27 

WYKŁAD IX 

EMOCJE – PROCESY EMOCJONALNE 

 

(„Wprowadzenie do psychologii” G. Mietzel, str. 300 – 326) 
 

Dwa podejścia do badania emocji 

 

 

Stan świadomości 

Proces 

 
 Odczuwamy, strach, miłość, etc. 

 cały złożony epizod, który składa się na emocje; 
ciąg zsynchronizowany, równocześnie zachodzą 
zmiany w wielu podsystemach organizmu 

Podejście tradycyjne; do analizy wyjaśnienia 
stanów stosuje się trzy elementy: 
1)  Sytuacja poprzedzająca np. porażka 
2)  Fizjologiczne zmiany w organizmie np. 

pocenie się, rumieniec, itp. 

3)  Tendencja do działania – reakcja może być 

pozytywna lub negatywna w zależności od 
charakteru emocji. 

Zmiany: 
1)  autonomiczne – sterowane autonomicznym 

układem nerwowym. 

2)  Mimiczne i pantomimiczne 
3)  Mózgowe (OUN) 
 

 
 
Dwa rodzaje emocji: 
 
1)   Wskaźnik siły emocji stenicznych – ze wzrostem pobudzenia rośnie gniew, 

namiętność, strach, etc. 

2)  Emocje asteniczne – spadek pobudzenia, np. smutek. 
 
Emocje mają charakter samo-wzbudzający – efekt sprzężeń zwrotnych z obwodami 
ciała. 
 
Relaks – przerwanie obwodów, ingerencja w aktywność mięśniową. 
 

Jak pobudzenie wpływa na działanie? 

 

          Przy wzrastającej aktywacji różnych działań do pewnego momentu wzrasta 
pobudzenie (np. przy przebudzeniu). Później pobudzenie utrzymuje się przez jakiś 
czas na optymalnym poziomie. Kolejne pobudzenie powoduje spadek poziomu 
wykonania. 
Łatwe zadanie przy wyższym pobudzeniu wychodzi dobrze, ale trudne zadanie lepiej 
wychodzi przy niskim pobudzeniu. 
 

Zależności poziomu aktywacji od poziomu wykonania 

 

                             poziom 

           

          wykonania     

 
 
 

                                   coma   sen        optimum     maksimum        aktywacja 

 

28 

I prawo Yerkes’a i Doosona 
Przy wzrastającej aktywacji poziom wykonania rośnie do optimum i maleje przy 
maksimum. 
 
II prawo 
Łatwe zadania powodują, że optimum jest przesunięte w prawo, a trudne optimum w 
lewo. 
 

Rola ekspresji emocjonalnej w wzbudzaniu emocji 

 

(„Wpr. do psychologii” G. Mietzel, str. 321 – 326)  
 
-  Mimika:  twarz; kluczowe znaczenie dla emocji. Mimika jest podstawowa dla 

przeżywania świadomych emocji. 

-  Pantomimika – ciało; podlega kulturowemu kształtowaniu (np. lęk – ramiona idą 

do góry). 

-  Wokalizacja – jak mówimy 
 
 
Znak emocji: pochodny od oceny i ustosunkowany do zdarzeń. Ustosunkowanie 
dotyczy wybrania standardu regulacji. 
Pierwsze ustosunkowanie – dzieje się przed uwagą; znak emocji formuje się bardzo 
szybko. 
Afekt – pierwotne ustosunkowanie się do lud od obiektu, który wyznacza pierwotny 
stan emocji przed uświadomieniem treści emocji. Pojawia się podczas rozpoznania i 
uwagi sytuacji. 
 
 

Wieloetapowość sytuacji spostrzeganej przez osobę dorosłą 

 

          Ocena wielokategorialna, z włączeniem szacowania możliwości działania; 
szereg ocen, które składają się na emocje, np. poczucie winy. 
-  ocena (pokazuje określony stan emocjonalny) przyczyny i możliwości 

zadziałania. 

-  Treść emocji (jakość); doświadczenie emocjonalne 
-  Subiektywne doznawanie emocji 
-  Produkt spostrzegania zmian we własnym organizmie 
-  Fala emocji poprzedzona jest ustosunkowaniem (patrz „znak emocji”), co się 

zemną dzieje?; przy konfrontacji z sytuacja człowiek może doświadczyć emocji. 

 

Teorie emocji 

 

1)  Teoria Jamesa i Langego („Wpr. do psych.” G. Mietzel, str. 307) – jest to teoria 

wyjaśniająca przebieg procesów emocjonalnych. Mówi ona, że emocje i 
zachowanie emocjonalne są skutkiem odczuwania zmian zachodzących w 
organizmie w związku z sytuacją, np. najpierw zachodzą różnego rodzaju zmiany 
w organizmie, a dopiero potem się boimy. Spotykamy strasznego lwa, który 
zaczyna nas gonić. Zaczynamy uciekać, serce przyspiesza swój rytm („kołacze”) i 
to wszystko powoduje strach.  

 

29 

 

 
2)  Teoria Cannona i Barda („Wpr. do psych.” G. Mietzel, str. 308) – narządy 

zmysłów przekazują informację o doznanym bodźcu najpierw do podwzgórza, 
który po otrzymaniu i przetworzeniu wysyła ją równocześnie w dwie strony: w 
„dół”, do autonomicznego układu nerwowego, który wywołuje stan 
fizjologicznego pobudzenia, oraz do „góry”, do kory mózgowej dzięki, której 
powstaje subiektywne odczuwanie emocji. 

3)  Teoria Schachtera („Wprowadzenie…” G. Mietzel, str. 313 - 316) – 

nieuświadomienie emocji jest skutkiem przypisania pobudzenia czynnikom 
sytuacji; brak specyficznych wzorców pobudzenia – różne dla każdej emocji. 
Pobudzenie jest uniwersalne; każda emocja musi wiązać się ze wzrostem 
pobudzenia.   

 
 

   

Ratun-
ku!!! 

Czego Oni 
się boją?