Diagnoza w Zakładzie Karnym.  

1.  Placówka  



 

Czemu ma służyć diagnoza w placówce, praca penitencjarna: działania pomocowe, 
medyczne, psychologiczne, kulturowe, itp. Mają zapobiegać przed zrachowaniami 
typu napaści w celach.  



 

Więźniowi należy się też godne traktowanie i spełnianie potrzeb.  



  Inna sprawa, że dużo różnych rzeczy może się dziać w zakładach karnych, zjawiska 

psychologiczne.  



 

Działania wspierające: opieka medyczna, prawna, psychologiczna, umiejętności 
interpersonalne, interwencje kryzysowe, opieka socjalna, duszpasterstwo.  



  Praca resocjalizacyjna to nie to samo, co penitencjarna.  

 

2.  Czy diagnoza działa w ZK? Rzadko w ZK są przeprowadzane diagnozy.  

 

3.  Charakter izolacyjny placówki:  



 

Zamknięte, odizolowane środowisko  



  Warunki są dobre do kontynuacji obserwacji  



 

Nie da się zrobić diagnozy pełnej, badać w normalnych warunkach, bo oni jednak są z 
zamknięciu, nie można zbadać relacji rodzinnych, miłosnych, funkcjonowania w 
środowisku lokalnym, funkcjonowania we wspólnocie,  



  Retrybucja środków- nie uczestniczą w nim, nie mogą dysponować swoimi pensjami 



 

Nie jest to diagnoza przystosowania do życia w społeczeństwie.  



 

Stosuje się tylko analizę wywiadów i dokumentów. Nie ma za to wywiadu 
środowiskowego. Nie bada się też potencjału redakcyjnego.  
 

4.  Następstwa izolacji: 



 

Możliwość nawet długotrwałej obserwacji ukrytej. Można przy okazji 
eksperymentować  



 

Należy pamiętać o etyce 



 

Bariery: jest pewna sztuczność, zachowania dewiacyjne, agresywne itp.  
 

5.  Strefa zachowania/ behawioralna musi być tez przeprowadzona, bo jest trudność w 

odpowiedniej obserwacji. Należy pytać o zachowanie na wolności a nie zachowanie w 
zakładzie (również dotyczy to pytań o stosunki do kobiet, o orientacje)  
 

6.  Zależność autoteliczna- zależność emocjonalna- są wynikiem zamknięcia: 

wychowawca- przyjaciel, jedyna przyjazna osoba w zakładzie: osoba zewnątrz- osoby 
odwiedzające,  
 

7.  Zaburzenia postrzegania- nagromadzenie stresorów, zaniża się postrzeganie siebie, nie 

widzi pozytywów, perspektyw.  

 

1. Wskazać cechy charakterystyczne w ZK. 

Diagnoza penitencjarna:  
- Analiza dokumentów i wywiad z osadzonym. Nie stosuje się badania środowiska.  
- Diagnoza trwa max 2 tygodnie. 
 
- następstwa izolacji – można badać długotrwale dzięki obserwacji (także ukrytej), a także stosując 
metodę eksperymentu pedagogicznego. 
- testy psychologiczne – należy dobierać specjalnie ułożone dla ZK; podczas badania strefy 
behawioralnej wyniki nie będą wiarygodne, ze względu na pobyt w zakładzie (zaburzenia związane 
np. z presją więzienną) – pojawiają się zachowania homoseksualne, mimo iż w warunkach 
wolnościowych nigdy by nie zaistniały. 
- zależności autoteliczne (emocjonalne), które powstają w wiezieniu: wychowawca - przyjaciel, 
jedyna przyjazna osoba w więzieniu oraz osoba z zewnątrz; osoby odwiedzające, korespondujące 
często obdarzane są zbyt dużym uczuciem, co szybko ustępuje po opuszczeniu zakładu. Zależności te 
zaburzają obraz siebie, a uczucia nie są rzeczywiste. Zaburzenia postrzegania spowodowane są 
nagromadzeniem stresorów w warunkach izolacji (zła ocena siebie, innych więźniów, 
funkcjonariuszy, świata). Zaburzeniu podlega także postrzeganie płci przeciwnej poprzez deficyty 
potrzeb seksualnych (np. kobieta szmata lub bóstwo, ze skrajności w skrajność) 
 
Praca resocjalizacyjna to sposób wyposażenia jednostki w działania zgodne z normami moralnymi i 
prawnymi; działania wspierające tę pracę to: praca socjalna, opieka medyczna, duszpasterstwo, 
pomoc prawna, opieka psychologiczna (terapia, interwencja kryzysowa). 
Praca penitencjarna – wykonywanie nadzoru nad izolowaną jednostką; to nie to samo co 
resocjalizacja penitencjarna. Obejmuje działania pomocowe, opiekuńcze, kulturalno oświatowe, 
terapeutyczne, psychologiczne – zapobiega targnięciu się na życie swoje i innych, czuwa nad 
porządkiem w ZK. Wynika z przesłanek humanitarnych – godne traktowanie, zaspokajanie 
podstawowych potrzeb oraz innych na tyle, na ile jest to możliwe w danej placówce. 

 

Pracownik socjalny  

1.  Diagnoza w pracy z indywidualnym przypadkiem 



 

Co ma być przedmiotem? Problemy społeczne klienta (rzeczywiste problemy a nie te, 
co klient podaje)  



 

Sprawdzenie dochodów, problemów materialnych 



 

Kontakt indywidulany z osobą. Dwa kierunki: zrozumieć zastałą sytuację i znaleźć 
przyczynę sytuacji w danym środowisku.  



  Wykorzystywanie cyberprzestrzeni  



 

Współpraca z instytucjami finansowymi  



 

Źródłem poznania człowieka może być Facebook  
 

2.  Podmioty realizujące politykę społeczną  



 

Ośrodek pomocy społecznej  



  Wywiad z indywidualnym przypadkiem  



 

Wywiad z środowiskowy 



  Pomoc: poradnictwo, doradztwo, terapia 

2. Wskazać cechy charakterystyczne pracownika socjalnego ( w aspekcie resocjalizacyjnym). 

Podmioty realizujące politykę społeczną: 

- Ośrodek Pomocy Społecznej – OPS 

- Praca z indywidualnym przypadkiem       jednostka , relacja<–> środowisko = równowaga 

- Wywiad środowiskowy 

- Pomoc: poradnictwo, terapia, doradzanie, dialog, pomoc w podejmowaniu decyzji 

- Wykorzystanie cyberprzestrzeni 

- Współpraca z instytucjami finansowymi 

- Należy skupić się na pomocy psychospołecznej, by nie załatwiać problemów pomocą 
materialną 

 

Zakład Poprawczy  

1.   



 

Jest podobny do zakłady poprawczego pod względem izolacji, wpływów środowiska 
zewnętrznego  



 

Dużo się nie różnią od zakładów karnych  



 

Jak powstawały były wzorowane na zakładach karnych  



  Nie jest zatrudniana odpowiednia kadra pedagogiczna  



 

Młodzież nie ma ukształtowanych wartości itp.  
 

2.  Teoria wektorów osobowości wg. Czapówa  



 

Teoria wektorów osobowości w diagnozie musimy wykreślić pewne wektory w 
przypadku młodzieży: rozwój biologiczny, funkcje różnych układów ciała, wektory 
systemu poznawczego, wektory rozwoju osobowości, wektory behawioralne,  
 

3.  Mapa diagnostyczna J. Stanik  



  Pojęcie pochodzi z różnych innych dziedzin życia  



 

Mapa czynników biopsychicznych, kulturowych przypomina genogram  



  Nie ma jednego sposobu mapowania 

 

4.  Strefa behawioralna: chłopcy z ZP  



 

Bronią siebie i kolegów 



 

O zachowaniach przestępczych można się dowiedzieć tylko z teczek (niekoniecznie 
prawda, bo czasami chcą opowiedzieć jak dane wykroczenie popełnili)  



 

Zachowania chłopaków jest sztuczne, nie jest naturalne  



  Autoprezentacja – nie chcą mówić o sobie, o kolegach, o przeszłości,  



  Manipulacja- wykorzystywanie instrumentalne, dla własnego dobra, dla korzyści, 

pogłębiania sztuczności zachowań,  



 

Problem z identyfikacji z subkulturą, nie chcą rozmawiać z osobą z osobami poza ich 
subkultury,  



  Nie mają jednorodnego systemu wartości, zachowań, jest to problem dla diagnozy, bo 

nie wiadomo, czego się spodziewać,  



  Ich zachowanie nie jest adekwatne do sytuacji  



  Maskowanie zachowania- maskują swoje zachowanie  



  Brak spontaniczności zachowania, maskowanie emocji  



  Zachowania systematyczne,  



 

Przeważa negatywne doświadczenie z placówkami reso – wychowawców utożsamia 
się z sędziami, kadrę pedagogiczną z pracownikami sądu lub służbą więzienną  



  Brak podmiotowości, chęci zaangażowania, dla nich angażowanie się jest kłopotem, 

problemem, nie chcą brać odpowiedzialności,    
 

5.  Metody, które mają ujawnić deficyty chłopców:  



 

Stosowanie metod jakościowych  



 

Podejście systemowe (jak ktoś zachowuje się w systemie, takie osoby nie umieją się 
zachować w nowej grupie, innej grupie, której nie znają)  
Można np. stworzyć drużynę piłkarską i obserwować czy to akceptują, jaką tworzą 
pozycję, czy będą chcieli brać udział, jak będą się zachowywać 



  Metoda obserwacji- (obserwacja ukryta, kamery)  



 

Metoda analizy wytworów własnych  

o 

(układanie ubrać, czystość w pokoju, listy,) 

o   Można zobaczyć charakter człowieka i różne jego cechy itp. (dokładność, 

motywacje, pokonywanie lenistwa, pilność);  

o  Nie tylko prace własne, ale też prace społeczne się analizuje  



 

Metody oparte na współdziałaniu 

o 

Organizowanie zespołów i obserwowanie ich w działaniu  

o 

Pojawiają się antyspołeczne postawy  

o  Socjoterapia, praca w grupie  
o 

Wyrabianie umiejętność kooperacji  

o 

Muszą nauczyć się za sobą kooperować  

o 

Można wykorzystać metody obserwacji  

o 

Można wpływać na przebieg obserwacji  



  Metody zadaniowe  

o  Zadania w pojedynkę lub zadania grupowe  
o 

Żeby był wyraźnie pod kontem społecznym lub z punktu widzenia 
społeczności 

o 

Żeby interes osoby wykonującej był mniejszy niż ogóły społecznego 

o 

Zadania indywidualne i w tej grupie każdy jest za coś odpowiedzialny  

o 

Zadania musza mieć sens  

o  Wykorzystywanie socjoterapii  



  Grupa terapeutyczna  

o 

Wymiana wiedzy, doświadczeń  

o  Dobra metoda diagnozowania  
o 

Autodiagnoza jest podstawą funkcjonowania grupy  

3. Metodyka diagnozy na terenie zakładu poprawczego. 

 

Zakład Poprawczy: 

- Środowisko odcięte od wpływów zewnętrznych 

- Niewiele się różni od ZK (pod względem odcięcia) 

- Kluczowa instytucja resocjalizacyjna 

- Problemem jest mała odróżnialność ZP od ZK (izolacja, represja), a powinny się od siebie 
różnic 

- Pobyt w ZP ma resocjalizować 

- Pierwsze ZP po II wojnie światowej były wzorowane na ZK – błąd! 

- Ubogi system wychowawczy w stosunku do warunków wolnościowych 

- Założenie, że rozwój osobisty i społeczny nie jest jeszcze zakończony 

 

Diagnoza: 

- Powinna się odbyć w okresie 2 tygodni, jednak najważniejszy jest pierwszy kontakt z 
wychowawcą (w ciągu 3 pierwszych dni), gdyż pierwsza rozmowa może zdradzić stosunek 
do placówki, czy zagraża innym podopiecznym, czy przejawia autoagresję, jak szybko się 
zaadaptuje do warunków izolacji (lepiej adaptują się osoby, będące wcześniej w tego typu 
zakładzie) 

- W rozmowie należy uwzględnić cechy osobowości, emocjonalność, sytuację rodzinną 
(osoby z rodzin wielodzietnych lepiej się dostosowują niż np. jedynak, dziecko z rodziny 
rozbitej) 

- Należy obserwować zachowanie wychowanka, jego pobudzenie emocjonalne 

- Uwzględnia się więzi rodzinne  

- Powinno się poznawać postawy wychowanka wobec placówki, wychowawców, dyrektora, 
innych wychowanków + myśli samobójcze, ataki innych  

- Pierwsza reakcja jest najprawdziwsza 

- Należy zwrócić uwagę na więzi partnerskie – ewentualny lęk przed utratą bliskiej osoby 

- Tatuaże i znaki, które wiążą się z przeszłością wychowanka (mogą świadczyć o 
emocjonalności) 

 

Sfera behawioralna: 

- niedorozwój tożsamości (nieznajomość pewnych zachowań) 

- zachowania wyuczone 

- bezpieczeństwo na terenie ZP 

- chronienie wszelkich informacji o zachowaniach dewiacyjnych 

- problem sztuczności zachowań 

- problem autoprezentacji – niechęć rozmowy o sobie, kolegach 

- manipulacja – wykorzystywanie osób, informacji dla własnych korzyści 

- problem identyfikacji z subkulturą – niechęć rozmowy z obcymi, spoza grupy 

- brak przewidywalności zachowań – trudno określić reakcje emocjonalne = utrudnienie dla 
diagnozy 

- maskowanie zachowań – we wszystkich jednostkach izolacyjnych 

- zachowania schematyczne 

- brak spontaniczności w zachowaniach, duża kontrola emocji 

- przewaga negatywnych doświadczeń związanych z placówkami resocjalizacyjnymi 

- brak podmiotowości i zaangażowania 

 

Modele diagnozowania: 

Teoria wektorów osobowości wg Czapowa: 

-musimy wykreślić wektory osobowości wg, których będziemy wspierać rozwój biologiczny, 
psychologiczny, poznawczy, emocjonalny, behawioralny, społeczny danej jednostki. 

Mapa diagnostyczna - Stanik: 

Czynniki biopsychiczne, dziedziczone i socjokultrowe. Realizacja czynników przez 
naniesienie na płaszczyznę i stosunki między nimi. 

  

Metodyka diagnozowania: 

- Metody obserwacji (uczestnicząca – obserwacja we współdziałaniu, ukryta - monitoring) 

- Analiza wytworów własnych (trwałe – artystyczne, ulotne – działania społeczne) 

- Metody badań oparte na współdziałaniu 

- Metody zadaniowe: indywidualne lub grupowe; muszą mieć dla wychowanków sens, 
znaczenie społeczne 

- Socjoterapia: może się wypowiedzieć , grupa ma wpływ na jednostkę 

Diagnoza grupy  

1.    



  Musimy wiedzieć, z kim mamy do czynienia 



 

Jak się będą zachowywać  



 

Czy oni zaakceptują swoją pozycje w grupie   



  Altruizm  

 

2.  Tolerancyjność  



 

Akceptacja dla inności, odmienności  



 

Tolerancja dla płci, wiekowo młodsi-starsi, niepełnosprawni, etnicznych,  
 

3.  Podmiotowość, jako podejmowanie działań społecznych, ale z własnej inicjatywy,  



  Zadawanie sobie zadań i celów i ich realizacja, 



   Mogą to być zachowania przestępcze,  



  W grupach socjoterapeutycznych każda podmiotowość jest ważna  



  Osoba bez inicjatyw to osoba wycofana  

 

4.  Diagnoza potrzeb, gdy potrzeby nie są zaspokojone zmienia się zachowanie  



 

Ważne jest zaspokajanie potrzeb  

 

5.  Metoda pytań do grupy, zmienne: (mogą to też być pytania do poszczególnych osób)  



 

Problem z identyfikacją w grupie  



 

Z kim się dzielić informacją  



 

Z kim dzielić dobra osobiste  



 

Czy jest w stanie przestrzegać wszystkich zasad, które grupa przyjmuje  



 

Czy są w stanie zachować tajemnice 



 

Czy są w stanie bronić interesu grupy  



 

Czy każdy jest w stanie podporządkować się hierarchii grupy  



 

Czy znają rolę uczestnika  



 

Określenie poziomu wzajemnego zaufania  



 

Czy członkowie grupy są w stanie celebrować sukcesy grupy  



 

Czy tolerują lojalność wobec grupy  



 

Czy jest wstanie wspierać słabszych  



 

Czy jest w stanie wywierać wpływ na osoby, które przejawiają zachowania 
dewiacyjne  



 

Czy jest w  stanie zareagować  

4. Diagnoza grupy w ośrodkach socjoterapii (jakie zmienne brać pod uwagę). 

 

Cechy resocjalizacyjne w socjoterapii: 

- funkcje psychorozwojowe 

- funkcje psychoedukacyjne 

- funkcje integracyjne 

 

Rodzaje diagnozy: 

Diagnoza indywidualna:  

- przed rozpoczęciem cyklu zajęć socjoterapeutycznych (2 tyg. poprzedzające pierwsze 
spotkanie, min jedno spotkanie z każdym kandydatem na członka grupy socjoterapeutycznej) 

1) analiza dokumentów – zakres zlecenia udziału w zajęciach; orzeczenia sądowe, motywy 
własne, wybór czy przymus 

2) rozmowa zapoznawcza (wywiad indywidualny ilościowy lub jakościowy), rozmowa w 
formie wywiadu, w kwestionariuszu muszą pojawić się następujące pytania: 

• 

Czy wie dlaczego został skierowany na te zajęcia? 

• 

Co sądzi o danym ośrodku? Stosunek do ośrodka – akceptacja/odrzucenie. 

• 

Czy kiedyś uczestniczył w socjoterapii? Kiedy? Jak długo? 

• 

Czy wie co to socjoterapia? 

• 

Czy zna sposób działania grupy socjoterapeutycznej? 

• 

Czy wie o egalitarności w grupie? 

• 

Czy zna rolę psychoterapeuty w socjoterapii? 

• 

Czy zna podział ról? 

• 

Czy zna kogoś kto będzie członkiem grupy? W jakim stopniu? 

• 

Co sądzi o współpracy z członkami grupy? (szczególnie odmiennymi pod względem 

płci lub niepełnosprawni) 

• 

Czy kiedyś uczestniczył w zajęciach grupowych? Jakich? 

• 

Jakie ma doświadczenia z tymi grupami? (wyrzucony/sam zrezygnował) 

• 

Jakie cele osobiste chce osiągnąć dzięki socjoterapii? 

• 

Jaki jest jego stosunek do socjoterapeuty? 

• 

Czy radzi sobie w sytuacjach trudnych, problemowych, stresujących? 

• 

Czy ma problem z koncentracją uwagi? 

• 

Czy ma problem z empatią, emocjami? 

• 

Czy ma problem z motywacją do altruizmu? (pomaga bezinteresownie, trzeba go 

poprosić, oczekuje wzajemności) 

 

Diagnoza podmiotowości: podejmowanie działań społecznych z własnej inicjatywy, każda 
inicjatywa jest dobra w diagnozie socjoterapeutycznej, osoby z brakiem inicjatywy to osoby 
wycofane 

Diagnoza potrzeb: jeśli istotne potrzeby nie są zaspokojona to dana osoba źle funkcjonuje, 
potrzeby biologiczne i bezpieczeństwa. 

Diagnoza grypy: Pierwsze 2 zajęcia są temu poświęcone, korekcyjne techniki Moreno, 
potrzeby grupy jako całości - zajęcia fokusowe, bariery i przeszkody w pracy grupowej, 
autoprezentacja członków grupy, metoda pytań do grupy - zmienne: problem identyfikacji 
grupowej, z kim dzieli się informacjami, komu powierzyć dobra osobiste, czy 
podporządkowuje się wszystkim zasadom, które grupa przyjęła, egalitaryzacja grupy - 
podporządkowanie się, przestrzeganie tajemnicy, czy bronić dobrego mienia grupy, czy 
podporządkowuje się hierarchii grupy, określenie poziomu zaufania w całej grupie, czy 
członkowie grupy chcą celebrować sukcesy, lojalność wobec grupy, ochrona dóbr 
materialnych grupy. 

 

Diagnoza rodziny  

1.  Typologia rodziny  



  Problemowa - narusza się strukturę rodziny, zaburzona struktura i funkcje 

rodziny, jest to czasowe, pojawiła się np. choroba, ale to tylko czasowe, później 
wraca do normy, np. rodzina bezrobotnego, bo może znajdzie za jakiś czas prace.  



  Patologiczna – problem alkoholowy, narkotykowy, gdzie jedno lub dwoje 

rodziców ma z tym problem; musi występować patologia, 



  Dysfunkcjonalna – dotknięta problemami i działa to przez dłuższy czas, są 

utrwalone  
 

2.  Musimy zdiagnozować, co jest przyczyną i wybrać z typologii, co pasuje i zacząć 

działać.  
 

3.  Rodzina wzorcowa  



 

Gęstość zaludnienia: 1,2 os na pokój  



 

Kryterium dochodowe: 800 zł- musi być  



 

Istnienie stałego miejsca pracy i zabawy dziecka (biblioteczka, biurko, przedmioty 
materialne służące zabawie i rozrywce oraz rozwojowi zainteresowań)  



 

Czy w mieszkaniu istnieją udogodnienia takie jak łazienka, ciepła woda 
 

4.  3 reguły rodziny: 



 

Uwzględnianie kontekstu społecznego w analizie zjawiska społecznego 
[kontekst rodzinny- rodzina nie zawsze jest przyczyną np. przestępczości]  



  Relatywny stosunek warunków środowiskowych [Nie każda rodzina 

alkoholików powoduje, że dzieci będą alkoholikami lub tez będą się z takimi 
zadawać. Życie w rodzinie patologicznej nie znaczy, że będą dalej prowadzić 
patologie] 



 

Reguła holizmy metodologicznego [ rodzina jest czymś więcej niż grupą osób i 
powinna być odrębnie badana, jako odrębny byt społeczny  
 

5.  Pomiar środowiska (środowiska społecznego, wychowawczego, środowisko 

subiektywne pod kątem resocjalizacji)  



 

Opisywanie i uwzględnianie systemów aksjonormatywnych, czyli systemu norm i 
wartości  



  Wydzielanie i inwentaryzowanie instytucji wychowawczych  



 

Zasada badaniu klimatu społecznego (kultura, relacje społeczne)   



  Zasada badania struktur kontroli  

 

6.  Co nas będzie interesowało?  



  Czynniki socjokulturowe wykolejenia  

5. Diagnoza rodziny - podstawowe zmienne. 

 

Rodzina: 

- problemowa(problem z alkoholem, ale nie jest uzależniony fizycznie od niego 

- dysfunkcjonalna (rodzina niepełna) 

- patologiczna(alkoholiczna) 

 

Przedmiot diagnozy resocjalizacyjnej: 

- czynniki subkulturowe wykolejenia <= poszukiwanie, interweniowanie, ocenianie tych 
czynników w rodzinie, ich nasilenie 

- warunki materialno - rzeczowe 

- strefa oddziaływań wychowawczych 

- sfera wartości i celów wychowawczych 

 

Czynniki wykolejenia -zmienne: 

- poziom wykształcenia rodziców 

- wielopokoleniowość i wielodzietność rodziny 

- kariera szkolna, wagarowanie 

- wchodzenie w konflikt z prawem 

- samorealizacja 

- wiek inicjacji seksualnej 

- uczestnictwo społeczne 

 

Reguły diagnozowania rodziny: 

1) uwzględnianie kontekstu społecznego w analizie zjawisk wychowawczych – wpływ 
rodziny na pozarodzinną aktywność ma charakter tylko prawdopodobieństwa (rodzina może 
mieć większy lub mniejszy wpływ na jednostkę i jej przyszłe zachowania). 

2) relatywność warunków środowiskowych i doświadczeń wychowawczych – niekoniecznie 
te same cechy rodziny wywołują takie same zjawiska i skutki; nie każda patologia powoduje 
kolejną patologię. 

3) reguła holizmu metodologicznego – rodzina jest czymś więcej niż grupą osób, powinna 
być badana jako odrębna całość od innych bytów społecznych.