m_sc_4

Inicjatywy Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

Szkolne „Sokrates Cafe”

Prezentacja Projektu i Ksi

ąż

ki Christophera Phillipsa

Materiały prasowe ksi

ąż

ki „Sokrates Café” opracowane przez wydawnictwo SZAFA

Udost

pnione dla Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

www.wydawnictwoszafa.pl

, e-mail: wydawnictwo@wydawnictwoszafa.pl

Projekt

Soktares Cafe

YCIE

LE PRZEMY

LANE

- Dlaczego zacz

łe

prowadzi

Sokrates Café?

Pytanie zadaje mi czaruj

ca kobieta o niewinnym spojrzeniu. W dłoni

ciska

telefon komórkowy. Mimo

e w pomieszczeniu jest całkiem ciepło, nie zdj

ła grubego

płaszcza z niebieskiej wełny, jakby chciała w ka

dej chwili by

gotowa do wyj

cia.

Jest jedn

z osiemnastu zaciekawionych duszyczek, przybyłych na pierwsze w

dziejach Sokrates Café, które odbywa si

w ksi

garni Borders w Wayne, w stanie

New Jersey. Miesi

c wcze

niej podzieliłem si

z animatork

kultury w tej ksi

garni

pomysłem wskrzeszenia dialogów, jakie przed setkami lat prowadził Sokrates.

Powiedziałem jej,

e teren działania mojej filozoficznej grupy dyskusyjnej widz

w tej

ęś

ci ksi

garni, w której mie

ci si

kawiarenka. Jej pierwsza reakcja była

zach

caj

ca: „No, no!”. Potem zapytała:

- Jak to si

dzie nazywa

Oto jest pytanie. Nigdy nie przyszło mi do głowy,

e trzeba to jako

nazwa

Wiedziałem tylko,

e chc

stworzy

filozoficzn

grup

dyskusyjn

w kawiarni.

Wiedziałem równie

e ma to by

kawiarnia dla Sokratesa, którego mamy w sobie.

- Nazwijmy to Sokrates Café – powiedziałem.

No i oto siedzimy wokół trzech kwadratowych stolików, zestawionych razem w

kawiarnianej cz

ęś

ci ksi

garni. Usadowiłem si

na stołku w samym

rodku.

- Có

, mówi

c krótko, zainicjowałem te spotkania, poniewa

zgadzam si

Sokratesem,

e „bezmy

lnym

yciem

człowiekowi nie warto” – mówi

do kobiety,

która spytała mnie o pocz

tki Sokrates Café.

Spojrzała na mnie wzrokiem, w którym nagana ł

czyła si

z drwin

- Co to znaczy „bezmy

lnym

yciem

człowiekowi nie warto”?

- A jak ty my

lisz, co to znaczy? – pytam.

- Nie mam poj

cia – mówi. – Sp

dziłam długie lata na nieustannym rozmy

laniu nad

moim

yciem, chodz

c od jednego psychoterapeuty do drugiego. My

e byłoby

lepiej, gdybym si

w ogóle za to nie zabierała. Wszystkie te lata psychoterapii wcale

Inicjatywy Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

Szkolne „Sokrates Cafe”

Prezentacja Projektu i Ksi

ąż

ki Christophera Phillipsa

Materiały prasowe ksi

ąż

ki „Sokrates Café” opracowane przez wydawnictwo SZAFA

Udost

pnione dla Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

www.wydawnictwoszafa.pl

, e-mail: wydawnictwo@wydawnictwoszafa.pl

nie sprawiły,

e dzi

lepiej. Dlatego je

li Sokrates twierdził,

e warto

tylko

takim

yciem, nad którym si

rozmy

la, to raczej nie wiedział, o czym mówi.

- My

e Sokrates mówił o szczególnym, to znaczy filozoficznym rozmy

laniu nad

yciem – odzywa si

ponury, kr

py m

ęż

czyzna z nastroszonymi w

sami, który siedzi

w znacznym oddaleniu od stołu, jakby chciał stworzy

pewien dystans mi

dzy sob

reszt

grupy. Ma nerwowy nawyk kr

cenia młynka palcami.

- Co to znaczy: filozoficznie rozmy

nad

yciem? – pytam.

- To znaczy nieustannie stara

odpowiedzie

na pytanie: „Kim jestem?” –

stwierdza łagodnym tonem m

ęż

czyzna o zm

czonych br

zowych oczach i długich,

jasnych włosach zwi

zanych w kucyk. Doł

czył do nas przed chwil

. Trzyma w r

sfatygowany egzemplarz sokratycznych dialogów Platona.

Na to odzywa si

emerytowany porucznik:

- Uwa

am,

e rozmy

lanie nad

yciem, filozoficzne czy jakiekolwiek inne, jest

bezcelowe. Gdy si

patrzy wstecz, zawsze wydaje si

e mo

na było co

zrobi

lepiej. Je

eli sp

dzamy

ycie na dumaniu nad przeszło

, to nie

yjemy tu i teraz.

Mój starszy brat po

ca ka

sekund

dego dnia na

ałowanie tego, czego

nie zrobił w przeszło

ci. Co mu to daje? To niczego nie zmienia. Tylko uniemo

liwia

ycie dniem dzisiejszym.

tłej budowy m

ęż

czyzna, który podczas całej dyskusji u

miechał si

nerwowo, nagle powa

nieje i potrz

sa głow

- Nie zgadzam si

e dokonywanie rozrachunku ze swoim

yciem jest bezcelowe –

mówi. – Je

eli nie analizujesz swojego

ycia, nie jeste

w stanie dokonywa

zmian,

które mogłyby uczyni

je pełniejszym tu i teraz. Trzeba przyjrze

swoim decyzjom

i zada

sobie pytanie „jak mógłbym zrobi

to lepiej nast

pnym razem?”. Nie po to,

aby si

obwinia

lub karci

, tylko po to, aby dzie

dzisiejszy nabrał wi

cej sensu.

- No có

– mówi

– ja akurat mog

powiedzie

e przemy

lenie swojego

ycia

niekoniecznie sprawia,

e chwila obecna ma dla nas wi

cej sensu. Po przemy

leniu

mojego

ycia doszedłem do wniosku,

e było nic niewarte.

Prosz

, abym powiedział co

cej. Opowiadam wi

c tej grupie

nieznajomych o okresie poprzedzaj

cym projekt Sokrates Café, kiedy zarówno moje

osobiste, jak i zawodowe

ycie przestało mie

dla mnie jakikolwiek sens. Wielu

moich bliskich byłoby zaskoczonych tym wyznaniem. Wielu z nich zazdro

ciło mi

Inicjatywy Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

Szkolne „Sokrates Cafe”

Prezentacja Projektu i Ksi

ąż

ki Christophera Phillipsa

Materiały prasowe ksi

ąż

ki „Sokrates Café” opracowane przez wydawnictwo SZAFA

Udost

pnione dla Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

www.wydawnictwoszafa.pl

, e-mail: wydawnictwo@wydawnictwoszafa.pl

mojego

ycia. Przez ponad dziesi

ęć

lat pracowałem jako dziennikarz. Bardzo du

podró

owałem, poznałem fascynuj

cych ludzi. A jednak byłem gł

boko

nieszcz

ęś

liwy. Zadawałem sobie pytanie: „Dlaczego nie mog

zwyczajnie i po prostu

zaakceptowa

faktu,

e praca zawodowa nie daje całkowitego spełnienia? Dlaczego

nie mog

po prostu zaakceptowa

faktu,

e wi

kszo

ść

dorosłych w ko

cu porzuca

swoje młodzie

cze, idealistyczne d

ąż

enia?”. Moja odpowied

była zawsze taka

sama: poniewa

ycie nie jest przymiark

. Poniewa

nie powinienem sobie

odpuszcza

, kiedy mog

zrobi

ze swoim

yciem to, co chc

– bez wzgl

du na

ryzyko, a mo

e wła

nie ze wzgl

du na to ryzyko. Moja filozofia

yciowa brzmiała

zawsze: „

yj intensywnie, kochaj intensywnie”. Ale nie robiłem tego. Chocia

zawód

niezale

nego dziennikarza jest na swój sposób ekscytuj

cy i pełen niewiadomych,

dla mnie był zaj

ciem zbyt bezpiecznym. Przez długi czas

yłem w poci

gaj

cym

wiecie „gdybania“. Pławiłem si

w rozpami

tywaniu tego, czego nie zrobiłem. I nie

podj

łem ani jednej próby, by zmieni

moje

ycie tu i teraz. Nietzsche powiedział co

w tym rodzaju,

e trzeba stara

niebezpiecznie. Prawdopodobnie chodziło mu

o to,

e nie powinni

my si

waha

przed podejmowaniem w

yciu najwy

szego

ryzyka. Zawsze chciałem podejmowa

takie ryzyko, ale nigdy tego nie robiłem.

Po chwili dodaj

- W chwilach rozpaczy zadawałem sobie pytanie: „Gdzie jest Sokrates?”.

Patrz

na mnie: jedni pytaj

co, inni w osłupieniu. U

miecham si

i mówi

- No tak, zdaj

sobie spraw

e wi

kszo

ść

ludzi w chwilach rozpaczy zadaje sobie

inne pytania. Ale mnie przyszło do głowy wła

nie to. A dokładnie chodziło mi o co

takiego: „Gdzie jest Sokrates we mnie?”. Albo, mówi

c jeszcze inaczej, „Co si

stało

z moj

dzieci

miło

do zadawania pyta

?”.

I ci

dalej:

- Od dawna nosiłem si

z my

o wskrzeszeniu takiej wspólnoty, jak

stworzył

Sokrates – wspólnoty ludzi pytaj

cych. Jednak zawsze pi

trzyłem przed sob

przeszkody. Zawsze wynajdywałem jakie

sprytne wymówki,

eby tego nie zrobi

. A

w ko

cu znalazłem si

w martwym punkcie: nie potrafiłem wie

ść

dalej

ycia, które,

jak czułem, pod wieloma wzgl

dami było kłamstwem. Zabrakło mi wymówek.

Spogl

dam na pozostałych uczestników dialogu, którzy odwzajemniaj

mi si

bardzo uwa

nymi spojrzeniami.

Inicjatywy Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

Szkolne „Sokrates Cafe”

Prezentacja Projektu i Ksi

ąż

ki Christophera Phillipsa

Materiały prasowe ksi

ąż

ki „Sokrates Café” opracowane przez wydawnictwo SZAFA

Udost

pnione dla Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

www.wydawnictwoszafa.pl

, e-mail: wydawnictwo@wydawnictwoszafa.pl

- I dlatego teraz tutaj jeste

my – mówi

- No bo tak to jest: czasami siedzisz po uszy w gównie i w ko

cu si

przez to

zabijasz – odzywa si

nastolatka z pomara

czowym irokezem na głowie i ustami

umalowanymi szmink

w tym samym kolorze oraz z licznymi kolczykami w ró

nych

ęś

ciach ciała. – A czasami robisz w

yciu wielkie zmiany i dzi

ki nim twoje

ycie

staje si

na tyle warte zachodu,

e opłaca si

dalej.

miecham si

- Całkowicie si

z tym zgadzam.

ęż

czyzna z dialogami Platona w r

ku mówi:

- Ja sobie codziennie zadaj

pytanie: „Czy moje

ycie ma a

tak

warto

ść

, aby nie

popełnia

samobójstwa?”.

Potem opowiada o tym,

e od jakiego

czasu sp

dza letnie miesi

ce i

ego Narodzenia pracuj

c dla UPS, a przez reszt

roku podró

uje po

wiecie. –

Dla mnie tylko takie

ycie jest co

warte – stwierdza.

Kobieta, która zapocz

tkowała nasz

rozmow

, mówi:

- Jestem szefow

w spółce. Mam sze

ciocyfrowy dochód. Odniosłam tak zwany

sukces. Jednak najcz

ęś

ciej czuj

gł

boko nieszcz

ęś

liwa. Chocia

musz

powiedzie

e dzi

ki przyj

ciu tutaj dzisiejszego wieczoru i wysileniu szarych

komórek w sposób, na jaki nie mam szans ani w pracy, ani w domu, ani u terapeuty,

poczułam si

... lepiej.

Kilka innych osób przytakuje.

W miar

jak rozmowa nabiera tempa, swoje krzesło powolutku przysuwa do

nas mizerny, ko

cisty młodzieniec. Dotychczas siedział przy oddalonym stoliku,

dziel

c swoj

uwag

dzy lektur

Dostojewskiego a przysłuchiwanie si

naszej

rozmowie. Teraz zabiera głos:

- S

e Sokrates nie mówił nic wielkiego, twierdz

e „bezmy

lnym

yciem

człowiekowi nie warto”. Wydaje mi si

e nie mo

na nie my

o własnym

yciu.

Tylko kto

poddany zabiegowi lobotomii jest w stanie przej

ść

przez

ycie nie my

o nim. Według mnie nie chodzi o to, czy powinienem rozmy

o moim

yciu, ale o

to, w jaki sposób powinienem o nim rozmy

- Zgadzam si

– mówi

. – Jak na razie, analizuj

c pytanie „Co to jest przemy

lane

ycie?”, mówili

my o nim tylko w odniesieniu do rozmy

lania o nas samych. Ale tu

Inicjatywy Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

Szkolne „Sokrates Cafe”

Prezentacja Projektu i Ksi

ąż

ki Christophera Phillipsa

Materiały prasowe ksi

ąż

ki „Sokrates Café” opracowane przez wydawnictwo SZAFA

Udost

pnione dla Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

www.wydawnictwoszafa.pl

, e-mail: wydawnictwo@wydawnictwoszafa.pl

nie chodzi wył

cznie o to, prawda? Bo je

li naprawd

mówimy o rozmy

laniu nad

yciem z ró

nych punktów widzenia, to chyba musimy te

przemy

ycie, które

nas otacza. Jak mo

emy zrozumie

, kim jeste

my, nie próbuj

c zrozumie

wszech

wiata wokół nas na równi z wszech

wiatem wewn

trz nas?

- Ludzie staraj

zrozumie

ycie na wiele ró

nych sposobów – głos zabiera

powa

na młoda kobieta, która jeszcze przed rozpocz

ciem dyskusji zwierzyła mi si

e podj

ła studia doktoranckie na Harvardzie i chce po

swoje

ycie filozofii,

ale nie jest pewna, czy kariera akademicka to dla niej wła

ciwa droga. – Bo z ka

dym

nowym odkryciem, now

teori

lub nowym wynalazkiem wzbogacamy nasze

wyobra

enie o tym, kim jeste

my i do czego jeste

my zdolni. My

e filozofia tym

ró

ni od nauki,

e nauka porusza si

, jak pisze Roger Scruton, „od postrze

onego

do niepostrze

onego, a w ko

cu do niepostrzegalnego“. Nauka nie jest w stanie

zmierzy

ze wszystkimi „dlaczego”, które dotycz

jej przedmiotu. To jest domena

filozofii. A mierz

c si

z „dlaczego”, zaczynamy szuka

zarówno przyczyny, jak i

sensu. Nie mo

na bada

naukowo ludzkiej indywidualno

ci czy te

knego lub

dobrego

ycia. To s

wyzwania zastrze

one dla docieka

filozoficznych. A nie s

eby ktokolwiek podj

ł to wyzwanie lepiej ni

Sokrates.

- Wiecie, co my

? – pyta pracownica kawiarni. Przez cał

dyskusj

trzymała

dzy wargami niezapalonego papierosa. Teraz wyjmuje go z ust, kiwa głow

moj

stron

i mówi:

- Uwa

am,

e tylko je

li kto

rozmy

la o swoim

yciu na wszelkie mo

liwe sposoby,

to mo

na o nim powiedzie

e rozmy

la o swoim

yciu filozoficznie.

- Na wszelkie mo

liwe sposoby? – pyta m

ęż

czyzna o obcesowych manierach,

ubrany w jasno

ółt

wiatrówk

z napisem „Hertz – Rent A Car“, który podczas

dyskusji usiłował kartkowa

magazyn „People“. – Moim zdaniem jest to zarówno

niemo

liwe, jak niepotrzebne. Po pierwsze, sk

d miałaby

wiedzie

e rozmy

lasz o

swoim

yciu „na wszelkie mo

liwe sposoby”? A nawet gdyby

to wiedziała, czy nie

byłaby

tak pochłoni

ta swoimi wysiłkami i tak zaj

ta rozmy

laniem o swoim

yciu

„na wszelkie mo

liwe sposoby”,

e nie miałaby

czasu na prze

ywanie tego

ycia?

Jego uwaga sprawia,

e pracownica kawiarni na chwil

milknie. Ale potem,

starannie dobieraj

c słowa, mówi:

Inicjatywy Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

Szkolne „Sokrates Cafe”

Prezentacja Projektu i Ksi

ąż

ki Christophera Phillipsa

Materiały prasowe ksi

ąż

ki „Sokrates Café” opracowane przez wydawnictwo SZAFA

Udost

pnione dla Witryny Edukacji Filozoficznej CODN

www.wydawnictwoszafa.pl

, e-mail: wydawnictwo@wydawnictwoszafa.pl

- No, wydaje mi si

e chciałam powiedzie

– cho

nie wyszło mi to najlepiej –

ten sposób rozmy

lania o

yciu, którym posługujemy si

tutaj, wymaga,

eby

pozostawa

gle otwartym na nowe sposoby rozmy

lania o

yciu. Rozumiem przez

to nowe punkty widzenia, nowe metody, i tak dalej. My

e to wła

nie jest metoda,

której Sokrates starał si

uczy

swoim przykładem, i któr

Arystoteles i tylu innych

zaadaptowali na własny u

ytek.

- Chyba masz racj

– zgadza si

ęż

czyzna, zamykaj

c swoje pismo. – I by

nie powinni

my si

spodziewa

e zrobimy co

cej ni

to, co robimy tutaj.