2013-01-13 

1 

Badanie pracy 

 

 

Badanie metod pracy 

 

 

Środowisko i wydajność pracy 

 

 

 

Pomiar pracy 

Badanie pracy 

Badanie pracy jest to metoda zarządzania oparta na 

technikach, zwłaszcza na badaniu metod pracy i jej 

mierzeniu, wykorzystywanych do analizy pracy ludzkiej 

we wszystkich jej aspektach i prowadzących do 

systematycznego rozpatrywania różnorodnych źródeł i 

czynników oddziałujących na wydajność i produktywność 

badanych procesów w celu ich ulepszenia - 

(Glossary 1969r.) 

 

Badanie pracy jest systematycznym badaniem sposobu 

wykonania zadania wraz z określeniem najlepszej metody 

jego wykonania w celu osiągnięcia poprawy efektów 

pracy 

 

2013-01-13 

2 

Badanie pracy 

Badanie pracy ma dwa ściśle powiązane ze sobą 

sposoby postępowania:  

•

badanie metod pracy - sprawdzenie sposobów 

wykonywania pracy oraz  

•

pomiar pracy, który jest oszacowaniem czasu, jaki 

praca powinna zająć.  

Oba wykonywane są systematycznie i według bardzo 

podobnych schematów. 

 
 

Badanie pracy 

1.

Wybierz zadanie do zbadania  

2.

Zarejestruj fakty 

3.

Zbadaj fakty 

4.

Opracuj i zdefiniuj nową 

metodę 

5.

Wprowadź nową metodę do 

praktyki 

6.

Utrzymaj ją 

1.

Wybierz zadanie do zbadania  

2.

Zarejestruj fakty 

3.

Zanalizuj fakty 

4.

Zmierz zadanie 

5.

Określ normę czasu 

6.

Zdefiniuj metodę i odnośny czas 

Badanie metod 

pracy 

Pomiar pracy 

2013-01-13 

3 

Badanie metod pracy 

Początków badania metod pracy należałoby się doszukiwać w 

badaniach Frederick W. Taylora oraz Karola Adamieckiego. 

Na współczesny kształt BMP największy wpływ miała komisja 

Amerykańskiego Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników z D. 

Porterem na czele, która w 1947 r. zatwierdziła podstawy 

„stenografii organizatorskiej" w postaci 5 podstawowych symboli 

graficznych na oznaczenie takich uniwersalnych elementów pracy, 

jak operacja, przemieszczenie, kontrola, oczekiwanie i składowanie. 

  
W Polsce pionierem badania metod pracy — wprowadzającym własne 

elementy metodologiczne — był Henryk Mreła. Pod jego kierunkiem 

wyszkolono w początkach lat sześćdziesiątych w ówczesnym 

Centralnym Instytucie Doskonalenia Kadr Kierowniczych w 

Warszawie pierwsze grupy specjalistów badania metod pracy. 

 

Badanie metod pracy 

Badanie metod pracy sprowadza się do podziału badanego 

procesu pracy na odpowiednio drobne części składowe, 

zarejestrowania ich za pomocą umownych symboli 

graficznych, poddania każdej z nich z osobna krytycznej 

ocenie i analizie pod kątem eliminacji, połączenia lub 

uproszczenia sposobu jej realizowania, a następnie 

opracowania zbiorczego projektu usprawnienia oraz 

wprowadzenia go w życie" – H.Mreła, 1979 

2013-01-13 

4 

Badanie metod pracy stanowi punkt 
wyjścia do:

 

•

doskonalenia technologii i organizacji procesów 
produkcyjnych i pomocniczych; 

•

projektowania nowych procesów, oddziałów, 
zakładów; 

•

doskonalenia organizacji zarządzania; 

•

doskonalenia organizacji i techniki pracy 
biurowej; 

•

ustalenia prawidłowych technicznych norm 
pracy. 

Badanie metod pracy - zadania 

•

usprawnianie procesów produkcyjnych i sposobów 
wykonywania wszelkich innych prac;  

•

lepsze rozplanowanie zakładów, wydziałów i stanowisk 
pracy; 

•

doskonalenie konstrukcji maszyn, urządzeń, środków 
transportu, itd.; 

•

ekonomizacja wysiłku ludzkiego, redukcja czynności 
zbędnych, łączenie i upraszczanie pozostałych 
czynności; 

•

lepsze wykorzystanie materiałów, maszyn i siły roboczej; 

•

stwarzanie lepszych warunków pracy. 

2013-01-13 

5 

1. Wybierz zadanie do zbadania 

Wybór zadania, które ma być poddane badaniu leży w 

obowiązkach kierownictwa. 

Wskazówki do przeprowadzenia badania: 



zatory, wąskie gardła, kolejki w trakcie pracy, długie czasy dostaw, 



wyposażenie bądź ludzie bez zajęcia – niedostateczne wykorzystanie 

zasobów, 



niewłaściwe zarobki – poziom zarobków jest zależny od ukończonej 

pracy 



niska lub niewłaściwa jakość lub wysoki współczynnik błędów 



uszkodzenia ciała 



zbyt niska wydajność 



konieczność poprawy bezpieczeństwa 
 

Trzeba unikać za wszelka ceną tajemnicy, czy wrażenia tajemnicy 
 

2. Zarejestruj fakty 

Skoro zostało wybrane zadanie rozpoczyna się rejestracja 

faktów poprzez bezpośrednią ich obserwację – najlepiej 

w czasie i w miejscu ich zaistnienia. 

 
Wszystkie fakty wymagają zarejestrowania. 
 
Rejestrowanie badanych procesów pracy (produkcyjnych, 

usługowych, administracyjno-biurowych) odbywa się za 

pomocą umownych symboli graficznych na specjalnych 

kartach i wykresach przebiegu. 

 

2013-01-13 

6 

2. Zarejestruj fakty – metody zapisu: 

1.

Karty procesów 
 

2.

Wykresy ze skalowaną osią czasu 
 

3.

Karty przemieszczeń 

 

Karty procesów 

Karty procesów są to karty, w których 

sekwencja wydarzeń jest przedstawiona 

graficznie za pomocą symboli. 

Celem jest zapewnienie jednoznacznego, 

treściwego zapisu procesu tak, żeby 

mógł być on badany, analizowany oraz 

udoskonalany. 

 

2013-01-13 

7 

Karty procesów – używane symbole 

manipulacja 

przemieszczanie materiałów na odległość nie większą niż 2m 

operacja 

czynność zmierzająca do zmiany właściwości fizycznych, 

chemicznych lub kształtu przedmiotu pracy 

transport 

ruch, przemieszczanie pracowników, materiałów, narzędzi 

stałe składowanie, magazynowanie 

opóźnienie, czasowe składowanie, oczekiwanie 

stany bezczynności wykonawców, maszyn i urządzeń oraz 

bezwładności materiału, narzędzi itp. 

kontrola 

kontrola ilościowa i/lub jakościowa 

Dwa typy kart procesu: 

1.

Karta procesu – ogólny obraz sekwencji wydarzeń 

oraz wprowadzenia materiałów do procesu 

obrazowany jest jedynie przez zarejestrowanie 

operacji oraz kontroli przy użyciu jedynie dwóch 

dostępnych symboli (tylko operacje i czynności 

kontrolne, czyli kółka i kwadratu) 
 

2.

Karty i wykresu przebiegu – zapewniają znacznie 

więcej szczegółów niż karta procesu, w użyciu jest 

pięć symboli. 

 

2013-01-13 

8 

Karta procesu 

Karta przebiegu materiału 

Wykresy ze skalowaną osią czasu 

Są to wykresy gdzie dwie lub więcej czynności, 

które są wykonywane współbieżnie bądź 

jednocześnie, ukazanych jest na wspólnej skali 

czasu. 

 

1)

Karta czynności wielopodmiotowych 

2)

Simogram – zapisywane są ruchy dwóch lub 

więcej części ciała pracownika 

 

2013-01-13 

9 

Karty przemieszczeń 

Rejestrujemy wiele czynności wykonywanych w 

dłuższym okresie czasu. 

 

1)

Tablica krzyżowa przemieszczeń 

2)

Wykres przebiegu 

3)

Wykres sznurkowy 

 

  3. Zbadaj fakty  

4. Opracuj i zdefiniuj nową metodę 

Badanie i analiza faktów oraz opracowywanie 

nowej metody mogą i powinny być wykonywane 

z dala od miejsca wykonywania zadania/pracy. 

 
Aby dobrze przeanalizować fakty musimy 

a) mieć otwarty umysł 

b) systematyczne podejście, 

 które polega na odpowiedniej technice zadawania 

pytań, aby dowiedzieć się gdzie szukać 

przyczyny lub gdzie wystąpił błąd 

 

2013-01-13 

10 

Technika zadawania pytań 

1. CEL: 

Co się robi? 

Dlaczego się to robi? 

Co jeszcze może być zrobione? 

Co powinno być zrobione? 

2. MIEJSCE: 

Gdzie to się robi? 

Dlaczego tutaj? 

Gdzie jeszcze może być to zrobione? 

Gdzie to powinno być zrobione? 

Technika zadawania pytań - cd 

3. SEKWENCJA: 

Kiedy to się robi? 

Dlaczego wtedy? 

Kiedy jeszcze mogłoby to być zrobione? 

Kiedy to powinno być zrobione? 

4. OSOBA: 

Kto to robi? 

Dlaczego ta osoba? 

Kto jeszcze może to zrobić? 

Kto powinien to zrobić? 

5. ŚRODKI: 

Jak to się robi? 

Dlaczego w ten sposób? 

Jak jeszcze może to być zrobione? 

Jak to powinno być zrobione? 

2013-01-13 

11 

5. 

Wprowadź

 nową metodę do praktyki 

W tej fazie wprowadzamy nową metodę, do 

której stosowania musimy przekonać 

pracowników bezpośredniego nadzoru, 

kierownictwo oraz pozostałych 

zainteresowanych pracowników do jej 

przyjęcia – bez dobrej woli nowa metoda 

może zawieść.  

Następnie przeprowadzić odpowiednie 

szkolenie i czekać na poprawę wydajności. 

 
 

6. Utrzymaj ją 

Należy utrzymać wdrożone metody lub 

procedury w innym przypadku szybko 

powrócą nawyki z poprzedniego systemu 

pracy. 

Przeciwdziałanie tej sytuacji wymagać może 

ustawicznych wizyt „autora” nowej metody. 

Metoda powinna być jasno i zwięźle zapisana 

oraz w całości zrozumiana przez pracowników 

nadzoru. 

 

2013-01-13 

12 

Środowisko i wydajność pracy 

Efektywność, z jaką praca jest wykonywana, 

warunkowana jest nie tylko przez metodę, ale 

również przez jej środowisko. 

Ergonomia - przedmiotem badań jest układ człowiek – 

maszyna - warunki materialnego otoczenia pracy - 

warunki pracy na stanowisku roboczym. Celem 

głównym jest polepszanie warunków pracy 

człowieka, które obejmuje dostosowanie ich do 

możliwości pracownika oraz właściwy dobór 

pracownika do danej pracy i jego edukację 

obejmującą specyfikę stanowiska. 

 

Ergonomia - nauka o pracy czyli dyscyplina 

naukowa zajmująca się dostosowaniem pracy 

do możliwości psychofizycznych człowieka.  

Ma na celu humanizowanie pracy poprzez taką 

organizację układu: człowiek - maszyna - 

warunki otoczenia, aby wykonywana ona była 

przy możliwie niskim koszcie biologicznym i 

najbardziej efektywnie. 

2013-01-13 

13 

Człowiek w środowisku pracy 



Wymiary człowieka 



Fizyczne wymagania człowieka w 
miejscu pracy 



Praca z maszynami i narzędziami 



Środowisko pracy 

Fizyczne wymagania człowieka w miejscu pracy 

1)

Raczej siedź, niż stój. 

2)

Zezwalaj na zmiany pozycji. 

3)

Naturalna postawa. 

4)

Utrzymuj symetrię ruchów. 

5)

Zapewnij odpowiednią przestrzeń roboczą. 

6)

Zapewnij wygodną wysokość obszaru roboczego. 

7)

Używaj urządzeń mechanicznych do zamocowania 

przedmiotów pracy. 

8)

Podpieraj ramiona. 

9)

Podpieraj stopy. 

 

2013-01-13 

14 

Praca z maszynami i narzędziami 

Wzrost złożoności narzędzi i maszyn. Coraz częściej następuje 

utrata bezpośredniego kontaktu między pracownikiem a 

przedmiotem pracy. Rezultatem tego występuje konieczność 

odbioru informacji o przebiegu pracy i przekształcenia ich w 

działanie użytkownika przez obsługę maszyn i urządzeń 

sterowniczych. 

 



Informacja – trzy drogi prezentowania: 



dźwiękowo  



wzrokowo 



przez dotyk 



Rozmieszczenie wskaźników i urządzeń sterowniczych

 

(grupować, 

różnicować kolorystycznie, położeniem, standaryzować kierunek wskazówek) 

Środowisko pracy 



Oświetlenie 



Zjawisko olśnienia i kontrastu 



Mikroklimat 



Temperatura powietrza 



Ruchy powietrza 



Zanieczyszczeń powietrza 



Wilgotność powietrza 



Hałas i wibracje 

 

Bezpieczeństwo – ludzie powinni zawsze pracować w 

warunkach, które są bezpieczne i chronią przed 

wszelkimi zagrożeniami. 

 

2013-01-13 

15 

Pomiar pracy 

Potrzeba pomiaru pracy 

Techniki pomiaru pracy pomyślane są tak, by ujawniały wkład 

pracy w zadanie. By mogły być porównane różne zadania, 

wkład pracy jest zawsze mierzony w tych samych 

jednostkach czasu.  

Za czas zużyty na ukończenie jakiejkolwiek pracy -  

uważa się czas, w którym wykwalifikowany pracownik – to 

jest taki, który ma potrzebne cechy fizyczne i psychiczne oraz 

konieczne umiejętności – mógłby tę pracę wykonać, jeżeliby 

pracował bez przemęczenia i pod warunkiem, że dzieje się to 

o normalnej porze, którą poświęca się na pracę. 

 

Do czego wykorzystywane są wyniki 

pomiaru pracy? 



Sporządzanie harmonogramów i planowanie obciążeń 



Równoważenie linii i ustalanie poziomów zatrudnienia 



Porównywanie wydajności 



Porównywanie metod alternatywnych 



Podstawa systemów kontroli finansów i kosztów 



Ustalanie wszelkich przyszłych kosztów i obciążeń 



Systemy zachęt finansowych 

 

2013-01-13 

16 

Mierzenie pracy 

Mierzenie pracy definiuje czas nominalny potrzebny do 

wykonania danej operacji. 

 
Mierniki pracy określa się jako techniki zaprojektowane do 

ustalania czasu, jaki zajmuje wykwalifikowanemu 

pracownikowi wykonanie określonej pracy przy 

zdefiniowanym poziomie wykonania (jakości). 

 
Standardowe tempo pracy określa średnie tempo 

wykonania określonej pracy przez wykwalifikowanego 

pracownika, pod warunkiem że ją zna, potrafi się 

przystosować do metod jej wykonywania i jest 

odpowiednio umotywowany. 

 

Metody (techniki) pomiaru pracy 

1.

Bezpośrednie - podejmuje się bezpośrednie 

obserwacje pracujących, porównując badanie czasu 

oraz metod pracy:                                



chronometraż 



badanie migawkowe (badanie metodą prób losowych) 

2.

Pośrednie – polegają na ustalaniu czasu pracy na 

podstawie syntezy danych oraz szacunkach 

analitycznych: 



synteza normatywów 



technika analityczno – szacunkowa 



synteza mikronormatywów (systemy PMTS) 

 

2013-01-13 

17 

Chronometraż 

Najbardziej znana i prawdopodobnie najszerzej 

używana metoda. 

Dokładne ustalenie za pomocą stopera czasu 

trwania poszczególnych elementów pracy. 

Chronometraż pozwala mierzyć czasy z 

dokładnością do dziesiątych części sekundy. 

Pomiary chronometrażowe służą zarówno do 

badania metod pracy, jak i opracowywaniu 

norm pracy. 

 

Chronometraż 

Czas 

obserwowany 

Czas podstawowy 

Czas wykonania 

Norma czasu 

Czas asygnowany 

Czas 

obserwowany 

Rezerwa na 

pracę 

dodatkową 

Dodatek wynikający z 

polityki wynagrodzeń 

Dodatek na 

wypoczynek 

Przestoje, czas nie zajęty, 

czas nakładania się 

Poprawka tempa 

pracy 

2013-01-13 

18 

Chronometraż - kroki 

1.

Potwierdzić zastosowanie najlepszej metody pracy. 

2.

Rozbić zadanie na elementy 

3.

Zmierzyć oraz ocenić tempo wykonania elementów w ciągu 20 – 

50 cykli zadania 

4.

Skalkulować czas podstawowy dla każdego elementu w każdym 

cyklu  

5.

Skalkulować przeciętny czas podstawowy dla każdego elementu 

w każdym cyklu oraz poprzez zsumowanie – czas podstawowy 

dla zadania 

6.

Dodać rezerwy i dodatki do czasu podstawowego, by otrzymać 

normę czasu wykonania 

7.

Uwzględnić dalsze rezerwy i dodatki, aby otrzymać normę czasu 

oraz, jeżeli jest taka potrzeba, czas asygnowany 
 

 

Badanie migawkowe  

(badanie metodą prób losowych) 

Jest to obserwacja wyrywkowa – obserwator w losowo 

dobranych momentach (lub powtarzających się w 

ściśle określonym i niezmiennym rytmie) dokonuje 

obchodu stanowisk pracy objętych badaniem i 

rejestruje zaobserwowany rodzaj zjawiska zużycia 

czasu, wynikający z charakteru wykonywanych 

czynności lub przerw w pracy. 

U podstaw obserwacji migawkowych leży założenie, że 

przy odpowiednio dużej liczbie obserwacji 

wyrywkowych uzyskana struktura zużycia czasu jest 

bliska rzeczywistej. 

 

2013-01-13 

19 

Badanie pracy metodą prób losowych - etapy 

1.

Badanie procesu: 

a)

konsultacja z robotnikami 

b)

identyfikacja czynności 

2.

Studium wstępne 

a)

losowe obserwacje (100 – 200 prób), 

b)

projekt formularza do zbierania danych, 

c)

potwierdzenie występowania czynności, 

d)

ustalenie liczby obserwacji w całym badaniu dla osiągnięcia 

pożądanej dokładności. 

3.

Pełne badanie: 

a)

losowe obserwacje przez reprezentatywny okres 

b)

kalkulacja udziałów procentowych czynności 

c)

kalkulacja dokładności oszacowania udziałów procentowych