I
ROK
W
YDZIAŁ
L
EKARSKI
–
„B
IOLOGIA MEDYCZNA
”
–
ROK AKAD
.
2013/
2014
Ć
wiczenie 1
Temat:: Ekologia medyczna cz. I – Czynniki abiotyczne
1. Omówienie regulaminów zaj
ęć
i bezpiecze
ń
stwa i higieny pracy.
2. Zasady techniki mikroskopowania - obserwacja pyłku Lilium sp., prep. mikr. utrw. niebarw.
a. okiem nieuzbrojonym - opis
b. pod pow. 10 x - opis
c.
pod pow. 100 x - opis
d. pod pow. 400 lub 600 x – opis
3. Wpływ odwodnienia i temperatury na czynno
ś
ci
ż
yciowe organizmów
a. anabioza fauny mchów – do
ś
wiadczenie, protokół
b. wpływ temperatury na czynno
ść
serca rozwielitki (Daphnia sp.) – do
ś
wiadczenie,
protokół
4. Teratogenne działanie czynników chemicznych na organizm kr
ę
gowca:
a. Gallus sp.
- skrzy
ż
owany dziób i jednooczno
ść
- prep. makr. utrw. w 4 % formalinie – pokaz
- rozszczep powłok brzusznych - prep. makr, utrw. w 4 % formalinie – pokaz
- niewci
ą
gni
ę
ty p
ę
cherzyk
ż
ółtkowy - prep. makr. utrw. w 4 % formalinie – pokaz
b. Homo sapiens L.
- gastroschisis - wytrzewienie - prep. makr. utrw. w 4 % formalinie – pokaz
- anencefalia - bezmózgowie - prep. makr. utrw. w 4 % formalinie – pokaz
Materiały obowi
ą
zuj
ą
ce do przygotowania:
„Ekologia. Jej zwi
ą
zki z ró
ż
nymi dziedzinami wiedzy”, red. A. Kurnatowska, PWN, Warszawa-
Łód
ź
2002, wyd. IV, rozdz. 11 A. Malinowski: Podstawy ewolucyjne ekologii człowieka.
Wykłady
Ć
wiczenie 2
Temat: Ekologia medyczna cz.II – Czynniki biotyczne
I. Interakcje biocenotyczne antagonistyczne – poziom populacyjny:
1. Antybioza
a. antybiotyki - działanie Penicillium notatum na Staphyllococcus aureus – opis
b. mikotoksyny
- "orzeszki" arachidowe Arachis hypogea zara
ż
one Aspergillus flavus – pokaz
- Aspergillus flavus - hodowla na skosie Sabourauda – opis
- ocena wra
ż
liwo
ś
ci Paramecium sp. na wyci
ą
g z grzybni A. flavus: do
ś
wiadczenie, protokół
- Phytophthora infestans na ziemniaku Solanum tuberosum - prep.makr. zara
ż
onej bulwy utrw.
w 4% formalinie – pokaz
c. fitoncydy
- działanie czosnku Allium sativum, cebuli Allium cepa i chrzanu Armoracia lapathifolia na
Escherichia coli – opis
- zestaw olejków eterycznych stosowanych w lecznictwie – pokaz
2. Paso
ż
ytnictwo - Entomophtora muscae : zarodniki grzyba na skrzydle muchy - prep.
mikr.utrw. etanolem, niebarw. pow.100x – opis
II. Interakcje biocenotyczne protekcjonistyczne – poziom populacyjny:
1. Mutualizm
a. Cetraria islandica - Płucnica islandzka
- prep. makr. suchy – pokaz
- prep. mikr. utrw. etanolem, niebarw. pow. 100, 400/ 600 x - rys.
b. Lupinus sp. - Łubin i bakterie azotowe Rhizobium sp.
- korzenie łubinu - prep. makr. utrw. metanolem – pokaz
- przekrój przez brodawk
ę
korzeniow
ą
– prep. mikr. utrw. barw. barwnikiem Giemsy - pow.
1000x (immersja olejowa) – pokaz
- Rhizobium sp. - formy glebowe, prep. mikr. utrw. barw. met. Grama, pow.1000x (immersja
olejowa) – opis
- Rhizobium sp. – bakteroidy, prep. mikr. utrw. barw. met. Grama, pow.1000x (immersja
olejowa) – opis
c. Neottia nidus-avis. - Gnie
ź
nik le
ś
ny
- przekrój przez korze
ń
z mikoryz
ą
endotroficzn
ą
- prep. mikr. utrw. barw, pow. 1000 x (immersja
olejowa) – pokaz
2. Epioikia - Dreissena sp. - Racicznica na muszli Unio sp. - Skójka - prep. makr. suchy – pokaz
III. Interakcje biocenotyczne protekcjonistyczne – poziom komórkowy
a. regeneracja d
ż
d
ż
ownicy Lumbricus sp. - prep. makr. utrw. niebarw. pow. 100x –pokaz
b. regeneracja kleszczy raka Astacus sp. - prep. makr. suchy – pokaz
IV. Obliczanie wska
ź
nika wzrostu populacji paso
ż
yta – zadanie
Materiały obowi
ą
zuj
ą
ce do przygotowania:
Wybrane rozdziały z podr
ę
czników:
„Ekologia medyczna – wybrane zagadnienia”, red. A.Kurnatowska, P.Kurnatowski, PROMEDI
Łód
ź
2003,
rozdz. 8. I. Grzelewska-Rzymowska: Wpływ zanieczyszcze
ń
powietrza na układ oddechowy;
rozdz. 9. A.Denys: „Ekologia zaka
ż
e
ń
szpitalnych”.
Wykłady
Ć
wiczenie 3
Temat: Ekologia medyczna cz. III – Wybrane organizmy o znaczeniu medycznym.
I. Grzyby mikroskopowe
1. Candida albicans
- hodowla na podło
ż
u stałym i płynnym Sabourauda – opis wzrostu
- mikrohodowla utrw. etanolem, barw. barwn. Giemsy, pow. 100, 400/600 x – rys.
2. Rhodotorula rubra
- hodowla na podło
ż
u stałym i płynnym Sabourauda – opis wzrostu
- mikrohodowla, prep. utrw. etanolem, barw. cotton blue, pow.100, 400/600 x – rys.
3. Geotrichum candidum
- hodowla na podło
ż
u stałym i płynnym Sabourauda – opis wzrostu
- mikrohodowla, prep. utrw. etanolem, barw. barwn. Giemsy, pow. 100, 400/600 x – rys.
- prep. bezpo
ś
redni z hodowli na mleku, pow. 100, 400/600 x – rys.
4. Posiew tre
ś
ci jamy ustnej na podło
ż
e płynne Sabourauda – wykonanie, opis
II. Grzyby podstawczaki
1. Amanita phalloides - Muchomor sromotnikowy
- owocnik - prep. makr. utrw. 4% formalin
ą
– opis
- zarodniki - prep. mikr. trwały, niebarw., pow. 400/ 600 lub 1000 x (immersja olejowa) – rys.
2. Agaricus campestris - Pieczarka polna
- owocnik - prep. makr. utrw. 4% formalin
ą
– opis
3. Paxillus involutus - Krowiak podwini
ę
ty (Olszówka)
- owocnik - prep. makr. utrw. 4% formalin
ą
– opis
- zarodniki - prep. mikr. trwały, niebarw., pow. 400/ 600 lub 1000 x (immersja olejowa) – rys.
4. Russula emetica - Goł
ą
bek wymiotny
- owocnik - prep. makr. utrw. 4% formalin
ą
– opis
- zarodniki - prep. mikr. trwały, niebarw., pow. 400/ 600 lub 1000 x (immersja olejowa) – rys.
III. Grzyby workowce
1. Claviceps purpurea (
Secale cornutum) L. - Sporysz: prep.makr. suchy – pokaz.
IV. Ro
ś
liny naczyniowe
1. Atropa belladonna - Pokrzyk wilcza jagoda: owoce – prep. makr. w etanolu – pokaz
2. Datura stramonium - Bielu
ń
dzi
ę
dzierzawa: owoce – prep. makr. suchy – pokaz
3. Digitalis purpurea - Naparstnica purpurowa – prep. makr. suchy – pokaz
V. Zwierz
ę
ta jadowite i paso
ż
yty człowieka
1. Leiurus sp. - Skorpion - prep. makr. suchy/utrw. w 4% formalinie – pokaz
2. Anopheles macullipennis - Komar widliszek
- imago – prep. mikr., pow. 100 x – pokaz
- larwa – prep. mikr., pow. 100 x – rys.
- narz
ą
dy g
ę
bowe – prep. mikr., pow. 100 x – rys.
3. Culex pipiens - Komar kłuj
ą
cy
- imago – prep. mikr., pow. 100 x – pokaz
- poczwarka – prep. mikr., pow. 100 x – pokaz
- larwa – prep. mikr., pow. 100 x – rys.
- narz
ą
dy g
ę
bowe – prep. mikr., pow. 100 x – rys.
4. Apis mellifera - Pszczoła miodna
- imago - prep. makr. – pokaz
-
żą
dło - prep. mikr. utrw. etanolem, niebarw., pow.100 x – rys.
5. Vespula vulgaris - Osa zwyczajna
- imago - prep.makr. – pokaz
-
żą
dło - prep. mikr. utrw. etanolem, niebarw., pow.100 x – rys.
6. Vespa crabro - Szersze
ń
- imago: prep. makr. suchy – pokaz
7. Lucilia sericata - Mucha zielona - imago: prep. makr. suchy – pokaz
8. Sarcophaga haemorrhoidalis -
Ś
cierwica – imago: prep. makr. suchy – pokaz
9. Bufo bufo - Ropucha szara - prep. makr. utrw. w 4% formalinie – pokaz
10. Vipera berus -
Ż
mija zygzakowata - prep. makr. utrw. w 4% formalinie – pokaz
Materiały obowi
ą
zuj
ą
ce do przygotowania:
Wybrane rozdziały z podr
ę
czników:
„Mikologia medyczna”, red. A.Kurnatowska, P. Kurnatowski. Promedi, Łód
ź
, 2006:
Wprowadzenie, gatunki wymienione w programie
ć
wiczenia;
„Zarys parazytologii lekarskiej”, red. R.Kadłubowski i A.Kurnatowska, PZWL, Warszawa, 1999:
gatunki wymienione w programie
ć
wiczenia;
Wykłady.
Ć
wiczenie 4
Temat: Ekologia medyczna cz. IV – Aerosfera jako
ź
ródło czynników patogennych dla
człowieka. Czynniki etiologiczne chorób inwazyjnych i transmisyjnych człowieka,
których wektory znajduj
ą
si
ę
w aerosferze.
I. Ocena posiewów tre
ś
ci jamy ustnej na podło
ż
e płynne Sabourauda wykonanych na
poprzednim
ć
wiczeniu – prep. bezp., pow.100 x – opis
II. Aerosfera jako
ź
ródło czynników patogennych dla człowieka
1. Mikroorganizmy wykrywane w powietrzu (atmosferyczne i pomieszcze
ń
zamkni
ę
tych)
a. obliczanie wska
ź
nika biologicznych zanieczyszcze
ń
powietrza – metoda Kocha
b. Aspergillus niger - hodowla na skosie Sabourauda – opis
c. Penicillium sp. - hodowla na skosie Sabourauda – opis
d. Alternaria sp. - hodowla na skosie Sabourauda – opis
- zarodniki - prep. mikr. utrw. niebarw., pow. 100 x – rys.
e. Cladosporium sp. - hodowla na skosie Sabourauda – opis
- zarodniki - prep. mikr. utrw. niebarw., pow. 100 x – rys
2. Działanie zanieczyszcze
ń
pyłowych na wybrane narz
ą
dy człowieka
a. płuco człowieka z zawodow
ą
pylic
ą
w
ę
glow
ą
- prep. makr. utrw. w 4 % formalinie – pokaz
- prep. mikr. utrw. formalin
ą
, barw. hematoksylin
ą
i eozyn
ą
, pow. 100 x – rys.
b. płuco człowieka
- prep. makr. utrw. w 4 % formalinie – pokaz
- prep. mikr. utrw. formalin
ą
, barw. hematoksylin
ą
i eozyn
ą
, pow. 100 x – rys.
c. płuco człowieka nara
ż
onego poprzez drogi oddechowe na pył – prep. mikr. utrw.
formalin
ą
, barw. hematoksylin
ą
i eozyn
ą
, pow. 100 x – rys.
III. Czynniki etiologiczne chorób inwazyjnych, transmisyjnych i infekcyjnych człowieka,
których wektory znajduj
ą
si
ę
w aerosferze
1. Cryptococcus neoformans
- hodowla na podło
ż
u płynnym i stałym Sabourauda – opis wzrostu
- preparat z płynu mózgowo-rdzeniowego w tuszu chi
ń
skim, pow.1000x
(immersja olejowa) – rys.
2. Trypanosoma brucei gambiense -
Ś
widrowiec gambijski
- rozmaz krwi człowieka zara
ż
onego, posta
ć
trypomastigota - prep. mikr.
utrw., barw. barwnikiem Giemsy, pow. 1000 x (immersja olejowa) – rys.
3. Ixodes ricinus - Kleszcz pastwiskowy
- imago - prep. mikr. utrw., pow. 25, 100 x – rys.
- posta
ć
nassana - prep. makr. w etanolu – rys.
- nasiona Ricinus communis - prep. makr. suchy – pokaz
4. Musca domestica - Mucha domowa
- imago - prep. makr. suchy – pokaz
- poczwarka - prep. makr. suchy – pokaz
- larwa - prep. mikr. utrw. niebarw., pow. 100 x – rys.
- jaja - prep. mikr. utrw. niebarw., pow. 100 x – rys.
- płytka z podło
ż
em Sabourauda „po przej
ś
ciu” muchy – pokaz
5. Loa loa
- mikrofilarie: rozmaz krwi obwodowej, prep. mikr. utrw., barw. barwn.
Giemsy, pow. 100 x – rys.
Materiały obowi
ą
zuj
ą
ce do przygotowania:
Wybrane rozdziały z podr
ę
czników:
„Ekologia. Jej zwi
ą
zki z ró
ż
nymi dziedzinami wiedzy” red. A.Kurnatowska, PWN, Warszawa-
Łód
ź
2002, wyd. IV:
rozdz. 2. R. Zarzycki „Aerosfera -
ź
ródła i rodzaje zanieczyszcze
ń
, sposoby jej
ochrony”,
rozdz.12, A. Kurnatowska „Rezerwuary chorobotwórczych czynników biotycznych w
aerosferze, hydrosferze i litosferze” str. 217 – 232;
„Mikologia medyczna”, red. A.Kurnatowska, P. Kurnatowski. Promedi, Łód
ź
, 2006 - gatunki
wymienione w programie
ć
wiczenia;
„Zarys parazytologii lekarskiej”, red. R.Kadłubowski i A.Kurnatowska, PZWL, Warszawa, 1999:
- Paso
ż
ytnictwo i jego znaczenie patogeniczne u człowieka. str. 19-53
- gatunki wymienione w programie
ć
wiczenia.
Ć
wiczenie 5
Temat: Ekologia medyczna cz.V – Hydrosfera i litosfera jako
ź
ródła czynników
patogennych dla człowieka.
I. Hydrosfera jako
ź
ródło czynników patogennych dla człowieka
1. Mucor sp. - hodowla na skosie Sabourauda – opis
2. Rhizopus sp. - hodowla na skosie Sabourauda – opis
3. Acanthamoeba castellani - prep. mikr., utrw. etanolem, barw. met. rójchromatyczn
ą
,
pow. 1000x (immersja olejowa) – rys.
4. Naegleria fowleri - prep. mikr., utrw. etanolem, barw. met. trójchromatyczn
ą
, pow.
1000x (immersja olejowa) – rys.
5. Cryptosporidium parvum -
oocysty – prep. utrw. etanolem, barw. met. Ziehl-
Neelsena, pow.1000 x (immersja olejowa) – rys.
6. Schistosoma mansoni
-
osobniki dojrzałe – prep. mikr. utrw., barw. hematoksylin
ą
, pow.100 x – rys.
- jajo – przezrocze – pokaz
7. Organizmy z ró
ż
nych grup systematycznych wyst
ę
puj
ą
ce w naturalnych zbiornikach
wodnych, o ró
ż
nym stopniu zanieczyszczenia – prep. mikr. bezp. pow. 100 x – rys.
II. Litosfera jako
ź
ródło czynników patogennych dla człowieka
1. Ocena mikrobiologiczna i mikologiczna gleby – gleba jako rezerwuar
mikroorganizmów saprofitycznych i chorobotwórczych:
a. Streptomyces sp. - prep. mikr. utrw. etanolem barw. bł
ę
kitem metylenowym, pow.
100 x – pokaz
b. Trichophyton sp.
- hodowla na skosie Sabourauda – pokaz
- perforacja włosa przez dermatofity - prep. mikr. utrw. etanolem, niebarw. – pokaz
2. Ocena parazytologiczna gleby – do
ś
wiadczenie, protokół
3. Formy rozwojowe paso
ż
ytów wykrywanych w glebie:
a. Trichuris trichiura - Włosogłówka
- jaja: prep. mikr. utrw. etanolem., niebarw., pow. 100, 400/ 600 x – rys.
b. Ascaris sp. - Glista
- jaja: prep.mikr.bezp. z zawiesiny jaj w 4% formalinie, pow. 100, 400/ 600 x – rys.
c. Ancylostoma duodenale - T
ę
goryjec dwunastnicy
- osobnik dojrzały (samiec, samica) – prep. makr., utrw. w 4% formalinie, barw.
karminem ałunowym, pow. 25 x – pokaz
- osobnik dojrzały w jelicie cienkim
ż
ywiciela ostatecznego – prep. mikr. utrw.
etanolem, barw. hematoksylin
ą
i eozyn
ą
, pow.100, 400/600 x – rys.
Materiały obowi
ą
zuj
ą
ce do przygotowania:
Wybrane rozdziały z podr
ę
czników:
„Ekologia. Jej zwi
ą
zki z ró
ż
nymi dziedzinami wiedzy” red. A.Kurnatowska, PWN, Warszawa-
Łód
ź
2002, wyd. IV:
- rozdz. 3. J. Skrzypski „Hydrosfera -
ź
ródła i rodzaje zanieczyszcze
ń
, sposoby jej ochrony”,
- rozdz. 4. J. Skrzypski „Litosfera -
ź
ródła i rodzaje zanieczyszcze
ń
, sposoby jej ochrony”,
-rozdz.12. A. Kurnatowska „Rezerwuary chorobotwórczych czynników biotycznych w
aerosferze, hydrosferze i litosferze” str. 232 – 244 i str. 244-247.
„Zarys parazytologii lekarskiej”, red. R.Kadłubowski i A.Kurnatowska, PZWL, Warszawa, 1999 -
gatunki wymienione w programie
ć
wiczenia
Wykłady
Ć
wiczenie 6
Temat: Ekologia medyczna cz. VI – Czynniki etiologiczne chorób inwazyjnych zwi
ą
zane z
domem jako
ś
rodowiskiem
ż
ycia człowieka.
Ż
ywno
ść
jako
ź
ródło czynników
patogennych dla człowieka.
I. Czynniki etiologiczne chorób inwazyjnych zwi
ą
zane z domem jako
ś
rodowiskiem
ż
ycia
człowieka.
1. Trichomonas tenax - Rz
ę
sistek policzkowy
- hodowla na podło
ż
u Simi
č
a – prep. bezp., pow. 100,400/ 600 x – rys.
2. Entamoeba gingivalis - Pełzak dzi
ą
słowy
- hodowla na podło
ż
u Pawłowej – prep. bezp., pow. 100,400/ 600 x – rys.
3. Sarcoptes scabiei -
Ś
wierzbowiec ludzki
- imago – fotografia – pokaz
- Psoroptes cuniculi -
Ś
wierzbowiec króliczy – prep. mikr., utrw. niebarw. pow.
100 x – pokaz
4. Pediculus humanus - Wesz ludzka
- imago – prep. mikr. utrw. niebarw., pow. 100 x – rys.
- jaja – prep. mikr. utrw. niebarw., pow. 100 x – rys.
5. Pthirus pubis - Wesz łonowa
- imago – prep. mikr. utrw. niebarw., pow. 100 x – rys.
- jaja – prep. mikr., utrw., niebarw., pow. 100 x – rys.
6.Pulex irritans - Pchła ludzka
- imago – prep. mikr.utrw., niebarw., pow. 25 x – rys.
7. Enterobius vermicularis - Owsik ludzki
- osobnik dojrzały (samica) – prep.mikr.utrw.etanol. niebarw., pow. 25x - pokaz
- jaja – prep. mikr., utrw. etanolem, niebarw., pow.100, 400/ 600x – rys.
II.
Ż
ywno
ść
jako
ź
ródło czynników patogennych dla człowieka.
1. Fasciola hepatica - Motylica w
ą
trobowa
- osobnik dojrzały – prep. mikr.,utrw. w płynie Bouina, barw. karminem
ałunowym, pow.25 x – rys.
- jaja – prep. mikr., utrw. etanolem, niebarw., pow.100,400/ 600 x – rys.
- metacerkaria – prep. mikr., utrw. etanolem, niebarw., pow.100, 400 x – rys.
- Galba truncatula (
ż
ywiciel po
ś
redni) – prep. makr. suchy – pokaz
2. Diphyllobothrium latum - Bruzdogłowiec szeroki
- skoleks – przezrocze – pokaz
- strobila – prep. makr. utrw. 4% formalin
ą
– rys.
- proglotyd – prep. mikr., utrw. w płynie Bouina, barw. karm. pow. 25x – rys.
- jaja – prep. mikr. utrw. etanolem, niebarw., pow.100, 400/600 x – rys.
3. Ocena mikrobiologiczna wybranych produktów
ż
ywno
ś
ciowych – prep. mikr. bezp.,
pow. 100 x – rys.
Materiały obowi
ą
zuj
ą
ce do przygotowania:
Wybrane rozdziały z podr
ę
czników:
„Zarys parazytologii lekarskiej”, red. R.Kadłubowski i A.Kurnatowska, PZWL, Warszawa, 1999 -
gatunki wymienione w programie
ć
wiczenia
Wykłady
Ć
wiczenie 7
Temat: Ekologia medyczna cz. VII – Organizm
ż
ywy jako układ regulacji
1. Układ regulacji niestabilnej
- komórka Traubego – do
ś
wiadczenie, protokół.
2. Układ regulacji stabilnej
a. testy wysiłkowe Ruffiera, Mastera – do
ś
wiadczenia, protokoły
b. wła
ś
ciwo
ś
ci buforowe surowicy krwi – do
ś
wiadczenie, protokół
c. regulacja st
ęż
enia cukru w krwi człowieka
- schemat strukturalny – opis
- ocena układu regulacji st
ęż
enia glukozy w krwi – opis
d. układ termoregulacji w ustroju ssaków
- schemat strukturalny – opis
3. Układ regulacji ultrastabilnej – schemat, rys.
4. Obliczanie warto
ś
ci CL
50
czynnika abiotycznego – zadanie
Materiały do przygotowania:
Wybrane rozdziały z podr
ę
czników:
„Ekologia. Jej zwi
ą
zki z ró
ż
nymi dziedzinami wiedzy medycznej”, red. A. Kurnatowska, PWN
Warszawa 2001, rozdz. 10. W. Drygas „Ekologiczne i socjomedyczne uwarunkowania otyło
ś
ci”;
„Ekologia medyczna – wybrane zagadnienia”, red. A. Kurnatowska, P. Kurnatowski,
PROMEDI Łód
ź
2003, rozdz. 13. A.Denys „Ekologia a rozwój niekonwencjonalnych metod
terapii”,
Wykłady