Nabłonek gruczołowy 

Nabłonek gruczołowy 

– nabłonek, którego komórki mają zdolność wydzielania różnych substancji. 

Wydzieliny – substancje wydzielane, które są potrzebne dla organizmu, np. enzymy trawienne, śluz. 

Wydaliny – substancje wydzielane, które są niepotrzebne lub szkodliwe dla organizmu, np. mocz, pot.  

Komórki mioepitelialne – komórki mięśniowo-nabłonkowe, o kształcie wrzecionowatym lub gwiaździstym, które 
otaczają odcinek wydzielniczy; zawierają włókienka kurczliwe, dzięki którym komórki mogą kurczyć się i w ten sposób 
opróżniać odcinek wydzielniczy.  

Gruczoły śródnabłonkowe

 



 

Są utworzone z jednej (gruczoły śródnabłonkowe jednokomórkowe) lub kilku (gruczoły śródnabłonkowe 
wielokomórkowe) komórek nabłonka 

Gruczoły jednokomórkowe – komórki kubkowe 



 

występują w nabłonku jednowarstwowym walcowatym lub wielorzędowym. 



 

powstają w wyniku gromadzenia się ziaren mucynogenu (prototypu wydzieliny) w komórce i spychania przez 
nie jądra ku błonie podstawnej. 



 

ziarenka wydzieliny gromadzą się w obrębie aparatu Golgiego 



 

mucyno gen pęcznieje i powiększa swoją objętość, komórka rozszerza się na kształt kubka i wydzielina 
wydostaje się na zewnątrz komórki 



 

np. komórki śluzowe w nabłonku żołądka 

Gruczoły wielokomórkowe – np. gruczoły w błonie śluzowej jamy nosowej. 

Gruczoły pozanabłonkowe 



 

powstają przez wpuklenie nabłonka do podłoża łącznotkankowego 



 

zwiększają powierzchnię wydzielniczą 

Rodzaj gruczołu 

Egzokrynowy 

Endokrynowy 

Sposób wyprowadzenia 
wydzieliny 

Poprzez przewód wyprowadzający 

Bezpośrednio 

Miejsce wydzielania 

Na zewnątrz ciała lub do swiatła 
rurowych narządów wewnętrznych, 

Do krwi, chłonki lub płynu mózgowo 
rdzeniowego 

 

Budowa gruczołu egzokrynowego 

1.Odcinek wydzielniczy  – zbudowany z komórek gruczołowych 

 

 

 

-  komórki leżą na błonie podstawnej 

 

 

 

- wewnątrz znajduje się światło o różnej średnicy w charakterystycznej dla danego gruczołu 

(gdy są bardzo małe powstają międzykomórkowe kanaliki wydzielnicze –uchyłki światła odcinków wydzielniczych) 

2. Przewód wyprowadzający 

- w większości nie spełnia funkcji wydzielniczych 

Proces wydzielania 

1.   Synteza wydzieliny – zachodzi w siateczce śródplazmatycznej szorstkiej 

2.  Gromadzenie wydzieliny – zachodzi w wierzchołkowej części komórki gruczołowej 
3.  Wyprowadzenie wydzieliny poza komórkę 

Podział gruczołów egzokrynowych ze względu na kształt 



 

Gruczoły cewkowe 



 

Gruczoły pęcherzykowe 



 

Gruczoły pęcherzykowo-cewkowe 

Podział gruczołów endokrynowych ze względu na liczbę odcinków wydzielniczych 



 

Proste – gdy jest jeden odcinek wydzielniczy ; krótki przewód wyprowadzający lub jego brak (ściana komórki 
wydzielniczej łączy się bezpośrednio z nabłonkiem pokrywającym) 



 

Rozgałęzione – gdy występuje kilka lub kilkanaście odcinków wydzielniczych o jednym przewodzie 
wyprowadzającym 



 

Złożone – gdy występuje wiele odcinków wydzielniczych o własnych przewodach wyprowadzających, którego 
uchodzą do wspólnego przewodu głównego 

Podział gruczołów ze względu na budowę odcinka wydzielniczego 



 

Monoptychijne – odcinek zbudowany z jednej warstwy komórek 



 

Poliptychijne – odcinek zbudowany z wielu warstw komórek 

Podział gruczołów ze względu na sposób wydzielania 



 

Merokrynowe – komórka w procesie wydzielania nie ulega zmianom ani uszkodzeniu 



 

Apokrynowe – gromadzą wydzielinę w szczytowej części komórki, która odrywa się i dostaje do przewodu 
wyprowadzającego 



 

Holokrynowe – całe komórki przekształcają się  w wydzielinę i odłączają od nabłonka 

Podział gruczołów ze względu na rodzaj wydzieliny 



 

Homokrynowe – produkują tylko jeden rodzaj wydzieliny 



 

Heterokrynowe – produkują kilka rodzajów wydzieliny 

Nabłonek zmysłowy

 

Nabłonek zmysłowy

   – występuje w narządach zmysłów, w skupiskach lub  pojedynczo 

 

 

 

- komórki mają zdolność odbierania bodźców ze środowiska 

 

 

 

- komórki pozostają w kontakcie z komórkami nerwowymi, przewodzącymi odebrane bodźce