Microsoft Word - kanalizacja zewnętrzna

PROJEKT BUDOWLANY

STRONA TYTUŁOWA

OBIEKT BUDOWLANY

nazwa

Przebudowa

budynku

dla potrzeb

Komendy Powiatowej Policji w Łobzie.

Budowa przył

cza kanalizacji sanitarnej

oraz kanalizacji deszczowej odwadniaj

cej

teren działki.

adres

Komenda Powiatowa Policji w Łobzie
m. Łobez;
ul. Wojska Polskiego 2

numery ewidencyjne działek

164 – obr. 01 Łobez

INWESTOR
imi

i nazwisko lub nazwa

Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie

adres

JEDNOSTKA PROJEKTOWANIA

nazwa

Zakład Usług Inwestycyjnych
Rafał Konon

adres

76-042 Koszalin, ul. Zwyci

stwa 78/8

Tel./fax. 094-3403571

PROJEKTANT
imi

i nazwisko

mgr in

. Rafał Konon

zakres opracowania

sieci i instalacje sanitarne

specjalno

ść

sieci i instalacje sanitarne

numer uprawnie

budowlanych POM/0031/POOS/04

numer członkowski Izby Bud.

POM/IS/0506/04

data opracowania

lipiec 2008

podpis

OPRACOWAŁ
imi

i nazwisko

mgr in

. Robert Sierputowski

podpis

SPRAWDZAJ

imi

i nazwisko

mgr in

. Danuta Gajewska

specjalno

ść

sieci i instalacje sanitarne

numer uprawnie

budowlanych St-452/89

numer członkowski Izby Bud.

MAZ/IS/7207/03

data sprawdzenia

lipiec 2008

podpis

ZAWARTOŚĆ OPRACOWANIA

I. OPIS TECHNICZNY

1.0 CEL I ZAKRES OPRACOWANIA...................................................................... 4

2.0 PODSTAWA OPRACOWANIA. .......................................................................... 4

3.0 OPIS ROZWIĄZANIA PROJEKTOWEGO. ..................................................... 5

3.1

RASA PRZYŁĄCZA KANALIZACJI SANITARNEJ I KANALIZACJI DESZCZOWEJ

. .............. 5

3.2.

RZYŁĄCZE KANALIZACJI SANITARNEJ GRAWITACYJNEJ

. .......................................... 5

3.3.

ESTAWIENIE MATERIAŁÓW KANALIZACJA SANITARNA

. ........................................... 5

3.4.

ANALIZACJA DESZCZOWA GRAWITACYJNEJ

. ........................................................... 5

3.5.

ESTAWIENIE MATERIAŁÓW KANALIZACJA DESZCZOWA

. .......................................... 8

3.6.

ATERIAŁ I UZBROJENIE

. .......................................................................................... 8

4.0 ROBOTY ZIEMNE I MONTAŻOWE. ............................................................... 8

5.0 ODWODNIENIE WYKOPÓW. ........................................................................... 9

6.0 PRÓBA SZCZELNOŚCI. ...................................................................................... 9

7.0 UWAGI MONTAŻOWE. .................................................................................... 10

II OPIS TECHNICZNY

1.0

Cel i zakres opracowania

Celem opracowania jest podanie technicznego rozwi

zania odprowadzenia

cieków

sanitarnych komunalno – bytowych z budynku Komendy Miejskiej Policji w Łobzie
ul. Wojska Polskiego, systemem sieci kanalizacji sanitarnej grawitacyjnej, oraz
odprowadzenia wód opadowych z terenu działki nr 164 systemem kanalizacji deszczowej
do istniej

cego kanału dn 500 mm.

Zakres opracowania obejmuje projekt budowlany przył

cza kanalizacji sanitarnej

grawitacyjnej oraz kanalizacji deszczowej.

2.0 Podstawa opracowania.

- Decyzja o warunkach zabudowy wydana prze Urz

d Miejski w Łobzie.

- Projekt zagospodarowania terenu w skali 1:500.

- Uzgodnienie Miejskiego Zespołu Uzgadniania Dokumentacji Projektowej w Łobzie,

- Warunki Techniczne projektowania sieci i przył

czy kanalizacji,

- Rozporz

dzenie Ministra Infrastruktury z dn. 02.09.2004 r. w sprawie szczegółowego

zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i
odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-u

ytkowego (Dz.U.

04.202.2072 z dn. 16.09.2004r);

- Rozporz

dzenie Ministra Infrastruktury z 12.04.2002r. w sprawie warunków

technicznych, jakim powinny odpowiada

budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr

02.75.690 zm. 03.33.270).

- PN-EN 752-2:2000 – „Zewn

trzne systemy kanalizacyjne. Wymagania”.

- PN-B-10736:1999 – Roboty ziemne. Wykopy otwarte dla przewodów wodoci

gowych

i kanalizacyjnych. Warunki wykonania.

- PN-B-10729:1999 – Kanalizacja. Studzienki kanalizacyjne.

- PN-92/B-10735 – Kanalizacja. Przewody kanalizacyjne. Wymagania i badania przy

odbiorze.

- PN-EN 476:2001. Wymagania ogólne dotycz

ce elementów stosowanych w

systemach kanalizacji grawitacyjnej.

- PN-B-01700:1999. Wodoci

gi i kanalizacja. Urz

dzenia i sie

zewn

trzna.

Oznaczenia graficzne.

- PN-EN 752-1:2000. Zewn

trzne systemy kanalizacyjne. Poj

cia ogólne i definicje.

- PN-EN 752-2:2000. Zewn

trzne systemy kanalizacyjne. Wymagania.

- PN-EN 752-3:2000. Zewn

trzne systemy kanalizacyjne. Planowanie.

- PN-EN 752-4:2001. Zewn

trzne systemy kanalizacyjne. Obliczenia hydrauliczne i

oddziaływanie na

rodowisko.

- PN-EN 752-6:2002. Zewn

trzne systemy kanalizacyjne. Cz

ęść

6: Układy pompowe.

- PN-EN 752-7:2002. Zewn

trzne systemy kanalizacyjne. Cz

ęść

7: Eksploatacja i

ytkowanie.

- PN-EN 773:2002. Wymagania ogólne dotycz

ce elementów stosowanych w

systemach kanalizacji ci

nieniowej

- Inne obowi

zuj

ce normy i przepisy bran

owe.

3.0 Opis rozwi

zania projektowego.

3.1 Trasa przył

cza kanalizacji sanitarnej i kanalizacji deszczowej.

Tras

przył

cza kanalizacji sanitarnej zaprojektowano zgodnie ze sztuk

budowlan

z zachowaniem normatywnych parametrów technicznych. Po przeprowadzonych wizjach
lokalnych w terenie i uzgodnieniach z wła

cicielami posesji oraz po uzgodnieniach z

gestorami pozostałego uzbrojenia technicznego, trasa sieci przebiega jak na projekcie
zagospodarowania terenu (rys. nr 1)

Przewody kanalizacji sanitarnej i deszczowej zostan

uło

one w terenie utwardzonym tj.

pod nawierzchniami dróg betonych i parkingach.

W przypadku skrzy

owa

z istniej

cym i projektowanym uzbrojeniem energetycznym i

telekomunikacyjnym na przewodach tych nale

y zastosowa

rury ochronne dwudzielne

Dn 100 mm typu Arott.

3.2. Przył

cze kanalizacji sanitarnej grawitacyjnej.

Kanalizacj

sanitarn

grawitacyjnej zaprojektowano z rur PVC de 200 x 5,9 mm KLASY

S ł

czonych na uszczelk

gumow

Na trasie kanału zaprojektowano studni

betonow

dn 1200 mm;

Wł

czenia do studni betonowych nale

y wykonywa

jako przej

cia szczelne za pomoc

tulei przej

ciowych.

3.3. Zestawienie materiałów kanalizacja sanitarna.

Długo

ść

kanałów kanalizacji grawitacyjnej wynosi:

PVC de 200 x 5,9 mm KLASA S

L=23,50 m

Ilo

ść

studni

bet. Dn 1200 mm

1 szt.

3.4. Kanalizacja deszczowa grawitacyjnej.

Kanalizacj

deszczow

zaprojektowano z rur PVC de 200 x 5,9 mm KLASY S ł

czonych

na uszczelk

gumow

Na trasie kanału zaprojektowano studnie betonowe dn 1200 mm oraz studnie
osadnikowe wpustów deszczowych dn 500 mm i wpust podwórzowy dn 300 mm
odwadniaj

cy wej

cie do piwnicy.

Wł

czenia do studni betonowych nale

y wykonywa

jako przej

cia szczelne za pomoc

tulei przej

ciowych.

cieki deszczowe b

podczyszczane w osadniku z kr

gów betonowych Dn 1500

mm, i separatorze lamelowym PSW LAMELA 10/100 Dn 1200 mm, a nast

pnie układem

sieci kanalizacji deszczowej odprowadzane b

do istniej

cego kanału bet. Dn 500 mm

Pod osadnik i separator wykona

podbudow

o wymiarach 1800 x 1800 mm:

- warstwa

wiru gr 10 cm zag

szczona do Wz = 1,0;

- warstwa betonu B-10 gr. 10 cm.

Spadki, długo

ci,

rednice oraz zagł

bienia projektowanego kolektora podano na profilu

podłu

nym rys. nr 4 - 6.

Obliczenia ilo

ci wód opadowych.

Do oblicze

ilo

ci wód opadowych przyj

to wzór:

Q =

* F * q [dm

/s]

gdzie:

- współczynnik spływu zale

ny od charakteru zlewni; (dla ulic o nawierzchni szczelnej

przyj

= 0,9; chodników, zjazdów

= 0,8; natomiast dla terenów zielonych

= 0,15)

przyj

to warto

ść

redni

= 0,75

F – rzeczywiste powierzchnie zlewni w ha;
q – nat

ęż

enie deszczu maksymalnego (przyj

to qmax = 130 dm3/s*ha),

q

Wymagana wydajno

ść

(przepustowo

ść

) urz

dze

podczyszczaj

cych dla sieci

kanalizacji deszczowej z terenu obj

tym opracowaniem wynosi:

powierzchnia rzeczywista zlewni osadnika i separatora Os i Sep:

≈

0,2848 ha,

Fzr = 0,2136 ha

- przepływ miarodajny do oblicze

dla osadnika i separatora Os i Sep:

Qmax = q

max

* F *

= 130 x (0,2848 x 0,75) = 27,77 dm

/s;

OBL

= 15 x (0,2848 x 0,75) = 3,20 dm

/s,

Osadnik.

Obowi

zuj

ce, Rozporz

dzenie Ministra

rodowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w

sprawie warunków, jakie nale

y spełni

przy wprowadzaniu

cieków do wód lub

do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla

rodowiska

wodnego nakłada obowi

zek podczyszczania wód opadowych odprowadzanych z

terenów

placów

składowych,

baz

transportowych,

stacji

benzynowych,

zanieczyszczonych centrów miast itd. przed wprowadzeniem tych wód do
odbiornika.
Bior

c pod uwag

e ilo

ci piasku i zawiesiny niesione przez wody deszczowe

zaleca si

zainstalowanie osadnika o wielko

ci dostosowanej do warunków lokalnych.

W procesie oddzielania zawiesiny z wód deszczowych wykorzystywane jest zjawisko
grawitacyjnego rozdziału podczas przepływu przez osadnik. Osadnik dobrany jest w taki
sposób, aby w zestawieniu z separatorem zapewniał jak najlepsz

prace oraz

maksymalnie wydłu

ył okres pomi

dzy kolejnymi czyszczeniami urz

dze

Osadnik zbudowany jest z kr

gów betonowych

∅

1500. Kr

gi ł

czone s

na uszczelki

gumowe oraz szybkowi

ążą

zapraw

wodoszczelna np. Ceresit. Otwory do poł

czenia

rur PCV

∅

200, zaopatrzone s

w uszczelki Forsheda 910 zapewniaj

ce szybki,

elastyczne i szczelne poł

czenie rur. Urz

dzenie mo

e by

dodatkowo wyposa

one w

deflektor stalowy zwi

kszaj

cy skuteczno

ść

działania osadnika.

Usuni

te z osadnika zanieczyszczenia nale

y zagospodarowa

zgodnie z wytycznymi

lokalnych Wydziałów Ochrony

rodowiska.

Dobór osadnika.

Dobrano osadnik o

rednicy

∅

1500 i pojemno

ci cz

ęś

ci osadowej = 3m

, z katalogu

technicznego firmy ekol-UNICON lub równowa

ne.

Separator.

Jako główne elementy dla podczyszczania

cieków deszczowych przyj

to separator

lamelowy typu PSW LAMELA 10/100 UNISEP o parametrach:

- przepływ maksymalny

- 100 dm3/s,

- pojemno

ść

magazynowa oleju

– 210 dm3,

- pojemno

ść

osadnika

- 360 dm3,

rednica wewn

trzna

- 1200 mm,

rednica rury wlotowej i wylotowej

– PVC200,

- ci

ęż

ar całkowity

- 5400 kg,

Separator ekol-UNICON System w zale

ci od typu składa si

z monolitycznego

korpusu betonowego z kompletnym wyposa

eniem wewn

trznym (UNICON System

Unisep).

Wewn

trz separatora umieszczone s

specjalnie skonstruowane sekcje

aluzjowe, na

których zachodzi separacja zanieczyszcze

. Wykonane s

one z odpornego chemicznie

i wytrzymałego mechanicznie tworzywa sztucznego(mieszanina akrylonitrylu, butadienu i
styrenu).
Urz

dzenia zamykane s

pokrywami dostosowanymi do du

ych obci

ąż

lub pokrywami

lekkimi.
Modele separatorów UNICON System s

całkowicie szczelne i nie wymagaj

dodatkowych elementów uszczelniaj

cych.

Separatory UNICON System mo

na montowa

w układy kanalizacji deszczowej o

rednicach rur do 1200 mm (w zale

ci od modelu i przepływów hydraulicznych).

Dobór separatora.

Obliczenia:

Dane:
- Deszcz maksymalny: q

max

= 130 dm

/s*ha,

-Deszcz obliczeniowy wynosi 88% rocznej wysoko

ci opadu: q

obl

.=15dm

/s*ha,

- Wielko

ść

zlewni zredukowanej: F = 0,2136 ha.

max

= q

max

x F = 130 x 0,2136 = 27,77 dm

/s.

Dla powy

szej warto

ci Qmax dobrano separator ekol-UNICON System PSW

LAMELA 10/100.

Sprawdzenie:
Obliczeniowe nat

ęż

enie deszczu dla przepustowo

ci nominalnej dobranego

urz

dzenia

qobl = Qn/F = 10 / 0,2136 = 46,81 dm

/s*ha

15 dm

/s*ha

- separator dobrano poprawnie

3.5. Zestawienie materiałów kanalizacja deszczowa.

Długo

ść

kanałów kanalizacji grawitacyjnej wynosi:

PVC de 200 x 5,9 mm KLASA S

L=118,00 m

PVC de 160 x 4,7 mm KLASA S

L=48,00 m

Ilo

ść

studni

bet. Dn 1200 mm

1 szt.

bet. Dn 500 mm

2 szt.

trójnik PVC de 200/160 mm

1 szt.

osadnik bet. Dn 1500 mm

1 szt.

separator lamelowy dn 1200 mm

1 szt.

kosze osadnikowe pod rury spustowe

10 szt.

wpust podwórzowy dn 300 mm

1 szt.

3.6. Materiał i uzbrojenie.

Kanalizacj

sanitarn

i deszczow

zaprojektowano z rur PVC de 200 x 5,9 mm,

natomiast przył

cza wpustów deszczowych, oraz przeł

czenia rur spustowych w dachów

budynków zaprojektowano z rur PVC de 160 x 4,7 mm, klasy S ł

czonych na kielich z

uszczelk

gumow

Przej

cia rur PVC przez

cianki betonowe studzienek rewizyjnych wykona

jako

szczelne, typu PS.
Kanały grawitacyjne nale

y układa

z minimalnym przykryciem 1,0 m oraz zgodnie

z profilami podłu

nymi.

Na trasie kanałów w w

złach poł

czeniowych zaprojektowano studzienki betonowe dn

1200 mm;
W rozwi

zaniu projektowym dobrano 2 wpusty uliczne deszczowe

eliwnych klasy D400

z kołnierzem zatrzaskowym, osadzonych na pier

cieniach odci

ąż

cych, na

studzienkach betonowych

∅

500 z osadnikiem piasku wysoko

ci 0,5 m. Wł

czenie rur

PVC de 200 do betonowej studni wpustu za pomoc

tulei (przej

cia szczelnego) PVC de

200.

Lokalizacja wpustów, osadników oraz separatorów – wg planu syt.-wys.

4.0 Roboty ziemne i monta

owe.

Po komisyjnym przekazaniu placu budowy przyst

do robót ziemnych. Roboty

ziemne w terenach nieuzbrojonych wykonywa

mechanicznie, a w terenach uzbrojonych

cznie.

Przed przyst

pieniem do robót ziemnych, na trasie projektowanych kanałów nale

wyznaczy

przez słu

by specjalistyczne miejsca wyst

puj

cych kolizji.

Wykonawca powinien zapozna

z umiejscowieniem wszelkich istniej

cych sieci

i urz

dze

przed rozpocz

ciem prac w miejscach gdzie mo

e doj

ść

do uszkodzenia

istniej

cego uzbrojenia po uprzednim wykonaniu przekopów wst

pnych.

W przypadku uszkodzenia istniej

cego uzbrojenia wykonawca winien je niezwłocznie

zabezpieczy

i zgłosi

w instytucji eksploatuj

ce dane urz

dzenie.

Wykonawca powinien z wyprzedzeniem, co najmniej 3 dniowym powiadomi

wła

ciciela

terenu o zamierzonym wej

ciu na budow

, a po wykonaniu robót uzyska

od niego

wiadczenie o doprowadzeniu terenu do stanu pierwotnego.

Przed przyst

pieniem do monta

u kanału z rur PVC, nale

y dokona

odbioru

technicznego wykopu i podło

a zgodnie z PN-92/B-10732.

Rury, kształtki, płyty dolne studni i kinety nale

y montowa

w wykopie na 10-20 cm

podsypce z piasku, wyprofilowanej zgodnie z projektowanymi rz

dnymi i spadkiem.

Zł

cza pozostawi

odsłoni

te, z pozostawieniem wystarczaj

cej wolnej przestrzeni po

obu stronach poł

czenia, do czasu przeprowadzenia próby ci

nienia przewodu.

Uło

one ruroci

gi zasypywa

gruntem piaszczystym (mo

e by

pospółka) do

wysoko

ci 30 cm ponad górn

kraw

przewodu. Pozostał

ęść

wykopu mo

zasypa

gruntem rodzimym zag

szczaj

c warstwami co 10

20 cm.

W terenie utwardzonym wska

nik zag

szczenia powinien wynosi

Wz = 1,00.

Wła

ciwe wykonanie zag

szczenia gruntu sprawdzi uprawniony geolog lub laboratorium

drogowe.

Umocnienia

cian do zagł

bienia 1,0 m p.p.t. nie stosuje si

. Dla zagł

bienia od 1,0 m

do 3,0 m nale

y wykona

umocnienie

cian wykopów poprzez deskowanie a

urowe.

Powy

ej 3,0 m zagł

bienia nale

y przewidzie

pełne umocnienie.

W trakcie robót ziemnych nale

y zwróci

szczególn

uwag

na punkty osnowy

geodezyjnej. W przypadku zniszczenia lub uszkodzenia punktu Inwestor jest
zobowi

zany do ich odtworzenia przez uprawnionego geodet

Materiały do budowy sieci kanalizacji sanitarnej musz

posiada

certyfikat dopuszczenia

ich do stosowania w Polsce wydany przez Centralny O

rodek Badawczo - Rozwojowy

Techniki Instalacyjnej “INSTAL” Warszawa.

Roboty ziemne nale

y prowadzi

zgodnie z “Warunkami technicznymi wykonania

i odbioru robót budowlano - monta

owych” tom I i norm

BN-83/8836-02

oraz zgodnie z przepisami BHP.

5.0 Odwodnienie wykopów.

Wykop powinien by

zabezpieczony przed dopływem wód deszczowych. Elementy

zabezpieczaj

ciany wykopu musz

wystawa

co najmniej 0,15 m ponad szczelnie

przylegaj

cy teren, a powierzchnia terenu powinna by

wyprofilowana ze spadkiem

umo

liwiaj

cym łatwy odpływ wód poza wykop.

W przypadku zalania wykopu przez wody opadowe przed uło

eniem przewodów wod

z wykopów nale

y usun

ąć

Odwodnienie wykonywa

w zale

ci od konfiguracji terenu i zagł

bienia sieci, za

pomoc

a) pompy spalinowej w najni

szym punkcie wykopu, przed wykonaniem

podsypki z odprowadzeniem kanału deszczowego dn 500 mm. W miejscu
posadowienia pompy, wykop poszerzy

i wykona

komor

lub studzienk

odwadniaj

b) Beczkowozu

6.0 Próba szczelno

ci.

Przewody kanalizacji grawitacyjnej powinny by

poddane badaniom w zakresie

szczelno

ci na:

- eksfiltracj

cieków do gruntu

- infiltracj

wód gruntowych do kanału.

Próby

szczelno

wykona

zgodnie

“PN-92/B-10735

Kanalizacja.

Przewody kanalizacyjne. Wymagania i badania przy odbiorze.”

Szczególn

uwag

nale

y zwróci

na:

- zamkni

cie wszystkich odgał

zie

- poziom zwierciadła wody w studzience poło

onej wy

ej powinien mie

·co najmniej o 0,5 m, w stosunku do rz

dnej terenu w miejscu studzienki ni

szej

( przy badaniu na eksfiltracj

Po ustabilizowaniu si

zwierciadła wody w studzienkach, nie powinno by

ubytku wody

w studzience poło

onej wy

ej w czasie:

* 30 min. na odcinku o długo

ci do 50 m;

* 60 min. na odcinku o długo

ci ponad 50 m;

podczas badania na infiltracj

nie powinno by

napływu wody do kanału w czasie

trwania obserwacji, jak przy badaniu na eksfiltracj

7.0 Uwagi monta

owe.

1) Przy zbli

eniach do osnowy geodezyjnej zachowa

szczególn

ostro

ść

;

2) Istniej

ce uzbrojenie podziemne nale

y dokładnie zlokalizowa

w trakcie realizacji robót

ziemnych poprzez wykonanie przekopów próbnych;

3) Wykonawc

sieci kanalizacji sanitarnej w technologii PVC mo

e by

zakład posiadaj

uprawnienia do wykonywania powy

szych robót;

4) Wszystkie odst

pstwa nale

y korygowa

przy udziale inspektora, projektanta

i u

ytkownika sieci;

5) Roboty ziemne wykonywa

zgodnie z obowi

zuj

cymi przepisami BHP i normami PN;

6) W przypadku natrafienia w trakcie wykonywania wykopów na przedmioty zabytkowe lub

szcz

tki archeologiczne nale

y natychmiast przerwa

roboty i zawiadomi

władze

konserwatorskie oraz inwestora. Ponownie prace mo

na rozpocz

ąć

po zezwoleniu

władz konserwatorskich.

7) Do odbioru ko

cowego nale

y przedło

- dziennik budowy;
- dokumentacj

powykonawcz

podpisan

przez kierownika budowy i inspektora

nadzoru;

- inwentaryzacj

geodezyjn

powykonawcz

;

- protokół odbiorów cz

ęś

ciowych;

wiadectwa badania zag

szczenia gruntu;

- protokół odbioru zajmowanego pasa drogowego;
- dokumenty uregulowa

terenowo-prawnych;

- decyzj

o dopuszczeniu do stosowania w budownictwie zastosowanych materiałów

i urz

dze

, aprobaty techniczne;

- deklaracje zgodno

ci lub certyfikaty zgodno

ci materiałów i urz

dze

- Polsk

Norm

- aprobat

techniczn

w przypadku wyrobów, dla których nie ustanowiono Polskiej

normy,

- protokoły z prób szczelno

ci;

W trakcie trwania budowy winna by

dost

pna nast

puj

ca dokumentacja:

a) Dziennik Budowy;

b) Projekt Budowlany.

c) Kierownik Budowy ma obowi

zek sporz

dzi

plan bezpiecze

stwa i ochrony

zdrowia (plan BIOZ) uwzgl

dniaj

cy specyfik

projektowanego obiektu (zgodnie

z Rozporz

dzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 27 sierpnia 2002 r. w sprawie

szczegółowego zakresu formy planu bezpiecze

stwa i ochrony zdrowia oraz