BADANIE ROZRUSZNIKA

1. Cel

wiczenia

Celem wykonywanego

wiczenia jest sprawdzanie prawidłowo

ci dzia-

łania rozrusznika metod

bezdemonta

(na poje

dzie) oraz po jego demonta

z pojazdu - na stole probierczym.

2. Wykaz pomocy:

badany pojazd (rozrusznik),

kliny pod koła,

2 mierniki cyfrowe (woltomierze),

gi indukcyjne do pomiaru nat

ęŜ

enia pr

du,

stół probierczy EFAW 272A BOSCH

3. Schemat stanowiska pomiarowego.

Rys.1. Schemat elektryczny rozrusznika
1 — wył

cznik zapłonu, 2 — spr

ęŜ

yna zwrotna, 3 — cewka wył

cznika elektromagnetycznego, 4 — styki, 5 —

uzwojenie wzbudzenia, 6 — szczotki komutatora, 7 — komutator, 8 — wirnik, 9 — d

wignia, 10 — spr

ęŜ

yna,

11 — sprz

gło jednokierunkowe, 12 — z

bnik, 13 — wieniec koła zamachowego+

4. Wiadomo

ci wprowadzaj

ce i przebieg

wiczenia:

Rozrusznik jest odpowiednio skonstruowanym silnikiem elektrycznym, który nap

dzaj

c silnik spalinowy w czasie uruchamiania powinien mu nada

tak

dko

ść

obrotow

aby powstały warunki do rozpocz

cia procesu zapłonu. Ogólny schemat elektryczny roz-

rusznika i zasad

jego działania przedstawiono na rysunku 1.

Rozrusznik oraz cały obwód rozruchowy mo

na uzna

za sprawny, je

eli s

spełnione po-

sze kryteria oceny.

a) Podczas rozruchu zapewniaj

wystarczaj

dko

ść

obrotow

wału korbowego,

która wynosi:

60...90 obr/min dla silników ga

nikowych,

60... 100 (140) obr/min dla silników wysokopr

ęŜ

nych z komor

wst

(z wtryskiem

bezpo

rednim),

80...200 obr/min dla silników wysokopr

ęŜ

nych bez

wiec

arowych.

b) W czasie działania rozrusznika nie słycha

zgrzytów i innych hałasów, nie wyst

puj

równie

inne objawy mechanicznej niesprawno

ci (podane w tabl. 1).

c) Podczas uruchamiania silnika pobór pr

du przez rozrusznik i spadek napi

cia w ob-

wodzie rozruchowym nie przekraczaj

warto

ci dopuszczalnych.

Ocen

sprawno

ci rozrusznika według pierwszych dwóch kryteriów dokonuje si

w sposób

bezpo

redni podczas próby uruchomienia silnika, natomiast spełnianie ostatniego warunku

e by

sprawdzone podczas odpowiedniego badania diagnostycznego.

Tabela 1 Najcz

ęś

ciej spotykane w samochodzie niedomagania i ich mo

liwe przyczyny

Lp.

Objawy

Przyczyny

Silnika nie mo

na urucho-

, poniewa

rozrusznik nie

obraca wału korbowego lub

obraca go zbyt wolno.

Nadmiernie wyładowany akumulator. Obluzowane lub
zanieczyszczone zaciski przewodów od akumulatora.
Zatarcie si

tłoków w cylindrach.

Rozrusznik nie obraca wału

korbowego.

Uszkodzenie wirnika rozrusznika. Zwarcie wewn

trzne

lub przerwa w uzwojeniu stojana. Przerwa w uzwojeniu
wł

cznika elektromagnetycznego. Nadmierne zu

ycie

lub zacinanie si

szczotek. Zu

ycie lub wypalenie si

styków wył

cznika w rozrusznika

Koło z

bate rozrusznika nie

zaz

bia si

z kołem zama-

chowym silnika.

lizg sprz

gła jednokierunkowego lub jego zaci

cie

na wielowypu

cie wałka wirnika. P

kni

cie d

wigni

wł

czaj

cej. P

kniecie spr

ęŜ

yny w zespole sprz

gaj

cym.

Rozrusznik nie wyz

bia si

Wypalenie si

lub nadtopienie styków wył

cznika.

Skrzywienie wałka wirnika. Zaci

cie sprz

gła jednokie-

runkowego na wielowypu

cie wałka wirnika. Nadmier-

ne zu

ycie z

bów wie

ca z

batego lub z

bnika. Nie-

prawidłowe zamontowanie rozrusznika.

5 Hała

liwa praca rozrusznika.

ycie ło

ysk

lizgowych wirnika. Zgi

cie wałka wirni-

ka lub jego nadmierny luz poosiowy.

a) Badanie rozrusznika w poje

dzie.

Poni

ej przedstawiono dwie metody kontroli działania rozrusznika, obie nie wymaga-

ce jego wymontowania z samochodu.

Pomiar napi

cia podczas rozruchu

Rys.2 Schemat pomiaru napi

cia

podczas rozruchu

Badanie napi

cia zasilaj

cego rozrusznik jest wtedy uzasadnione, kiedy podczas urucha-

miania silnika stwierdzi si

zbyt mał

dko

ść

obrotow

wału korbowego. Pomiar wykonuje

po upewnieniu,

e akumulator i jego poł

czenie z rozrusznikiem s

sprawne.

Schemat poł

cze

podczas badania przedstawiono na rysunku 2, a sposób przeprowadze-

nia badania jest nast

puj

cy:

odł

czy

przewód wysokiego napi

cia od cewki zapłonowej lub wyj

ąć

palec

rozdzielacza, wzgl

dnie zewrze

z mas

zacisk „l" cewki zapłonowej. Ma to

na celu niedopuszczenie do uruchomienia silnika,

podł

czy

woltomierz do ko

cówek biegunowych akumulatora,

ustawi

wigni

zmiany biegów w poło

eniu neutralnym, wł

czy

zapłon i

obróci

rozrusznikiem kilkakrotnie wał korbowy silnika,

w tym czasie odczyta

wskazania woltomierza.

eli zmierzone spadki napi

cia s

sze od dopuszczalnych, wskazuje to na istnienie w

rozruszniku zwarcia uzwoje

Pomiar pr

du zwarcia

Rys. 3 Pomiar pr

du zwarcia

Jest to najbardziej miarodajna ocena sprawno

ci całego układu rozruchowego. Polega ona

na pomiarze pr

du pobieranego przez wł

czony rozrusznik przy zatrzymanym kole zama-

chowym, a wi

c w stanie jego najwi

kszego obci

ąŜ

enia.

Schemat poł

cze

podczas badania przedstawiono na rysunku 2, a sposób przeprowadze-

nia badania jest nast

puj

cy:

unieruchomi

samochód wł

czaj

c 3 lub 4 bieg, zaci

ąć

hamulec awaryjny i pod-

ło

kliny pod koła nap

dzane,

odł

czy

cewk

zapłonow

od rozdzielacza zapłonu lub w inny sposób zapobiec uru-

chomieniu silnika,

wł

cznikiem zapłonu uruchomi

rozrusznik na 2...3 sekundy. Odczyta

w tym czasie

wskazania mierników.

b) Stanowiskowe badanie rozrusznika na stole probierczym EFAW 272A BOSCH

Czynno

ci wst

pne:

oczy

, obmy

i osuszy

badany rozrusznik,

dokona

ogl

dzin zewn

trznych rozrusznika,

zdemontowa

badany rozrusznik, przeprowadzi

jego weryfikacj

dokona

ewentualnych napraw rozrusznika a nast

pnie zmontowa

go.

Monta

rozrusznika na stole probierczym:

dobra

koło wie

cowe stołu probierczego, zgodnie z modułem z

bnika rozrusznika

i nast

pnie zamontowa

za pomoc

klucza imbusowego do stołu,

dobra

tarcz mocowania rozrusznika na stole probierczym (wg kombinacji otworów

mocowania rozrusznika) i nast

pnie zamocowa

na stole za pomoc

dwóch na-

tek M19,

zamocowa

rozrusznik na stole probierczym, przykr

caj

c go do tarczy mocowania

za pomoc

dwóch nakr

tek Ml7.

Badanie rozrusznika.

Próba pracy rozrusznika na biegu jałowym:

poł

czy

przewód masowy (o du

ym przekroju) z mas

stołu (nakr

tka typu motyl-

kowego, znajduj

ca si

pod rozrusznikiem) oraz z zaciskiem "-300A" amperomierza,

poł

czy

zacisk 50 stołu z zaciskiem 50 wł

cznika elektromagnetycznego rozruszni-

ka,

-poł

czy

przewód (o du

ym przekroju) z zaciskiem pr

dowym wł

cznika elektro-

magnetycznego rozrusznika oraz

zaciskiem "+1.2V" stołu probierczego,

upewni

czy nie istnieje mo

liwo

ść

sprz

gni

cia z

bnika rozrusznika z kołem

wie

cowym stołu probierczego, je

eli tak, to nale

y obni

koło wie

cowe odpo-

wiednim pokr

tłem,

sprz

ąć

wirnik rozrusznika (jego nakiełek) z pr

dniczk

tachometryczn

(obroto-

mierzem) stołu probierczego - poprzez dosuni

cie i wycentrowanie sprz

giełka gu-

mowego ww. pr

dniczki,

podł

czy

przewód woltomierza do zacisku pr

dowego wł

cznika elektromagne-

tycznego rozrusznika (drugi zacisk woltomierza podł

czony do masy stołu),

wł

czy

zasilanie stołu przeł

cznikiem (lewa dolna cz

ęść

konsoli stołu - czarny prze-

cznik na jasnym tle) - winna zapali

lampka kontrolna, znajduj

ca si

obok wy-

cznika,

wł

czy

zasilanie 12V (naciskaj

c przycisk "AKKU MINUS") - winna zapali

czerwona lampka kontrolna, znajduj

ca si

obok przycisku oraz wcisn

ąć

przyciski

3000A i 12V,

przyciskaj

c jednocze

nie dwa przyciski "START" (jeden znajduje si

obok zacisku

"50" w prawej, dolnej cz

ęś

ci konsoli; za

drugi pod mocowaniem rozrusznika, obok

zacisku "+24V"); uruchomi

rozrusznik na około 10 s, do czasu unormowania si

wskaza

obrotomierza, woltomierza i amperomierza,

odczyta

warto

ść

poboru pr

du przez rozrusznik z amperomierza (zakres 0-300A),

obrotomierza - rozwijan

przez rozrusznik pr

dko

ść

obrotow

oraz z woltomierza

spadek napi

cia na akumulatorze, jednocze

nie dokona

osłuchania pracuj

cego

rozrusznika i obserwuj

c stopie

iskrzenia szczotek na komutatorze (dopuszcza si

niewielkie iskrzenie o długo

ci iskier co najwy

ej 5 mm,

wył

czy

rozrusznik,

zanotowa

uzyskane warto

ci i porówna

z danymi znamionowymi badanego roz-

rusznika.

Badanie rozrusznika przy pełnym zahamowaniu.

Układ poł

cze

elektrycznych rozrusznika, pozostaje bez zmian, nale

y je-

dynie przeł

czy

przewód masowy z zacisku "-300A", pod zacisk "-1800A", zmieniaj

jednocze

nie zakres amperomierza stołu probierczego, wyciskaj

c przycisk "300A" na

konsoli stołu oraz odł

czy

dniczk

tachometryczn

obrotomierza (odsuwaj

c j

osi wirnika rozrusznika),

chwilowo odł

czy

przewód o du

ym przekroju od zacisku "+12V" stołu - pozostaje

jednocze

nie mo

liwo

ść

zadziałania wł

cznika elektromagnetycznego rozrusznika,

podnie

ść

, pokr

caj

c pokr

tłem koło wie

cowe stołu, na wysoko

ść

odpowiadaj

poło

eniu z

bnika rozrusznika,

sprawdzi

prawidłowo

ść

zaz

bienia z

bnika z kołem wie

cowym, poprzez naci

cie przycisków "START" (winien zadziała

wł

cznik elektromagnetyczny - zaz

biaj

bnik rozrusznika z kołem wie

cowym stołu), po odł

czeniu wł

cznika z

bnik po-

winien bez oporów wycofa

do poło

enia spoczynkowego,

ponownie zał

czy

przewód pr

dowy rozrusznika do zacisku 12V stołu probiercze-

go,

uruchomi

rozrusznik naciskaj

c przyciski "START" i jednocze

nie płynnie lecz

energicznie nacisn

ąć

pedał hamulca no

nego koła wie

cowego, powoduj

c wyha-

mowanie rozrusznika (stan zahamowania rozrusznika nie powinien trwa

dłu

ej ni

3-5s, (istnieje mo

liwo

ść

uszkodzenia rozrusznika).

w czasie zahamowania rozrusznika dokona

odczytu poboru pr

du przez rozrusznik

z amperomierza (zakres 0-1800A).

odł

czy

zasilanie stołu (wył

czaj

c wł

cznik 12 V - dolna prawa cz

ęść

konsoli oraz

wł

cznik sieciowy - dolna lewa cz

ęść

konsoli),

otrzymany wynik poboru pr

du przez rozrusznik, porówna

z danymi znamionowymi

(producenta) rozrusznika,

zdemontowa

rozrusznik ze stołu.

5. Wyników pomiarów.

a) badanie rozrusznika w poje

dzie

Napi

cie –

warto

ść

zmierzona [V]

Warto

ść

prawidłowa [V]

Ocena

Pomiar spadku napi

cia

podczas rozruchu

……………..

9 V dla instalacji 12 V

……………..

Napi

cie –

warto

ść

zmierzona [V]

Warto

ść

prawidłowa [V]

Ocena

……………..

wg danych producenta
(patrz np. Autodata lub
ESI-tronic)

……………..

Nat

ęŜ

enie

warto

ść

zmierzona [A]

Warto

ść

prawidłowa [A]

Ocena

Pomiar pr

du zwarcia

……………..

wg danych producenta
(patrz np. Autodata lub
ESI-tronic)

……………..

b) Stanowiskowe badanie rozrusznika na stole probierczym EFAW 272A BOSCH

Napi

cie –

warto

ść

zmierzona [V]

Warto

ść

prawidłowa [V]

Ocena

……………..

10 do 11 V

(dla instalacji 12 V)

……………..

Nat

ęŜ

enie

warto

ść

zmierzona [A]

Warto

ść

prawidłowa [A]

Ocena

……………..

wg danych producenta

(patrz np. Autodata lub

ESI-tronic)

……………..

Rozwijana

dko

ść

obro-

towa [obr/min]

Warto

ść

prawidłowa [obr/min]

……………..

Co najmniej

5000 obr/min

……………..

Ocena równo-

mierno

ci pra-

cy, braku

zgrzytów, trza-

sków i braku

nadmiernego

iskrzenia

szczotek na

komutatorze

Prawidłowo …

Ocena

Próba pracy rozrusznika

na biegu jałowym

……………..

Brak jakichkolwiek nie-

pokoj

cych odgłosów;

dopuszcza si

niewiel-

kie iskrzenie szczotek

na komutatorze (iskry o

długo

ci nie wi

kszej

5 mm.

……………..

Napi

cie –

warto

ść

zmierzona [V]

Warto

ść

prawidłowa [V]

Ocena

……………..

wg danych producenta

(patrz np. Autodata lub

ESI-tronic)

……………..

Nat

ęŜ

enie

warto

ść

zmierzona [A]

Warto

ść

prawidłowa [A]

Ocena

Próba pełnego zahamo-

wania

……………..

wg danych producenta
(patrz np. Autodata lub
ESI-tronic)

……………..

6. Wnioski.

Na podstawie

tabeli na str. 3 oraz uzyskanych i ocenionych wyników bada

(pkt.5 a,b) –

dokona

oceny stanu technicznego badanego rozrusznika i zalece

co do jego ewentualnej napra-

wy. Dokona ogólnej oceny przeprowadzonych bada

w tym przedstawi

uwagi i spostrze

enia doty-

ce obsługi sprz

tu diagnostycznego u

ywanego w trakcie wykonywania

wiczenia.