29

Świat Radio  Październik 2006

Propagacja

ŚWIAT  KF/UKF

Z informacji NASA 

Pierwsza plama 24. cyklu  

aktywności Słońca

W dniu 31 lipca 2006 Obserwato-

rium Słoneczne SOHO zaobserwo-

wało małą plamę na Słońcu (650W, 

130S).  Żywotność  tej  plamy  była 

bardzo krótka: tylko 3 godziny. 

A SOHO magnetogram of the sun. July 31, 2006 

Plamy na Słońcu mają rozmiary 

porównywalne z planetami. Jest to 

plazma materii słonecznej „zamro-

żona”  przez  bardzo  silne  pole  ma-

gnetyczne Słońca. Nadzwyczajność 

tej  konkretnej  plamy  polegała  na 

tym,  że  biegunowość  jej  lokalnego 

pola magnetycznego była przeciw-

na  do  wszystkich  plam  trwającego 

23.  cyklu  aktywności  Słońca.  Na 

magnetogramie  bieguny  północne 

pola magnetycznego plamy zazna-

czono  kolorem  białym  a bieguny 

południowe  na  czarno.  Pojawienie 

się  tej  niezwykłej  plamy  można 

traktować  za  zwiastun  kolejnego, 

24.  cyklu  aktywności  Słońca.  Tak 

wczesny  moment  pojawienia  się 

może  sugerować,  że  24.  cykl  ak-

tywności  Słońca  może  być  o wiele 

bardziej  intensywny  aniżeli  koń-

czący się cykl 23, który miał swoje 

maksimum  wiosną  2001.  Późną  je-

sienią 2002 oraz wczesną zimą 2003 

wystąpiło maksimum wtórne z do-

skonałą propagacją na najwyższych 

zakresach fal krótkich oraz z bardzo 

dobrymi  otwarciami  DX  w paśmie 

amatorskim 50MHz. 

David  Hathaway,  specjalista 

z Marshall  Space  Flight  w Hunts-

ville, Alabama, nie twierdzi, że datę 

31 lipca 2006 można uważać za po-

czątek  nowego  cyklu  aktywności 

Słońca.  Zazwyczaj  plamy  nowego 

cyklu  pojawiają  się  w okolicach  30 

stopni szerokości heliograficznej. Ta

pojawiła się na 13 stopniu szeroko-

ści.  Gdyby  jednak  24.  cykl  aktyw-

ności Słońca już się rozpoczął, to nie 

należy  natychmiast  oczekiwać  ra-

dykalnej poprawy propagacji na fa-

lach krótkich. Cykle trwają średnio 

11 lat i zmiany są rozłożone w cza-

sie. Upłynie kilka lat, zanim 24. cykl 

rozwinie  się  na  tyle,  że  wpłynie 

to  korzystnie  na  stan  propagacji 

w górnych zakresach fal krótkich. 

O intensywności nadchodzącego 

cyklu  aktywności  Słońca  można 

prognozować  na  podstawie  pręd-

kości  prądów  konwekcyjnych  pod 

powierzchnią  Słońca.  To  one  są 

praprzyczyną  tych  zmian  na  po-

wierzchni  Słońca,  które  widzimy 

z Ziemi  jako  plamy,  a które  wpły-

wają w istotny sposób na ziemskie 

pole  magnetyczne  oraz  jonosferę 

a przez to na stan propagacji na fa-

lach krótkich. 

Poczynając od XIX wieku obser-

wowano  stałą  prędkość  tych  prą-

dów  rzędu  1  metra  na  sekundę. 

W ciągu ostatnich lat nastąpiło wy-

datne  zmniejszenie  prędkości  do 

0,75metra  na  sekundę  na  północ-

nej  półkuli  Słońca  i do  0,35  metra 

na  półkuli  południowej.  Prędkość 

przemieszania się materii słonecznej 

w prądach  konwekcyjnych  może 

rzutować  na  intensywność  przy-

szłych cykli (w perspektywie 20-let-

niej)  aktywności  Słońca  (gdy  ma-

teria wynurzy się z głębi Słońca do 

warstw  najwyższych  widocznych 

jako  „powierzchnia”).  Im  większa 

prędkość,  tym  większa  aktywność 

procesów  w przyszłości.  Z kolei, 

zmniejszenie  prędkości  przemiesz-

czania  się  materii  słonecznej  po-

zwala  snuć  przypuszczenia,  że  25. 

cykl  aktywności  Słońca  (z maksi-

mum  około  roku  2022)  będzie  naj-

mniej  intensywny  na  przestrze-

ni  wieków.  Będzie  to  okoliczność 

bardzo  pomyślna  dla  NASA,  która 

planuje  w tym  czasie  pierwsze  za-

łogowe misje na planetę Mars (przy 

aktywnym  Słońcu  jego  zbyt  inten-

sywne  promieniowanie  mogłoby 

być niebezpieczne dla astronautów 

przebywających  długo  w otwartej 

przestrzeni kosmicznej). Natomiast 

dla krótkofalowców jest to progno-

za  bardzo  niekorzystna.  W dającej 

się  przewidzieć  przyszłości  tylko 

najbliższy 24. cykl aktywności Słoń-

ca  przyniesie  poprawę  propagacji 

na falach krótkich. Potem będzie już 

tylko źle i coraz gorzej. 

Kolorem czerwonym oznaczona 

jest  prognoza  24.  i 25.  cyklu  ak-

tywności Słońca opracowana przez 

Davida  Hathawaya,  a kolorem  ró-

żowym prognoza cyklu 24. Mausu-

mi Dikpati (NCAR). Prognoza tego 

ostatniego,  w odniesieniu  do  24. 

cyklu,  jest  bardziej  optymistyczna. 

Maksimum powinno wystąpić w la-

tach  2011/12.  Zdaniem  Mausumi 

Dikpati będzie to cykl bardzo inten-

sywny,  a następujący  po  nim  cykl 

25 będzie z kolei wyjątkowo słaby. 

W oparciu o materiały NASA 

opracował  

Tadeusz Raczek SP7HT

Prognoza Davida Hathawaya oraz Mausumi Dikpati

Przebieg trzech ostatnich cykli aktywności Słońca: 21 (niebieski), 
22 (czarny) oraz 23 (czerwony) - patrz ŚR 10/03