Badania społeczne w praktyce. 

1.  Działalnośd badawcza człowieka  

 

Co to jest rzeczywistośd?  

- rzeczywistośd umowy (ziemia jest okrągła, dżdżownice nie ją jadalne) 

- rzeczywistośd doświadczenia (dżdżownice to smakołyk) 

Epistemologia – nauka o poznawaniu 

Metodologia – jedna z dziedzin epistemologii  nauka o dowiadywaniu się  

Tradycja – przyjmujemy prawdy, które już zostały odkryte i uznajemy je za prawdziwe nie dociekając 
ich prawdziwości. 

Autorytet – zaufanie do osoby, która jest ekspertem w swojej dziedzinie wiedzy (badania też mogą 
zawierad błędy)  

Obserwując zjawiska zachodzące wokół nas, zakładamy, że kilka podobnych do siebie zdarzeo 
stanowi dowód istnienia jednego wzorca. Jest to nieuprawnione uogólnienie.  

Naukowcy zabezpieczają się przed nieuprawnioną generalizacją badając odpowiednio dużą i 
reprezentatywną próbę. 

Innym sposobem jest replikacja – czyli powtarzanie badao które służy stwierdzeniu, czy każde kolejne 
badanie ma te same wyniki. 

Nielogiczne rozumowanie – gdy w badaniach trafiamy na „wyjątek, który potwierdza regułę”. Jest to 
przeczenia samo w sobie. W żadnym systemie logiki wyjątek nie może potwierdzid reguły, której sam 
zaprzecza.  

 

Co jest rzeczywiste? 

- ujęcie premodernistyczne – ludzie uważali, że widzą rzeczy takimi jakimi one w rzeczywistości są 
(mlecz to chwast, lub mlecz to piękny kwiat) 

- ujęcie modernistyczne – mlecz to po prostu mlecz, pojęcia kwiat i zielsko są subiektywnym punktem 
widzenia tej rośliny przez różnych ludzi (dobry i zły) 

Ujęcie postmodernistyczne – mlecz nie istnieje, ale są rzeczywiste wyobrażenia, które uzyskujemy, 
dzięki naszym punktom widzenia. 

 

 

Naukowe zrozumienie świata musi byd jednocześnie sensowne i zgodne z obserwacją.  Te elementy 
są potrzebnego działalności nauk społecznych. 

- elementy teorii (zajmuje się logiką) 

- gromadzenie danych ( obserwacja) 

- analizy (poszukiwanie prawidłowości w obserwacjach z tym co logicznie daje się przewidzied) 

Badania społeczne zmierzają do odkrywania prawidłowości w życiu społecznym. Przeprowadzono 
badania wśród żołnierzy armii USA dotyczące awansów w jednostkach żandarmerii i sił powietrznych, 
które wykazało, że żołnierze sił powietrznych awansowali szybciej niż żołnierze żandarmerii. Jednak 
poziom zadowolenia wśród wojsk powietrznych był niski. Należało zastosowad odniesienie do grupy 
kryteriów. Grupą odniesienia dla żołnierzy żandarmerii byli koledzy z żandarmerii, natomiast dla 
żołnierzy sił powietrznych koledzy z tegoż korpusu. Tylko stosując to odniesienie do stosunku 
żołnierzy do awansu ma sens oraz zgadza się z faktami. 

Wyjątek stanowi prawdopodobieostwo zajścia jakiejś prawidłowości np. mężczyźni zarabiają więcej 
niż kobiety, nie dowodzi, że kobieta nie będzie zarabiała więcej od mężczyzny. W jakimś wyjątkowym 
punkcie może ona zarabiad więcej, co nie zmienia wyniku badao, bo stanowi tylko jego znikomy 
wyjątek.  

Badania społeczne dążą do zrozumienia klas czy typów jednostek (np. gang młodzieżowy, 
antyfeministów). W takim przypadku bada się podobne cechy osób należących do tej samej grupy 
(jednostki o podobnych cechach)antyfeminizm jest wówczas zmienną, ponieważ ludzie wykazują 
wyraźną postawę w tym punkcie. Badacze bardziej interesują się regułami pojawiania się tych 
zmiennych niż indywidualną jednostką. 

Badania społeczne wiążą się ze studiowaniem  zmiennych i związków między nimi. Teorie społeczne 
są sformułowane w języku zmiennych, a ludzie są tylko nosicielami tych zmiennych. 

Zmienne mają swoje wartości (atrybuty). Wszystko co można powiedzied o sobie lub innych wiąże się 
z wartościami zmiennych. Zmienne to logiczne pogrupowanie wartości (np. kobieta, mężczyzna to 
wartośd, natomiast ich płed to zmienną) 

Teorie opisują związki między zmiennymi, których z logicznego punktu widzenia można się 
spodziewad. 

- zmienna zależna – gdy jakaś zmienna zależy od innej zmiennej 

- zmienna niezależna – to od czego zmienna zależna zależy 

 

- Wyjaśnienie idiograficzne – stosuje się dla jednego odrębnego przypadku ( wyszukanie wszystkich 
przyczyn) 

- Wyjaśnienie nomotetyczne – stosuje się dla pewnej określonej grupy  

- zrozumienie indukcyjne – indukcja przechodzi do tego co konkretne, ogólne, od zestawu obserwacji 
do odkrycia poprawności , która jest wspólna dla wszystkich badanych zdarzeo 

- Zrozumienie dedukcyjne – dedukcja przechodzi od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od 
wzorca , którego możemy oczekiwad do obserwacji. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dane jakościowe i ilościowe   

Każda obserwacja na początku ma charakter jakościowy. Kwantyfikacja (liczbowe ujęcie czegoś co 
zostało zaobserwowane) sprawia, że badania są bardziej wyraziste i czytelne. 

Dane jakościowe są związane z wyjaśnieniem idiograficznym. Natomiast dane ilościowe łatwiej 
wykonad z nomotetycznych. Pełne zrozumienie jakiegoś zagadnienia wymaga stosowania obu 
technik. 

 Podstawowa zasada badao społecznych gwarantuje dobrowolny udział w tych badaniach. Nie wolno 
w żaden sposób krzywdzid osób badanych. 

 

2.  Paradygmaty, teoria i badania społeczne. 

 

Paradygmaty – fundamentalne modele czy układy odniesienia, których używamy, by uporządkowad 
nasz obserwacje i rozumowanie. Paradygmatami są rozumowania naukowców – oczywiste prawdy, 
ogólne ramy, punkt widzenia.  

Paradygmaty w naukach społecznych oferują różne perspektywy, każda z nich uwzględnia pewne 
aspekty społecznego życia nieobecne w pozostałych, a jednocześnie pomija ujawnione gdzie indziej.  

         TEORIE 

    OBSERWACJE 

         HIPOTEZY 

UOGÓLNIENIA 
EMPIRYCZNE 

  

D
E
D
U
K
C
J
A 

 

I
N
D
U
K
C
J
A 

 Makroteoria zajmuje się wielkimi bytami społecznymi albo nawet całymi społeczeostwami (walka 
klas ekonomicznych, stosunki międzynarodowe, religia) 

Mikroteoria – zajmuje się problemami życia społecznego na poziomie jednostki i małych grup (obrady 
ławy przysięgłych, stosunki między studentami a wykładowcą) 

 

Paradygmat konfliktu  

Francuski filozof Auguste Comte w 1822r ukuł termin „socjologia” i rozpoczął badania nad zmianami 
w życiu społecznym. Pozytywizm opisuje jego naukowe podejście i przeciwstawia się temu co uważał 
za negatywne strony Oświecenia. W 1858r. Karol Darwin opublikował „O powstawaniu gatunków” 
gdzie przedstawił ideę ewolucji poprzez proces doboru naturalnego. Karol Marks zasugerował, że 
zmiany społeczne mogą byd postrzegane jako proces, w którym stale dochodzi do konfliktu – prób 
zdominowania innych i uniknięcia cudzej dominacji. Skupił się na walce klas ekonomicznych uciskowi 
przez kapitalistów klas robotniczych – w ten sposób sformułował paradygmat konfliktu. 

Paradygmaty pomagają określid, które pojęcia uznajemy za ważne i adekwatne. 

Paradygmat konfliktu koncentruje się na walce klasowej, walce etnicznej czy walce płci, gdy różne 
grupy mają przeciwne interesy. 

 

Symboliczny interakcjonizm  

Georg Simmel zajął się badaniem jak jednostki wchodzą we wzajemne interakcje (skala mikro np. 
rodzina, przyjaciele). Jednostki osiągają wzajemne porozumienie poprzez użycie języka i innych 
podobnych systemów (symboliczny interakcjonizm) 

Etnometodologia – metodologia ludowa, koncentruje się na sposobach jakie stosują ludzie by 
zrozumied Zycie społeczne w procesie jego przezywania tak jak gdyby każdy był badaczem 
prowadzącym badania. 

Funkcjonalizm strukturalny – znany jako „teoria systemów społecznych” – byt społeczny, taki jak 
organizacja albo całe społeczeostwo może byd postrzegany jako organizm. System społeczny składa 
się z części , w których każda przyczynia się do funkcjonowania całości np. funkcją policji jest 
sprawowanie społecznej kontroli. 

 

Paradygmaty feministyczne – częściowo teorie i badania feministyczne skupiły się na różnicach 
między płciami, oraz na tym w jaki sposób wiążą się one z resztą organizacji społecznej (ucisk kobiet) 
przeżycia chłopców czy mężczyzn niewiele mają wspólnego z tym jak odbierają to dziewczynki czy 
kobiety.  

Nasza subiektywnośd jest indywidualna (to jak różne rzeczy odbieramy, odczuwamy) natomiast 
szukanie obiektywności jest społeczne (kwestia komunikacji, ponieważ próbujemy znaleźd wspólny 
punkt dla naszych doświadczeo) 

Elementy teorii społecznej  

Teorie – to systemy powiązanych wzajemnie twierdzeo mające wyjaśnid niektóre aspekty życia 
społecznego. Teorie doprecyzowują i dookreślają paradygmaty. 

Paradygmat – sposób patrzenia  

Teoria – wyjaśnienie tego co widzimy 

Naukowcy dążą by uporządkowad wiele faktów według reguł nazwanych prawami (uniwersalne 
uogólnienia) 

Prawo jest zaobserwowaną prawidłowością  

Teoria – to systematyczne wyjaśnienie obserwacji, które dotyczą jakiegoś konkretnego aspektu życia. 

Teorie wyjaśniają obserwacje za pomocą pojęd 

Aksjomaty albo założenia to podstawowe twierdzenie uznane za prawdziwe, na których opiera się 
teoria. 

Teza – szczegółowe wnioski dotyczące relacji pomiędzy pojęciami, które wyciąga się z podstawowych 
założeo. 

Z tez możemy wyprowadzid hipotezy 

Hipoteza jest szczegółowym sprawdzalnym oczekiwaniem wobec rzeczywistości, które wynika z 
ogólniejszej tezy.  

 

- Operacjonizacja – określenie dokładnych działao związanych z pomiarem zmiennej 

- Obserwacja – testowanie hipotezy  

- Wnioski  

 

W tradycyjnym wyobrażeniu nauki badacze przechodzą od teorii do obserwacji, obrazem tego jak 
prowadzi się badania.  

Teoria i badania w naukach społecznych są połączone za pomocą dwóch metod: logicznych - dedukcji 
(wyprowadzenie z teorii przewidywanych hipotez) oraz indukcji (formułowanie uogólnieo na 
podstawie konkretnych obserwacji) 

Hipoteza zerowa – przewiduje, że nie istnieje żaden związek między dwiema zmiennymi i zawsze 
zakłada się to przy testowaniu hipotez. 

 

 

3.  Pojęcie przyczynowości w badaniach społecznych 

 

Determinizm – występowanie zdarzeo jest determinowane , powodowane; zdarzeniom „nie wolno 
przydarzyd się w żaden inny sposób”  

Przyczynowo – skutkowy deterministyczny model nauk przyrodniczych często jest stosowany w 
odniesieniu do istot ludzkich, podobnie jak do roślin i przedmiotów nieożywionych. W tych 
przypadkach akceptujemy deterministyczny model jako właściwy. Uznajemy, że nasz wola jest w 
pewien sposób skrępowana i ograniczona. (np. nie mammy wpływu na wzrost człowieka czy roślin)  

Rodzaj użytecznego wyjaśnienia przyczynowego, który akceptujemy jako koocowy produkt badao 
społecznych (podanie koocowego powodu, dlaczego tak jest). 

Zawsze gdy rozpoczynamy badania wyjaśniające w ramach nauk społecznych  implicite przyjmujemy 
model ludzkiego zachowani, który zakłada, że ludzie mają mało indywidualnej wolności wyboru.  

 

Przyczyna i skutek 

Model nomotetyczny w podejściu do badao nad związkami przyczynowymi ma na celu dostarczenie 
najdokładniejszego wyjaśnienia przy najmniejszej liczbie zmiennych przyczynowych, tak aby odkryd 
ogólne wzorce przyczynowo – skutkowe.  

Różnica między wyjaśnieniem idiograficznym a nomotetycznym jest różnicą między badaniami 
jakościowymi a ilościowymi.  

Dane jakościowe (idiograficzne) obejmują informacje szczegółowe 

Dane ilościowe (nomotetyczne) obejmują koocowe wnioski- powtarzalnośd pewnych reguł. 

Zarówno nomotetyczny jak i idiograficzny tryb wyjaśnienia wiąże się z pojęciem przyczynowości. Aby 
określid związek przyczynowy potrzebne jest coś więcej niż stwierdzenie zależności między 
zmiennymi. 

 

Przyczyna poprzedza skutek  

 

Empiryczna (oparta na doświadczeniu) korelacja między zmiennymi zachodzi wówczas, gdy są 
one powiązane (gdy jedna się zmienia to druga też) 

 

Skutej nie może byd wyjaśniony w kategoriach jakiejś trzeciej zmiennej 

 

Zależności pozorne – czyli takie, które nie są prawdziwe np. Rozmiar buta wiąże się ze zdolnościami 
matematycznymi. Im większy but tym większe zdolności matematyczne. Aby połączyd pozorne 
zależności należy zastosowad zmienną wieku. Im starczy uczeo – tym większy rozmiar buta – tym 
większe zdolności matematyczne i odwrotnie.  

 

Korelacja dodatnia zachodzi gdy obie zmienne rosną lub maleją  

Korelacja ujemna – zachodzi gdy jedna zmienna rośnie a druga maleje. 

 

Przyczyna konieczna – oznacza warunek, który musi byd spełniony, aby nastąpił określony skutek (aby 
otrzymad ocenę koniecznie jest chodzenie na zajęcia; trzeba byd kobietą aby zajśd w ciążę) 

Przyczyna wystarczająca – oznacza, warunek, który jeśli zostanie spełniony gwarantuje oczekiwany 
skutek (ucieczka z egzaminu oznacza oblanie go, ale może byd inna przyczyna, dla której nie zaliczamy 
egzaminu) 

Większośd wyjaśniających badao społecznych stosuje  probabistyczny model przyczynowości. O „X” 
można powiedzied, że jest przyczyną „Y”, jeśli widad, że ma wpływ na „Y”. 

Należy się wystrzegad błędów przy prowadzeniu badao: 

  Prowincjonalizm – patrzenie przez pryzmat własnych przeżyd 
  Pochopne wnioski  
  Ustalenie wątpliwych przyczyn (należy sobie zadad pytanie „czy na pewno?”) 
  Przemilczanie dowodów (opuszczanie dowodów, które nie mają dla badacza znaczenia)+ 
  Fałszywe dylematy (wybór, do którego jesteśmy zmuszenie tylko na pozór) 

Zanim zaakceptujemy wnioski, powinniśmy sprawdzid jak zmienne zostały zoperacjonalizowane, jaki 
jest logiczny związek między tymi zmiennymi i jaka jest między nimi zależnośd, oraz czy 
sformułowane przez   nas wnioski pokazują to co jest wynikiem badao. 

 

Plan badao 

1.  Określid dokładnie co chcesz wiedzied 
2.  Sposób w jaki chcesz to zrobid. 

Cele badao 

  Eksploracja – badania są kluczowe 

 

Zaspokojenie ciekawości badacza i jego pragnienia zrozumienia przedmiotu 

 

Zbadanie możliwości podjęcia szerszych badao 

 

Wprowadzenie metod do dalszych badao  

  Opis – opis naukowy jest trafniejszy i dokładniejszy. Bada np. 

  Profile demokratyczne populacji z uwzględnieniem wieku i płci (badania 

demograficzne) 

  Badania marketingowe 
  Statystyki przestępczości 

Opis był pierwotnym celem badao jakościowych. Odpowiada na pytania co, kiedy, gdzie, jak.  

  Wyjaśnienie. Badania wyjaśniające odpowiadają na pytanie dlaczego.  

Jednostki analizy 

  Badacze najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi (badają płed, 

wiek, miejsce urodzenia) Następnie łączą opisy aby przedstawid złożony obraz grupy. 

  W badaniach społecznych jednostkami analizy mogą byd także grupy społeczne (cechy 

przynależności do danej grupy traktowanej jako pojedynczy byt) 

  Jednostkami analizy mogą byd również organizacje społeczne np. Kościół, szkoły wyższe, 

wydziały uniwersyteckie 

  Wytwory społeczne- czyli istoty społeczne i ich zachowania ( książki, obrazy, samochody, 

budynki, piosenki itp.) 

Błędne wnioskowanie 

  Błąd ekologiczny- odnosi się do grupy, zbiorów lub systemów czegoś większego niż jednostki. 

Jest to założenie, że to, czego się dowiadujemy o jednostce zbiorowej (ekologicznej)mówi 
także o pojedynczych elementach, z których się on składa. Błąd dotyczy pomniejszenia 
jednostek analizy tak, że wyciągamy wnioski dotyczące jednostek tylko na podstawie 
obserwacji grup. 

  Redukcjonizm – postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego 

wąskiego pojęcia lub zbioru pojęd. „redukujemy” to co złożone do wąskiego wyjaśnienia 

 

Wymiar czasowy 

Czas odgrywa kluczową rolę w ustalenie związków przyczynowych.  

  Badania przekrojowe – składają się z obserwacji populacji lub zjawiska zebranych w jednym 

punkcie i czasie.                                                                                                                             
Badania eksploracyjne i opisowe są badaniami przekrojowymi  

  Badania dynamiczne – są zaplanowane by umożliwid badanie tego samego zjawiska przez 

dłuższy okres czasu 

  Badanie trendów – koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji 

(porównanie badao prowadzonych przed kilku laty z obecnymi) 

  Badania kohort demograficznych – zmiany zachodzące w subpopulacjach (najczęściej 

kohorta to grupa wiekowa) 

  Badania panelowe – dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi 

Badania dynamiczne mają przewagę nad przekrojowymi, ponieważ dostarczają informacji 
opisujących proces w czasie. Dostarczają najpełniejszych danych o zmianach.  

 

Proces badawczy 

  Ustalenie celu badao (eksploracyjne, opisowe czy wyjaśniające) 
  Konceptualizacja – sprecyzowanie pojęd oraz zmiennych, które mają byd badane 

  Wybór metody badao  

 

Eksperyment 

 

Badania sondażowe  

 

Badania terenowe 

 

Analiza treści 

 

Badania danych zastanych  

 

Badania porównawcze 

 

Badania ewaluacyjne 

  Operacjonalizacja – jak będziemy faktycznie mierzyd zmienne 
  Obserwacja – zbieranie danych do analizy i interpretacji 
  Przetwarzanie danych – przekształcenie zebranych danych i nadanie im formy nadającej się 

do analizy  

  Analiza – analiza danych i wyciąganie wniosków 
  Zastosowanie – sprawozdanie z wniosków i ocena ich implikacji  

 

Oferta badacza musi zawierad uzasadnienie dlaczego badania zostaną podjęte, oraz opis procedury 
badawczej. Często potrzebne jest zezwolenie na realizację badao, musi również zdobyd na to 
potrzebne środki.  

 

Konceptualizacja – proces w toku którego określamy co mamy na myśli używając danego terminu w 
badaniach. Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu przez wyszczególnienie jednego lub 
więcej wskaźników. 

Wskaźnik –to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia(np. współczucie) 

Wymiar –to możliwy do wyszczególnienia aspekt pojęcia (np. współczucie dla ludzi, współczucie dla 
zwierząt) 

Określenie pojęd w badaniach naukowych opiera się na definicjach operacyjnych 

  Definicja nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez żadnych roszczeo co 

do tego, że stanowi odbicie „realnego” bytu. Definicje nominalne są arbitralne 

  Definicje operacyjne – precyzują sposób pomiaru danego pojęcia. Pomiar w świecie 

rzeczywistym 

Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęd.  

 

Operacjonalizacja polega na stworzeniu konkretnych procedur badawczych. 

Stopieo precyzji zmiennych określa z jakim stopniem dokładności możemy określid różnice między 
różnymi możliwymi wartościami składającymi się na daną zmienną. 

  Pomiar nominalny to zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i 

wyczerpujące (płed, wyznanie, miejsce urodzenia, wykształcenie) 

  Pomiar porządkowy – zmienne o wartościach, które możemy logicznie uporządkowad (klasa 

społeczna, alienacja, uprzedzenia) 

  Pomiar interwałowy – odległości logiczne między wartościami mogą byd wyraźne w postaci 

standardowych interwałów o określonym znaczeniu (mierniki standardowe , testy IQ) 

  Pomiar ilorazowy – wartości składające się na zmienną mają wszystkie opisane wartości 

strukturalne pomiaru interwałowego, poza tym są oparte na prawdziwym punkcie zerowym 
(np. skala Kelvina; wiek , czas zamieszkiwania w danym miejscu) ( wiek – zmienne nominalne; 
ilośd lat – zmienne porządkowe, równe rozmieszczenie grup wiekowych – interwałowe, dzieci 
nienarodzone- kobiety w ciąży – zmienne ilorazowe) 
 

Pomiarów można dokonad z różnym stopniem precyzji. 

  Precyzja dotyczy subtelności rozróżnieo odrębnych wartości zmiennych.  
  Rzetelnośd – dana technika stosowana do tego samego przedmiotu daje za każdym razem 

ten sam wynik. Rzetelnośd nie gwarantuje poprawności. Metoda testu powtórnego – pomiar 
przeprowadza się więcej niż raz.  

  Trafnośd – odnosi się do zakresu w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla 

poprawne znaczenie danego pojęcia.  

 

Trafnośd fasadowa – konkretny miernik empiryczny, może się zgadzad lub nie z 
naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego 
pojęcia. 

 

Trafnośd kryterialna(perfekcyjna)opiera się na kryterium zewnętrznym 

 

Trafnośd teoretyczna opiera się na logicznych powiązaniach pomiędzy zmiennymi  

 

Trafnośd treściowa – oznacza zakres w jakim miernik obejmuje skalę znaczeo 
zawartych w pojęciu 

 

Rzetelnośd jest funkcją spójności 

Trafnośd to funkcja rozmieszczenia wokół celu.  

 

Indeksy i skale 

Zarówno indeksy i jak i skale są porządkowymi miernikami zmiennych. Jedne i drugie uporządkowują 
jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych (np. religijnośd, uprzedzenia, status 
społeczny). Są złożonymi miernikami zmiennych – pomiar opiera się na więcej niż tylko jednej 
jednostce danych. 

  Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym 

wartościom 

  Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi, przy 

założeniu, że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym , inne o wyższym poziomie 
danej zmiennej.  

Budowa indeksu  

  Dobór pytao składających się na złożony indeks, który tworzymy w celu pomiaru jakiejś 

zmiennej 

  Trafnośd fasadowa lub logiczna 
  Jednowymiarowośd – złożony miernik powinien odzwierciedlad tylko jedne 

wymiar danego pojęcia  

  Zakres zmienności pytao  

  Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi w jego skład. 

Odpowiedź respondenta na jedno pytanie  kwestionariuszu pozwala nam przewidzied 
jego odpowiedzi na inne pytania.  

  Zależnośd dwuzmiennowa – zależności między dwoma zmiennymi  
  Zależnośd wielozmiennowa – zachodzi między więcej niż dwoma zmiennymi  

  Walidacja – ocena trafności indeksu  

  Analiza pytao – w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi 

pytaniami  

  Walidacja zewnętrzna – właściwe uporządkowanie grup respondentów według 

indeksu powinno umożliwid przewidywanie porządku tych grup według 
odpowiedzi. 

 

Skale  

  Skala Bogardusa – skala dystansu społecznego- służy do pomiaru skłonności ludzi do 

uczestnictwa w zróżnicowanych co do stopnia bliskości stosunkach społecznych z innymi 
grupami ludzi  

  Skala Thurstone’a – próba opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej , 

które powiązane  są przynajmniej w strukturę empiryczną.  

  Skala Likerta  - oblicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 

zgadzających się z poszczególnymi zdaniami.  

  Defencjał semantyczny – respondent ma prawo wyboru w kwestionariuszu między 

dwoma przeciwnymi postawami, stosując przy tym wyrażenia określające stopieo 
intensywności postawy między przeciwieostwami. By uniknąd obciążeo we wzorcach nie 
należy umieszczad po tej samej stronie wartości, które mogą byd ze sobą powiązane. 

  Skala Guttmana – opiera się na założeniu, że każdy kto wykazuje wysoki poziom danej 

zmiennej wykaże też poziom niższy.  

 

Zarówno skale jak i indeksy służą pomiarowi zmiennej na poziomie porządkowym. Skale wykorzystują 
każdą strukturę intensywności jaką można wykryd wśród pojedynczych wskaźników.  

Typologia to nominalny miernik złożony, stosowany często w badaniach społecznych. Typologie mogą 
byd skutecznie wykorzystywane jako zmienne niezależne, lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych 
zależnych powoduje trafnośd interpretacji. 

 

Dobór próby do badao społecznych 

  Dobór oparty na dostępności badanych – zdawanie się na dostępności przedmiotów badania 

dobieranych do próby (np. zatrzymywanie ludzi na ulicy) 

  Dobór celowy lub arbitralny – dobieranie próby na podstawie własnej wiedzy o badaniach 

populacji oraz celach badao 

  Metoda kuli śnieżnej – forma doboru przypadkowego. Ta procedura jest właściwa gdy trudno 

jest odszukad członków jakiejś specyficznej populacji (np. bezdomni, nielegalni imigranci) 

  Dobór kwotowy – uwzględnia kwestię reprezentatywności, wychodzi się od macierzy lub 

tabeli, opisującej istotne dla badania cechy populacji. 

  Wybór informatorów – informator jest członkiem grupy, który może wypowiadad się 

bezpośrednio o grupie.  

 

Nieprobabistyczny  dobór próby ma swoje zastosowania zwłaszcza w badaniach jakościowych. Należy 
uwzględniad ograniczenia tego doboru w odniesieniu do poprawnych opisów populacji.  

 

  Losowy dobór próby – aby próba jednostek z danej populacji mogła byd podstawą dobrego 

opisu całej populacji, musi ona mied zasadniczo taką samą zmiennośd jak populacja. 

 

Element – jest tą jednostką, o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw 
do analizy 

 

Populacja – to określony teoretycznie zbiór elementów badania 

 

Badana populacja  - to zbiór elementów, z którego próba jest faktycznie pobrana.  

  Operat losowania jest to lista elementów, z której losuje się próbę. Właściwie dobrana próba 

dostarcza informacje do opisania populacji elementów tworzących operat losowania.  

  Dobór systematyczny – wiąże się z wybieraniem co k- tego członka operatu losowania 
  Stratyfikacja – proces grupowania członków populacji we względnie homogeniczne warstwy 

przed losowaniem, poprawia reprezentywnośd próby, redukując wielkośd błędu.  

 

 

Eksperyment  

  

Eksperyment polega na: 

 

Podjęciu działania 

 

Obserwowaniu skutków tego działania 

Eksperyment jest badaniem odpowiednim w projektach wymagających relatywnie ograniczonych i 
dobrze zdefiniowanych pojęd oraz też (testowanie hipotez) 

 

Eksperyment klasyczny składa się z: 

  Zmiennych zależnych i niezależnych (zmienna niezależna występuje jako bodziec 

eksperymentalny – zmienna dychotomiczna obecna lub nieobecna) 

  Pretestu (pomiar zmiennej zależnej – poddanie uczestników wpływowi bodźca) i posttestu 

(ponowny pomiar zmiennej zależnej)  

  Grupy eksperymentalnej (ta na którą oddziałuje się bodźcem) i kontrolnej (ta na którą 

bodźcem się nie działa) 

 

Randomizacja – to losowe przydzielenie do grupy eksperymentalnej lub kontrolnej uczestników 
eksperymentu. 

Dopasowywanie – proces dopasowywania jest podobny do doboru kwotowego 

Ogólny opis grupy eksperymentalnej powinien byd taki sam jak kontrolnej (średnia wieku, płed, 
rasa) 

Schematy preeksperymentalne 

 

Stadium przypadku z pojedynczym pomiarem 

 

Schemat z dwukrotnym pomiarem w jednej grupie 

 

Statystyczne porównanie międzygrupowe (brak pretestu) 

 

Schemat bez pretestu z grupą kontrolną 

 

Eksperyment klasyczny mierzy wpływ bodźca (zmiennej niezależnej) na zmienną zależną przez pretest 
i posttest w grupach eksperymentalnych i kontrolnych.