264

W czasie trwania II wojny światowej doszło do kolejnych spotkań Wielkiej Trójki

(USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR), podczas których ustalono, bazując na Karcie Atlantyckiej z
14 VIII 1941, Ŝe istnieje potrzeba powołania powszechnej organizacji w celu pokojowego
rozwiązywania konfliktów. Zasady Karty Atlantyckiej uznane zostały w Deklaracji Narodów
Zjednoczonych podpisanej 1 I 1942 przez 26 państw.

Kolejne etapy tworzenia organizacji to konferencje: moskiewska, teherańska, w

Dumbarton Oaks, w Jałcie oraz załoŜycielska w San Francisco. Konferencja w San Francisco,
będąca  ostatnim  etapem  tworzenia  ONZ,  rozpoczęła  się  25  IV  1945  i  zakończyła  po  dwóch
miesiącach  obrad  podpisaniem  26  czerwca  Karty  Narodów  Zjednoczonych.  Brało  w  niej
udział  50  delegacji  państw  będących  jej  załoŜycielami,  51  państwem-załoŜycielem  była
Polska, która nie wzięła udziału w konferencji (podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych 15
X  1945,  a  dokumenty  ratyfikacyjne  złoŜyła  po  11  dniach).  Karta  Narodów  Zjednoczonych,
będąca  statutem  Organizacji  Narodów  Zjednoczonych  weszła  w  Ŝycie  24  X  1945  roku  i  tą
datę przyjmuję się za początek działalności Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Organizacja Narodów Zjednoczonych została utworzona w celu:

•

utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa za pomocą zbiorowych i
pokojowych wysiłków,

•

rozwijania przyjaznych stosunków między narodami na zasadach ich samostanowienia i
równouprawnienia,

•

rozwiązywania

konkretnych

problemów

międzynarodowych

(gospodarczych,

społecznych, kulturalnych i innych) na zasadzie współpracy międzynarodowej oraz
uznania równości ras, płci, języka i wyznań,

•

stanowienia ośrodka uzgadniania działań narodów w imię wspólnych celów.

Struktura ONZ

ONZ naleŜy do organizacji uniwersalnych, to znaczy takich, które są otwarte dla

wszystkich  państw  i  dlatego  jest  międzynarodową  strukturą  o  największym  zasięgu.  Jest
organizacją  międzynarodową,  powszechną  o  charakterze  uniwersalnym,  mającą  najszerszy
zakres  działania  ze  wszystkich  organizacji  międzyrządowych.  Członkami  organizacji  są
wyłącznie państwa.

Podstawową prawną funkcjonowania ONZ jest Karta Narodów Zjednoczonych. Jest ona
wielostronną umową międzynarodową warunkowo otwartą dla innych państw. ONZ jest
podmiotem prawa międzynarodowego przysługują jej immunitety i przywileje regulowane
przez konwencje oraz umowy dwustronne podpisane z USA oraz Szwajcarią. Siedzibą ONZ
jest Nowy Jork

Zasady działania ONZ opierają się na następujących załoŜeniach:

•

suwerenna równość (wszystkie państwa są równe i suwerenne)

•

nieinterwencji (zakaz interwencji jednego państwa w wewnętrzne sprawy innego
państwa. Zakaz ten dotyczy równieŜ ONZ, która ma zakazane interweniowanie w
sprawach naleŜących do kompetencji wewnętrznej któregokolwiek państwa)

•

wykonywania zobowiązań międzynarodowych (państwa zobowiązują się Ŝe będą
wykonywać zobowiązania przyjęte zgodnie z duchem Karty)

•

pokojowe załatwianie sporów (wszyscy członkowie ONZ są zobowiązani do
załatwiania sporów międzynarodowych takimi środkami, aby nie dopuścić do
zagroŜenia pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego)

•

wyrzeczenie się siły (państwa zobowiązały się do wyrzeczenia się groźby lub uŜycia
siły we wzajemnych stosunkach)

•

bezpieczeństwo zbiorowe (wszyscy członkowie okaŜą organizacji wszelką pomoc w
kaŜdej akcji podjętej zgodnie z Kartą)

Karta ONZ wyróŜnia dwa rodzaje członkostwa. Do pierwszej grupy, czyli członków

pierwotnych naleŜą państwa, które uczestniczyły w konferencji załoŜycielskiej oraz podpisały
i ratyfikowały kartę ONZ

Nowi członkowie są przyjmowani przez Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady

Bezpieczeństwa. Państwa kandydujące na członków organizacji muszą spełniać określone
warunki zapisane w Karcie NZ:

•

miłować pokój

•

przyjąć zobowiązania określone w Karcie NZ

•

posiadać zdolność oraz być zdecydowanym do wykonania zadań zawartych w Karcie

BudŜet ONZ jest finansowany ze składek członkowskich ustalonych procentowo na

podstawie wskaźników ekonomicznych. NajwyŜszą składkę płacą Stany zjednoczone
Ameryki (25 %) natomiast najniŜszą 88 państw słabo rozwiniętych (LDC)

Karta Narodów Zjednoczonych określa cele organizacji w art. 1. Podstawowym celem

ONZ jest zapewnienie trwałego pokoju i bezpieczeństwa drogą stosowania skutecznych
ś

rodków zbiorowych dla zapobieŜenia zagroŜeniom pokoju i ich usuwania, tłumienie aktów

agresji oraz przez załatwianie sporów zagraŜających bezpieczeństwu międzynarodowemu
zgodnie z zasadami sprawiedliwości i prawa międzynarodowego.

ONZ rozwija działalność prewencyjna za pomocą misji i operacji pokojowych. ONZ

działa równieŜ na polu rozbrojenia. Rozwijane są równieŜ przyjazne stosunki między
państwami, poniewaŜ współpraca polityczna słuŜy umacnianiu pokoju i bezpieczeństwa
międzynarodowego.

Organizacja stawia sobie równieŜ za cel popieranie rozwoju współpracy

międzynarodowej w dziedzinie gospodarczej społecznej, kulturalnej i humanitarnej. Cele te są
realizowane  poprzez  wspieranie  państw  słabo  rozwiniętych  i  tych  rozwijających  się.  Pod
auspicjami  ONZ  prowadzone  są  badania  oraz  przygotowywane  długofalowe  programy
pomocy.  Programy  te  wyraŜają  wspólne  stanowisko  państw  członkowskich  na  temat
zwalczania  zjawisk  społecznie  niepoŜądanych  tj.  (bezrobocie,  niedoŜywienie,  choroby,
zanieczyszczenie  środowiska),  stanowiąc  propozycję  ich  rozwiązania.  Najczęściej  obejmują
one  przekazywanie  wiedzy,  technologii,  materiałów,  wysyłanie  i  kształcenie  specjalistów
krajowych.  Pomoc  organizują  agencje  NZ  tj.  biura,  programy,  fundusze,  naleŜą  do  nich
UNDP, UNEP, UNICEF, WFP.

Jednym z podstawowych celów NZ jest ochrona praw człowieka. W tym celu

prowadzone są:

•

prace normotwórcze - przygotowywanie umów dotyczących ochrony praw człowieka

•

działania kontrolne i obserwacyjne

Podstawę struktury organizacyjnej ONZ stanowią następujące organy:

1) Zgromadzenie Ogólne, będące swego rodzaju parlamentem, w którym kaŜde

państwo  członkowskie  ma  jeden  głos.  Decyzje  zapadają  zwykłą  większością  głosów,  w
sprawach waŜnych większością 2/3 głosów (wybór nowych członków, deklaracje pokojowe,
budŜet,  w  sprawach  Rady  Bezpieczeństwa  czy  polecenia  uŜycia  sił  zbrojnych).  Obraduje
podczas  corocznych  sesji  zwyczajnych,  a  sesje  nadzwyczajne  mogą  być  zwoływane  przez
Radę  Bezpieczeństwa  lub  na  wniosek  większości  członków  ONZ.  Sesja  wyjątkowa
zwoływana  jest  z  24-godzinnym  wyprzedzeniem  w  momencie  zagroŜenia  pokoju
ś

wiatowego.

2) Rada Bezpieczeństwa, którą tworzy pięciu członków stałych: Chiny, Francja,

Wielka  Brytania,  USA  i  ZSRR  (obecnie  Rosja  reprezentująca  Wspólnotę  Niepodległych
Państw) oraz dziesięciu członków niestałych wybieranych na kadencję dwuletnią (5 z Afryki i
Azji,  2  z  Ameryki  Łacińskiej,  3  z  Europy).  W  1995  członkiem  została  wybrana  Polska.
Członkowie  stali  dysponują  prawem  weta,  które  zawiesza  kaŜde  postępowanie.  W  sprawach
proceduralnych  decyzje  zapadają  zwykłą  większością,  a  w  sprawach  merytorycznych
większością  9  głosów.  Do  najwaŜniejszych  kompetencji  Rady  Bezpieczeństwa  naleŜą:
wyłączne prawo nakładania sankcji politycznych i ekonomicznych oraz decyzje co do uŜycia
sił  zbrojnych  w  celu  przeciwdziałania  agresji  lub  usuwania  jej  skutków.  Kompetencje  te  są
przejawem  dominacji  mocarstw,  bowiem  Rada  Bezpieczeństwa  jest  centralnym  ogniwem
systemu bezpieczeństwa zbiorowego i utrzymania światowego status quo.

3) Sekretariat, którym kieruje Sekretarz Generalny. Wybierany jest na kadencję

pięcioletnią przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Funkcję tę pełnili
kolejno: T.H. Lie (1946-1952), D. Hammarskjöld (1953-1961), U Thant (1961-1971), K.
Waldheim (1972-1981), J. Pérez de Cuéllar (1982-1991), B. Butrus Ghali (1992-1996), K.
Annan (od 1997). Do kompetencji sekretarza generalnego naleŜy zarządzanie majątkiem ONZ
i prawo uczestniczenia w posiedzeniach wszystkich organów organizacji.

4) Rada Gospodarczo-Społeczna, w której skład wchodzi 54 członków wybieranych

na 3 lata przy zachowaniu zasady corocznej rotacji 1/3 członków. Debatuje ona nad sprawami
ekonomicznymi i społecznymi, m.in. w sprawie poszanowania praw mniejszości czy
narkotyków.

5) Rada Powiernicza, której rola wygasła wraz z ogłaszaniem niepodległości

terytoriów powierniczych.

6) Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości z siedzibą w Hadze, powołany do

rozstrzygania sporów międzynarodowych w składzie 15 sędziów.

NajwaŜniejsze osiągnięcia Organizacji Narodów Zjednoczonych

PoniŜej zamieszczono wybrane, najwaŜniejsze sukcesy ONZ:

1. Podtrzymywanie pokoju i bezpieczeństwa - UN przeprowadziło 42 operacje

pokojowe i obserwacyjne, przywracając spokój i umoŜliwiając proces negocjacji, chroniąc w
ten sposób miliony osób od stania się ofiarami konfliktów zbrojnych. W tej chwili jest 16
aktywnie działających operacji pokojowych.

2. Tworzenie pokoju - od 1945 roku UN wspierała negocjacje 172 pokojowych umów,

które  zakończyły  regionalne  konflikty.  Niedawnym  przypadkiem  takiego  działania  było
zakończenie  wojny  Iracko  -  Irańskiej  i  wycofanie  jednostek  wojskowych  Radzieckich  z
Afganistanu, a takŜe koniec wojny domowej w Salwadorze.

3. Promocja demokracji - UN umoŜliwiła udział w wolnych i uczciwych wyborach w

45  krajach  między  innymi  w  KambodŜy,  Namibii,  Salwadorze,  Erytrei,  Mozambiku,
Nikaragui  i  Południowej  Afryce.  Działania  UN  polegały  na  doradzaniu  w  wyborach,
obecności i monitorowaniu ich rezultatów.

4. Promocja rozwoju - UN poświęcają wiele uwagi i środków promocji rozwoju

umiejętności  i  potencjału  ludzkiego.  Roczny  system  rozdziału  środków  zawiera  poŜyczki  i
granty  o  sumie  przekraczającej  10  mld  $.  UNDP  blisko  współpracując  z  170  członkami
organizacji  i  innymi  agendami  UN,  przygotowuje  i  wdraŜa  projekty  dotyczące  rolnictwa,
edukacji  i  środowiska.  Finansuje  5000  projektów  o  budŜecie  1.3  mld  $.  Czołową  instytucją
mobilizującą pomoc dla państw słabo rozwiniętych, jest Bank Światowy, który sam od 1946
roku na ten cel przeznaczył 333 mld $. Dodatkowo UNICEF wydatkuje rokrocznie więcej niŜ
800  mln  $,  przede  wszystkim  na  szczepienia,  opiekę  medyczną,  Ŝywienie  i  podstawową
edukację.

5. Promocja prawa człowieka - od przyjęcia "Powszechnej deklaracji praw człowieka"

w 1948 roku, UN pomogła w ustanowieniu dziesiątków obszernych porozumień dotyczących
politycznych,  cywilnych,  społecznych  i  kulturalnych  praw.  Śledząc  indywidualne  skargi  na
naruszenia  praw  człowieka,  Komisja  Praw  Człowieka  UN  zwraca  uwagę  światowej  opinii
publicznej  na  przypadki  tortur,  zniknięć,  arbitralnego  zatrzymywania,  wywierając  presję  na
rządy.

6. Ochrona środowiska naturalnego - UN odegrała znacząca rolę w przygotowaniu

globalnego programu ochrony środowiska. Na "Szczycie Ziemi", Konferencji UN na temat
ś

rodowiska i rozwoju, która miała miejsce 1992 roku w Rio Janeiro, przyjęto traktaty o bio -

róŜnorodności i zmianach klimatu. Wszystkie kraje przyjęły "Agendę 21" projekt mający
zmienić filozofię rozwoju krajów, która ma się opierać na samo podtrzymującym się rozwoju
- zwanym równieŜ eko - rozwojem.

7. Przeciwdziałanie rozpowszechnianiu broni atomowej - UN poprzez Międzynarodową

Agencje Energii Atomowej pomaga minimalizować zagroŜenie wojny nuklearnej poprzez
inspekcje reaktorów atomowych w przeszło 90 krajach celem upewnienia się, Ŝe nie słuŜą one
takŜe celom militarnym.

8. Promocja własnych rządów i niezaleŜności - UN odegrało znaczącą rolę w

doprowadzeniu do niezaleŜności krajów, które teraz są jej członkami

9. Zaproponowanie prawnych uregulowań dotyczących najbardziej dyskusyjnych

zagadnień  prawa  -  poprzez  orzeczenia  i  opinie  doradcze  Międzynarodowy  Trybunał
Sprawiedliwości  pomógł  uregulować  zagadnienia  związane  z  problemem  terroryzmu,
stosunków dyplomatycznych, prawa azylu, prawa wolnego przepływu, praw ekonomicznych,
a takŜe wiele innych.

10. Wzmocnić prawo międzynarodowe - dzięki działaniom UN udało się ustanowić

przeszło 300 traktatów, które regulują stosunki w wielu dziedzinach Ŝycia od praw człowieka
do wykorzystania przestrzeni kosmicznej.

11. Zakończenie apartheidu w Republice Południowej Afryki - poprzez zastosowanie

rodków od embarga na broń do Konwencji przeciw segregacji rasowej w sporcie, UN

odegrały  kluczową  rolę  w  upadku  systemu  apartheidu,  który  Sekretarz  Zgromadzenia
Generalnego  nazwał  "przestępstwem  przeciw  ludzkości".  W  kwietniu  1994  roku  odbyły  się
wolne  wybory  mogli  uczestniczyć  wszyscy  Południowi  Afrykańczycy  na  równych  prawach.
Doprowadziły one do ustanowienia rządu większościowego.

12. Dostarczanie pomocy humanitarnej ofiarom konfliktów - więcej niŜ 30 milionów

uciekinierów uciekło przed wojną, głodem, prześladowaniami otrzymują oni pomoc od

Wysokiego  Komisarza  NZ  ds.  Uchodźców  od  1951  roku.  Wysiłki  na  rzecz  uchodźców  były
równieŜ  podejmowane  przez  inne  agendy  ONZ.  W  tej  chwili  jest  19  milionów  uchodźców,
przede  wszystkim  kobiet,  dzieci,  którzy  korzystają  z  pomocy  Ŝywnościowej,  schronienia,  a
takŜe pomocy medycznej, edukacji i pomocy w repatryjacji.

13. Pomoc dla Palestyńskich uchodźców - od 1950 roku UNRWA podtrzymywała 4

generacje  Palestyńczyków  poprzez  bezpłatną  edukację,  podstawową  opiekę  medyczną,
pomoc  zapomogową  i  podstawową  opiekę  socjalną.  W  tej  chwili  2.9  milion  uchodźców
korzysta z pomocy UNRWA na Bliskim Wschodzie.

14. Złagodzenie chronicznego głodu i biedy na obszarach wiejskich - IFAD - rozwinęła

system  dostarczania  kredytów,  często  małych  sum  dla  najbiedniejszych  i  najbardziej
zmarginelizowanych  grup.  Z  tych  moŜliwości  skorzystało  230  milionów  ludzi  w  blisko  100
rozwijających się krajach.

15. Koncentracja działań organizacji na rozwoju Afryki - Dla UN kraje Afryki są w

centrum  zainteresowania.  W  1986  roku  UN  odbyło  specjalna  sesję  poświęcona  mobilizacji
międzynarodowej  pomocy  dla  Afryki  w  oŜywianiu  i  rozwoju  ekonomicznym.  Afrykański
Projekt  Ułatwień  Rozwoju  pomógł  uczestniczącym  25  krajom  znaleźć  finansowanie  dla
nowych  przedsiębiorstw.  Udogodnienia  objęły  130  projektów,  o  łącznej  sumie  233  mln  $  i
umoŜliwiły  stworzenie  13000  nowych  miejsc  pracy.  Jest  oczekiwane,  Ŝe  nowo  powstające
przedsiębiorstwa zarobią lub zaoszczędzą 133 mln $ dewiz rocznie.

16. Dostarczanie czystej wody - Agencje UN pracują nad uzdatnianiem wody pitnej

będącej uŜywanej przez 1.3 mld ludzi Ŝyjących na obszarach wiejskich przez ostatnią dekadę.

17. Wykorzenienie ospy - 13 letnie wysiłki światowej Organizacji Zdrowia

doprowadziły do wykorzenienia ospy z naszej planety w 1980 roku. WHO pomogła wyprzeć
chorobę Heine - Medina z zachodniej hemisfery. Oczekuje się Ŝe przestanie ona występować
na świecie w okolicach roku 2000.

18. Naciska na powszechne szczepienia - Choroba Heine - Medina, tęŜec, odra, dyfteryt

i tuberkuloza ciągle zabijają więcej niŜ 8 milionów dzieci kaŜdego roku. W 1974 roku tylko 5
% dzieci w krajach rozwijających się było zaszczepionych przeciwko chorobom. Dzisiaj,
dzięki wysiłkom UNICEF-u i WHO, 80 % dzieci jest szczepione, ratuje to Ŝycie 3 milionów
dzieci kaŜdego roku.

19. Redukcja śmiertelności dzieci - poprzez czystą wodę, promocje właściwych

warunków sanitarnych, pomocy zdrowotnej oraz Ŝywnościowej przedsięwzięte przez agendy
UN, śmiertelność niemowląt w krajach rozwijających się została zmniejszona o połowę,
zwiększyła się równieŜ oczekiwana długość Ŝycia z 37 do 67 lat.

20. Zwalczanie chorób pasoŜytniczych - Agencje UN podjęły działania celem

zwalczania pasoŜytów Ŝyjący na człowieku i zwierzętach i przeciwdziałać rozprzestrzenianiu
się  pasoŜytów  przenoszonych  przez  muchy  do  Egiptu,  Tunezji  i  Afryce  Subsaharyjskiej  i
Europie.  Program  WHO  ocalił  Ŝycie  7  milionów  dzieci  przed  ślepotą,  gwinejską  gorączką
oraz innymi tropikalnymi chorobami.

21. Promocja inwestycji w krajach rozwijających się - UN poprzez wysiłki UNIDO

słuŜy  jako  inicjator  i  koordynator  inwestycji  północy  na  południu,  zachodu  na  wschodzie,
promuje  przedsiębiorczość  i  wzmacniają  samo  zaufanie,  kooperacje  przemysłową  i  transfer
technologii, efektywność oraz przemysł ekologiczny.

22. Pomaga orientować politykę ekonomiczną na potrzeby społeczne - wiele UN

agencji promują potrzebę brania pod uwagę potrzeb ludzkich, w determinowaniu polityki
ekonomicznej, a takŜe w restrukturyzacji przemysłu, włączając w nią środki ochronę dla

biednych, szczególności w sferze zdrowia i edukacji i w szeroko pojętej sferze dotyczącej
dzieci.

23. Redukcja efektów katastrof naturalnych - WMO oszczędziła miliony ludzi od

fatalnego efektów katastrof naturalnych i tych spowodowanych przez człowieka.

24. Dostarczanie Ŝywności dla ofiar nagłych wypadków - powyŜej dwóch milionów ton

ywności jest dystrybuowanej kaŜdego roku przez WFP - World Food Program. W 1994

prawie 30 milionów ludzi korzystało z tej pomocy w 36 krajach dotkniętych barkiem
Ŝ

ywności..

25. Oczyszczanie ziemi z min - UN przewodniczą międzynarodowym wysiłkom

mającym  na  celu  rozminowywaniu  dawnych  obszarów  konfliktów;  Afganistan,  Angola,
KambodŜa,  Salwador,  Mozambik,  Rwanda,  i  Somalia,  gdzie  miny  ciągle  zabijają  setki
niewinnych ludzi.

26. Działania na rzecz ochrona warstwy ozonowej, która przejawiła się zawarciem

traktu zwanego protokołem Montrealskim, . który był globalnym wysiłkiem na rzecz redukcji
emisji substancji chemicznych niszczących dziurę ozonową. Działania te obejmą miliony
ludzi naraŜonych na zwiększone promieniowanie ultrafioletowe, a w konsekwencji na raka.

27. Hamowanie efektu cieplarnianego poprzez Globalne Ułatwienia Środowiskowe,

państwa  otrzymały  pomoc  merytoryczną,  aby  zahamować  przyczyny  globalnego  ocieplenia.
Wzrastająca  ilość  emisji  powstałych  na  drodze  spalania  kopalin  oraz  zmiany  w
zagospodarowaniu  środowiska  prowadzą  do  wyzwalania  się  gazów  do  atmosfery,  które  jak
sądzą naukowcy prowadzą do ocieplenia ziemskiej atmosfery.

28. Przeciwdziałania przełowieniu - FAO monitoruje rybactwo morskie i ostrzega przed

zagroŜeniem przełowienia.

29. Zatrzymanie deforestyzacje i promocja rozwoju lasów - FAO, UNDP i World Bank,

poprzez Tropical Forests Action Programme, sformułowały i przeprowadziły projekty planów
działań w 90 krajach na rzecz zachowania i rozwoju lasów.

30. Usuwanie zanieczyszczeń- UNEP - podejmuje wysiłki na rzecz usuwania

zanieczyszczeń z obszaru morza śródziemnego . Zachęcono Syrie, Izrael, Turcje i Grecje do
wspólnej pracy celem oczyszczenia plaŜ. Rezultatem tych działań było oczyszczenie więcej
niŜ 50 % zanieczyszczonych plaŜ.

31. Ochrona zdrowia konsumentów - UN celem zagwarantowania konsumentom

właściwego standardu Ŝywności ustanowiła ponad 200 standardów, reguł oraz 3000 limitów
bezpieczeństwa. dotyczących Ŝywności.

32. Redukcja ilości urodzeń - UNFDA - poprzez program planowania rodziny, dano

kobietom moŜliwość świadomego macierzyństwa. Rezultatem tych działań jest zmniejszenie
liczby urodzonych dzieci przypadających na kobietę z poziomu 6 w 1960 roku do 3.5 w 1990.
W 1960 roku tylko 10 procent rodzin uŜywało efektywne metody planowania rodziny, teraz
poziom ten wynosi 55 procent.

33. Walka z uŜywaniem narkotyków - UNDCP (UN International Drug Control

Programme)  pracował  nad  zredukowaniem  popytu  na  nielegalne  narkotyki,  walcząc  z
handlem  ulicznym  i  pomagając  rolnikom  zmniejszyć  ich  uzaleŜnienie  od  dochodów
płynących z hodowli narkotyków poprzez przestawianie produkcji.

34. Poprawa globalnych relacji handlowych - UNCTAD - The UN Conference on Trade

and  Development  pracowała  nad  uzyskanie  dla  krajów  rozwijających  się  specjalnych
preferencji  handlowych  w  eksporcie  ich  produktów  do  krajów  rozwiniętych.  Negocjowano
równieŜ  wspólne  międzynarodowe  porozumienia,  które  miały  zapewnić  uczciwe  ceny  na

towary z krajów rozwijających się. Poprzez GATT General Agreement on Tariffs and Trade,
który przekształcił się w WTO. UN wspomaga liberalizacje handlu, która poprawi moŜliwości
rozwoju dla krajów rozwijający się.

35.

Promocja

reform

ekonomicznych

razem

Bankiem

wiatowym

Międzynarodowym  Funduszem  Walutowym  UN  pomogła  wielu  krajom  w  poprawie
zarządzania  w  dziedzinie  ekonomii  poprzez  treningi  dla  urzędników  państwowych  i
zapewniając pomoc dla krajów mających problemy w bilansie płatniczym.

36. Promocja praw pracowniczych ILO pracuje nad zagwarantowaniem praw

pracowniczych i związkowych, równe wynagradzanie oraz eliminacją pracy dzieci.

37. Wprowadzać nowe techniki uprawy oraz promując rozwiązania redukujące koszty -

dzięki tym działaniom Azjatyccy producenci ryŜu zaoszczędzili 12 milionów $ na pestycydy,
a rządu około 150 mln $ na dotacje.

38. UN promuje stabilności i porządek na światowym oceanie - Trzy konferencje, z

których ostatnia trwała 9 lat doprowadziły do globalnego porozumienia dotyczącego ochrony,
utrzymania i pokojowego wykorzystania oceanu. Konwencja Prawo Morza , która weszła w
Ŝ

ycie w 1994 roku ustanowiła zasady i obowiązki państw nadbrzeŜnych jak i innych,

obowiązek ochrony i utrzymania środowiska morskiego, kooperacji w prowadzeniu badań
nad sprawami morza oraz ochrony zasobów morskich.

39. Poprawa moŜliwości i bezpieczeństwa powietrznego i morskiego przemieszczania

się - Agendy ONZ są odpowiedzialne za ustanowienie reguł bezpieczeństwa dla lotniczych i
morskich  podróŜy.  Wysiłki  ICAO  zmierzają  do  uczynienia  z  transportu  lotniczego
najbezpieczniejszym  sposobem  transportu.  Dla  porównania  w  1947  roku  9  milionów  ludzi
podróŜowało z tego 560 zginęło w wypadkach lotniczych, natomiast w 1993 roku zginęły 936
osoby,  lecz  liczba  osób  podróŜujących  wzrosła  do  1,2  miliarda.  Dzięki  działaniom  IMO
zredukowano o 60 % zanieczyszczenia powstałe na skutek zanieczyszczeń z tankowców.

40. Ochrania własności intelektualnej - Światowa Organizacja Ochrony Własności

intelektualnej  prowadzi  działania  mające  chronić  nowe  odkrycia  oraz  prowadzi  równieŜ
księgę  3  milionów  marek  handlowych.  Poprzez  traktaty  ochrania  równieŜ  prace  artystów,
kompozytorów i pisarzy.

41. Promuje wolny przepływ informacji - pozwala otrzymywać ludziom informacje

wolne od cenzury, bezstronne, UNESCO pomaga w rozwoju i wzmocnieniu sieci
przekazywania informacji poprzez tworzenie nowych agencji informacyjnych oraz popieranie
niezaleŜnej prasy.

42. Poprawa komunikacji globalnej - UPU reguluje zasady dostarczania poczty na

wiecie. ITU koordynuje uŜytkowanie radia, promuje kooperacje w przydzielaniu orbit dla

satelitów stacjonarnych i ustanawianiu międzynarodowych standardów komunikacji, celem
niezakłóconego przepływu informacji na całym świecie.

43. Zachęcanie ludzi uczestnictwa w wyborach. UN sponsorowała międzynarodowe

konferencje  i  ustanawiały  lata  okolicznościowe,  które  doprowadziły  do  sytuacji  w  której
rządy  zaczęły  dostrzegać  potrzeby  i  udział  grup  zazwyczaj  wykluczanych  z  procesu
podejmowania  decyzji  takich  jak:  osoby  starsze,  dzieci,  młodzieŜ,  bezdomni,  tubylcy  i
inwalidzi.

44. Ustanawianie "dziecięcej strefy pokoju" od Salwadoru do Libanu, od Sudanu do

dawnej  Jugosławii,  UNICEF  wypromował  "Dni  spokoju"  i  otwarcie  "korytarzy  pokoju",
celem  sprowadzania  szczepionek  i  innej  pomocy  bardzo  potrzebnej  dzieciom  z  obszarów
objętych konfliktem.

45. Wypromowanie światowego przekonania o konieczności wspierania potrzeb dzieci -

poprzez  wysiłki  UNICEF,  Konwencji  o  prawach  dziecka  ,  rządy  150  krajów  zostały
przekonane  do  osiągnięcia  20  róŜnie  zdefiniowanych  celów  aby  do  roku  2000  radykalnie
poprawić warunki Ŝycia dzieci.

46. Poprawa edukacji i rozwoju ekonomicznego w krajach -Dzięki działaniom agend

UN przeszło 60 procent dorosłych w krajach rozwijających się umie czytać i pisać i 90
procent dzieci uczęszczających do szkoły posiada takie umiejętności.

47. Poprawa alfabetyzacji kobiet - Programy przeznaczone do promocji edukacji i

awansu kobiet doprowadziło do zwiększyć ilości kobiet umiejących czytać z 36% w 1970
roku do 56% w 1990 roku.

48. Ochrona i odnawianie pomników historii - Dawne zabytki w 81 krajach tj. Grecję,

Egipt, Włochy, Indonezję i KambodŜę są chronione przez UNESCO i międzynarodowe
konwencje , które zostały przyjęte celem ochrony dóbr kultury

49. Ułatwienia w akademickich i kulturalnej wymianie - UN poprzez UNESCO i UNU

popiera naukowa współpracę, tworzenie sieci instytucji i promocją twórczości kulturalną,
takŜe tą mniejszości.

Teraźniejszość

Aktualnie ONZ ma ogromne zadłuŜenie, a państwa członkowskie, Ŝądając gruntownej

reformy tej organizacji nie płacą składek (prym wiedzie USA). Jedną z przyczyn kryzysu jest
rozbudowana  biurokracja.  Ostatnie  spektakularne  akcje  ONZ,  jak  wojna  w  Zatoce  Perskiej
czy  akcja  w  Somalii,  w  niczym  nie  zmieniły  sytuacji.  Wypadki  w  byłej  Jugosławii
(Jugosłowiańska  wojna  domowa)  wyraźnie  wskazują  na  niedowład  wielu  organów  i  agend
ONZ. Mimo tych problemów trzeba przyznać, Ŝe jak dotychczas ONZ sumiennie wypełniała
stające przed nią zadania i w gruncie rzeczy jej staraniom moŜna przypisać fakt, Ŝe nie doszło
do eskalacji konfliktu między super mocarstwami w czasie „zimnej wojny” i bezpośrednio po
jej zakończeniu. Mało tego zostały podjęte działania rozbrojeniowe.

W czasie pisania tej pracy korzystałem: ONZ - wizerunek i rzeczywistość : pytania i

odpowiedzi  na  temat  działania  Organizacji  Narodów  Zjednoczonych  i  Jej  Karta  /
[koordynacja  i  red.  merytoryczna  Stanisław  Berger,  Fundacja  "Rozwój  SGGW  [Szkoły
Głównej  Gospodarstwa  Wiejskiego]",  Warszawa  1995;    Rogozińska-Wickers,  Anna,
"Dziurawy globus czyli ONZ od podszewki", "Witmark", Warszawa 1998