MECHANIKA GRUNTÓW
Wykład 2
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Ze składem mineralogicznym i granulometrycznym
gruntu wi
si
zjawiska fizyko-chemiczne
zachodz ce na powierzchni granicznej
najdrobniejszych frakcji.
Powierzchni graniczn nazywamy powierzchni
styku cz stki z otaczaj c j wod lub powietrzem
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Cz stki zorientowane
Powierzchni wła ciw nazywamy stosunek powierzchni
granicznej do obj to ci lub masy cz stki. Im mniejsza jest
cz stka tym wi ksza jest jej powierzchnia wła ciwa.
Cz stki iłu maj zwykle kształt blaszek lub pałeczek
Takie kształty daj powierzchni wła ciw znacznie
wi ksz od kształtów zwartych
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Powierzchnia gruntowej cz stki iłu zawsze posiada
niezneutralizowany ładunek elektryczny, przy czym w
naszym klimacie jest to najcz ciej ładunek o znaku
ujemnym.
Nat enie tego ładunku w du ym stopniu zale y od
minerału tworz cego cz stk , a w konsekwencji
rzutuje na jej aktywno powierzchniow
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Cz stka gruntu stanowi zbiór atomów oraz jonów o
okre lonym ładunku elektrycznym. Te jony i atomy
tworz sie krystaliczn minerału iłowego.
W idealnej sieci krystalicznej ładunki elektryczne jonów
dodatnich s zoboj tnione przez ładunki elektryczne
jonów ujemnych.
W sieci krystalicznej naturalnych minerałów iłowych
niektóre kationy o wy szej warto ciowo ci s zast pione
przez kationy o ni szej warto ciowo ci (np jon Si4+ jest
zast piony przez jon Al3+ oraz jon Al3+ jest zast piony
przez Mg2+).
Si4+ Al3+ Mg2+
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Opisany proces wymiany jonów nazywa si
PODSTAWIENIEM IZOMORFICZNYM
Mo e to mie miejsce wewn trz siatki krystalicznej lub na
zewn trznej powierzchni minerałów iłowych
Pierwszy przypadek jest charakterystyczna dla grupy
minerałów montmorylonitów, drugi dla grupy kaolinitów.
Rezultatem tego procesu jest ujemny ładunek sieci
krystalicznej, a wi c i cz stka ma ładunek ujemny
Ładunek ten jest zoboj tniony przez kationy otaczaj ce
cz stk iłu, które w roztworze wodnym mog ulega
wymianie i dlatego nosz nazw jonów wymiennych.
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Zjawisko wyst powania niezrównowa onych ładunków
elektrycznych powoduje formowanie si wokół cz stki
PODWÓJNEJ WARSTWY ELEKTRYCZNEJ
Pierwsz jej sfer stanowi aniony na powierzchni
granicznej cz stki, drug za warstwa kationów na
stałe zwi zana z powierzchni cz stki oraz warstwa
dyfuzyjna.
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Wielko ciami charakteryzuj cymi pole elektryczne
wokół cz stki s :
potencjał termodynamiczny
- maksymalna ró nica potencjałów
pomi dzy powierzchni graniczn ,
a zewn trzem warstwy dyfuzyjnej
potencjał elektrokinetyczny
- ró nica potencjałów w granicach
warstwy dyfuzyjnej
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Podwójna warstwa
elektryczna
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
BC -
warstwa
dyfuzyjna
ABC -
spadek
potencjału
w warstwie
podwójnej
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Styk po redni
z udziałem
kationów mi dzy
cz stkami
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Styk bezpo redni
bez udziału kationów
mi dzy cz stkami
ZJAWISKA FIZYKOCHEMICZNE W GRUNCIE
Strefy odpychania si molekuł wodnych
przy równoległym układzie cz stek iło
WODA W GRUNCIE
WODA GRUNTOWA GRAWITACYJNA
- poruszaj ca si swobodnie pod wpływem siły ci ko ci:
Jej wpływ na szkielet gruntowy przejawia si przez:
a) Działanie chemiczne - polegaj ce na udziale w procesie
wietrzenia, destrukcja jej zale y od składu chemicznego
oraz od szybko ci przepływu.
b) Działanie mechaniczne - powoduje unoszenie
cz steczek szkieletu i wymywanie gruntu,
przekazywanie na szkielet ci nienia hydrostatycznego,
wypieranie go ku górze, przekazywanie ci nienia
spływowego podczas przepływu wody przez grunt.
WODA W GRUNCIE
WODA PRZES CZAJ CA SI
- znajduje si w sferze aeracji, która rozci ga si od
powierzchni terenu do zwierciadła wody
grawitacyjnej, gdzie maj miejsce procesy
najintensywniejszego wietrzenia z uwagi na
swobodny dost p powietrza
WODA WŁOSKOWATA (KAPILARNA)
- znajduj ca si na skutek napi cia
powierzchniowego, mo e wytworzy si w gruntach
o rednicy ziaren mniejszej od 6mm, wypełnia ona
kanaliki istniej ce w gruncie ponad zwierciadłem
wody gruntowej, utrzymuj c si w nich na skutek
działania sił molekularnych,
WODA W GRUNCIE
WODA KAPILARNA
Niezale no podniesienia kapilarnego od rednicy i kształtu kapilar
WODA W GRUNCIE
WODA ZWI ZANA Z POWIERZCHNI CZ STEK
- tworzy na powierzchni cz stek dwie warstwy:
adsorbowan (athezyjn ) oraz błonkow : woda
adsorbowana tworzy powłok wodn na
powierzchni cz stki gruntu na skutek
przyci gania drobin wody wraz z kationami przez
aniony na powierzchni cz stki mineralnej, woda
błonkowa przesuwa si z jednej cz stki na drug do
chwili wyrównania grubo ci powłoki na obydwu
cz stkach.
WODA WCHODZ CA W SKŁAD MINERAŁÓW
- wyst puje w sieci krystalicznej lub chemicznie
zwi zana, jej usuni cie zmienia wła ciwo ci
chemiczne i fizyczne gruntu.
WODA W GRUNCIE
WODA W POSTACI PAR
- wyst puje w sferze aeracyjnej w równowadze
z wod grawitacyjn i przes czaj c si , odgrywa
wa n rol w procesie zamarzania gruntów,
WODA W POSTACI SOCZEWEK LODU
- pojawia si w okresie mrozów w strefie
przemarzania gruntu, przy rozmarzaniu siły
przyci gaj ce wod powoduj podci ganie wód
kapilarnych i zwi zane z tym zjawiska
wysadzinowo ci
WODA W GRUNCIE
SCHEMATY WYMIANY KATIONÓW k
NA POWIERZCHNI PAKIETÓW MINERAŁÓW
A – kaolinit
wymiana tylko na obrze ach
B – illit
wymiana na obrze ach i na zewn trznych powierzchniach
C – montmorylonit
wymiana na obrze ach i na powierzchniach wewn trznych