Rekodzielnik_wyrobow_wlokienniczych_743[04].Z1.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1

Naprawa, renowacja i konserwacja wyrobów tkanych

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2.

Pytania sprawdzające

4.1.3.

wiczenia

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o naprawie, renowacji i konserwacji

wyrobów tkanych.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań, zaliczenie testu potwierdzi opanowanie
materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę uzupełniającą.
JeŜeli udzielenie odpowiedzi na niektóre pytania lub wykonanie niektórych ćwiczeń

sprawi Ci trudności zawsze moŜesz zwrócić się o pomoc do nauczyciela.

Schemat układu jednostek modułowych

743[04].Z1

Wyroby tkane

743[04].Z1.01

Wykonywanie ręczne wyrobów tkanych

743[04].Z1.02

Wykonywanie wyrobów tkanych na krosnach

743[04].Z1.03

Naprawa, renowacja i konserwacja wyrobów tkanych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

rozróŜniać róŜne rodzaje tkanin,

−

rozróŜniać tkackie wyroby rękodzielnicze,

−

rozróŜniać surowce włókiennicze,

−

wykonywać ręczne barwienie wyrobów włókienniczych,

−

posługiwać się narzędziami i przyborami do wytwarzania i naprawy tkackich wyrobów
rękodzielniczych,

−

rozróŜniać sploty tkackie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

rozpoznać uszkodzenia w wyrobach tkanych,

–

określić rodzaj i zakres prac związanych z naprawą wyrobów tkanych,

–

zaplanować czynności związane z naprawą wyrobów tkanych określoną techniką,

–

dobrać surowce, narzędzia i urządzenia do rodzaju naprawy,

–

dokonać naprawy wyrobów tkanych,

–

odczytać znaki określające warunki konserwacji wyrobów,

–

określić zasady renowacji i konserwacji wyrobów tkanych,

–

dobrać sposoby odświeŜania i utrzymywania w dobrym stanie wyrobów tkanych,

–

przygotować wyroby do renowacji i konserwacji określonymi technikami,

–

wykonać prace związane z renowacją i konserwacją wyrobów tkanych,

–

ocenić jakość wykonanych prac,

–

określić warunki magazynowania wyrobów tkanych,

–

przygotować gotowe wyroby tkane do magazynowania,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpoŜarowej
oraz ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Naprawa, renowacja i konserwacja wyrobów tkanych

4.1.1. Materiał nauczania

Konserwacja

Konserwacja tkanych wyrobów rękodzielniczych polega na oczyszczeniu ich

z wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń takich jak: kurz, plamy róŜnego pochodzenia i inne
zanieczyszczenia.

Zakres prac konserwacyjnych polega na:

−

analizie techniki wykonania wyrobu przeznaczonego do konserwacji,

−

identyfikacji surowca,

−

dezynfekcji wyrobu,

−

oczyszczaniu wyrobów tkanych na mokro lub sucho,

−

oczyszczaniu nici metalowych z produktów korozji,

−

usuwaniu odkształceń i deformacji,

−

przygotowaniu materiałów do konserwacji – m.in. na ufarbowaniu odpowiednio
dobranych nici i materiałów.
Czyszczenie wyrobów tkanych na mokro i sucho są to dwa zasadnicze procesy

technologiczne zmierzające do tego samego celu, a róŜniące się środowiskiem prowadzenia
procesu:

−

proces prowadzony w środowisku wodnym, nazywany praniem,

−

proces prowadzony w środowisku rozpuszczalników chemicznych nazywany
czyszczeniem chemicznym lub praniem na sucho.
Włókna zastosowane w wyrobach tkanych zachowują się róŜnie w procesach prania,

prasowania, czyszczenia chemicznego. Reakcja wyrobu poddanego wymienionym operacjom
zaleŜy nie tylko od rodzaju włókien, lecz równieŜ od struktury i rodzaju wykończenia.
Właściwa konserwacja jest istotna dla uŜytkownika, poniewaŜ zapobiega zniszczeniu wyrobu.
Informacje dotyczące konserwacji przekazywane są w formie umownych znaków. Stosowane
znaki ostrzegawcze przedstawione są w tabeli nr 1.

Tabela 1. Znaki ostrzegawcze [2]

nie prać na mokro

wyrób moŜe być prany mechanicznie w temperaturze nie
przekraczającej 40

nie chlorować

moŜna stosować powszechnie uŜywane rozpuszczalniki

wyrób nie moŜe być czyszczony chemicznie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pranie wyrobów tkanych w roztworach wodnych

Usunięcie brudu z wyrobów włókienniczych w środowisku wodnym moŜe zachodzić

między innymi w wyniku rozpuszczania składników brudu przy pomocy środków piorących.
Jako środków piorących uŜywa się mydeł wyrabianych z tłuszczów zwierzęcych i roślinnych
oraz syntetycznych środków piorących.

Wyroby z włókien roślinnych, a więc z lnu i bawełny, nie wymagają zachowania

specjalnej ostroŜności przy praniu.

Wyroby wełniane wymagają większej ostroŜności przy praniu i wskazane jest pranie

ręczne. OstroŜność dotyczy przede wszystkim temperatury kąpieli piorącej, gdyŜ wełna ma
zdolność do filcowania się w wysokich temperaturach (do 50

C). Podczas prania wyroby

z wełny  naleŜy  lekko  wygniatać,  unikając  tarcia  i  mocnego  wykręcania.  Płukać  naleŜy
równieŜ  w  ciepłej  wodzie,  moŜna  do  wody  dodać  trochę  octu.  Wyroby  z  tkanin  wełnianych
naleŜy  suszyć  w  stanie  rozłoŜonym,  prasować  przez  mokrą  zaparzaczkę,  przy  temperaturze
Ŝ

elazka do 160

Wyroby ze sztucznych włókien celulozowych naleŜy prać bardzo ostroŜnie ze względu na

mniejszą wytrzymałość włókien czyszczenie na mokro oraz na ich wraŜliwość na alkalia.
Temperatura prania około 40

C, temperatura prasowania poniŜej 160

Wyroby z włókien syntetycznych odznaczają się następującymi cechami: ograniczoną

zdolnością  przyjmowania  wody,  skłonnością  do  silnego  brudzenia  się,  termoplastycznością
czyli  tendencją  do  trwałych  odkształceń  w  podwyŜszonej  temperaturze.  W  związku  z  tym
pranie  z  wyrobów  z  włókien  syntetycznych  wymaga  zachowania  duŜej  ostroŜności.  Przez
nieumiejętne  pranie  moŜna  spowodować  całkowite  zniszczenie  wyrobów  z  tych  włókien.
Właściwą i bezpieczną temperaturą kąpieli piorącej dla wyrobów z włókien syntetycznych jest
40

C. Temperatura prasowania nie moŜe przekraczać 120

Czyszczenie chemiczne wyrobów tkanych

Naturalne zanieczyszczenia wyrobów włókienniczych moŜna podzielić na trzy zasadnicze

grupy:
1)

zanieczyszczenia rozpuszczalne w rozpuszczalnikach a nie rozpuszczalne w wodzie; do
nich naleŜą tłuszcze, oleje mineralne, woski i tym podobne – zanieczyszczenia
hydrofobowe.

zanieczyszczenia rozpuszczalne w wodzie a nie rozpuszczalne w rozpuszczalnikach
organicznych; naleŜą do nich między innymi chlorek sodowy, cukry proste, skrobia –
zanieczyszczenia hydrofilowe.

zanieczyszczenia  nie  rozpuszczalne  w  wodzie  i  nie  rozpuszczalne  w  rozpuszczalnikach
tak  zwane  zanieczyszczenia  pigmentowe;  naleŜą  do  nich  między  innymi  cząstki  węgla,
składniki gleby, tlenki róŜnych metali.
Usuwanie  zanieczyszczeń  pierwszej  grupy  nie  stwarza  trudności  poniewaŜ  rozpuszczają

się  one  całkowicie  podczas  chemicznego  czyszczenia  w  kąpieli  rozpuszczalnikowej.
Usuwanie  zanieczyszczeń  pozostałych  grup  stanowi  główny  problem  chemicznego
czyszczenia, poniewaŜ czyszczenie czystymi rozpuszczalnikami nie zapewnia ich usunięcia.
Sposoby odplamiania wyrobów włókienniczych przedstawia tabela nr 2.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 2. Sposoby odplamiania [2]

Rodzaj

zaplamienia

rodki do usuwania

zaplamienia

Czynności

Masło, oliwa

Mydło + gorąca woda, talk,
mąka ziemniaczana

Benzyna

wieŜe plamy wyprać w gorącej wodzie

z mydłem; miejsca zaplamione posypać
talkiem

lub

mąką

ziemniaczaną,

sczyścić szczotką;
PodłoŜyć podkład, tamponem z gazy
umoczonym

benzynie

dotykać

zaplamione miejsca.

Smoła, smary

Masło, mydło + gorąca
woda

Benzyna

Woda utleniona

Smołę  zeskrobać  noŜem,  połoŜyć  na
plamę  masło,  odczekać  i  sprać  gorącą
wodą z mydłem;
PodłoŜyć  podkład,  tamponem  z  gazy
umoczonym

benzynie

dotykać

zaplamione miejsca;
ś

ółte

zaplamienie,

które

często

pozostaje usunąć wodą utlenioną.

Stearyna, parafina Gorące Ŝelazko i benzyna

Stearynę  zeskrobać,  podłoŜyć  wilgotną
tkaninę,  przykryć  bibułą  i  przeciągnąć
po  plamie  Ŝelazkiem.  Bibułę  często
wymieniać,  wytrzeć  ślad  po  plamie
benzyną.

Czarna

kawa,

herbata,
czekolada, piwo,
wino

Woda utleniona, amoniak

Gliceryna, woda utleniona

wieŜe plamy polewać ciepłą wodą;

pocierać szmatką umoczoną w wodzie
utlenionej a następnie w amoniaku;
Zastarzałą plamę umoczyć w glicerynie
a następnie zwilŜyć wodą utlenioną.

Soki owocowe

Mleko słodkie lub kwaśne

Alkohol

(1:3),

woda

utleniona

Zaprać w mleku, najlepiej kwaśnym;
Plamę

przecierać

tamponem

umoczonym w alkoholu, a następnie
polać

zaplamione

miejsce

woda

utlenioną (wystawić mokrą plamę na
działanie słońca)

Zazielenienie

Woda

utleniona

z domieszką kilku kropel
amoniaku

Tamponem umoczonym w wodzie
utlenionej

amoniakiem

pocierać

miejsce zaplamione, tampon często
zmieniać.

Przypalenie

Woda + mydło, benzyna,
woda utleniona

Tamponem

gazy

umoczonym

w wodzie

mydłem

pocierać

zaplamione miejsce; spłukać ciepłą
wodą,

wyschnięciu

przetrzeć

benzyną; jeŜeli pozostaną Ŝółte plamy
wytrzeć je szmatką umoczoną w wodzie
utlenionej

Tusz z długopisu

Alkohol, woda kolońska,
aceton

Pod plamę podłoŜyć podkład i przetrzeć
lekko

tamponem

umoczonym

w alkoholu, tampony często zmieniać na
czyste.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rdza

Sok  cytrynowy  lub  10%
roztwór  kwasu  cytrynowego
albo  5%  roztwór  kwasu
szczawiowego, amoniak

Rdzę

łatwo

usunąć

włókien

roślinnych, trudno ze zwierzęcych; na
ś

wieŜą plamę działać sokiem z cytryny

lub roztworem kwasu cytrynowego;
jeŜeli

rdzę

wywabiamy

tkanin

z włókien  roślinnych  po  wywabieniu
plamy  spłukać  tkaninę  i  zobojętnić
działanie  kwasu  roztworem  z  amoniaku
lub sody.

Krew

Woda albo słaby roztwór
amoniaku, woda utleniona

wieŜe plamy sprać w chłodnej wodzie;

plamy stare sprać w wodzie z dodatkiem
amoniaku, jeŜeli pozostaną Ŝółte plamy
pocierać

tamponikiem

umoczonym

w wodzie utlenionej.

Przystępując do odplamiania tkaniny, naleŜy ustalić rodzaj substancji z jakiej powstała

plama,  oraz  z  jakiego  surowca  tkanina  jest  wykonana.  Pozwoli  to  zastosować  takie  środki,
które  usuną  plamę,  a  nie  zniszczą  tkaniny.  Po  wybraniu  środka  do  wywabiania plamy ustala
się  technikę  odplamiania.  W  przypadku  tkaniny  barwionej  naleŜy  wypróbować  w  miejscach
mało  widocznych  działanie  środka  wywabiającego  na  barwnik  tkaniny.  Odplamianie  naleŜy
przeprowadzić  moŜliwie  szybko  po  zauwaŜeniu  zaplamienia.  ŚwieŜa  plama  daje  się  łatwiej
usunąć niŜ stara, poniewaŜ substancja plamiąca nie zdąŜy przeniknąć w głąb włókien.

Przy odplamianiu stosuje się czynności mechaniczne (np. wykruszanie, wyskrobywanie),

wyŜszą  temperaturę  (gorące  Ŝelazko,  rozpuszczalniki  (np.  benzynę,  terpentynę),  porowate
substancje  (np.  magnezję  z  benzyną)  oraz  takie,  które  odbarwiają  substancję  plamiącą  lub
tworzą  z  nią  łatwe  do  usunięcia  związki  chemiczne.  Po  działaniu  rozpuszczalnikami  waŜne
jest ich dokładne usunięcie wraz z zanieczyszczeniami, w przeciwnym razie naokoło miejsca
odplamionego tworzy się zaciek, czyli tak zwana otoczka.

W celu uniknięcia zacieków kładzie się pod zaplamioną tkaninę gruby podkład z białej

tkaniny  bawełnianej  lub  lnianej  i    dopiero  wtedy  tamponami  z  gazy  lekarskiej,  umoczonymi
w rozpuszczalniku  uderza  zaplamione  miejsce,  przyciskając  go  lekko  do  plamy.  Po  kilku
ruchach  tampon  powinien  być  wymieniony  na  czysty.  Często  naleŜy  równieŜ  wymieniać
podkłady.  Powstawaniu  otoczki  zapobiega  równieŜ  zwilŜanie  tkaniny  naokoło  plamy  wodą.
Po  zastosowaniu  substancji  wywołujących  reakcje  chemiczne  na  tkaninie  naleŜy  po
odplamieniu  starannie  usunąć  środek  wywabiający  (przez  płukanie  w  wodzie  lub
zobojętnienie  odpowiednimi  odczynnikami),  w  przeciwnym  razie  tkanina  ulegnie
uszkodzeniu natychmiast lub po pewnym czasie.

Prasowanie – polega na nagrzaniu tkaniny w celu zmiany struktury włókna. Większość

włókien wymaga przy tym nawilŜenia. Odpowiednie oddziaływanie:

−

temperaturą Ŝelazka (nagrzewanie),

−

parą (nawilŜanie),

−

elazkiem (nacisk),

−

odsysaniem lub nadmuchem stołu (chłodzenie)

pozwala na Ŝądane uformowanie prasowanej tkaniny i utrwalenie efektu prasowania.

Temperatura jest najwaŜniejszym parametrem prasowania. Dzięki niej następuje

zmiękczenie włókna, niezbędne do uformowania prasowanej tkaniny. Musi być odpowiednia.
Zbyt niska nie da efektów, zbyt wysoka zniszczy produkt. W tabeli nr 3 podane są parametry
prasowania zalecane do najczęściej prasowanych materiałów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 3. Zakres parametrów prasowania

materiał

ilość pary

wilgotnoś

ć pary

temp. Ŝelazka

uwagi

bawełna

rednia

wilgotna

180-220

mocno dociskaj

len

duŜa

wilgotna

215-230

stosuj długie odsysanie pary

wełna

duŜa

wilgotna

160-170

poliester

bardzo
mała

bardzo
sucha

160-200

poliamid

mała

sucha

150-160

jedwab

bardzo
mała

rednia

140-165

unikaj skroplin wody

Naprawa i renowacja wyrobów tkanych polega przede wszystkim na usunięciu przyczyn

zniszczeń  powstałych  w  róŜnych  tkaninach  oraz  na  ich  zabezpieczeniu  i  przywróceniu  im
w  miarę  moŜliwości  pierwotnego  wyglądu.  Zakres  prac  uzaleŜniony  jest  od  charakteru
tkaniny, ale przewaŜnie obejmuje takie procesy jak:

−

analizie techniki wykonania wyrobu przeznaczonego do naprawy lub renowacji,

−

identyfikacji surowca,

−

wykonanie rekonstrukcji brakujących elementów zgodnie z oryginalną techniką
wykonania, np. uzupełnienie osnów, wątków, węzłów.

Przykłady uszkodzeń:

−

pęknięcie nitek osnowy,

−

pęknięcie wątku,

−

dziury,

−

zabrudzenia,

−

plamy,

−

ubytek elementów zdobniczych.

Przykładem naprawy jest cerowanie, które polega na umiejętnym, pozostawiającym jak

najmniej śladów – usuwaniu rozdarć, dziur powstałych w wyniku wypalenia, pogryzienia
przez mole itp.

Cerowanie ma na celu między innymi wprowadzenie brakujących nitek wątku i osnowy

do  tkaniny  z  zachowaniem  jej  splotu,  wycięcie  uszkodzonych  nitek  i  wszycie  w  to  miejsce
nowych.  Na  jakość  cerowania  ma  duŜy  wpływ  dobór  przędzy  identycznej  z  tą,  z  której  jest
wykonana tkanina, zachowanie właściwości splotu oraz umiejętne wciąganie nitek do tkaniny
aby  nie  były  one  zbyt  silnie  napręŜone  albo  teŜ  zbyt  luźne.  Podstawowymi  narzędziami
wykorzystywanymi  do  cerowania  są  noŜyczki,  szczypce,  specjalne  pincety,  igły  do  szycia
ręcznego, igły o lekko wygiętym ostrzu do przeciągania i przeplatania nitki oraz lupa tkacka.

Aby przywrócić pierwotny wygląd uszkodzonej tkaniny, najpierw naleŜy ją oczyścić,

wypruć wszystkie niewłaściwe naprawy. W przypadkach, gdy pojawiają są jakieś przetarcia,
ubytki, czy dziury, podkłada się w odpowiednich miejscach kawałek tkaniny z płótna lnianego
i przytrzymuje się go nicią, specjalnym ściegiem, aby zabezpieczyć konserwowaną tkaninę
przed dalszym rozsuwaniem się, czy niszczeniem.

Niektóre stare tkaniny artystyczne (typu arras) są tak zniszczone, Ŝe wymagają scalania

olbrzymich powierzchni. Są w nich dziury, i to na wylot. W tym przypadku naleŜy najpierw,
dla wzmocnienia tkaniny, wciągnąć bardzo duŜą liczbę nitek osnowy. Do tego celu uŜywa się
nici cieńszych niŜ oryginalna przędza. Biegną one przez cały arras, jedna obok drugiej,
i nawet tam, gdzie uszkodzenia są mniejsze, teŜ naleŜy wciągnąć dodatkową osnowę po to,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

aby tkaninę scalić i wzmocnić. Później na tę bawełnianą nić naleŜy dodać w miejsca ubytków
odpowiedniej grubości nitkę z wełny.

Przykładem renowacji artystycznej tkaniny haftowanej moŜe być makata wschodnia

znajdująca  się  w  Muzeum  Pałacu  w  Wilanowie.  Rysunek  2  przedstawia  zdjęcie  zniszczonej
makaty.  Jest  to  niezwykle  dekoracyjna  tkanina  (100  x  100  cm),  zszyta  z  wielu  wąskich
fragmentów  muślinu  pokrytych  bogatym,  wielobarwnym  jedwabnym  haftem.  Środkowe,
kwadratowe  pole  wypełnia  rozłoŜysta  gałązka  obsypana  pąkami  i  kolorowymi  rozwiniętymi
kwiatami.  Zarówno  motyw  gałązki,  jak  i  technika  haftu  oraz  kolorystyka,  pozwalają
zakwalifikować  tę  makatę  do  kręgu  XIX-wiecznych  tkanin  powstałych  na  terenie  imperium
ottomańskiego, najprawdopodobniej w Turcji.

Rys. 2. Makata przed renowacją [12]

Tkanina wymagała konserwacji, była bowiem brudna i poplamiona, a poza tym hafty

i muślin były uszkodzone. Upływ czasu i urazy mechaniczne osłabiły strukturę włókien.
Przędza jedwabna przetarła się i wykruszyła, a osnowy i watki tkaniny bawełnianej popękały.
Najbardziej zniszczona była środkowa część makaty (rys. 3) i lamówka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Po dezynfekcji odpruto podszewkę i tkaninę oczyszczono z obu stron, na sucho. Usunięto

plamy z wosku. Następnie wyprute zostały stare cery. Na całej powierzchni tkaniny
zabezpieczono pęknięcia, rozsnucia oraz miejsca ubytków, a najbardziej delikatną środkową
część wzmocniono siatką poliestrową.

Po sprawdzeniu trwałości barwników moŜna było przystąpić do prania na mokro.

Tkanina czyszczona była na stole niskociśnieniowym, łagodnym detergentem i wodą
destylowaną. Po odsączeniu nadmiaru wody i doprowadzeniu makaty do pierwotnego
kształtu, pozostawiono ją na stole konserwatorskim, gdzie wyschła.

Ubytki tkaniny bawełnianej uzupełniono podkładając od strony rewersu bawełnianą

surówkę ufarbowaną na kolor bliski oryginalnemu. W środkowym polu zrekonstruowane
zostały, ciemnobrązowym jedwabiem, brakujące elementy gałązki z kwiatami.

Następnie zszyto wszystkie popękane szwy łączące fragmenty makaty i zakryto

oryginalną,  bardzo  zniszczoną  lamówkę  przy  pomocy  czerwonej  bawełnianej  tasiemki  o
splocie identycznym z oryginałem. Ostatnim etapem pracy przy makacie było uporządkowanie
i wyprostowanie  otaczających  tkaninę  frędzli  oraz  przyszycie  nowej  bawełnianej  podszewki
w kolorze  czerwonym,  zbliŜonym  do  tonacji  barwnej  dominującej  w  tkaninie.  Rysunek
4 przedstawia zdjęcie środkowej części makaty po renowacji.

Rys. 4. Makata po renowacji [12]

Błędy tkackie

Tkaniny kontroluje się w czasie kolejnych etapów produkcji. Jest to kontrola

międzyoperacyjna.  Po  wykończeniu  tkaniny  poddaje  się  kontroli  ostatecznej,  przy  której
określa  się  błędy  tkanin  i  na  tej  podstawie  ustala  stopnie  ich  jakości.  Błędy  tkanin  mogą
pochodzić  z  surowca  przędzalniczego,  jak  równieŜ  z  wadliwego  przędzenia,  tkania  lub
wykończenia tkanin.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Większość wad występujących w tkaninach stanowią błędy tkackie. Błędy te mogą być

spowodowane wadami surowca bądź przędzy albo złą pracą obsługi mechanizmów maszyn.
Do waŜniejszych błędów naruszających wygląd zewnętrzny tkanin wytwarzanych z róŜnych
rodzajów surowca, o róŜnym przeznaczeniu uŜytkowym zalicza się:

−

zabrudzenia jednonitkowe i wielonitkowe występujące na powierzchni tkaniny na skutek
wrobienia zabrudzonych odcinków przędzy,

−

zgrubienia powstające na skutek wrobienia pojedynczych lub podwójnych nitek przędzy
o zwiększonej średnicy lub na skutek tworzenia się skrętek, nalotów,

−

blizny (brakujące nitki) powstające na skutek braku miejscowego odcinka jednej lub
kilku nitek osnowy lub wątku (rys. 5),

−

nieprawidłowy przeplot polegający na przeplocie nitek niezgodnym z raportem splotu
w skutek nieprawidłowego przewlekania do nicielnic lub nieodszukania wątku (rys. 6),

−

dziury są to miejscowe wyrwy, przebicia, przecięcia tkaniny lub miejscowe wielonitkowe
nie przeplecenia nitek osnowy z wątkiem,

−

rozrzedzenia polegające na miejscowej zmianie gęstości wątku na całej szerokości
tkaniny,

−

nieprawidłowy druk polegający na przesunięciach, nie dodrukach, zaciekach lub
załamkach wzoru.

Do błędów wykańczalniczych zalicza się równieŜ nierównomierność barwy, smugi

powstałe od apretur:

−

uszkodzone brzegi na skutek oderwania, rozerwania, rozsunięcia,

−

uszkodzone krajki przez rozerwanie, postrzępienie,

−

zniekształcone krajki występujące na skutek nieprawidłowego przeplotu lub zaciągnięcia.

Błędy tkaniny wyraźnie widoczne jak np. Nitki na powierzchni tkaniny nie związane

splotem, duŜe plamy i zabrudzenia smarem z maszyn, dziury w tkaninie itp. Zaznacza się
czerwoną nitką na krajkach tkaniny.

Rys. 5. Błąd tkacki [12]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Błąd tkacki [12]

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie znaki informacyjne dotyczące konserwacji znajdują się na wyrobach tkanych?

Jakie stosuje się sposoby usuwania róŜnego rodzaju plam?

Na czym polega cerowanie wyrobów tkanych?

Jakie mogą wystąpić uszkodzenia wyrobów tkanych?

Czym róŜni się renowacja od konserwacji?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Ustal kolejność czynności naprawy uszkodzeń znajdujących się w otrzymanym od

nauczyciela wyrobie tkanym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp,

obejrzeć dokładnie otrzymany wyrób tkany,

ustalić rodzaj występujących uszkodzeń w wyrobie tkanym,

ustalić kolejność czynności naprawy dla kaŜdego uszkodzenia występującego w wyrobie,

ustalenia zapisać w zeszycie przedmiotowym,

zaprezentować swoją pracę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wyrób tkacki z róŜnego rodzaju uszkodzeniami,

−

zeszyt przedmiotowy,

−

materiały dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Zdefiniuj znaki informacyjne dotyczące konserwacji wyrobów przedstawione w poniŜszej

tabeli. Zaznacz znaki dotyczące czyszczenia na mokro.

Tabela do ćwiczenia 2

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyszukać informacje dotyczących konserwacji wyrobów tkackich,

wpisać definicje znaków informacyjnych,

zaznaczyć znaki dotyczące czyszczenia na mokro,

zaprezentować swoją pracę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz ćwiczeniowy,

−

przybory do pisania,

−

etykiety róŜnych wyrobów tkackich ze znakami informacyjnymi.

Ćwiczenie 3

Wypisz z etykiet znajdujących się przy dziesięciu próbkach tkanin wykonanych z róŜnych

surowców włókienniczych informacje dotyczące warunków ich konserwacji. Informacje
zapisz w poniŜszej tabeli.

Lp.

Skład surowcowy tkaniny Nazwa handlowa tkaniny Symbole

graficzne
znaków

Nazwa
znaków

10.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odczytać z etykiet i wypisać informacje dotyczące składu surowcowego próbek tkanin,

ustalić i wpisać nazwę handlową tkanin,

wpisać symbole graficzne znaków,

ustalić i wpisać znaczenie symboli graficznych,

ustalenia zapisać w tabeli,

zaprezentować swoją pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

próbki tkanin z etykietami,

−

zeszyt przedmiotowy,

−

materiały dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Ustal rodzaj uszkodzeń występujących w otrzymanych od nauczyciela próbkach wyrobów

tkanych i zaproponuj sposób ich likwidacji. Ustalenia zapisz w zeszycie przedmiotowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w materiałach dla ucznia informacje dotyczące usuwania róŜnego rodzaju
uszkodzeń,

obejrzeć dokładnie otrzymane próbki wyrobów tkanych,

określić rodzaj uszkodzeń występujących w wyrobach tkanych,

ustalić sposób usunięcia uszkodzeń,

ustalenia zapisać w zeszycie przedmiotowym,

zaprezentować swoją pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

próbki tkanin o róŜnym składzie surowcowym,

−

materiały dla ucznia,

−

przybory do pisania.

Ćwiczenie 5

Dokonaj naprawy tkaniny wełnianej, w której występują małej wielkości dziury. Tkanina

wykonana jest splotem płóciennym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp,

dobrać narzędzia i przybory do zacerowania dziur w tkaninie,

dobrać przędzę do naprawy tkaniny,

ustalić miejsce połoŜenia wszystkich dziur,

dokonać naprawy tkaniny,

przedstawić swoją pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tkanina wełniana z licznymi dziurami,

−

narzędzia i przybory do cerowania,

−

róŜnego rodzaju przędze,

−

fartuch ochronny.

Ćwiczenie 6

Zlikwiduj przy pomocy dostępnych środków czyszczących plamy róŜnego pochodzenia

znajdujące się na wyrobie tkanym otrzymanym od nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp,

ustalić rodzaje zaplamień,

odszukać w materiałach dla ucznia informację dotyczącą sposobu usuwania plam,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dobrać sposób usuwania plam,

dobrać środki czyszczące,

usunąć plamy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wyrób tkacki z plamami róŜnego pochodzenia,

−

zestaw ogólnie dostępnych środków czyszczących,

−

materiały dla ucznia.

Ćwiczenie 7

Zlikwiduj przy pomocy dostępnych środków czyszczących plamy z trawy znajdujące się

na wyrobie tkanym otrzymanym od nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp,

ustalić rodzaj surowca, z jakiego wykonana jest tkanina,

odszukać w materiałach dla ucznia informacje dotyczącą sposobu usuwania plam z trawy,

dobrać środki czyszczące,

dobrać sposób usuwania plam,

usunąć plamy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wyrób tkacki z plamami z trawy,

−

zestaw ogólnie dostępnych środków czyszczących,

−

materiały dla ucznia,

−

odzieŜ ochronna, rękawice.

Ćwiczenie 8

Dokonaj naprawy tkaniny wełnianej w kratę, w której występuje rozdarcie wzdłuŜ linii

wątku. Tkanina wykonana jest splotem płóciennym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp,

dobrać narzędzia i przybory do zlikwidowania rozdarcia w tkaninie,

dobrać przędzę do naprawy tkaniny,

dokonać naprawy tkaniny,

przedstawić swoją pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tkanina wełniana z rozdarciem wzdłuŜ linii wątku,

−

narzędzia i przybory do cerowania,

−

róŜnego rodzaju przędze,

−

fartuch ochronny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 9

Dokonaj naprawy tkaniny wełnianej, w której występuje rozdarcie wzdłuŜ linii osnowy.

Tkanina wykonana jest splotem płóciennym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp,

dobrać narzędzia i przybory do zlikwidowania rozdarcia w tkaninie,

dobrać przędzę do naprawy tkaniny,

dokonać naprawy tkaniny,

przedstawić swoją pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tkanina wełniana z rozdarciem wzdłuŜ linii osnowy,

−

narzędzia i przybory do cerowania,

−

róŜnego rodzaju przędze,

−

fartuch ochronny.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozróŜnić rodzaje uszkodzeń w wyrobach tkanych?

określić sposoby usuwania róŜnych uszkodzeń wyrobów tkanych?

dobrać narzędzia do naprawy wyrobów tkanych?

rozróŜnić znaki informacyjne dotyczące konserwacji wyrobów
tkanych?

usunąć róŜnego rodzaju uszkodzenia w wyrobach tkanych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest prawdziwa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

JeŜeli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 60 min.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Znak informacyjny przedstawiony na rysunku określa maksymalną temperaturę

prasowania
a)

do 120

do 160

do 210

do 180

Tkaninę bawełnianą białą wypierzesz w temperaturze
a) 40

b) 60

c) 80

d) 95

Tkaninę wełnianą moŜna prać w temperaturze
a) 40

b) 60

c) 80

d) 95

Przedstawiony znak dotyczy
a)  czyszczenia benzyną.
b)  czyszczenia wodą utlenioną.
c)  chlorowania.
d)  czyszczenia alkoholem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Znak informacyjny jaki umieścimy na etykiecie makatki z wełny owczej to

a)

b)

c)

Plamę z masła usuniesz
a)  benzyną.
b)  wodą utlenioną.
c)  gliceryną.
d)  spirytusem.

Oczyszczenie tkanych wyrobów rękodzielniczych z wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń to
a)  stabilizacja.
b)  renowacja.
c)  naprawa.
d)  konserwacja.

Cerowania dziur w tkaninie moŜna dokonać
a)  igłą krawiecką.
b)  igłą dziewiarską.
c)  drutami.
d)  szydełkiem.

Przy pomocy alkoholu moŜna usunąć plamy powstałe w wyniku zabrudzenia
a)  tuszem z długopisu.
b)  czarną kawą.
c)  trawą.
d)  przypaleniem.

10.

Do  zanieczyszczeń  rozpuszczalnych  w  rozpuszczalnikach  a  nie  rozpuszczalnych
w wodzie naleŜą
a)  cukry proste.
b)  składniki gleby.
c)  skrobia.
d)  tłuszcze.

11.

zanieczyszczeń

rozpuszczalnych

wodzie

nie

rozpuszczalnych

w rozpuszczalnikach organicznych zaliczamy
a)  oleje mineralne.
b)  woski.
c)  cukry proste.
d)  cząstki węgla.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12.

Znak  informacyjny  przedstawiony  na  rysunku  moŜna  zamieścić  na  etykiecie  tkaniny
wykonanej z włókien
a)  bawełny barwionej.
b)  poliestru białego.
c)  bawełny białej.
d)  poliestru kolorowego.

13.

Stearynę z dywanu syntetycznego moŜna usunąć przy pomocy
a)  wody utlenionej i amoniaku.
b)  słodkiego lub kwaśnego mleka.
c)  alkoholu i soku cytrynowego.
d)  gorącego Ŝelazka i benzyny.

14.

Termoplastyczność jest cechą wyrobów z włókien
a)  bawełny.
b)  celulozowych.
c)  wełny.
d)  syntetycznych.

15.

Maksymalna temperatura prania wyrobu tkackiego wykonanego z lnu wynosi
a) 50

b) 60

c) 90

d) 70

16.

Przed przystąpieniem do odplamiania tkanin naleŜy ustalić rodzaj
a)  substancji z jakiej powstała plama.
b)  substancji z jakiej powstała plama i rodzaj środka czyszczącego.
c)  substancji z jakiej powstała plama i rodzaj surowca z jakiego wykonana jest tkanina.
d)  środka czyszczącego.

17.

Ograniczoną zdolnością przyjmowania wody charakteryzują się wyroby z włókien
a)  syntetycznych.
b)  wełny.
c)  celulozowych.
d)  bawełny.

18.

Wyroby z wełny naleŜy
a) prasować na sucho przy temperaturze Ŝelazka do 210

b) prasować przez mokrą zaparzaczkę, przy temperaturze Ŝelazka do 210

c) nie prasować.
d) prasować przez mokrą zaparzaczkę, przy temperaturze Ŝelazka do 160

19.

Pod wpływem wysokiej temperatury kąpieli piorącej sfilcują się wyroby wykonane z
a)  bawełny.
b)  wełny.
c)  lnu.
d)  elanobawełny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Naprawa, renowacja i konserwacja wyrobów tkanych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

Bartos J.: Włókiennictwo. Poradnik inŜyniera. Tom 1 i 2. WNT, Warszawa 1988

Chyrosz M., Zembowicz-Sułkowska E.: Materiałoznawstwo odzieŜowe. WSiP 1993

CzyŜnikowska S.: Tkactwo ręczne. Wydawnictwo Warta, Warszawa 1988

Glasbrook K.: Techniki tkackie krok po kroku. KDC, Warszawa 2004

Huml I.: Współczesna tkanina polska. Arkady, Warszawa 1989

Krzeptowska Z., Sypniewski J.: Tkactwo rękodzielnicze. Wydawnictwo Spółdzielcze,
Warszawa 1985

Panek W., Turek K.: Technologia tkactwa dla ZSZ. WSiP, Warszawa 1989

Schellenberg A. (red).: Encyklopedia Techniki – Przemysł Lekki. WNT, Warszawa 1986

Tomsa A.: Wykończalnictwo włókiennicze. WSiP, Warszawa 1989

10.

Turek K.: Nauczanie technologii tkactwa w ZSZ. WSiP, Warszawa 1988

11.

Tuszyńska W.: Dywany i kilimy. Wydawnictwo Warta, Warszawa 1987

12.

http//pl.wikipedia