Las jako zjawisko
geograficzne
(Biomy le
ś
ne)
Las jako zjawisko
geograficzne
(Biomy le
ś
ne)
Lasy
wyst
ę
puj
ą
wsz
ę
dzie tam, gdzie:
- odpowiedni klimat
- odpowiednia gleba
- zanieczyszczenie
ś
rodowiska na to pozwala
(nie przekracza
krytycznego progu)
- człowiek ich nie usuwa bezpo
ś
rednio
(wylesienia, karczunek, wypalanie
– na cele rolnicze, przemysłowe, urbanizacyjne, komunikacyjne …)
(ekosystemy, biomy, formacje le
ś
ne)
Klimat
(w dowolnym miejscu naszego globu)
zale
Ŝ
y mi
ę
dzy innymi od:
- nachylenia osi Ziemi do ekliptyki i jej ruchu wokół Sło
ń
ca
- szeroko
ś
ci geograficznej
- pr
ą
dów morskich
- panuj
ą
cych wiatrów
- odległo
ś
ci od wybrze
Ŝ
a
- usytuowania wzgl
ę
dem ła
ń
cuchów górskich
- wysoko
ś
ci nad poziomem morza
- topografii i innych czynników
Dlatego:
- strefy klimatyczne nie s
ą
równomierne
- strefowo
ść
gleb nie jest równomierna
Z nierównomiern
ą
strefowo
ś
ci
ą
klimatu i
gleby koresponduje nierównomierna
strefowo
ść
formacji ro
ś
linnych
Porównanie wska
ź
ników ekologicznych trzech
formacji le
ś
nych
A. Warunki klimatyczne
B. Potencjał glebowy, produktywno
ść
, kr
ąŜ
enie materii
C. Struktura i dynamika
(Otto 1994)
Tropikalny las deszczowy
Las li
ś
ciasty strefy umiarkowanej
Północny bór iglasty
A. Warunki klimatyczne
Cechy
Tropikalny las
deszczowy
Las liściasty strefy
umiarkowanej
Północny bór
iglasty
Całkowite promieniowanie
roczne: 10
8
kJ
.
ha
-1
600
500
400
Okres wegetacyjny (miesiące)
12
7 - 11
3 - 6
Całkowite promieniowanie
w okresie weget.: 10
8
kJ
.
ha
-1
600
350
220
Ś
rednia temperatura okresu
wegetacyjnego: °C
26
14
12
Roczna suma opadów:
(mm)
2000 – 3000 +
500 – 1500 +
250 – 500 +
B. Potencja
ł
glebowy, produktywno
ść
, kr
ąŜ
enie materii
Cechy
Tropikalny las
deszczowy
Las liściasty strefy
umiarkowanej
Północny bór
iglasty
Potencjał glebowy
mały: słaba
sorpcja, słabe
magazynowa-
nie biogenów
duŜy: silna sorpcja,
aktywne magazyno-
wanie i uwalnianie
biogenów
mały: silne
zakwaszenie, słaba
podaŜ biogenów
Produkcja pierw. netto: t
.
ha
-1
16
10
6
Fitomasa: t
.
ha
-1
500
400
200
- w tym biomasa drzew
90
40
20
- w tym martwa biomasa
(martwe drewno, ścioła)
5
20 – 30
50 - 60
Czas rozkładu ścioły: lata
0,1 – 0,2
1 – 4
350
Ilość ścioły: t
.
ha
-1
właściwie
brak
20
110 - 120
Roczny obrót biogenów:
% PP
n
90
80
60
C. Struktura i dynamika
Cechy
Tropikalny las deszczowy
Las liściasty strefy
umiarkowanej
Północny bór iglasty
Wysokość d-w
50 – 60 m
25 – 40 m
15 – 25 m
Struktura lasu
3 - 4 trwałe piętra drzew,
mało obfite runo
budowa pionowa bardzo
zmienna, podobnie runo
(często obfite)
tendencja do drzewostanów
jednopiętrowych i litych,
obfite runo i podszyt
RóŜnorodność
gatunkowa drzew
ogromna, ponad 3000
gatunków; ogromnie duŜo
gatunków w ogóle
duŜa, 50 – 800 gat., bardzo
duŜo innych gatunków,
szczególnie w glebie
mała, 30 - 40 gat. dość duŜo
innych gatunków (uboga
fauna i edafon)
Nisze
ekologiczne
wąskie i trwałe, duŜo
stenobiontów
wąskie lub szerokie,
zmienne w czasie, udział
steno- i eurybiont. podobny
szerokie, ściśle określone,
trwałe, przewaga
eurybiontów
Dostosowanie
brak przystosowań
sezonowych, przesunięcie
Ŝ
ycia w górę, duŜo
gatunków nocnych
silna sezonowość,
zrzucanie liści, okres
spoczynku, róŜne strategie
przeŜycia
silna sezonowość,
przystosowania mrozowe,
okres spoczynku, migracje i
inne strategie przeŜycia.
Zaburzenia
bardzo mało, duŜa
stabilność, mała
elastyczność po zaburz.
bardzo liczne i róŜnorodne,
zróŜnicowana stabilność,
duŜa elastyczność po zab.
regularne okresowe poŜary,
poza tym stabilne, po
zaburzeniach elastyczne
Dynamika
biocenoz
jeśli wystąpią zab. to dyn.
sukcesji bardzo duŜa
bardzo Ŝywa dynamika
sukcesji (wiele faz)
po zaburzeniach efektywna
sukc. pionierska, mało faz
Tematy prezentacji do wyboru:
1. Tropikalny las deszczowy (d
Ŝ
ungla)
2. Las monsunowy
3. Tropikalny las suchy
4. Ekoton lasu i biomu trawiastego
5. Las twardolistny i wawrzynowy
6. Las strefy umiarkowanej
7. Las borealny (tajga)
8. Ekoton tajgi i tundry (północna granica lasu)
9. Las górski tropikalny
10.Las górski strefy umiarkowanej
11.Ekoton górnego regla i tundry górskiej (górna granica
lasu)
Omawiaj
ą
c poszczególne biomy nale
Ŝ
y zwróci
ć
uwag
ę
na:
• uwarunkowania abiotyczne
(poło
Ŝ
enie, klimat, gleba …)
• charakterystyczne gatunki
- ro
ś
lin drzewiastych i zielnych
- zwierz
ą
t i innych organizmów
(i ich kompozycje biocenotyczne)
• przystosowania
ś
rodowiskowe
- formy
Ŝ
yciowe i ich udział
- przystosowania li
ś
ci, łodyg, korzeni …
- przystosowania zwierz
ą
t i innych organizmów
• wska
ź
niki ekologiczne
- produkcja pierwotna i biomasa
- tempo rozkładu materii organicznej
- stabilno
ść
(podatno
ść
na zaburzenia)
- dynamika procesów sukcesyjnych
Ź
ródła:
• Wykład: „Las jako zjawisko geograficzne”
• S. Szyma
ń
ski: „Ekologiczne podstawy hodowli lasu”, ss.
119-143
• J. Korna
ś
, A. Medwecka-Korna
ś
: „Geografia ro
ś
lin”, ss. 183-
191
• J. Weiner: „
ś
ycie i ewolucja biosfery”, ss. 184-190
• Inne dzieła …
• www
Wskazówki techniczne:
•
10-15 minut na jedn
ą
prezentacj
ę
•
najlepiej parami
•
forma prezentacji dowolna
•
pierwszy slajd: oprócz tytułu musi zawiera
ć
nazwiska autorów i nr
grupy
•
podawa
ć ź
ródła poszczególnych slajdów
•
ostatni slajd: spis
ź
ródeł
•
pliki nale
Ŝ
y opisa
ć
nast
ę
puj
ą
co: tytuł, nazwisko, grupa
•
po zako
ń
czeniu tematu „biomy” jedna osoba w grupie zgrywa
wszystkie prezentacje na jedn
ą
płyt
ę
CD, która trafia do
prowadz
ą
cego
•
rzutnik do dyspozycji
•
laptop organizuj
ą
studenci
•
oceniana jest głównie tre
ść
, ale i forma przygotowania i prezentacji
•
mo
Ŝ
na uzyska
ć
do 9 punktów
