Klasyczna filozofia niemiecka: Kant, Fichte, Hegel

Na czym polega Kantowski „przewrót
kopernikański”?



Genetyczne ujęcie zagadnienia źródeł poznania: Skąd
pochodzi wiedza?



Racjonalizm genetyczny (natywizm) – cała wiedza opiera się na
rozumie; wiedza jest wrodzona.



Empiryzm genetyczny – cała wiedza pochodzi z doświadczenia.



Stosunek Kanta do obu stanowisk:



Oprócz wiedzy apriorycznej, człowiek może nabywać wiedzę
syntetyczną, która wykracza poza analizę pojęć.



Możliwe jest przezwyciężenie sceptycyzmu



Problem: gdzie zatem można usytuować filozofię Kanta?

Klasyczna filozofia niemiecka

Tezy o „przewrocie kopernikańskim”:



Przedsięwzięcie Kanta dotyczy filozoficznego problemu
wiedzy.



Przedkantowkie stawianie problemu wiedzy:



Oddzielenie poznania i bytu (rzeczywistości) oraz podkreślenie ich
radykalnej odrębności .



Ujęcia poznania jako medium dotarcia do bytu; wymaganie adekwacji
poznania.



Wiedza-o-przedmiocie – odzwierciedlenie rzeczywistości.



Problem dualizmu obu elementów: Na czym ma polegać adekwacja? W
jakiej relacji pozostają oba elementy? Co jest pierwotne?



Poszukiwanie fundamentu obu elementów wiedzy (powszechnego
obowiązywania i ważności przedmiotowej): Bóg, Natura, Harmonia.



Konsekwencja: autonomizacja problemu wiedzy i jej radykalne
oddzielenie od bytu – matematyzacja bytu i metafizyki.

Klasyczna filozofia niemiecka

Status questionis Kanta:

Niemożliwość objęcia obu

elementów

Niezrozumienie pytania: czym

jest wiedza?

Niemożliwość adekwatnego

postawienia problemu wiedzy

Problem ograniczenia

strukturalnego

Klasyczna filozofia niemiecka

Jak możliwe

są sądy

syntetyczne

apriori?

Wyjście poza

strukturę pola

klasycznej „teorii

poznania”

Spełnienie obu

warunków wiedzy:

powszechności i

ważności

Przekonanie o

prawdziwości

wiedzy

Problemy z tradycyjnym

problemem wiedzy:

Sformułowanie głównego problemu

„Krytyki czystego rozumu”:

Podział sądów:

Sądy

doświad-

czeniowe

Analiza

pojęć

Klasyczna filozofia niemiecka

Sądy analityczne

Sądy syntetyczne

Podmiot

Orzeczenie

S jest P

Sąd syntetyczny

Podmiot

Orzeczenie

Sąd analityczny

oste

rio

Apriori

– przed doświadczeniem (pewne)

Aposteriori

– po doświadczeniu (niepewne)

Metodologiczne ujęcie zagadnienia
źródeł poznania:

Klasyczna filozofia niemiecka

Radykalny

racjonalizm

• Wyłącznie

sądy

aprioryczne

Racjonalizm

umiarkowany

• Sądy

syntetyczne

apriori

• Sądy

syntetyczne

Empiryzm

umiarkowany

• Sądy

aprioryczne

• Sądy

syntetyczne

Empiryzm

radykalny

• Wyłącznie

sądy

syntetyczne

Czy to wyczerpuje możliwość ujęcia „przewrotu kopernikańskiego” Kanta?

Zagadnienie granic poznania:



Zagadnienie immanentnych granic poznania:



Czy można poznać coś poza własną myślą?



Zagadnienie transcendentalnych granic poznania:



Czy można poznać „rzecz samą w sobie”?

Klasyczna filozofia niemiecka

Nie można

poznać nic

poza myślą

Nie można

dotrzeć do

„rzeczy”

Można

poznać coś

poza myślą

Można

dotrzeć do

„rzeczy”

Immanentny Transcendentalny

izm

Realizm

– „tak”

Idealizm

– „nie”

Wniosek:

„przewrót

kopernikański”

oznacza

przeniesienie

rozważań z

poziomu

epistemicznego

na epistemologiczny:

Pytanie o „Jak”

wiedzy.

Zakreślenie pola problemowego:



Metafizyka jest naturalną skłonnością
człowieka.



Przedmioty metafizyki wg Kanta: Bóg,
wolność nieśmiertelność. Jak możliwa
jest metafizyka jako nauka?



„Krytyka” czystego rozumu jako
propedeutyka rozumu, określająca zasady
rozumu i ich prawomocne użycie.



Filozofia transcendentalna – cały system
zasad czystego rozumu.



„Transcendentalnym nazywam
wszelkie poznania, które zajmuje się w
ogóle nie tyle przedmiotami, ile naszym
sposobem poznawania przedmiotów, o ile
sposób ten ma być a priori możliwy”
(KCR, B 25).

Klasyczna filozofia niemiecka

Metafizyka

„Krytyka”

Filozofia

transcenden-

talna

A priori

Idealizm

Ku jakiemu idealizmowi?



„Skandal” rozumu – dogmatyzm
idealizmu tradycyjnego.



„Intelekt nie czerpie swych praw (a
priori) z przyrody, lecz je przyrodzie
dyktuje” (Prolegomena, s. 107).



Odpowiedniość pomiędzy formami
poznania a rzeczywistością.



Relacyjność obiektywności i
subiektywności.



Pomiędzy fenomenami i noumenami.



Argument Peirce’a o konsekwencjach
praktycznych.



Konsekwencja: rozszerzenie pola
problemowego filozofii
transcendentalnej.

Klasyczna filozofia niemiecka

A priori

Potoczne

Czyste

Koniczność

Ścisła

ogólność

Rozszerzanie pola problemowego:

Klasyczna filozofia niemiecka



Przedsięwzięcie Kanta nie ogranicza się do analityki
poznania.



Analityka poznania tworzy obraz zdeterminowanego
podmiotu.



Sam rozum posiada istotowo antynomiczny charakter:
antynomie rozumu.

Co mogę

wiedzieć?

Co powinienem

czynić?

Czego mogę się

spodziewać?