Czyszczenie monet jest bardzo odpowiedzialnym zadaniem. Zalecane jest 
aby w ogóle nie czyścić monet. Lepiej być posiadaczem monety brudnej, ale 
nie   uszkodzonej.   Każdy   pośrednik   w   handlu   numizmatami   może 
opowiedzieć wiele historii o tym, jak poprzedni właściciele doprowadzili do 
trwałego zniszczenia monet podczas ich czyszczenia. Jeśli naprawdę trzeba 
usunąć   brud   lub   tłuszcz   z   numizmatów,   należy   poćwiczyć   najpierw   na 

monetach   nie   przedstawiających   większej   wartości.   Jeśli   chodzi   o   patynę   to   patyna   według 
większości   numizmatyków   nie   powinna   być   czyszczona   chyba,   że   strasznie   szpeci   monetę. 
Eksperymenty   z   czyszczeniem,   lakierowaniem,   podgrzewaniem   itp.   operacji   są   bardzo 
niebezpieczne dla monet i są zalecane tylko w przypadku monet o niewielkiej wartości dla celów 
edukacyjnych. Jeśli masz monetę o znacznej wartości  to zalecam nie czyścić jej wcale lub oddać to 
w ręce specjalisty.

Ogólnie o czyszczeniu monet

Większość   zanieczyszczeń   z   monet   można   z   łatwością   usunąć   wodą   z   dodatkiem   jakiegoś 
detergentu np. mydła najlepiej dla dzieci - jest najdelikatniejsze. Przestrzegam przed czyszczeniem 
monet   za   pomocą   sztucznych   szczotek   i   szczoteczek   (a   co   najgorsze   przestrzegam   przed 
szczoteczką do zębów). Sztuczna szczotka z pewnością porysuje monetę. Jeśli chcesz wyczyścić 
mocno zabrudzoną monetę za pomocą szczotki użyj szczotki z włókna naturalnego lub specjalnej 
szczotki do czyszczenia sreber i monet. Jeśli udało ci się znaleźć monetę w ziemi lub gdzieś na 
zapomnianym strychu a moneta jest bardzo zabrudzona najlepiej nie czyść jej sam ale poszukaj 
eksperta - być może moneta okaże się drogocenna i możesz sam ją łatwo uszkodzić (w 2004 roku w 
Anglii  została   znaleziona  bardzo  cenna   moneta  i   strach  pomyśleć   co  by   się   z  nią  stało  jakby 
znalazca sam zaczął kombinować przy monecie, 

poczytaj tutaj

). Należy również pamiętać o tym, 

żeby nie skrobać zanieczyszczeń za pomocą ostrych narzędzi. Chciałbym przestrzec również przed 
czyszczeniem   współczesnych   monet   bitych   lustrzanym   stemplem   -   zazwyczaj   wszelkie   próby 
wyczyszczenia  kończą się  zniszczeniem  monety (mój znajomy miał  odcisk  palca  na  lustrzanej 
monecie, którego za wszelką cenę chciał się pozbyć i nawet my się to udało - za pomocą jak 
twierdził   "miękkiej"   ściereczki,   tarł   ją   niemiłosiernie.   Niestety   moneta   straciła   dość   sporo   na 
wartości bo posiada masę małych ale widocznych gołym okiem mikrorysek.

Suszenie monet

 

Po   wyczyszczeniu   monetę   należy   dokładnie   wypłukać   i   starannie   wysuszyć.   Moim   zdaniem 
najlepszym sposobem suszenia monet jest zawinięcie jej w miękką ściereczkę (najlepiej taką do 
czyszczenia okularów) i delikatne dociskanie ściereczki do monety - dzięki temu woda wsiąknie w 
ściereczkę. Ważne jest aby nie pocierać monety o ściereczkę bo można ją porysować. Nie zalecam 
również pozostawienia mokrych monet do wyschnięcia samym sobie (tzw. leżakowania), moneta 
po takim wyschnięciu będzie najprawdopodobniej posiadać plamki (woda kranowa nigdy nie jest 
super czysta, chyba że do płukania użyjemy wody destylowanej). Monety można również wysuszyć 
zbierając delikatnie wodę bawełnianymi patyczkami do czyszczenia uszu.

Polerowanie monet

 

Jeśli  chcesz posiadać monetę która ma reprezentować jakąkolwiek wartość to jej polerowanie jest 
całkowicie   zabronione. Niektórzy niedoświadczeni kolekcjonerzy dochodzą do wniosku, że jak 

moneta się ładnie świeci to będzie wtedy super. Nic bardziej mylnego. Specjalista natychmiast 
zauważy,   że   moneta   była   polerowana   i   nie   będzie   zainteresowany   jej   zakupem   -   polerowania 
niszczy bezpowrotnie monetę.

Patyna

 

Przy czyszczeniu tego rodzaju monet trzeba zachować bardzo dużą ostrożność, trzeba uważać aby 
nie wyczyścić patyny ponieważ patyna posiada wiele zalet, m.in:

•

zabezpiecza powierzchnię monety przed czynnikami zewnętrznymi

•

tworzy się na monecie przez bardzo długo okres czasu (nawet setki lat)   i ten fakt bardzo 
powiększa wartość monety.

Kolor patyny jest zależny od stopu metali i jest różny - bywa jasno- lub ciemnozielony, czarny, 
jasno-   lub   ciemnobrązowy   oraz   brązowy   z   odcieniem   czerwonego.   Kolor   zależy   również   od 
warunków atmosferycznych i od warunków przechowywania monety.

Lakierowanie monet

Po wyczyszczeniu monety możemy  pokryć monetę lakierem bezbarwnym. Powierzchnia monety 
po takim zabiegu nie będzie wchodziła w reakcję z powietrzem i nie będzie pokrywała się patyną. 
Jako przykład lakieru zamieszczam zdjęcie lakieru Capon. 

Lakier Capon

Są również specjalne lakiery do zabezpieczania podzespołów elektronicznych. Można go dostać w 
sklepach z częściami elektronicznymi.

Lakier bezbarwny do zabezpieczania elektroniki przed wilgocią.

 

Czyszczenie monet acetonem lub spirytusem

Jeśli potrzebujesz zmyć z powierzchni monety odciski palców lub inne tłuste plamy to proponuję do 
tego celu użyć czystego spirytusu lub acetonu technicznego. Obydwa składniki łatwo odparowują z 
monety i nie powinny nam zostawić żadnych zmian (nie wchodzą w reakcję chemiczną z monetą). 
Spirytus tak jak wspomniałem musi być czysty tzn. nie żaden kupiony w aptece do smarowania a 
taki pitny kupiony w sklepie. Innym sposobem pozbycia się wielu zanieczyszczeń z monety jest 
wyczyszczenie jej acetonem. Aceton musi być również czysty, zmywacz do paznokci się nie nadaje 
ponieważ zawiera wiele innych dodatków np. witaminy. Aceton techniczny można kupić w wielu 
sklepach chemicznych lub marketach budowlanych np. OBI. Aceton również doskonale nadaje się 
do wyczyszczenia monety pokrytej lakierem.

Czyszczenie monet Nordic Gold

 

Nordic Gold (Golden Nordic) jest stopem używanym do produkcji m.in. współczesnych 
okolicznościowych monet 2 złotowych.

Stop posiada symbol  CuAl5Zn5Sn1 i składa się z mieszanki 4 metali (89% miedź, 5% aluminium, 
5% cynk, 1% cyna) - moim zdaniem najgorsza mieszanka jaką może ktoś wymyślić do s tworzenia 
monet (dużą podatność na wchodzenie w reakcje z otoczeniem).

Monety NG najlepiej czyścić najprostszym sposobem - za pomocą mydła dla dzieci ale należy 
pamiętać o tym żeby monety nie czyścić i nie wycierać poprzez pocieranie ściereczką, żeby nie 
powstały mikroryski.

Czasami do czyszczenia monet NG można użyć soku z cytryny, podobno bardzo dobrze czyści 
odciski palców.

Możemy również się pokusić o eksperyment czyszczenia monet o mniejszej wartości pastą do 
zębów ale uwaga musi to być pasta bez mikrogranulek, bardzo delikatna ( taka do  wrażliwych 
dziąseł) i czyścimy oczywiście pocierając palcami a nie szczoteczką.

Kolejnym pomysłem jest czyszczenie za pomocą Coca Coli - niektórzy twierdza, że po moczeniu 

monety NG w Coca Coli wyglądają zdecydowanie lepiej.

Czyszczenie miedzianych, brązowych i mosiężnych monet

 

Miedź,   brąz   i   mosiądz   to   metale   nieszlachetne   przez   co   bardzo   łatwo   wchodzą   w   reakcje 
chemiczne. 
Metale/stopy:

•

miedź

•

mosiądz - miedź + cynk

•

brąz - miedź + cyna

•

brąz trójstopowy - miedź + cyna + cynk

Konieczne do usunięcia skazy monet miedzianych to m.in. wżery i śniedź, zwane także "rdzą 
miedzi"   powodującą   rozkład   metalu,   a   w   konsekwencji   nieodwracalne   zniszczenie   monety.
Najczęściej na monetach miedzianych spotyka się śniedź koloru zielonego, stanowi ona mieszaninę 
zasadowych węglanów miedzi i różnych tlenków miedzi. 

Pozbyć się śniedzi możemy na 2 sposoby:

1. Metod sucha - nagrzewamy   monetę  

palnikiem  Bunsena

  - uzyskujemy rozkład węglanu 

miedzi i kolor zielony szybko znika z jej powierzchni. Pozostałe spalone i sproszkowane  
tlenki miedzi usuwamy mechanicznie przez czyszczenie szczoteczką włosianą. Ten sposób 
usuwania   śniedzi   daje   dobre   wyniki   (patyna   pozostaje   na   monecie)   ale   warunkiem 
wykonania jest oczywiście posiadania palnika.

2. Metoda   mokra - na miejsce zaatakowane śniedzią nakładamy   roztwór ługu sodowego (5 

%), do monet bardziej zniszczonych używamy  kwasu solnego (3-5%) lub moczymy monetę 
w  roztworze  amoniaku  (8-10%). Czas  moczenia  dostosowujemy  do postępów  procesów 
zachodzących z monetą. Po czyszczeniu trzeba oczywiście monetę dokładnie wypłukać i 
wysuszyć.

Monety mało zanieczyszczone czyścimy za pomocą mydła i ewentualnie delikatnej szczotki.

Czyszczenie złotych monet 

 

Złoto jest metalem szlachetnym i nie wchodzi w reakcje chemiczne z otoczeniem. Dzięki temu 
złote monety są łatwe do czyszczenia. Najczęstszym zanieczyszczeniami złotych monet są 
zabrudzenia typu kurz, tłuszcz które można z łatwością usunąć za pomocą mydła.

Zdarzają się również inne przypadłości monet złotych:

1. Plamy o kolorze zielonym - plamy powstające w wyniku długiego leżenia monety w ziemi 

w otoczeniu innych monet miedzianych.

2. Plamy o kolorze czerwonym -  jest to tzw. "czerwona rdza" - są to tlenki żelaza

Aby usunąć plamki ze złotych monet i jednocześnie nie bawić się w małego chemika zalecane jest 
używanie specjalnych płynów do czyszczenia złota firmy LEUCHTTURM.

Operacja czyszczenia jest prosta - wystarczy zanurzyć monetę na kilka minut i opłukać. W 
komplecie z płynem znajdują się specjalne koszyczki ułatwiające całą operację - takie na których 
monety sobie polegują podczas kąpieli. 

Czyszczenie srebrnych monet 

Pod wpływem czasu srebrne monety pokrywają się patyną, ważne jest aby nie czyścić patyny bo 
ona dodaje piękna i wartości monecie. Niestety srebro w przeciwieństwie do złota wchodzi w 
reakcje chemiczne z otoczeniem.

Przy czyszczeniu monet srebrnych należy również pamiętać o tym, że często moneta nie jest wybita 
z czystego srebra i często dodatkiem do srebrna jest miedź, zdarza się również, że to srebro jest 
dodatkiem do miedzi. Oprócz miedzi w srebrnej monecie możemy spotkać również inne metale np: 
ołów, cynk, cynę. Metale te wchodzą również w reakcje z otoczeniem.

Najprostszym sposobem usunięcie większości nalotów jest moczenie monety w rozcieńczonym 
amoniaku - amoniak nie rozpuszcza srebra.

Najczęstsze naloty monet srebrnych można również usunąć podobnie jak w przypadku monet 
złotych - za pomocą specjalnego płynu do czyszczenia srebra.

Bartosz Błądek

  

CZYSZCZENIE MONET ZŁOTYCH
Złoto jako metal szlachetny nie wchodzi w związki chemiczne z pierwiastkami go otaczajacymi, 
stąd też zanieczyszczenia jakie mogą mieć te monety dają się łatwo usunać. Najczęstszymi 
zanieczyszczeniami monet złotych są:
- brud, kurz, tłuszcz itp. - usuwane najprościej i najskuteczniej letnią wodą z mydłem. Monetę, a 
zwłaszcza jej wgłębienia lekko przecieramy szczoteczką, usuwając zanieczyszczenia po jej obu 
stronach
- czerwone plamy, zwane niejednokrotnie czerwoną rdzą, są to tlenki żelaza pochodzenia 
zwierzęcego. Usuwamy je przez kilkakrotne wkladanie monety do ca 7% roztworu kwasu solnego
- zielone  plamy - powstale od leżenia w ziemi  przez długi okres razem z miedzianymi. Usuwamy 

przez zanurzenie monety w roztworze kwasu siarkowego  (1 cz. kwasu rozpuszczona w 4 cz. wody) 
z dodatkiem dwuchromianu sodowego (3 g, na 100 cm3 wody).
Po dokonanych zabiegach monety należy przepłukać bieżącą ciepłą wodą, następnie wytrzeć 
miękką flanelą, względnie pozostawić w pozycji stojącej lub ukośnej i wysuszyć na slońcu albo 
podmuchem cieplego powietrza. Monet zlotych nie wycieramy ostrymi (twardymi) tkaninami, 
bowiem mogą spowodować uszkodzenie miękkiej powierzchni.
U w a g a: Przy preparowaniu roztworu solnego lub siarkowego nalezy z a w s z e wlewać kwas do 
wody - nigdy odwrotnie.

CZYSZCZENIE MONET SREBRNYCH

Pod wpływem działania warunków atmosferycznych i czasu powierzchnia monet srebrnych 
pokrywa się nalotem zwanym patyną. Nadaje to tym monetom swoiste piękno. Tych  monet nie 
poddajemy zabiegom chemicznego czyszczenia. Pozostawiamy w zbiorze takimi jakie są. Przed 
włożeniem monet do szafki numizmatycznej należy je uprzednio jedynie-by  usunąć z powierzchni 
brud i tłuszcz-przemyć ciepłą wodą z mydłem.
Ze względu na to, że srebro wchodzi w związki chemiczne z wieloma pierwiastkami wskazane jest 
przy czyszczeniu monet srebrnych zachowanie dużej ostrożności. Nigdy nie poddajemy działaniom 
chemicznym wszystkich monet przeznaczonych do czyszczenia równocześnie, ale wybieramy 
monety z  jednej epoki, państwa, czy też panowania. Chodzi nam o to,  by były one przede 
wszystkim jednej próby, stopu, okresu itp.
Ostrożność w segregacji monet srebrnych stosujemy dlatego, że są one bardzo rzadko bite z 
czystego srebra, a głównie ze stopu srebra i miedzi. W wielu wypadkach zawartość  miedzi w 
monecie srebrnej przewyższa użytą do jej wybicia  ilość srebra.
Poddanie zbyt stężonym działaniom związków chemicznych (roztworom odnośnych kwasów) może 
w czasie czyszczenia  zniszczyć nam monetę.
Ponadto oprócz miedzi spotykamy w monetach srebrnych  cynę, cynk lub ołów. Wchodzą one, jak 
wiadomo, w związki  chemiczne z pierwiastkami zawartymi w atmosferze i w ziemi. Stąd też, im 
gorszej próby jest moneta (posiada w stopie więcej składników obcych), tym trudniej przechować ją 
w idealnym stanie. Szybciej i łatwiej pokrywa się śniedzią.
Srebrne monety antyczne, z wczesnego średniowiecza i średniowiecza leżące w ziemi setki lat 
ulegają zmianom molekularnym. Niektóre-wskutek zbyt wielu domieszek wchodzących w skład 
stopu monetarnego-ulegają szybkiemu utlenianiu. Dotyczy to przede wszystkim cyny. Znane są 
zjawiska  oddzielenia się cyny, a tym samym rozpadu monet. Tego typu  monety srebrne cechuje 
kruchość i łamliwość. Powierzchnia  takich monet jest chropowata i nierówna z tzw. „zadziorami". 
Wygląd ich sprawia, że wiele osób z tym nieobeznanych, uważa je za fałszywe, lane, a nie bite. Jest 
to oczywiście błędne.
Powstałe na monetach antycznych zmiany molekularne są bardzo trudne do usunięcia i maja na 
ogół charakter stały. Udaje się je czasami usunąć przez silne nagrzewanie.
Do często spotykanych zmian chemicznych, jakie zachodzą na powierzchni monet srebrnych, a 
które w czasie przeprowadzania konserwacji można usunąć, należą:
śniedż zielona - najczęściej występuje na monetach  srebrnych. Jest zwykle koloru jasnozielonego. 
W palcach  można zetrzeć jej wierzchnią warstwę. Gorzej jest z tą warstwą, która trwale przylega i 
jest jak gdyby z powienchnią monety spojona. Stanowi to produkt wiązania  się dwutlenku węgla 
(znajdującego się w powietrzu i w  ziemi) z miedzią zawartą w stopie monety (zasadowy węglan 
miedzi).
Śniedź zielona nie narusza srebra, ale w wyniku długiego leżenia monet w ziemi łączy je, jak gdyby 
z sobą skleja w bryły po kilka czy kilkanaście. Tego rodzaju brył nie należy fizycznie rozdzielać. 
Najprostszym i najłatwiejszym  sposobem rozdzielenia monet, rozpuszczenia i pozbycia się  śniedzi 
jest zanurzenie całej bryły monet w roztworze 8% amoniaku. Gdyby to stężenie w pełni nie 
poskutkowało można roztwór podwyższyć do 10-12%. Amoniak srebra nie rozpuszcza.

moneta przed czyszczeniem
moneta po kąpieli w wodzie amoniakalnej

Zabieg należy powtarzać przez kilka dni, płucząc za każdym razem monety bardzo dokładnie 
bieżącą ciepłą wodą.  Powierzchnia ich stać się jednak może nieco chropowata,  bez połysku, 
zmatowiała. Niedokładne wypłukanie może  spowodować po pewnym czasie pojawienie się na 
powierzchni monet złocistego nalotu. Takie monety należy bieżącą  ciepłą wodą płukać przez kilka 
godzin. Po wypłukaniu suszyć za pomocą wywietrznika (suszarki) lub na słońcu ułożone na ukos na 
białej bibule.
Drugim sposobem pozwalającym na usunięcie śniedzi zielonej z powierzchni monet srebrnych jest 
kwas siarkowy o 2-5% stężeniu z dodatkiem dwuchromianu sodu (3g na 100 cm3 wody). Zabieg 
ten przeprowadzamy w naczyniu  szklanym lub porcelanowym, a - jak to było już uprzednio 
Powiedziane-kwas wlewamy do wody, a nie odwrotnie. Mieszamy monety pałeczką szklaną lub 
porcelanową. Unikamy oczywiście dotykania monet rękami.
Czas trwania zabiegu określi nam rozpuszczanie się śniedzi i „odejścia" jej z powierzchni monety. 
Gdyby kąpiel  monet w tym roztworze nie wystarczyła, czynność tę należy powtórzyć po raz drugi, 
sporządzając świeży roztwór. Działanie kwasu jest bardzo widoczne, zabarwia się on  bowiem na 
niebiesko (siarczan miedzi).
Z chwilą, gdy zauważymy, że śniedź całkowicie się rozpuściła, wyjmujemy monety z naczynia i 
wkładamy do  wody z sodą oczyszczoną (1 łyżeczka od herbaty na szklankę wody). Następnie 
płuczemy je w bieżącej wodzie i wkładamy do 5% roztworu amoniaku na przeciąg ca 1 godziny. 
Wycieramy do sucha czystą białą flanelą, względnie suszymy za pomocą suszarki lub na słońcu. 
Gdyby na powierzchni monety utrzymywały się jeszcze jakieś cząsteczki śniedzi zielonej można je 
przy płukaniu wykruszyć za pomocą miękkiej szczoteczki.
śniedź liliowo-czarna lub czarna, powstająca na powierzchni monet srebrnych w wyniku działania 
ognia, jest daleko trudniejsza do usunięcia. Czyścimy ją w zasadzie tymi samymi środkami jakimi 
usuwamy miedź zieloną, ale o nieco większym stężeniu.
Moneta, w miejscu w którym była miedź, jeszcze po oczyszczeniu przybiera odcień fioletowy oraz 
pokrywa się tłustawym połyskiem. Do usuwania śniedzi z monet srebrnych  można też używać 
kwasu cytrynowego. Działa on znacznie  łagodniej od wyżej wymienionych roztworów i wymaga 
kilkakrotnego powtórzenia zabiegu.
Monetę ze śniedzią liliowo-czarną wkładamy na kilka dni  do szklanego lub porcelanowego 
naczynia z 20% roztworem kwasu cytrynowego. Wskazana jest zmiana kwasu  przynajmniej raz na 
dzień. Skuteczniejsze działanie osiągamy lekko podgrzewając naczynie z monetami i kwasem. 
Dobre wyniki w oczyszczaniu monet srebrnych daje również  naturalny czysty sok z cytryny. Jest 
łagodniejszym środkiem, dającym w stosunkowo krótkim czasie dobre efekty. Po dokonanym 
zabiegu monety, jak zwykle, płuczemy ciepłą bieżącą wodą i następnie wycieramy białą flanelą lub 
suszymy za pomocą wywietrznika (suszarki) względnie na  słońcu.
Jeżeli stosując wyżej wymienione sposoby nie osiągniemy zadowalających wyników przy usuwaniu 
grubej warstwy śniedzi (zastarzałej), można do tego celu zastosować szybszy i skuteczniejszy 
wodorotlenek potasu. Jest to znacznie silniej działająca niż poprzednia reakcja chemiczna. 
Przyrządzając roztwór dajemy 100 g wodorotlenku potasowego i 100 g węglanu sodu (sody) i 
roztapiamy w tyglu porcelanowym nad palnikiem Bunzena. Do tak przygotowanej cieczy 
wkładamy na kilka minut monetę, po czym ją wyjmujemy i starannie płuczemy ciepłą bieżącą 
wodą, a następnie suszymy w sposób wyżej już kilkakrotnie podany. W wypadku gdyby ślady 
śniedzi utrzymywały się jeszcze, czynność tę można powtórzyć. Roztwór ten (mieszanina), srebra 
nie rozpuszcza.
Występujące na monetach srebrnych związki miedzi  usunąć można także w następujący sposób: do 
naczynia wkładamy monety tak, by się wzajemnie nie dotykały i na nie kładziemy kilka dużych 
żelaznych gwoździ. Następnie wlewamy rozcieńczony wodą destylowaną kwas cytrynowy (sok z 
cytryny), pokrywając je całkowicie. Po pewnym  okresie zauważymy, że wskutek działania 
elektrolitycznego gwoździe tworzące jeden biegun ogniwa pokryły  się nalotem miedzi odebranym 

z powierzchni monet.
Zaleca się stosowanie tego rodzaju czyszczenia monet bardzo cienkich, np. brakteatów lub 
denarów, soldów, półtoraków itp. Przeciwdziałając łamliwości tych cienkich monet pozostawiamy 
je na dłuższy czas w „wodzie klejowej". Wodę tę przygotowujemy biorąc około 40 g kleju 
stolarskiego i 1 litr wody. Po dokładnym odsączeniu monety suszymy i lekko przecieramy białą 
flanelką.
Z powyższych metod-wszystkie mają określony skutek - musimy wybrać jedną-dwie, nabrać 
odpowiedniego doświadczenia i wprawy, by je następnie stosować. A uczyć się należy 
bezwzględnie na materiale mało wartościowym, po prostu złomie.
Przy stosowaniu każdej metody należy działać na monetę chemikaliami możliwie 
najłagodniejszymi i możliwie najkrócej.
Podsumowując niniejsze wskazania (rady) podkreślam raz  jeszcze, że monety po każdym zabiegu 
chemikaliami muszą  być bardzo długo płukane w ciepłej, najlepiej bieżącej wodzie. Jeśli taką nie 
dysponujemy, należy przynajmniej bardzo często zmieniać ją w naczyniu. Również ważne jest 
staranne wysuszanie monet przed ich umieszczeniem w gablocie czy  wkładniku numizmatycznym.

CZYSZCZENIE MONET MIEDZIANYCH,  BRĄZOWYCH I MOSIĘŻNYCH

Metale-miedź, brąz właściwy (miedź-i-cyna) oraz trójstopowy (miedż+cyna+cynk) i mosiądz 
(miedź+cynk) są metalami nieszlachetnymi, wchodzą bardzo łatwo w związki chemiczne, 
pozostawiając na powierzchni monety tzw. „wżery".
Czyszcząc monety wykonane z tych metali środkami chemicznymi musimy zachować jak 
największą ostrożność, by nie uszkodzić cennej patyny-tego szlachetnego nalotu różnej  barwy, 
który osiadł na monecie w ciągu wielu dziesiątków czy  setek lat. Pamiętamy, że patyna 
wzbogacając monetę tym swoistym urokiem wpływa na jej wyższą cenę. Niższa będzie cena 
monety, chociaż dobrze zachowanej, ale bez patyny, od tej w gorszym nawet stanie, lecz z piękną 
patyną.
Tak więc zniszczenie podczas czyszczenia patyny „lecia" osiadłej na monetach miedzianych, z 
brązu czy mosiężnych  byłoby ich zubożeniem i zeszpeceniem. Kolor patyny w zależności od stopu 
metali jest różny-bywa jasno- lub ciemnozielony, czarny, jasno- lub ciemnobrązowy oraz brązowy z 
odcieniem czerwonego. W dużej mierze kolor jej zależy także od  warunków atmosferycznych i od 
warunków przechowywania.
Konieczne jest usunięcie z monet wżer i śniedzi zwanej  także „rdzą miedzi" albo niewłaściwie - 
grynszpanem, powodującej rozkład metalu, a w konsekwencji zniszczenie monety.
Najczęściej na monetach miedzianych spotykana jest śniedż  koloru zielonego. Stanowi ona 
mieszaninę zasadowych weglanów miedzi i różnych tlenków miedzi. Tak zwane strącenie  śniedzi 
przeprowadzamy w różny sposób, a więc za pomocą metody suchej, gdzie przy nagrzaniu monety 
palnikiem  Bunzena uzyskujemy rozkład węglanu miedzi i kolor zielony szybko znika z jej 
powierzchni. Pozostałe sproszkowane  (spalone) tlenki miedzi usuwamy mechanicznie przez 
czyszczenie twardą szczoteczką włosianą.
Ten sposób usuwania śniedzi jest łatwy i zawsze daje dobre wyniki. Patyna pozostaje na monecie 
prawie nietknięta,  a na tym nam przecież szczególnie zależy.
Stosując metodę mokrą nakładamy na miejsce zaatakowane śniedzią 5% roztwór ługu sodowego, a 
do monet bardziej zniszczonych używamy 5% kwasu solnego lub stosujemy w formie kąpieli 8-
10% amoniaku. Czas kąpieli uzależniamy od stopnia zachodzących procesów i zanikania 
zanieczyszczeń.
Po zakończeniu tych czynności monety, jak i w poprzednich  przypadkach, należy dokładnie 
wypłukać i starannie wysuszyć.  Monety mało zniszczone, ale zabrudzone tłuszczem, potem, ziemią 
itp. myjemy w letniej wodzie z dodatkiem mydła, używając do tego celu włosianej twardej 
szczoteczki. Zabrudzeń nie należy zeskrobywać z miedzi ostrymi narzędziami, nożem, 
scyzorykiem, szkłem itp., ponieważ bardzo łatwo uszkodzić  można powierzchnię monety i 
znajdującą się na niej patynę („lecia").

W wypadku gdy mamy do czynienia z monetą nie tak bardzo zabrudzoną, lecz jedynie zakurzoną, 
przecieramy ją czystą wazeliną i wycieramy miękką białą flanelą. Nie należy nakładać wazeliny 
zbyt dużo i nie pozostawiać jej na monecie  zbyt długo, gdyż bardzo często nie jest ona idealnie 
czysta i różne znajdujące się w niej substancje zaczynają się z czasem  psuć, działając na monetę 
niekorzystnie.
 
CZYSZCZENIE MONET CYNOWYCH

Przeprowadzając wszelkiego rodzaju czyszczenia monet z cyny musimy zachować szczególną 
ostrożność, ponieważ metal ten może przy niektórych procesach chemicznych zmienić swą 
strukturę. Nieumiejętne stosowanie chemikaliów może po prostu zniszczyć monetę.
Monety zaatakowane „chorobą cynawą", tzw. „cynową zarazą", czyści się przez gotowanie monet 
w 2-5% roztworze kwasu siarkowego lub w 5% ługu sodowym. Czas gotowania od 60 do 80 minut. 
Po tym zabiegu płuczemy monety w ciepłej bieżącej wodzie i suszymy w sposób padany wyżej. 
Następnie,  by je zakonserwować, pokrywamy powierzchnię olejem kostnym, względnie 
powlekamy saponem celulozowym lub masą plastyczną.

CZYSZCZENIE MONET ALUMINIOWYCH I CYNOWYCH

Monety z tych metali łatwo dostają tzw. „trądu" zwanego  inaczej „zarazą cynową", czy „zarazą 
aluminiową". Czyści się  je w roztworze 5% kwasu cytrynowego, względnie 50°% amoniaku. 
Kąpiel monet w jednym z wyżej wymienionych roztworów winna trwać kilka minut.
Po przeprowadzonym zabiegu, wypłukaniu i wysuszeniu pokrywamy je saponem celulozowym lub 
masą plastyczną, trwale chroniącą przed dalszymi wżerami i zniszczeniami.

CZYSZCZENIE MONET ŻELAZNYCH

Brak odpowiednich warunków do przechowywania monet wykonanych z żelaza powoduje, 
szczególnie w wilgotnych  pomieszczeniach, szybką korozję i wżery na ich powierzchni.
Monety te czyścimy w 10% roztworze kwasu cytrynowego, względnie 5% roztworze kwasu 
siarkowego. Po przeprowadzonym zabiegu dokładnie płuczemy w ciepłej bieżącej wodzie i 
suszymy. Rdzę z powierzchni monet i wżery można także usunąć przez zwilżenie wodą utlenioną i 
wypalenie za pomocą palnika Bunzena.