXOR  wzbogacona  o kilka  ele−
mentów dyskretnych. Rezystory R1, R2 wymu−
szają  stany  niskie  na  wejściach  bramki
w przypadku braku napięć z instalacji samo−
chodowej, diody D1, D3 zapobiegają przepły−
wowi  prądu  w niepożądanych  kierunkach.
Dioda  D2  służy  uspokojeniu  mojego  sumie−
nia: w przypadku zastąpienia jej zworą napię−
cia na nóżkach 1 i 2 układu US1 różniłyby się
o około 0,7V (stany wysokie) (...)

Prostotę układu elektronicznego należy

okupić koniecznością znalezienia w instalacji
samochodu  czterech  punktów  (w nawiasach
oznaczenia wg DIN):
− masa (31)
−  punkt  znajdujący  się  cały  czas  pod  napię−
ciem, także przy wyłączonym zapłonie (30)
−  punkt  będący  pod  napięciem  jedynie  przy
załączonej stacyjce (15)
−  punkt  za  wyłącznikiem  świateł  –  od  strony
żarówek (58)

Fot. 12 Sygnalizator

Przemysława Gąsiora

Fot. 10 Model

Dariusza Drelicharza

Fot. 9 Układ

Bartłomieja Kozioła

Fot. 11 Projekt

Adama Czecha

stacyjka (15)

światła (58)

3x1N4148

JP1

lato/zima

10k

4030

US1A

PIEZO

+12V (30)

masa (31)

za stacyjką

światła mijania

wył. dżwiowy

VCC

LAMP

100k

13
12

U1D
4030

U2C
4030

R5 220k

U1A
4093

10u

R6 100k

U1B
4030

680

LED

R7 47k

U2B
4030

BUZZER

10u

100k

U1D

4030

U2A
4030

3 9

U1C
4030

10u

100u

100n

Rys. 5

Rys. 6

Szkoła Konstruktorów

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

P.S. Doświadczenie wykazało, że autopi−

pek  działa  również  bez  obecności  napięcia
zasilania na nóżce 14 US1. Wyjaśnienie tego
zachowania  znalazłem  analizując  budowę
wewnętrzną układów serii CD 4xxx. Diodo−
wy  układ  zabezpieczający  wejścia  bramek
pozwala  na  zasilanie  układu  przez  to  wej−
ście,  na  którym  w danej  chwili  występuje
stan  wysoki.  Ale  to  nie  koniec  przygód
zCMOS−em.  Prototyp  autopipka  pobierał
w stanie czuwania znaczny prąd – kilka mi−
liamperów.  Przyznaję,  że  byłem  tym  mocno
zaskoczony. Rozwiązaniem okazało się dołą−
czenie  wszystkich  niewykorzystanych  wejść
bramek  do  biegunów  zasilania.  Biję  się
w piersi  –  doświadczony  konstruktor  powi−
nien o tym pamiętać. Widać, że moje miejsce
nadal jest w szkole...

Jestem pełen podziwu dla edukacyjnej mi−

sji,  jaką  sukcesywnie  prowadzi  redakcja
Elektroniki  dla  Wszystkich.  Ukończyłem  co
prawda  Technikum  Elektroniczne  i studiuję
pokrewne dziedziny wiedzy, ale dopiero Pana
pismo  pozwala  mi  NAPRAWDĘ  ZROZU−
MIEĆ ELEKTRONIKĘ.

Dariusz Drelicharz z Przemyśla nadesłał

model  pokazany  na  fotografii  10.  Schemat
ideowy pokazany jest na rysunku 6. Ten nie−
zbyt  skomplikowany  układ  pełni  funkcję
przypominacza świateł (U2C, U1B), symula−
tora  autoalarmu  przy  wyłączonej  stacyjce
(U1D, U1A) oraz sygnalizatora niezamknię−
tych  drzwi  przy  włączonej  stacyjce  (U1D,
U2A, U1C).

Wysoko oceniłem też prościutki model,

zmontowany “w pająku”, pokazany na foto−
grafii  11.  Układ  o schemacie  z rysunku  7
to projekt Adama Czecha z Pszowa. W tym
wypadku doceniłem prostotę – do podłącze−
nia układu wystarczą dwa kabelki. Na mar−
ginesie  sygnalizuję  możliwość  wykonania
podobnego,  “dwukońcówkowego”  układu,
który będzie reagował na dwa sposoby, ina−
czej  po  włączeniu  silnika  (dźwięk  przery−
wany),  inaczej  po  skończonej  jeździe
(dźwięk ciągły).

A co powiecie o jeszcze prostszym sy−

gnalizatorze o schemacie z rysunku 8. Mo−
del  można  zobaczyć  na  fotografii  12.
Nadesłał go  Przemysław Gąsior z Gorlic.
Przeanalizujcie  jego  działanie.  Zapewne
wielu  użytkowników  starszych  samocho−
dów będzie chciało wykorzystać ten zadzi−
wiająco  prosty  wielofunkcyjny  sygnaliza−
tor. Przemek proponuje też dodanie przeka−
źnika, który będzie włączał światła mijania
w chwilę  po  przekręceniu  kluczyka  w sta−
cyjce,  co  wyeliminuje  przypominacz
“włącz światła”.

Fotografia 13 pokazuje kolejny przykład

rozwiązania postawionego zadania, nadesłany
przez Marka Grzeszyka ze Stargardu Szcze−
cińskiego. Jednym z kluczowych układów jest
kostka ISD2590. Jego układ jako jedyny daje
komunikaty słowne. Marek
pisze, że pracował nad tym
prototypem  już  wcześniej.
Nadesłał  także  wstępną
koncepcję  wykorzystania
mikroprocesora

Atmel

89C2051 i kostki ISD2590,
co rzeczywiście jest znako−
mitym pomysłem.

Oczywiście nadesłany

prototyp  nie  nadaje  się  do
pracy w trudnych warunkach
(wstrząsy,  wilgoć,  zmiany
temperatur),  niemniej  Autor  za  wkład  pracy
otrzymuje sześć punktów i nagrodę. A oryginal−
ne schematy można znaleźć na naszej stronie in−
ternetowej (grzeszyk1.gif, grzeszyk2.gif).

Uwagi końcowe

A teraz kilka zdań podsumowania. Spora grupa
uczestników twierdzi stanowczo, że każdy układ
ostrzegawczy  musi  mieć  sygnalizację  dźwięko−
wą. Dla mnie jest to oczywiste. Kolejna koloro−
wa  lampka  w samochodzie  nie  zrobi  wrażenia
i można ją łatwo przeoczyć, zwłaszcza w ciągu
dnia. Z kolei jeśli lampka będzie świecić bardzo
jasno, w nocy będzie oślepiać kierowcę lub pasa−
żerów. Jeden z uczestników przekonał się o tym
naocznie i napisał o tym. Jeśli już ma być zasto−
sowana jakaś lampka zwracająca na siebie uwa−
gę, powinna migać i być w zasięgu wzroku, na
desce  rozdzielczej,  i musi  być  czerwona,  osta−
tecznie  żółta.  Całkowicie  zgadzam  się  z takimi
opiniami, dlatego zdecydowanie wyżej oceniłem
układy z sygnalizatorem dźwiękowym i migają−

cą  lampką.  Natomiast  roz−
wiązania ze zwykłą, świecą−
cą  ciągle  diodą  nie  spełnią
swego  zadania.  Weźcie  to
pod  uwagę  przy  konstruo−
waniu  własnych  sygnaliza−
torów w oparciu o zaprezen−
towane właśnie pomysły.

Znaczna część uczestni−

ków sceptycznie podcho−
dzi do wszelkich czuwa−

ków  –  układów  dla  zmęczonych
kierowców. Ja też nie jestem prze−
konany do czuwaków, wymagają−
cych okresowego naciskania przy−
cisku.  Nie  mam  natomiast  nic
przeciwko  profilaktycznym  time−
rom,  które  sygnalizowałyby  po−
trzebę  króciutkiego  odpoczynku
na  przykład  co  dwie  godziny  ja−
zdy, niezależnie od pory dnia czy
nocy.  Wiem  z doświadczenia,  że
kierowca  w trasie  zapomina  o ta−
kich  pożytecznych  przerwach
i szybciej przez to się męczy.

Niewielu uczestników zainte−

resowało się autonomicznymi
układzikami, włączanymi w gnia−
zdo zapalniczki. Wcześniej serię
podobnych układów nadesłał

wprawdzie Dariusz Knull, jednak większość
z nich miała wątpliwą przydatność, ponie−
waż mała, świecąca ciągle, czy nawet miga−
jąca lampka umieszczona w gnieździe zapal−
niczki, czyli gdzieś z boku, na dole, prak−
tycznie poza zasięgiem wzroku, nie zostanie
przez kierowcę zauważona.

Zapewne zwróciliście

uwagę,  że  tym  razem  nie
prezentuję  bardziej  skom−
plikowanych  schematów.
Można je znaleźć na stronie
internetowej. Sygnalizatory
o niewielu funkcjach trzeba
realizować jak najprostszy−
mi  sposobami.  Zamie−
szczone schematy potwier−
dzają, że jest to możliwe.

Wszyscy uczestnicy wy−

mienieni w artykule z na−

zwiska mogą być zadowoleni. Szczególny po−
wód do dumy mają ci, którzy pożądane funkcje
zrealizowali najprostszymi sposobami. Przy−
dzielając punkty i nagrody brałem też pod uwa−
gę wiek i doświadczenie. Nagrody otrzymują:
Dariusz Drelicharz – Przemyśl, Adam Czech –
Pszów, Przemysław Gąsior – Gorlice, Tomasz
Gajda – Wodzierady, Bartłomiej Kozioł – Tar−
nów i Marek Grzeszyk − Stargard Szcz.

Upominki otrzymują: Dariusz Knull – Za−

brze, Marcin Wiązania – Pińczów, Zbigniew
Jakimiuk − Nowy Popów, Damian Zwoliński
– Sosnowiec, Dominik Tomiczek − Cięcina,
Krystian Szczepański – Warszawa, Mirosław
Kost – Golasowice, Jarosław Kempa – Toka−
rzew, Marcin Kopa – Kleosin i Grzegorz Mi−
chaluk – Nowy Popów.

Nie sklasyfikowałem dwóch rozwiązań za−

dania 53, nadesłanych z winy autorów zdecy−
dowanie za późno. Przy okazji przypominam,
że paczki z modelami do Szkoły należy adre−
sować nie na skrytkę pocztową, tylko na na−
stępujący adres:

AVT−Korporacja
EdW−Szkoła Konstruktorów
Ul. Burleska 9
01−939 Warszawa
Zdarza się bowiem, że paczki adresowane

na skrytkę są odsyłane do adresatów (na ad−
res skrytki należy nadsyłać jedynie listy).

Jak zwykle pozdrawiam wszystkich ucze−

stników i sympatyków Szkoły.

Piotr Górecki

Fot. 13 Prototyp

Marka Grzeszyka

A − stacyjka

B − światła

Ω

12V

100k

15u

10uF

470k

555

halogenów

+12 z

stacyjki

+12 ze

postojowych

świateł

+12 z żarówki

masa z czujnika

drzwiowego

masa z czujnika

drzwiowego
masa z czujnika

hamulca

ręcznego

masa z czujnika

hamulca

ręcznego

masa z czujników

klapy przedniej

I tylnej

masa z czujników

klapy przedniej

I tylnej

zima/lato

Przełącznik

1N4007

LED z generatorem

50V

10u/

z generatorem

PIEZO

przetwornik

BZ1

Rys. 7

Rys. 8