Planowanie badań epidemiologicznych. Typy
badań epidemiologicznych. Metody wyboru
populacji do badań. Metody położenia i
rozproszenia cechy.
Planowanie badań epidemiologicznych. Typy
badań epidemiologicznych. Metody wyboru
populacji do badań. Metody położenia i
rozproszenia cechy.
Rodzaje badań
epidemiologicznych
1.
Opisowe
2.
Analityczne (etiologiczne: kliniczno-
kontrolne i kohortowe)
3.
Eksperymentalne (interwencyjne)
Podział badań wg sugestii ekspertów
WHO
I.
Badania obserwacyjne (bierne) = badania
opisowe i analityczne
przekrojowe,
przesiewowe (wykrywanie choroby lub
zagrożenia);
kliniczno-kontrolne
(nasilenie określonej choroby
w grupie narażonej i nienarażonej na czynnik
patogenny);
kohortowe
albo długofalowe obserwacje zjawisk
zdrowotnych u pojedynczych osób
II.
Badania eksperymentalne
(doświadczalne)
Zasady planowania badań
epidemiologicznych
kliniczno-kontrolne
-
nasilenie określonej choroby w
grupie narażonej i
nienarażonej na czynnik
patogenny;
kohortowe
-
długofalowe
obserwacje zjawisk
zdrowotnych
przesiewowe
-
wykrywania
choroby lub zagrożenia;
Kolejność postępowania w
badaniach epidemiologicznych
1.
cel badań
2.
wcześniejsze badania
3.
możliwości przeprowadzenia
4.
charakterystyka populacji
5.
rozpoznanie środowiska populacji
6.
wybór metod i technik badawczych
7.
organizacja badań
8.
realizacja badań
9.
uporządkowanie i analiza danych
10.
opracowanie i sprawozdanie z badań
1. Cel badań
np. rozpowszechnienie i natężenie zjawisk
w populacji
np. wpływ środowiska na życie i zdrowie
populacji
np. skuteczność działania ogniw
i in.
4 pytania kierunku badania
jak przebiegał proces?
jak przebiega proces?
jak będzie przebiegał proces?
co z tym zrobić?
metody retrospektywne
metody retrospektywne/doświadczalne
metody prospektywne
wnioski z badań
2. Zapoznanie się z wcześniejszymi
lub podobnymi badaniami w tym
samym zakresie
piśmiennictwo
naukowe
dane statystyczne
konsultacje
wskazówki
3. Rozważenie naszych możliwości
+
stopień badania
4. Podstawowa charakterystyka
demograficzna populacji
liczebność
wiek
(związek wieku ze zjawiskiem badanym)
płeć
(związek płci ze zjawiskiem badanym)
zawód
(wpływ zawodu na zjawisko badane)
Przy określeniu liczebności grup
badanych bierze się pod uwagę
1.
Spodziewana częstość występującego
zjawiska
2.
Oczekiwana wielkość efektu ekspozycji
czynnika (np. chorobotwórczego) na
badane zdarzenie (np. chorobę)
3.
Liczba obserwacji powinna być
odpowiednio duża, by zapewnić
istotność
Ocena niezbędnej liczebności
populacji
programy komputerowe:
Epi Info
nQuery Advisor in.
5. Rozpoznanie środowiska życia
badanej populacji
badanie próbne/ pilotażowe
cel i kierunek badania
wykonalność badania
technika badania
niezbędne środki
pożądany efekt
6. Wybór metod i technik
badawczych
wywiad lub technika ankietowa
analiza dokumentacji
pomiar
obserwacja
Wybór narzędzi badawczych
kwestionariusz wywiadu, ankieta,
Protokół naukowo-badawczy,
dobór dokumentacji,
dobór przyrządów pomiarowych i in.
7. Organizacja
8. Realizacja
9. Zbiór, uporządkowanie i
analiza badań
10. Opracowanie i sprawozdanie
z badań
raport
sprawozdanie
naukowe
praca naukowa
Metody wyboru populacji
do badań
W epidemiologii odróżnia się cztery
zasadnicze metody wyboru populacji
do badań:
1. Metoda przesiewowa
2. Metoda reprezentacyjna
3. Celowy wybór jednostek
4. Populacja o składzie przypadkowym
(ang.: screening) polega na tym, że określonej
cechy (np. wysoki poziom cukru we krwi, mała
pojemność płuc, zmiany patologiczne w płucach i
inne) albo odchylenia od określonych norm
poszukuje się w
całej populacji
Metoda przesiewowa
Ad 1.
Metoda reprezentacyjna polega na tym, że określoną
cechę (cechy) bada się w grupie reprezentacyjnej
wybranej z populacji losowo .
Ad 2.
Metoda reprezentacyjna
c.d. Metoda reprezentacyjna
Losowo oznacza "jednakową szansę dostania się do
grupy reprezentacyjnej każdej jednostki wybieranej z
populacji".
Obiektywność wyboru zabezpiecza się przez stosowanie
odpowiednich metod statystycznych i mechanicznych.
Metodę tę stosuje się wówczas, gdy istnieje obiektywna
możliwość przeniesienia wyników badania grupy
reprezentacyjnej na wnioskowanie o całej populacji,
z której grupa pochodzi.
Tworzy się tu także grupy kontrolne (w miarę potrzeb).
Ad 3. Metoda doboru celowego
Metoda doboru celowego, polega na
celowym wyborze jednostek o okre
ślonych
cechach do kontrolowanych badań
epidemiologicznych.
Ad. 4. P
opulacja o składzie przypadkowym
(bez wyboru)
Populacja ta charakteryzuje się tym, że badania określonych
cech przeprowadza się u tych jednostek zagrożonej (chorującej)
populacji, które zgłoszą się same lub są zgłaszane do badań
przez lekarzy.
Przykładem badania takich populacji może również być analiza historii
chorób, np. osób zmarłych z powodu zawału na określonym oddziale,
chorych leczonych z powodu kamicy nerkowej itd.
Dobór populacji do badań
arbitralny
(np.
pacjenci z jednej Kliniki)
losowy
prosty
warstwowy
zespołowy
systematyczny
Do prawidłowego pobrania próby
losowej niezbędne jest określenie:
1)
populacji generalnej
2)
jednostek, z których składa
się populacja
3)
jednostek losowania – lista
4)
ustalenie granicy błędu i p.i.
Warunki doboru losowego
każda jednostka ma jednakową szansę
dostania się do próby
operat losowania (lista jednostek do
losowania)
wybór jednostki jest zupełnie przypadkowy
tablica liczb losowych
Etapy losowania:
dokładne zdefiniowanie populacji
generalnej
przygotowanie operatu losowania
ustalenie:
granicy błędu i poziomu istotności (np. 2%,
0,01)
schematu losowania
dane o populacji
A
B
C
Nr
wartość
Nr
wartość
Nr
wartość
1
2
3
4
10
7
4
3
5
6
7
8
9
10
2
8
11
10
5
7
11
12
13
14
15
16
17
18
8
4
4
8
3
10
8
6
4
24
6
6
43
7,166
8
51
6,375
losowanie proste
– wybór liczb w tabeli liczb losowych
Nr
wartość
16
10
3
4
15
3
18
6
9
5
12
4
razem
32
średnia
5,333333
losowanie warstwowe proporcjonalne
– wybór pacjentów z różnych grup proporcjonalno liczebności tych
grup (czyli wybiera się w tabeli liczb losowych 1 osobę z gr. A – z liczb 1-
3; 2 osoby z gr. B
– 4-9; 3 osoby z gr. C - 10-18)
grupa
Nr
wartość
A
2
7
B
8
10
5
2
C
11
8
14
9
17
8
razem
44
średnia
7,6666
losowanie warstwowe stałej liczby jednostek
– pobranie z każdej warstwy pewną stałą liczbę
jednostek i nadanie „wagi” (poprawki)
grupa
Nr
wartość poprawka
ważone
A
2
7
2
1
10
2
34
B
7
11
3
9
5
3
48
C
11
8
4
17
8
4
64
razem
146
średnia
8,1111111
losowanie zespołowe – zastosowanie w
odniesieniu do dużych populacji, w których
poszczególne grupy nie są jednorodne
SZPITAL A
SZPITAL B
SZPITAL C
Nr
badacz wartość
Nr badacz
wartość
Nr badacz
wartość
1
F
10
8
G
10
16
H
10
17
H
8
6
G
8
11
H
8
14
H
9
10
G
7
2
F
7
7
G
11
18
H
6
12
H
4
5
G
2
15
H
3
9
G
5
4
F
3
3
F
4
13
H
4
razem
43
38
38
średnia
7,16666
6,333333
6,333333
pechowy zespół
SZPITAL A
SZPITAL B
SZPITAL C
Nr
badacz wartość Nr badacz
wartość
Nr badacz
wartość
1
F
10
8
G
10
3
F
4
17
H
8
6
G
8
15
H
3
14
H
9
10
G
7
5
G
2
7
G
11
18
H
6
12
H
4
2
F
7
11
H
8
9
G
5
4
F
3
16
H
10
13
H
4
razem
48
49
22
średnia
8
8,166667
3,666667
losowanie systematyczne – wybranie jednostek z
populacji losowo
z określoną częstotliwością,
np. 1:4, 1:100, 1:2000 itd
1
2 3
4
5 6
7
8 9
10
11 12
13
14 15
16
17 18
Nr
grupa
wartość
1
A
10
4
B
3
7
B
11
10
C
7
13
C
4
16
C
10
razem
45
średnia
7,5
Statystyka w epidemiologii:
Pomiar stanu zdrowia ludności przez obliczanie
współczynników i wskaźników.
Działania podstawowe, tj. dodawanie, odejmowanie,
dzielenie i mnożenie oraz obliczanie odsetka i średnich,
miar położenia i rozproszenia.
Porządkowanie szeregów statystycznych.
Obliczanie istotnej
statystycznie zależności badanych
zjawisk.
Analiza i opis cech populacji (w kontekście potrzeb i
sytuacji zdrowotnej).
Statystyczna ocena czynników ryzyka.
Miary położenia
1.
Średnia arytmetyczna (posługujemy się
gdy zbiór obserwacji ilościowych ma w
przybliżeniu rozkład normalny, pomiary
są dokładne i odpowiednio liczne)
2.
Średnią geometryczną (stosuje się
wówczas, gdy w szeregu występuje duża
skrajna wartość, której wpływ chcemy
osłabić)
Miary położenia
3. Medianą nazywamy wartość środkowego
pomiaru (obserwacji) w uporządkowanym
szeregu. Jeżeli mamy cechę skokową i ilość
obserwacji jest nieparzysta, to medianą jest
wartość środkowego pomiaru (po
uporządkowaniu danych). Jeżeli ilość
obserwacji jest parzysta, to medianą jest
średnia dwóch środkowych pomiarów. Gdy
cecha jest ciągła, to medianę oblicza się
według specjalnego wzoru.
Miary położenia
4. Modalna
(dominanta) wskazuje wartość,
która w szeregu występuje najczęściej i
przeważa w danej zbiorowości.
Miary rozproszenia (zmienności)
1.
Obszar zmienności (rozstęp)- zakres
wartości granicznych tj. różnica
wartością najwyższą i najniższą.
2.
Odchylenie standardowe -
najczęściej
stosowana miara rozproszenia, określa
o ile wszystkie jednostki danej
zbiorowości różnią się średnio od
średniej arytmetycznej badanej
zmiennej.
