:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 3  

:: 1 :: 

 
 
 

 

 

 

Specyfika posługiwania się pojęciem systemu polega na:  
 

1.  ujmowaniu  opisu  elementów  systemu  nie  jako  części  niezależnych  od  siebie  lecz  jako 

określonego  kompleksu,  który  dopiero  dzięki  organizacji  wewnętrznej  posiada  charakter 
samoistny. 

 
2.  założeniu, że cechy charakterystyczne systemu wynikają z cech jego elementów i odwrotnie, 

istnieje zależność cech elementów od ogólnej charakterystyki całego systemu. 

 

3.  przyjęciu tezy, że badanie systemu niemożliwe jest bez uwzględnienia warunków, w jakich on 

działa i funkcjonuje.  

 
 

System prawa:  
 

1.  Więź  statyczna    -  opierają  się  na  założeniu  że  normy.  Wyznaczają  nam  podziały  poziome  – 

gałęzie prawa.  

 
2.  Więź  dynamiczna  –  norma  funkcjonuje  w  systemie  w  zasadzie  na  podstawie  innej  normy 

(kompetencyjnej) Zakładając że istnieje więź dynamiczna oznacza powiązania formalne  

 

Podział poziomy (3 kryteria podziału):  
 
 

przedmiot regulacji  

 

 

metoda regulacji 

 

 

podmiotowe  
(np.  kodeks karny wojskowy – wydzielony w oparciu o kryterium podmiotowe) 
 

Metody regulacji:  
 
 

penalna  (karna)  –  oznacza  regulacje,  w  których  obowiązki  prawne  zabezpieczone  są 
zagrożeniem użycia przymusu państwowego poprzez sankcję karną.  

 
 

administracyjno  -  prawna  –  opiera  się  na  relacjach  subordynacyjnych  –  podległość  – 

możliwość  kształtowania  sytuacji  prawnej  jednostronnie  (organ  państwa  –  obywatel, 
organizacja; brak stosunku równoważnego) 

 
 

 

cywilno  -  prawna  (równość)  –  opiera  się  na  stosunku  koordynacyjnym,  który  z  kolei 
oznacza że strony są sobie w zasadzie równe z znaczeniu formalnym.  

 
 
Gałęzie prawa, podział prawa.  
 
Gałąź prawa to kompleks norm regulujących pewną grupę stosunków społecznych. W polskim prawie 
wyróżnia się na ogół następujące gałęzie prawa wewnętrznego: 
 
 

prawo konstytucyjne – obejmuje całokształt norm dotyczących ustroju państwowego, w tym: 
podmiot  władzy  najwyższej  w  państwie,  stosunki  własnościowe,  formy  sprawowania  władzy 
państwowej, status prawny jednostki, organizację i tryb działania aparatu państwowego. 

 

 

PRAWO 

dr Piotr Lewandowski 

 

W Y K Ł A D – 3 – 2009-10-18 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 3  

:: 2 :: 

 

prawo  administracyjne  –  reguluje  realizację  procesów  administrowania  w  państwie:  system 
instytucji,  które  te  procesy  realizują,  a  przede  wszystkim  władcze  elementy  realizacji  tych 
procesów. 

 
 

prawo  cywilne  –  normuje  na  zasadzie  równorzędności  podmiotów  prawa  społecznie  doniosłe 
stosunki  majątkowe  i  związane  z  nimi  stosunki  niemajątkowe  (prawo  rzeczowe,  prawo 
zobowiązań,  prawo  spadkowe,  przepisy  o  księgach  wieczystych  i  hipotece,  prawo  własności 
intelektualnej).  Tu  mieści  się  także  prawo  handlowe,  czyli  inaczej  mówiąc  cywilne  prawo 
gospodarcze albo prawo gospodarcze prywatne. 

 
 

prawo  rodzinne  i  opiekuńcze  –  niektórzy  uznają  ten  dział  za  odrębną  gałąź  prawa,  inni  za 
część prawa cywilnego. 

 
 

prawo  karne  –  reguluje  stosowanie  środków  przymusowej  reakcji  państwa  (sankcji)    na 
antyspołeczne zachowania zabronione przez prawo pod groźbą tych środków. 

 
 

prawo  finansowe  –  reguluje  funkcjonowanie  finansów  publicznych,  których  istotą  jest 
gromadzenie  i  rozdzielanie  zasobów  pieniężnych  dokonywane  przez  państwo  lub  inny  związek 
publicznoprawny. 

 
 

prawo  pracy  –  normuje  stosunki  pracy  dobrowolnie  podporządkowanej,  inaczej  mówiąc, 
stosunki  społeczne  związane  z  pracą  podejmowaną  w  celach  zarobkowych  oraz  świadczoną 
dobrowolnie  na  rzecz  i  pod  kierownictwem  pracodawcy.  Wyodrębnia  się  tu  prawo  ubezpieczeń 
społecznych. 

 
 

prawo  morskie  –  reguluje  stosunki  powstające  w  związku  z  różnymi  formami  korzystania  z  
wód, dna, podziemia i brzegów morskich. 

 
 

prawo rolne – normuje własność i użytkowanie ziemi. 

 
 

prawo  ochrony  środowiska  –  to  zespół  norm  zabezpieczających  w  imię  interesu  publicznego 
obiekt  przyrodniczy  lub  poszczególne  rodzaje  roślin,  zwierząt  przed  niszczeniem,  uszkodzeniem 
bądź  szkodliwym  przekształceniem  ze  strony  człowieka  oraz  ułatwiających  tworzenie  nowych 
wartości przyrodniczych. 

 
 

prawo postępowania karnego – normuje tryb rozstrzygania spraw karnych. 

 
 

prawo postępowania cywilnego – reguluje tryb rozstrzygania cywilnych spraw procesowych i 
nieprocesowych objętych prawem cywilnym, rodzinnym i opiekuńczym oraz pracy. 

 
 

prawo  międzynarodowe  prywatne  –  reguluje  stosunki  z  zakresu  prawa  cywilnego,  prawa 
handlowego,  w  których  występują  elementy  obce  (np.  stroną  jest  cudzoziemiec).  Wskazuje 
którego państwa prawo się wówczas stosuje. 

 
 
 
Teoria źródeł prawa:  
 

Źródłami  powszechnie  obowiązującego  prawa  Rzeczypospolitej  Polskiej  są:  Konstytucja, 
ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. 

 
 

 
 

 
 
 

Źródła poznania prawa - Dziennik Ustaw, Monitor RP, kodeksy, ustawy- akt, w którym są 
zawarte normy prawne, 

PRAWO UNIJNE - jest takie samo jak prawo wewnętrzne. Jeżeli prawo wewnętrzne jest 
sprzeczne z prawem unijnym stosujemy prawo unijne. Niektóre dziedziny są wyłączone i 
przyznane państwu – np. prawo własności.  

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 3  

:: 3 :: 

 
Dychotomiczny podział prawa: 
 

1.  Prawo publiczne i  prawo prywatne (prawo publiczne jest to prawo które dotyczy dobra 

państwa a prywatne dobra jednostki):  

 

 

Kryteria rozdzielenia prawa prywatnego i publicznego (delimitacja prawa prywatnego i 
publicznego):  

 

  kryterium typu interesu: prawo prywatne dotyczy jednostki a publiczne 

dotyczy państwa 

  kryterium typu stosunków prawnych: tam gdzie przeważa relacja 

subordynacyjna mamy do czynienia z prawem publicznym a cywilno 
prawnym prywatne 

  ochrony prawnej: np. grupy stosunków społecznych, dóbr prawnie 

chronionych (cywilnych, konstytucyjnych)  

 

 

Tam gdzie przeważają przepisy bezwzględnie obowiązujące (prawo publiczne)  

 

2.  Prawo materialne i procesowe:  

 

 

Materialne  –  grupuje  gałęzie  prawa  regulujące  bezpośrednio  odpowiednie  stosunki 
społeczne  (np.  prawo  cywilne).  Normy  prawa  materialnego  określają  kto,  w  jakich 
okolicznościach, jak ma się zachować i skierowane są do osób fizycznych oraz osób nie 
fizycznych  regulując  ich  pierwotne  obowiązki  i  uprawnienia  oraz  ograniczając  ich 
wolności.          

 
 

Prawo  postępowania    (formalne)  –  obejmuje  te  gałęzie  prawa,  które  regulują 
odpowiednie  stosunki  pośrednio  poprzez  określenie  organów,  trybu,  zasad  i 
instytucjonalnych  gwarancji  realizacji  norm  prawa  materialnego.  Dzieli  się  na  prawo 
procesowe i prawo ustrojowe (sądowe). 

 
 
Sprzeczności i luki w prawie:  
 

 
 
Występują trzy rodzaje sprzeczności 
 

1.  Sprzeczności  logiczne  (analityczne)  –  polega  na  merytorycznej  niezgodności  wzorów 

postępowania  wyznaczonych  przez  dwie  normy  np.  (nakaz-zakaz  –  nakaz  dozwala,  zakaz 
dozwala). 

 
2.  Sprzeczności prakseologiczne - polega na tym, że dwie normy nakazują adresatowi A dwa 

sposoby  postępowania,  których  jednoczesne  zrealizowanie  jest  praktycznie  niemożliwe, 
ponieważ  realizacja  jednej  normy  stworzy  sytuację,  która  wyklucza  przyczynowo  realizację 
drugiej normy. 

 
3.  Sprzeczności  teleologiczne  –  polega  na  tym,  że  realizacja  obu  norm  prowadzi  do 

sprzecznych  celów,  w  tym  sensie,  iż  zamierzone  skutki  obu  regulacji  wzajemnie  się 
unicestwiają lub realizacja jednej z norm unicestwia rezultat drugiej normy. 

 
 
 
 
 

Niezgodności w języku dyskursu prawniczego wszystkie jakie mogą zachodzić między normami 
określa się często mianem sprzeczności

.

 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 3  

:: 4 :: 

 
 
Luki w prawie: 
 

 

Aksjologiczne  gdy jakieś zachowanie nie jest uregulowane ale ktoś sądzi że powinno być 
to postępowanie uregulowane przez prawo (luka pozorna); błąd prakseologiczny. 

 
 

Logiczne    ma  miejsce  wtedy  gdy  w  systemie  prawnym  występują  normy  między  sobą 
niezgodne (luki nieistotne w praktyce, usuwane w drodze wykładni i przepisów kolizyjnych). 

 

 

Konstrukcyjne    gdy  w  systemie  prawnym  brak  jest  reguł  wskazujących  jak  „ważnie” 
dokonać  danej  czynności  konwencjonalnej  a  system  prawny  zawiera  o  tej  czynności 
wzmiankę wiążącą z tą czynnością określone skutki prawne. 

 
Superfluu – nieszkodliwy nadmiar. 

Lepiej jest przyznać coś zbędnego niż nie przyznać czegoś niezbędnego

 

 
 
Podział zdarzeń prawnych:  
 

 

Zdarzenie sensu stricte – zachowania - sensu stricte to takie zdarzenia na które nie mamy 
wpływu  –  np.  upływ  czasu,  pogoda,  śmierć,  narodziny,  uwiąd  starczy.    Przedawnienie, 
gwarancja,  
 

 

Zachowania – postać czynów bądź czynności: czyny (dozwolone na niedozwolone) czynności 
(prawne: dwustronne i jednostronne, orzeczenia, decyzje)  

 

 

Wykładnia  prawa:  zwana  też  egzegezą  prawniczą  bądź  interpretacją  prawa  sensu  largo. 
Jest  czynnością  intelektualną  polegającą  na  formułowaniu  jednoznacznych  generalnie-
abstrakcyjnych i obowiązujących norm z treści przepisów prawnych.  

 
 
Tryb walidacyjny – czy dana norma obowiązuje w systemie prawa 
Tryb interpretacyjny sensu stricte – jaka jest treść i zakres w systemie prawa