Metafory w naszym życiu

Karolina Szwaj
Wioleta Markowska
II rok – filologia romańska (nn)

 

 

●

Na wstępie warto zaznaczyć, że metafory 
towarzyszą nam w każdym aspekcie życia. 

●

A mianowicie umiejętność tworzenia i 

posługiwania się metaforami, choć wydaje się 
zdolnością ściśle związaną z kompetencją 

językową, w znacznym stopniu zależy od 

kompetencji komunikacyjnej

 

 

●

Metafora, jak powszechnie wiadomo jest 
ważnym środkiem w tworzeniu pięknej 

poezji

●

Występuje jednak także w j. codziennym, 
tzw. języku figuratywnym. Jest to 

figura retoryczna, termin pochodzenia 

greckiego, który oznacza przeniesienie, a 

w tym wypadku właściwości jednego 
przedmiotu na inny

 

 

●

A jest jak B, lub A to B, np. 

Kasia jest jak mimoza.
Jan to baran.

●

W warstwie dosłownej oba te zdania są  
fałszywe, ale w j. figuratywnym mają 

zastąpić zdania, które osoba je 

wypowiadająca uważa za prawdziwe:

Jan jest głupi, a Kasia bardzo delikatna.

 

 

●

Mamy tu do czynienia z procesem 

zastępowania jednego określenia A 

innym określeniem B lub porównywania 

ich pod jakimś względem C (McCabe, 

1998/2005)

●

A nosi nazwę  tematu lub podmiotu 

(topic, target), a B nośnika (vehicle). 

Natomiast C podstawę lub podłoże 

(ground) tego porównania

●

Metafora zostaje zrozumiana, jeśli 

związek między podmiotem, a nośnikiem 

zostanie odkryty, a możliwe jest to  tylko 

wtedy, gdy uchwycimy istotę podłoża

 

 

Istnieje wiele teorii wyjaśniających różne

problemy związane z opisem tworzenia i

rozumienia metafor, m.in. 

●

teorie  porównawcze 

●

teorie interakcyjne

●

Kategorialna wersja teorii interakcyjnych

(Glucksberg i Keysar, 1990, End, 1986)

 

 

●

Teorie porównawcze wywodzą się od samego 

Arystotelesa.

●

Słowo użyte niedosłownie zastępuje słowo,  

którym można by opisywaną osobę czy 

przedmiot określić  dosłownie.

●

np. Piotr jest chytry. Lis jest chytry, a więc: Piotr 

to lis.

●

Na metaforę składają się wspólne cechy czy 

atrybuty porównywanych istot lub przedmiotów.

●

Oczywiście, porównania takie mogą być 

dokonywane między różnymi dziedzinami 

(domenami): w obrębie istot żywych czy 

przedmiotów martwych, jak też między nimi

 

 

W kategorialnej wersji teorii 

interakcyjnych chodzi o to, że jedynie cechy 

kategorialne nośnika, a nie podmiotu są 

brane pod uwagę, po prostu przenosimy nań 

owe cechy nośnika.
Moja praca to więzienie – oznacza, że 

charakterystyczne cechy więzienia: 

„nieprzyjemne i przymusowe” zostają 

przeniesione na pracę.
Zastrzeżenie budzi tu fakt, że jeśli tych cech 

kategorialnych jest dużo, to zrozumienie 

metafory może zabierać zbyt wiele czasu, 

choć zwykle proces te jest bardzo szybki

 

 

W świetle przedstawionych powyżej propozycji 
wyjaśniania mechanizmu rozumowania metafor 

pozostaje nadal nierozwiązana pewna kwestia.

Zaproponowane teorie zakładają, że człowiek najpierw 

próbuje odczytać metaforę dosłownie, a jeśli to się nie 

udaje, to wtedy zaczyna doszukiwać się znaczeń 

metaforycznych. Jednakże, czas przetwarzania metafor 

nie różni się od czasu przetwarzania wyrażeń 

metaforycznych.

George Lakoff i Mark Johnson uświadomili nam, że 

metafory są wszędzie, posługujemy się nimi na 

każdym kroku.

 

 

Duża część metafor ma swoje źródło w projekcji 

naszej cielesności na świat fizyczny. Stąd wynikają 

określenia: noga stołu, głowa kolumny, ucho dzbana 

czy rączka patelni.

Są to tzw. METAFORY MARTWE stojące w 

opozycji do METAFOR TWÓRCZYCH, 

stosowanych np. w poezji, których zrozumienie 

wymaga pewnego wysiłku.

Metafory MARTWE a Metafory TWÓRCZE

 

 

Metonimie opierają się na zasadzie:
 
 → opuszczenia jednego członu z wyrażenia 
dwuczłonowego.

np. „dzieło Sienkiewicza” - „Czytam dzieło 

Sienkiewicza” jest zastępowane skrótem - „Czytam 

Sienkiewicza” 

→ lub pars pro toto: zapraszam kogoś „pod mój dach” 

- dach jako część domu, zastępuje jego pojęcie.

METONIMIA

 

 

→ wzbogacanie języka, poszerzanie środków 
komunikacji
→ poezja - wyrażanie uczuć i emocji trudnych do 
uchwycenia i opisania
→ nauka - „spór to wojna” - metafora uwarunkowana 
kulturowo, która zakłada, że każda dyskusja ma 
zwycięzców i zwyciężonych, że poszczególne 
argumenty są jak pociski, które są bardziej lub mniej 
celne. Jakby to było, gdyby dominującą metaforą w 
naszej kulturze była: „spór to współpraca”?

Rola metafor w naszym życiu

 

 

Czasem jednak wpływ metafory w obrębie danej 
dziedziny może przyczynić się do jej bujnego rozwoju, 
ale może powodować także skostnienie poglądów i 
teorii. Nauka nie postępuje naprzód, bo trzyma się 
jednego wzorca

→ metafora atomu jako małego systemu planetarnego 
miała przyczynić się do rozwoju na polu fizyki, ale 
utrudniała jednocześnie uznanie falowej natury cząstek 
elementarnych.
→ „umysł to komputer” - metafora przyczyniła się do 
rozwoju kognitywistyki i powstania wielu modeli 
przetwarzania informacji przez umysł
→ „życie jest narracją” - ze względu na popularność 
badań nad neuronami lustrzanymi.

 

 

Bibliografia:

 

→ Język jako przedmiot badań psychologicznych. 
Psycholingwistyka ogólna i neurolingwistyka, 

pod. red. Kurcz Ida, Warszawa 2011.

→ Lakoff G., Johnson M., Metafory w naszym 
życiu, Warszawa 1988.