Problemy rodziny

Praca z rodzin

Struktura i funkcje rodziny – przegl

d wybranych koncepcji,

RODZINA - to podstawowa grupa społeczna, zło

ona z osób poł

czonych stosunkiem mał

skim i rodzicielskim.

Z. Tyszka definiuje rodzin

z punktu widzenia grupy i wi

zi ł

cych członków rodziny, jako "zbiorowo

ść

ludzi powi

zanych

ze sob

mał

stwa, pokrewie

stwa, powinowactwa lub adopcji ", natomiast psycholog społeczny

M. Sherif, okre

la rodzin

jako "grup

, która jest formacj

społeczn

i składa si

z pewnej liczby jednostek, pozostaj

cych w

okre

lonych pozycjach, rolach w stosunku do siebie i która ma własny system warto

ci oraz normy reguluj

ce zachowanie

jednostek w sprawach wa

nych dla grupy, a zatem rodzice i dzieci wyst

puj

w okre

lonych rolach i zajmuj

okre

lone

pozycje w strukturze wewn

trznej rodziny."

Z kolei J. Rembowski okre

la rodzin

jako "mał

i jednocze

nie pierwotn

grup

o swoistej organizacji i okre

lonym

układzie ról mi

dzy poszczególnymi członkami, zwi

zan

wzajemn

odpowiedzialno

moraln

wiadom

własnej

odr

bno

ci, maj

swe tradycje i przyzwyczajenia, zespolon

miło

i akceptuj

nawzajem."

Potocznie, rodzin

definiuje si

jako par

mał

posiadaj

dzieci.

Okre

lenie, czym jest rodzina, sprawia wiele trudno

ci, zarówno psychologom, socjologom, jak i pedagogom. Najogólniej

rzecz bior

c, rodzina jest instytucj

ogólnoludzk

spotykan

we wszystkich epokach i kulturach.

Rodzina jest

rodowiskiem

yciowym niemal ka

dego człowieka. Stanowi integraln

ęść

dego społecze

stwa,

a zarazem jego najmniejsz

i podstawow

komórk

. Jest najwa

niejsz

grup

społeczn

, w której człowiek przychodzi na

wiat i z któr

go wielorakie zwi

zki do ko

ycia. Jest grup

mał

, pierwotn

, o przewadze wi

zi osobistych,

odznacza si

dzypokoleniow

i wielopokoleniow

trwało

zi, a członkostwo w niej jest autentyczne, dobrowolne i w

zasadzie nierozerwalne (za wyj

tkiem porzucenia, rozwodu).

Rodzina jest mał

grup

pierwotn

zło

z osób, które ł

czy stosunek mał

ski i rodzicielski oraz silna wi

ęź

dzyosobnicza (J. Szczepa

ski)

Definicja rodziny w Konstytucji RP:

Art.,18 –stanowi,

e „Mał

stwo jako zwi

zek kobiety i m

ęż

czyzny, rodzina, macierzy

stwo i rodzicielstwo znajduj

pod

ochron

i opiek

RP”.

W ustawie o pomocy społecznej z 12 marca 2004 roku, szczególne znaczenie ma ochrona rodziny. W

wietle ustawy

art.6 pkt 14 rodzina to osoby spokrewnione lub nie spokrewnione pozostaj

ce w faktycznym zwi

zku, wspólnie

zamieszkuj

ce i gospodaruj

ce.

Wybrane koncepcje pracy z rodzin

•

cie psychoanalityczne

•

cie systemowe

•

cie integracyjne

cie psychoanalityczne – podej

cie to zakłada, i

wielko

ść

wiedzy o rozwoju osobowo

ci oraz jej strukturze

zgromadzonej w pracy socjalnej z klientami powoduje,

e tylko poprzez staranne wysłuchanie ka

dego nowego klienta

pracownik mo

e dopasowa

zrozumienie jego sytuacji do tej wiedzy. W tym podej

ciu wa

ne jest nie tylko bycie z klientem,

ale równie

istniej

ce relacje społeczne i rodzinne, które maj

niekwestionowany wpływ na przebieg prowadzonej pracy

socjalnej. Uj

cie to odnosi si

do teorii wywodz

cych si

od Freuda. Kontekstem ka

dego zachowania jest

rodowisko

społeczne człowieka. Ogromne znaczenie dla tych procesów ma rola konfliktu wyst

puj

ca pomi

dzy poszczególnymi

aspektami osobowo

ci człowieka, jak te

ró

nych osób, nieodł

cznie zwi

zanego z cech

ycia ludzkiego z całym

potencjałem zawartego dobra i zła. Podej

cie psychoanalityczne polega na zajmowaniu si

pewnymi kluczowymi relacjami,

jakie zachodz

pomi

dzy:

- „ja” a innymi znacz

cymi lud

- do

wiadczeniami z przeszło

ci i tera

niejszo

- rzeczywisto

wewn

trzn

i zewn

trzn

, przy równoczesnym skupieniu si

na bie

żą

cych relacjach, jak i pochodz

cych z

wewn

trznych do

wiadcze

Z punktu widzenia praktyki pracy socjalnej my

l psychoanalityczna jest istotna na wielu płaszczyznach tj. na płaszczy

nie

dialogu, współpracy b

ich braku lub wrogo

ci. Dla tej teorii istotnym tematem rozwa

jest

wiadomo

ść

i pod

wiadomo

ść

człowieka, w których s

zgromadzone wszystkie impulsy decyduj

ce o

yciu umysłowym człowieka oraz

wyobra

enia i emocje z nimi zwi

zane stale wpływaj

ce na zachowanie człowieka. Wg Freuda na rozwój charakteru

poszczególnych jednostek maj

wpływ zmagania wyst

puj

ce pomi

dzy wymaganiami stawianymi przez rodziców i innych

członków rodziny oraz impulsami pochodz

cymi z pod

wiadomo

ci oraz superego, które jest uto

samiane z sumieniem.

Superego zawiera w sobie aspekt akceptacji w dzieci

stwie autorytetów i ideałów dorosłych, przejmowanych przez „ja”

głownie na poziomie nie

wiadomym. Konkurowanie ze sob

ró

nych sił w

yciu umysłowym jednostki mo

na rozpoznawa

za pomoc

wielu technik tj. sublimacji ( kierowania ni

szych instynktów na wy

sze cele), kształtowaniu reakcji oraz

kształtowaniu mechanizmów obronnych. Kluczem do zrozumienia mechanizmów obronnych jest poj

cie natury

niepokoju, który w

yciu człowieka jest wszechobecny. Niepokój jest cz

sto bolesny i wywiera powa

ny wpływ na

funkcjonowanie człowieka. Im wi

kszy poziom niepokoju w stosunku do mo

liwo

ci jego znoszenia i zdolno

ci radzenia

sobie z nimi, tym wi

ksza jest potrzeba tworzenia mechanizmów obronnych. Nale

y pami

e niepokój i mechanizmy

obronne z nim zwi

zane funkcjonuj

w równym stopniu na poziomie jednostki, zwi

zków mał

skich, członków rodzin, w

grupach społecznych i instytucjach. Z tym poj

ciem w sposób fundamentalny wi

ążą

min. takie mechanizmy obronne jak:

wyparcie, opór, zaprzeczenie, rozszczepienie, projekcja, proces refleksji.

Mechanizmy obronne w praktyce socjalnej oceniane s

negatywnie, jednak s

one pomocne w radzeniu sobie

przez pracownika socjalnego w działaniach skierowanych na osob

, rodzin

czy grup

cie systemowe traktuje rodzin

jako podsystem społeczny podporz

dkowany systemowi cało

ciowemu. W

ramach tego podsystemu analizuje si

rol

dego członka rodziny, układ tych ról umo

liwiaj

cy funkcjonowanie rodziny i

systemu cało

ciowego. Społecze

stwo oczekuje od rodziny zazwyczaj reprodukcji oraz konformizmu wobec norm

społecznych, tzn. socjalizacji jej członków zgodnie z istniej

cymi ustaleniami społecznymi, czyli systemem norm i warto

oraz pracy. Rodzina natomiast ofiarowuje swoim członkom formowanie osobowo

ci, zdobywanie statusu i wsparcie

emocjonalne.

Teoria systemowa postrzega rodzin

jako aktywny system zdolny do wytwarzania nowego

rodowiska poprzez inicjowanie

przez swoich członków nowych zachowa

W uj

ciu systemowym nale

y wyró

1. System klienta – to osoby członkowie rodziny lub grupy majace problemy do których jest adresowana pomoc

społeczna. System ten wymaga szczególnego monitorowania oraz wprowadzania zmian poniewa

podlega

przeobra

eniom.

2. System podmiotów – to osoby, instytucje, organizacje, których kompetencje wymagaj

modyfikacji szczególnie w

sytuacji niewła

ciwie prowadzonych działa

;

3. System działania – to istniej

ce lub wykreowane osoby, instytucje, organizacje, które w realizacji celów pomocy

społecznej współpracuj

ze sob

;

4. System przeprowadzania zmian – to pracownik socjalny i jego instytucja w odniesieniu do problemów rodziny.

Rol

pracownika socjalnego jest zainteresowanie si

prawami jednostki oraz sposobami dzi

ki, którym

wiadczona przez

niego pomoc społeczna przemieszcza si

przez granice systemów.

Rodzina w uj

ciu systemowym mo

e by

postrzegana jako:

Grupa społeczna, czyli zbiór ludzi poł

czonych ze sob

ąż

eniem do wspólnego celu, stanowi

odr

cało

ść

Analizie podlega

wówczas b

: rola społeczna, pozycja społeczna, oraz spójno

ść

(interakcja społeczna).

Instytucja społeczna, czyli kulturowo uwarunkowany regulator zachowa

ludzkich zaspakajaj

cy istotne potrzeby

jednostki i społecze

stwa przy wykorzystaniu zintegrowanych wzorów zachowa

i działa

członków rodziny

realizuj

cych okre

lone funkcje.

Funkcje rodziny a struktura

Rodzina jest instytucj

i grup

społeczn

, wychowawcz

, pełni

szereg rozmaitych funkcji.

Funkcja rodziny to, według Z. Tyszki, „wyspecjalizowane oraz permanentne działania i współdziałania członków rodziny,

wynikaj

ce z bardziej lub mniej u

wiadamianych sobie przez nich zada

, podejmowanych w ramach wyznaczonych przez

obowi

zuj

ce normy i wzory, a prowadz

ce do okre

lonych efektów głównych i pobocznych."

Funkcje rodziny wg Z. Tyszki:

funkcja materialno - ekonomiczna – zaspokojenie potrzeb materialnych rodziny, partykularyzacja dochodów

członków rodziny (w wi

kszo

ci zarobkuj

oboje mał

onkowie i dorastaj

ce dzieci, cz

ęść

dochodów trafia do wspólnej

"kasy", reszta - w gestii poszczególnych członków rodziny),

funkcja opieku

czo-zabezpieczaj

ca - zabezpiecza wszystkich członków potrzebuj

cych pomocy, zapewnia jej

członkom codzienne usługi (mieszkanie, wy

ywienie, odzie

) oraz opiek

ludziom starszym lub chorym,

funkcja prokreacyjna – Zaspokaja potrzeby rodzicielskie i emocjonalne, oznacza,

e jest to jedyna grupa społeczna

rozszerzaj

ca si

dzi

ki funkcjom biologicznym, dostarczaj

c nowych członków dla swojej grupy i dla całego

społecze

stwa,

funkcja seksualna - wzrost przedmał

skich i pozamał

skich kontaktów seksualnych, bardziej cenione, ni

przeszło

ci, mał

skie współ

ycie seksualne, pod k

tem jako

ci prze

i pełnej satysfakcji obojga mał

onków

(wi

ksze wymagania kobiet, konflikty z powodu braku satysfakcji),

funkcja legalizacyjno-kontrolna – dotyczy systemu warto

ciowo – normatywnego legalizuj

cego takie zachowania

jak: współ

ycie seksualne, posiadanie dzieci, ograniczona nieformalna kontrola rodziny nad jej członkami

(autonomizacja członków, zwi

kszony czas przebywania poza domem, zanik norm i sposobów wła

ciwego

post

powania - przest

pczo

ść

funkcja socjalizacyjna – przekazuje dorobek kultury społecze

stwa, modele zachowa

, system warto

ci, normy

społeczne itp.oznacza stosunek rodziny do dzieci, które przez

ycie w niej, wrastaj

w społecze

stwo, oraz

dostosowywanie si

mał

onków do siebie, zakres zaw

ęż

ony na skutek działania innych instytucji; nieprawidłowa

socjalizacja sprzyja patologii społecznej; brutalizacja tre

ci płyn

cych ze

rodków masowego przekazu - st

d rola

rodziny w dostarczaniu odpowiedniego systemu warto

ci i zainteresowa

, umo

liwiaj

cych dokonanie, przez młodych

ludzi, odpowiedniej selekcji, emancypacja dzieci, a zwłaszcza młodzie

y (wi

ksza swoboda, niezale

ść

zmniejszenie

wiadomego wpływu rodziców na dzieci oraz wpływów wewn

trzrodzinnej, spontanicznej socjalizacji);

ró

nicowanie si

postaw

yciowych i działa

wychowawczych matek i ojców (indywidualizacja oddziaływa

funkcja klasowa -przynale

ść

do okre

lonej struktury społecznej,

funkcja kulturalna –dziedzictwo kulturowe rodziny, społecze

stwa, narodu.

funkcja rekreacyjno-towarzyska

10. funkcja emocjonalno - ekspresyjna – kontakty towarzyskie, wzrost rangi uczu

szych (miło

ść

), małe wsparcie

emocjonalne człowieka ze strony pozarodzinnych grup wspólnotowych; zapewnienie przez rodzin

, poczucia

bezpiecze

stwa, higieny psychicznej, równowagi emocjonalnej jednostki, umo

liwienie ekspresji osobowo

(niepowtarzalnych cech jednostki) i aprobowanie jej; im mniej konfliktowa i zdezorganizowana, tym skuteczniejsza jej

funkcja emocjonalno - ekspresyjna.

Funkcje rodziny s

le zwi

zane z jej struktur

tzn. układem ról i pozycji społecznej oraz rzutuj

na charakter

zi ł

cych jej członków. Jako

ść

i poziom wypełnianych przez rodzin

funkcji decyduje o ko

cowych skutkach jej

funkcjonowania, wyra

cych si

w poziomie i stylu

ycia jej członków, w konfiguracji stosunków mi

dzypokoleniowych,

aspiracji i planów

yciowych, uznawanych systemów warto

ci, stylu i jako

ycia.

Struktur

rodziny okre

la :

liczba i rodzaj pokrewie

stwa członków rodziny (liczba dzieci i innych krewnych),

układ ich pozycji i ról społecznych, przestrzenne ich usytuowanie,

siła wi

zi instytucjonalnych i psychicznych ł

cych poszczególnych członków rodziny,

wiadcz

ca o wi

kszej

lub mniejszej spójno

ci (kohezji) rodziny,

podział czynno

ci oraz struktura wewn

trzrodzinnej władzy i autorytetów, ł

ca si

ść

le z układem

pozycji społecznych,

wewn

trzrodzinny rozkład miło

ci i wzgl

dów.

Bior

c pod uwag

ej wymienione elementy struktury rodziny, mo

emy wyró

•

rodzin

mał

(dwupokoleniow

, podstawow

) - preferowan

we współczesnej Europie i Ameryce Północnej

- pełn

(mał

onkowie i ich dzieci),

- niepełn

(mał

stwo przeddzietne, bezdzietne lub postparentalne; matka z dzieckiem lub dzie

mi; ojciec z

dzieckiem lub dzie

mi; same dzieci pozostaj

ce pod opiek

pełnoletniego brata lub siostry),

•

rodzin

żą

(w Polsce przewa

nie w szcz

tkowej postaci) - tradycyjn

, patriarchaln

, o

le instytucjonalnym

charakterze, zrzeszaj

przynajmniej kilka rodzin małych oraz samotnych ludzi; wszyscy członkowie s

bezwzgl

dnie podporz

dkowani głowie rodziny,

•

zredukowan

rodzin

żą

(poszerzon

rodzin

mał

) - najcz

ęś

ciej jest to m

ąż

ona, ich dzieci i rodzice,

niekiedy dodatkowo niedorosłe lub nie usamodzielnione rodze

stwo którego

ze współmał

onków; nie zawsze

władza spoczywa w r

kach najstarszego m

ęż

czyzny w rodzinie,

•

rozproszon

rodzin

żą

- kategoria, kr

g lub grupa rozproszonych krewnych (w zale

ci od stopnia ich

wspólnoty i za

yło

ci ; mał

stwo oraz rodziny ich bli

szych i dalszych krewnych (a tak

e ewentualnie krewni

stanu wolnego) mieszkaj

oddzielnie i prowadz

osobne gospodarstwa domowe; cz

sto, zwłaszcza bli

si krewni

(mimo przestrzennego rozproszenia), tworz

ść

spójny kr

g rodzinny, oparty na wi

zi pokrewie

stwa i

powinowactwa.

Społeczne konsekwencje zachodz

cych w rodzinie przemian uwa

a si

•

wzrost liczby konfliktów mał

skich i rozwodów (malej

ca spójno

ść

rodziny, jej dezorganizacja i dezintegracja),

•

wzrost zatrudnienia kobiet dla ciekawszego

ycia, samorealizacji, nie tylko z pobudek ekonomicznych,

•

relatywne zmniejszenie warto

ci dzieci dla rodziców (dobra konkurencja),

•

indywidualizacja form aktywno

ci w rodzinie i zainteresowa

•

dyferencjacja (zró

nicowanie) norm i warto

ci u poszczególnych członków rodziny - nawzajem w stosunku do

siebie,

•

zmniejszenie si

zi rodzinno - s

siedzkich, zmiana wi

zi rodzinno - towarzyskich,

•

malej

ca liczba

lubów, wzrost liczby mał

stw i rodzin niesformalizowanych (konkubinat, kohabitacja),

•

zmniejszenie przyrostu naturalnego, oddzielenie funkcji seksualnej od prokreacyjnej w rodzinie - zmniejszenie

dzietno

ci (

rodki antykoncepcyjne),

•

nasilenie si

ruchliwo

ci geograficznej z powodów ekonomicznych i politycznych,

•

wzrost zagro

ekologicznych i społecznych (patologia społeczna jednostek, spatologizowane rodziny),

•

równouprawnienie rodzin : małej (dwupokoleniowej) wobec du

ej (wielopokoleniowej).

Rodzina problemowa – system rodziny, geneza, dynamika i skutki problemów, potrzeby, pełnienie ról

społecznych,

4 główne typy rodzin wg Jacka Piekarskiego:

rodowiskowo wzorcowe – obejmuje ono wył

cznie wzorcowe cechy,

rodowiskowo przeci

tne – obejmuje zestawienie cech dominuj

cych w danej zbiorowo

ci o niejednoznacznej z

punktu widzenia pedagogicznego warto

ci wszystkich przyj

tych kryteriów,

rodowiskowo niekorzystne wychowawczo – obejmuje wył

cznie cechy negatywne,

rodowiskowo dysharmonijne – wzorce współwyst

puj

z konfiguracjami czynników okre

lonych jako negatywne.

rodowisko wzorcowe charakteryzuje si

1. wysokim standardem materialnym,

2. dobr

sytuacj

mieszkaniow

3. wła

ciwymi warunkami rozwoju i zdobycia nowych do

wiadcze

(szerokie kontakty towarzyskie i kulturalne),

4. partnerskim charakterem

ycia rodzinnego,

5. stylem wychowania nacechowanym konsekwencj

i jednomy

lno

, wyst

powaniem pozytywnych wzmocnie

oraz

brakiem drastycznych kar,

6. d

ąż

eniem do rozwoju przy uwzgl

dnianiu mo

liwo

ci dziecka,

7. wysokim rozwojem intelektualnym oraz zaanga

owaniem w rozwój

yczliwo

ci i wra

liwo

ci dla innych.

Rodzina problemowa to taka rodzina która nie spełnia swoich zada

wzgl

dem dzieci. Rodzina problemowa w

wietle

systemu reguł funkcjonuje jak ka

dy system- zło

ony z cz

ęś

ci składowych – powi

zanych ze sob

w szczególny sposób- dla

osi

gniecia wspólnego celu. W rodzinie problemowej brak jest :

Akceptacji siebie - członkowie rodziny maj

niskie poczucie własnej warto

ci, poczucie winy, nie akceptuj

c siebie

trudno im budowa

dobre relacje z innymi członkami rodziny oraz innymi lud

mi,

Wzajemno

ci – nie wszyscy członkowie rodziny wywi

zuj

ze swoich obowi

zków i nie dotrzymuj

umów,

Otwartej komunikacji - istniej

tematy, które w czasie komunikowania si

komunikowania si

członków rodziny s

pomijane lub trzymane w sekrecie; członkowie rodziny boj

odsłania

swoje słabe strony,

Otwarto

ci na otoczenie- członkowie rodziny

w zamkni

ciu i izolacji, strzeg

aby wyst

puj

cy problem nie ujrzał

wiatła dziennego, ukrywaj

go przed otoczeniem.

Dysfunkcjonalna rodzina staje si

ródłem napi

ęć

, frustracji zarówno dla dorosłych członków jak i dla dzieci.

Dysfunkcjonalno

ść

rodziny mo

e dotyczy

ró

nego zakresu realizowanych zada

, mo

e to by

•

dysfunkcja całkowita, oznaczaj

ca,

e w rodzinie wyst

puje kompletne niepowodzenie w realizacji zada

rodziny i

musz

w tym zast

wyspecjalizowane rodziny,

•

dysfunkcja cz

ęś

ciowa, oznaczaj

ca,

e rodzina nie potrafi realizowa

prawidłowo pewnych jej zada

i podstawowych

funkcji,

Ta dysfunkcjonalno

ść

e z kolei obejmowa

•

niepowodzenia w realizacji zada

wychowawczych,

•

niepowodzenia w walce z kryzysem mał

skim,

•

niepowodzenia zwi

zane z walk

o nie wykluczenie rodziny z okre

lonego kr

gu rodzinnego,

•

niepowodzenia w zaspokajaniu potrzeb dziecka b

dotycz

cych innych zada

i sfer

ycia rodzinnego (S. Kawula).

W rodzinie problemowej zaburzony jest kontakt miedzy rodzicami a dzie

mi. Rodzice przejawiaj

nieprawidłowe postawy :

Postawa unikaj

ca- zauwa

a si

oboj

tno

ść

uczuciow

rodziców, przebywanie z dzieckiem nie sprawia im

przyjemno

ci, jest odczuwane przez nich jako trudno

ść

. Kontakt z dzieckiem jest lu

ny, pozornie dobry i maskowany

nadmiern

swobod

Postawa odtr

caj

ca – dziecko odbierane jako ci

ęż

ar ograniczaj

cy swobod

rodziców. Rodzice maj

do dziecka

dystans. Stosuj

kary nieproporcjonalne do stopnia przewinienia dziecka. Okazuj

dziecku swoje niezadowolenie,

krytykuj

je dokuczaj

Postawa

zbyt

wymagaj

–

rodzice

posiadaj

zbyt

wysokie

aspiracje

w stosunku do własnego dziecka, chc

je ukształtowa

według idealnego wzorca, nie licz

c si

z mo

liwo

ciami i

zdolno

ciami dziecka.

Postawa nadmiernie chroni

ca - rodzice z jednej strony pozwalaj

dziecku na wszystko z drugiej strony za

głym strachu i l

ku o jego zdrowie i bezpiecze

stwo.

W rodzinie problemowej zaspokajane s

głównie potrzeby rodziców. Zaburzona jest wi

ęź

emocjonalna mi

dzy

członkami rodziny a relacje nie s

oparte na równo

ci praw. W rodzinie Istnieje podział na osoby wa

niejsze którym nale

podporz

dkowa

. Zasady funkcjonowania takiej rodziny s

narzucane, sztywne, cz

sto nieuzasadnione, bł

dy nie

naprawiane i wybaczane lecz wypominane, członkowie rodziny problemowej nie maj

liwo

ci wyra

swoich

spostrze

, uczu

, my

li i pragnie

. System rodziny nie wspiera swych członków a raczej hamuje.

Model typologii postaw rodzicielskich wła

ciwych i niewła

ciwych wg. Ziemskiego

1) akceptacja >> odtr

cenie

2) współdziałanie >> unikanie

3) rozumna swoboda >> nadmiernie chroni

4) uznanie praw >> nadmiernie wymagaj

Typy post

powania rodzicielskiego według Makarovica:

1) przewaga matki + przewaga nagród >> monarcha

2) przewaga nagród + przewaga dziecka >> demokrata

3) przewaga dziecka + przewaga sankcji >> anarchista

4) przewaga sankcji + przewaga matki >> tyran

Model zachowania rodzicielskiego według Slatera:

ciepło, uzale

nienie

brak tolerancji, surowo

ść

chłód, separowanie si

pobła

liwo

ść

, tolerancja

Bł

d wychowawczy – wg A. Guryckiej bł

dem wychowawczym nazywamy zdarzenie, które zachodzi w okre

lonej sytuacji

wychowawczej i jest takim zachowaniem wychowawczym, które ma niekorzystny wpływ na dora

ne funkcjonowanie dziecka

oraz na jego dalszy lub bli

szy rozwój. Bł

d wychowawczy popełniany jest zawsze nie

wiadomie.

Przyczyny popełniania bł

dów wychowawczych tkwi

wła

ciwo

ci osobowo

ciowe wychowawcy,

prywatne teorie na temat wychowania,

czynniki sytuacyjne.

Wyró

niamy 9 podst. bł

dów wychowawczych:

rygoryzm,

agresja,

hamowanie aktywno

oboj

tno

ść

eksponowanie siebie,

uleganie,

zast

powanie,

idealizacja dziecka,

niekonsekwencja.

Podstawowe elementy systemu zdrowej, funkcjonalnej rodziny (J. Bradshaw) - pi

ęć

wolno

ci:

1. Cało

ść

jest czym

kszym ni

suma jej elementów.

2. System jest dynamiczny – stale szuka otwarto

ci i mo

liwo

ci rozwoju, przystosowuj

c si

do napływaj

cych informacji i

stresu.

3. Zasady s

jawne i negocjowalne.

4. Równowaga pomi

dzy wspólnot

a odr

bno

jest oparta na wzajemnym szacunku.

5. Gdy poziom niepokoju zwi

zany ze zjawiskami interpersonalnymi i intrapsychicznymi jest niewielki, automatycznie

zaczynaj

działa

siły zwi

zane z wyodr

bnianiem si

Dobre , funkcjonalne zasady stosowane w zdrowym systemie rodzinnym:

•

Problemy s

zauwa

alne i rozwi

zywane

•

Promowanych jest pi

ęć

wolno

ci. Wszyscy członkowie rodziny mog

wyra

swoje spostrze

enia, uczucia, my

li,

pragnienia i fantazje.

•

Wszystkie relacje s

oparte na dialogu i równo

ci. Ka

dy członek rodziny jest tak samo ceniony jako osoba.

•

Komunikacja jest bezpo

rednia, adekwatna i oparta na konkretnych, obserwowalnych faktach.

•

Członkowie rodziny mog

zaspokaja

swoje potrzeby.

•

Członkowie rodziny mog

indywidualno

ciami.

•

Rodzice robi

to co mówi

e zrobi

. Dbaj

o samodyscyplin

•

Role w rodzinie s

wybierane i zmieniaj

ce si

•

Atmosfera jest radosna i pełna spontaniczno

ci.

•

Zasady wymagaj

uzasadniania.

•

Naruszenie warto

ci drugiej osoby budzi poczucie winy.

•

Bł

dy s

wybaczane i postrzegane jako okazja do uczenia si

•

System rodzinny słu

y jednostkom.

•

Rodzice s

w kontakcie ze zdrowym poczuciem wstydu. (J. Bradshaw)

Dzieci z grupy wysokiego ryzyka wywodz

z rodzin, w których:

a) wyst

puj

ró

nego rodzaju patologie społeczne (alkoholizm, przest

pczo

ść

, prostytucja, negatywny stosunek do pracy,

itd.);

b) struktura została zaburzona z powodu rozpadu mał

stwa b

istnienia nieprawidłowych wzorców rodziny;

c) zaznacza si

prymitywizm, znajduje on odzwierciedlenie nie tylko w poziomie wykształcenia rodziców (opiekunów), ale

równie

przyjmowanych przez nich postaw wychowawczych,

braku podstawowej wiedzy dotycz

cej wychowania i potrzeb dziecka,

sposobie sp

dzania czasu wolnego,

sposobach rozwi

zywania konfliktów oraz

preferowanych warto

ciach (tolerowaniu i akceptowaniu zachowa

dewiacyjnych);

d) istniej

gł

boko skrywane lub nawet nie u

wiadamiane problemy i konflikty, których

ródła si

gaj

rodzinnego

pochodzenia; badania potwierdziły fakt przekazu negatywnych warto

ci, norm i wzorców z pokolenia na pokolenie – to

zjawisko jest szczególnie wyra

nie widoczne w preferowanych w

yciu warto

ciach oraz funkcjonuj

cych wzorcach rodziny;

e) uwidacznia si

brak wsparcia i kontroli rodziców, co w konsekwencji powoduje obni

enie ich wpływów i odej

cie dziecka

do grupy rówie

niczej. Gdy w rodzinie nie panuje odpowiednia atmosfera, struktura rodziny jest zachwiana, warunki

materialne i kulturowe rodziny s

nieodpowiednie, dziecku brak pozytywnych wzorców do na

ladowania oraz brak wsparcia

w sferze emocjonalnej, szuka ono takiego

rodowiska gdzie zostanie docenione i zauwa

one. Jest to najcz

ęś

ciej grupa

rówie

nicza – nieformalna, która przewa

nie ma negatywny wpływ na jednostk

, skutkiem, czego jest popełnianie czynów

niepo

żą

danych przez społecze

stwo, co jest jednoznaczne z niedostosowaniem społecznym.

Dochodzimy, wi

c do wniosku, i

rodzina jest tym podstawowym i najwa

niejszym gruntem wychowawczym, który

przy prawidłowym funkcjonowaniu wprowadza dziecko w

wiat dorosłych, uczy wypełnia

role społeczne i najbardziej

wpływa na dostosowanie si

jednostki do wymogów społecze

stwa.

Pierwszym sygnałem tego,

e co

niewła

ciwego dzieje si

z rodzin

kłopoty, które sprawia jedno z dzieci.

Rodzice wzywani do szkoły dowiaduj

e ucze

po raz kolejny wdał si

w bójk

albo te

uciekł z lekcji. Najcz

ęś

ciej

zaskoczeni rodzice usiłuj

wytłumaczy

sobie te wybryki wyj

tkow

nadpobudliwo

czy te

„trudnym charakterem”

młodego

człowieka.

Nie

dostrzegaj

najmniejszego

zwi

zku

dzy

własnym

zachowaniem

a zachowaniem dziecka. Badania dowodz

jednak,

e trudno

ci wychowawcze sprawiane przez dzieci z tak zwanych

„normalnych” rodzin stanowi

objaw tych samych dysfunkcji, które s

typowe dla rodzin patologicznych. Wynikaj

one

z zaburze

w komunikacji poszczególnych członków rodziny mi

dzy sob

oraz z niezaspokajania istotnych potrzeb dziecka.

Tam zatem, gdzie pojawiaj

pierwsze sygnały nie respektowania przez dziecko wzorców zachowa

przyj

tych

w społecze

stwie (agresja, nadpobudliwo

ść

), tam w istocie mamy do czynienia z zachwianiem bezpiecze

stwa, niskim

poziomem odporno

ci na frustracje, niezrównowa

eniem emocjonalnym. Tego rodzaju zaburzenia mog

stanowi

podstaw

do poszukiwania rozwi

ekstremalnych czy ryzykownych i tym samym otwiera

przestrze

dla pojawiania si

najrozmaitszych zagro

Dysfunkcjonalna rodzina generuje wi

c narkomani

, alkoholizm, niepo

żą

dane ci

ąż

e nastolatek, zachowania

przest

pcze. St

d niezmiernie istotne jest wychwytywanie pierwszych sygnałów szczególnie tam, gdzie pozornie wszystko

jest w porz

dku.

Do zachowania równowagi systemu niezb

dne jest, aby poszczególne elementy cało

ci działały wła

ciwie. Kłopoty

dziecka stanowi

najcz

ęś

ciej wyraz zaburze

emocjonalnych rodziców. Oni to, bowiem, jak okre

la Bradshaw, s

architektami rodziny. To wła

nie na wzajemnym odnoszeniu si

rodziców do siebie opiera si

wzorzec komunikacji w

rodzinie. Dzieci ucz

jawnych i jednoznacznych kontaktów, b

odwrotnie – nie wyra

swoich uczu

i ukrywaj

je. Rodzina, pisze Bradshaw, „potrzebuje Matki i Ojca, którzy s

zaanga

owani w zasadniczo zdrowy wzajemny

zwi

zek i którzy czuj

na tyle bezpieczni,

eby wychowywa

swoje dzieci, nie obci

ąż

c ich swoimi problemami”

Gdy rodzice nie spełniaj

tych warunków, na miejsce autentycznych relacji pojawiaj

role. W ich odgrywaniu

nie ma nic złego, je

li ich układ jest elastyczny i podlega naturalnym zmianom. Ka

da rodzina prze

ywa przecie

kłopoty i

problemy w komunikowaniu si

wzajemnym. Bywa tak,

e jeden z jej członków dla zapewnienia równowagi odgrywa czyj

ąś

rol

. Tam jednak, gdzie relacje zostaj

usztywnione, a role pozostaj

stałe, nic nie funkcjonuje prawidłowo. Je

li jedno z

rodziców nie spełnia swoich zada

, wówczas jego miejsce zajmuje dziecko, staj

c si

zast

pczym rodzicem. Taka

sytuacja ma miejsce, gdy - na przykład - matka nadmiernie wyr

cza si

córk

w opiece nad jej młodszym rodze

stwem.

Bywa i tak,

e córka zamiast odgrywa

rol

, faktycznie zast

puje matk

. Wielu badaczy dopatruje si

w tym mechanizmu

stosunków kazirodczych. Zdarzaj

sytuacje, kiedy dziecko odci

ga rodziców od ich własnych konfliktów i bierze na siebie

wszystkie winy. Pocz

tkowo odgrywa rol

kozła ofiarnego, ale z czasem faktycznie mo

e si

nim sta

. „Kozioł ofiarny

naprawd

staje si

łobuzem”. Na tym polega niebezpiecze

stwo odgrywania ról; zamiast tego powinno si

budowa

autentyczne relacje pomi

dzy członkami rodziny.

Nieprawidłowe funkcjonowanie rodziny jest, zatem wynikiem zaburze

relacji mi

dzy rodzicami. Trzeba dziecko i

jego kłopoty traktowa

w odniesieniu do rodziny; w niej przede wszystkim szuka

ródła niepowodze

, a nie poza ni

Pracownik socjalny pracuj

c z rodzin

współpracuje z innymi instytucjami i organizacjami pomagaj

cymi rodzinom.

Niezmiernie wa

na jest znajomo

ść

miejsc, osób, mo

liwo

ci udzielenia pomocy w

rodowisku lokalnym. Przekazywanie i

zbieranie informacji od poszczególnych osób i instytucji, konsekwentne egzekwowanie

wiadcze

wynikaj

cych z zada

kompetencji instytucji.

Instytucje i organizacje działaj

ce na rzecz rodziny

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie jest samodzieln

jednostk

organizacyjno-bud

etow

, która wykonuje zadania

wynikaj

ce z ustaw:

•

ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej,

•

ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych,

•

zadania wynikaj

ce z innych ustaw i uchwał.

Rodziny zast

pcze jest form

całkowitej, okresowej opieki dla dzieci opuszczonych, pozbawionych opieki rodzicielskiej,

które z powodu przeszkód prawnych lub wieku nie mog

przysposobione.

Rodziny zast

pcze dziel

na :

Spokrewnione z dzieckiem

Nie spokrewnione z dzieckiem

Zawodowe nie spokrewnione z dzieckiem

Wielodzietne

Specjalistyczne

Sprawuj

ce opiek

nad dzie

mi niedostosowanymi społecznie

Sprawuj

ce opiek

nad dzie

mi, które z racji stanu zdrowia wymagaj

szczególnej opieki i piel

gnacji.

Rodziny pełni

ce funkcj

pogotowia rodzinnego

pełni

ce rol

pogotowia rodzinnego, s

form

pomocy o charakterze interwencyjnym i stanowi

alternatyw

dla instytucji

pogotowia opieku

czego.

Towarzystwo Przyjaciół Dzieci skrót TPD jest ogólnopolskim, pozarz

dowym stowarzyszeniem prowadz

cym działalno

ść

ytku publicznego przez dzieci.

W ramach działalno

ci słu

y dzieciom, które wymagaj

ratunku i pomocy, a tak

e rodzicom, władzom samorz

dowym i

stwowym w wypełnianiu ich obowi

zków wobec dzieci.

Podstawowe kierunki pracy TPD:

Organizacja zast

pczych

rodowisk rodzinnych dla dzieci osieroconych.

Opieka i pomoc udzielana dzieciom rodzin biednych, w tym dotkni

tych bezrobociem, patologicznych, wielodzietnych,

rozbitych itp. (pomoc materialna, do

ywianie, poradnictwo itp.)

Opieka i pomoc rodzinom wychowuj

cym dzieci przewlekłe chore i niepełnosprawne.

Działalno

ść

opieku

czo-wychowawcza w miejscu zamieszkania przez terenowe koła przyjaciół dzieci (

wietlice,

ogniska wychowawcze,).

Organizacja wakacji dla dzieci z rodzin ubogich i niewydolnych wychowawczo oraz dla dzieci niepełnosprawnych i

przewlekle chorych.

Działalno

ść

słu

żą

ca przeciwdziałaniu wypadkowo

ci dzieci w ruchu drogowym.

Działalno

ść

w zakresie podnoszenia poziomu kultury pedagogicznej rodziców i społecze

stwa.

Towarzystwo posiada na tereniu kraju rozbudowan

struktur

organizacyjn

. Ma swoje oddziały na szczeblach gminnych,

miejskich, powiatowych i wojewódzkich.

Dom Dziecka jest placówk

socjalizacyjn

przeznaczon

dla dzieci w wieku od urodzenia do 18-tego roku

ycia. Zadaniem

Domu Dziecka jest zapewnienie dzieciom i młodzie

y pozbawionym trwale lub okresowo opieki rodziny własnej,

całodobowej opieki i wychowania, odpowiednich do potrzeb warunków rozwoju, a tak

e przygotowanie do samodzielnego

ycia.

Dom Dziecka podejmuje działania w celu powrotu dziecka do rodziny, znalezienia rodziny przysposabiaj

cej lub

umieszczenia w rodzinnej opiece zast

pczej:

•

utrzymuj

c kontakty z rodzicami lub innymi członkami rodziny wychowanków w celu tworzenia warunków powrotu do

rodziny,

•

współpracuj

c z o

rodkami adopcyjno – opieku

czymi w celu pozyskania dla wychowanków zast

pczych form

wychowania rodzinnego.

Rodzinny Dom Dziecka. Placówki rodzinne od 1999r. s

instytucjami pomocy społecznej, funkcjonuj

cymi obecnie na

podstawie art. 80 ust. 1 pkt 2, ust. 3, 5, 7, 8, ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. oraz Rozporz

dzenia

Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 lutego 2005r. w sprawie placówek opieku

czo-wychowawczych. Placówka rodzinna

zapewnia dzieciom cz

ęś

ciowo lub całkowicie pozbawionym opieki rodziców;

Całodobow

opiek

i wychowanie w warunkach zbli

onych do domu rodzinnego.

Opiek

do czasu powrotu dziecka do rodziny, umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej lub jego usamodzielnienia.

Wioska Dzieci

ca. Zało

enia ideowe placówki okre

laj

cztery nadrz

dne zasady wychowawcze:

•

de dziecko w wiosce ma matk

i rodze

stwo.

•

Naturalne rodze

stwa nie s

rozdzielane.

•

da rodzina wioskowa posiada swój dom, nie przestaj

c by

zarazem integraln

ęś

społeczno

ci wioskowej.

•

W swych zało

eniach warunki te rozwin

ąć

maj

poczucie bezpiecze

stwa i własnego miejsca.

Wioski Dzieci

ce SOS w Polsce to niepubliczne, rodzinne placówki opieki całkowitej nad dzie

mi osieroconymi i

opuszczonymi, które prowadzi Stowarzyszenie SOS Wioski Dzieci

ce w Polsce. Twórc

idei Wiosek Dzieci

cych SOS był

Hermann Gmeiner, który zało

ył pierwsz

Wiosk

dzieci

SOS w Imst – Austra w 1949r. Obecnie istnieje około 400

Wiosek w ponad 130 krajach

wiata. W naszym kraju funkcjonuj

trzy Wioski Dzieci

ce w Biłgoraju, Kra

niku i Siedlcach

oraz Dom Młodzie

y SOS w Lublinie.

rodek Adopcyjny. O

rodek Adopcyjno-Opieku

czy jest publiczn

, specjalistyczn

placówk

o charakterze

diagnostyczno-konsultacyjnym.

W ramach działalno

ci:

Poszukuje rodzin zast

pczych i rodzin adopcyjnych dla dzieci osamotnionych.

Prowadzi profesjonalne szkolenia i kursy dla rodzin zast

pczych (mi

dzy innymi metod

PRIDE - pomagaj

zdoby

umiej

tno

ci w odpowiedzialnym zadaniu, jakim jest opieka nad dzie

mi w rodzinie zast

pczej. Program ten pomaga

rozwin

ąć

umiej

tno

ść

wspierania dzieci - równie

w ich kontaktach z rodzin

naturaln

Zaprasza na spotkania indywidualne wspieraj

ce w podj

ciu dobrych decyzji w procesie adopcyjnym.

Udziela pomocy psychologicznej i pedagogicznej rodzinom naturalnym, zast

pczym i adopcyjnym.

Udziela pomocy prawnej w ustanawianiu rodziny adopcyjnej i rodziny zast

pczej.

Udziela pomocy rodzinom i samotnym kobietom, które nie mog

wychowywa

własnego dziecka,

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna jest placówk

publiczn

, która

zatrudnia wykwalifikowanych pracowników: psychologów, pedagogów, logopedów. Z poradni

współpracuje pedagog

szkolny. Ich głównym zadaniem jest

wiadczenie bezpłatnych, powszechnych usług w zakresie m.in.:

•

Profilaktyki niepowodze

szkolnych,

•

Diagnozy i terapii wszelkich zaburze

i odchyle

rozwojowych dzieci i młodzie

•

Diagnozy i terapii specyficznych problemów w pisaniu i czytaniu,

•

Terapii dzieci z trudno

ciami w nauce matematyki,

•

Profilaktyki, diagnozy i terapii opó

nie

rozwoju mowy.

Pedagog szkolny. Zakres działalno

ci pedagoga:

•

Współudział w realizacji zada

wychowawczych szkoły,

•

Prowadzenie profilaktyki wychowawczej,

•

Organizowanie i prowadzenie pracy korekcyjno-wyrównawczej,

•

Indywidualna pomoc uczniom,

•

Organizowanie opieki wychowawczej nad uczniami w celu kompensowania braków

rodowiska rodzinnego.

Pedagog rodzinny. Drugim wa

nym ogniwem w systemie opieki pedagogicznej nad dzieckiem i jego rodzina jest pedagog

rodzinny. Do zada

pedagoga rodzinnego nale

y zaliczy

m.in.:

•

Dokonywanie diagnozy sytuacji rodzinnej.

•

Ustalenie potrzeb i zakresu pomocy ze strony słu

b, instytucji, organizacji wspieraj

cych rodzin

•

Prowadzenie mediacji z rodzicami.

•

Organizowanie udziału rodziny w terapii.

•

Dora

na interwencja i pomoc w rozwi

zywaniu konfliktów i problemów wychowawczych.

•

Prowadzenie konsultacji i poradnictwa otwartego.

Kuratorzy rodzinni. Działalno

ść

kuratorów przebiega na dwóch płaszczyznach:

•

pierwsza ma charakter diagnostyczny i polega na dokładnym poznaniu ka

dego podopiecznego i jego uwarunkowa

rodowiskowych,

•

druga obejmuje system działa

zmierzaj

cych do osi

gni

cia rezultatów wychowawczych.

Do obowi

zków kuratora rodzinnego nale

żą

•

Udzielanie podopiecznym pomocy w organizowaniu nauki, pracy i czasu wolnego w

rodowisku rodzinnym.

•

Sprawowanie kontroli nad wykonywaniem obowi

zków przez rodziców, których władza rodzicielska została

ograniczona.

•

Udzielanie pomocy nieletnim zwalnianym z wszelkiego rodzaju zakładów o charakterze wychowawczym i poprawczym

oraz opuszczaj

cym rodziny zast

pcze.

Pracownik socjalny a system pomagaj

cy rodzinie

da rodzina prze

ywa trudne chwile, które wymagaj

wysiłku, mobilizacji, współdziałania, wyrzecze

. Kryzys w

rodzinie mo

e zosta

przezwyci

ęż

ony, gdy skutecznie rodzina zmobilizuje swoje siły lub otrzyma wsparcie z zewn

trz.

Formy wsparcia:

•

pierwotna sie

społeczna -pomoc rodziny, przyjaciół, znajomych,

•

wtórna sie

społeczna (interwencja kryzysowa) - profesjonalna pomoc z urz

du, z racji pełnionych funkcji

zawodowych.

Wsparcie społeczne charakteryzuje si

tym,

•

jego celem jest zbli

enie uczestników do rozwi

zania problemu, przezwyci

ęż

enie trudno

ci,

•

w toku interakcji zachodzi wymiana emocji, informacji, instrumentów działania i dóbr materialnych,

•

wymiana w toku interakcji mo

e by

jednostronna, b

wzajemna, a kierunek relacji mo

e by

stały lub zmienny,

•

interakcja i wymiana zostaje podj

ta w sytuacji problemowej i trudnej.

Relacje zachodz

ce podczas udzielanego wsparcia:

•

człowiek – człowiek ( relacje rodzinne rówie

nicze, s

siedzkie, zawodowe),

•

człowiek - grupa (rodzina własna, stowarzyszenie społeczne i polityczne,

rodowisko s

siedzkie i lokalne, ko

cioły),

•

człowiek – instytucje (instytucje pomocy społecznej, medycznej, instytucje usług i słu

b porz

dkowych, instytucje

samorz

dowe i samopomocowe itp.),

•

człowiek - szersze układy (obejmuj

rodowisko gminy, dzielnicy miasta, regionu kulturowego).

Cele pracy z rodzin

•

pomoc w rozwi

zywaniu

yciowych problemów rodziny,

•

pomoc w konstruktywnym rozwi

zywaniu konfliktów i kryzysów w rodzinie,

•

wspieranie integracji rodziny, wspieranie wi

zi uczuciowych w rodzinie,

•

neutralizowanie patogennego oddziaływania rodziny na dzieci,

•

odbudowanie funkcji opieku

czych i wychowawczych rodziny wobec dzieci,

•

pomoc w integracji rodziny z jej otoczeniem społecznym.

Formy pracy socjalnej:

Pomoc dora

na (ratownictwo) - wymaga rozpoznania warunków natychmiastowego działania np. pomoc dla

powodzian

Opieka -

wiadczona w tych sytuacjach, w których ludzie nie potrafi

nie maj

sił, aby samodzielnie

przezwyci

ęż

trudno

ci. Opiera si

na dokładnej diagnozie potrzeb np. zakłady dla przewlekle chorych, domy

małego dziecka

Pomoc - działania maj

ce wspiera

pomy

lny rozwój osób i wszystkich członków społeczno

ci np.

wietlice

młodzie

owe, poradnie rodzinne.

Kompensacja społeczna - wyrównywanie braków

rodowiskowych np. domy dziecka, rodziny zast

pcze.

Praca socjalna z rodzin

e opiera

na jednej z wymienionych form, b

e zawiera

elementy ratownictwa,

opieki, pomocy i kompensacji.

Formy pomocy rodzinie:

•

poradnictwo,

•

praca w

rodowisku,

•

kontrakt socjalny,

•

interwencja kryzysowa,

•

mediacje.

Pomoc rodzinie w sytuacji kryzysu:

•

Zapewnienie nale

ytej opieki rodzinom znajduj

cym si

w trudnej sytuacji

yciowej.

•

Rozwój usług profilaktyczno-wspieraj

cych.

•

Pomoc rodzinom dotkni

tym zjawiskiem przemocy.

•

Poradnictwo rodzinne.

•

Upowszechnianie informacji o instytucjach i placówkach działaj

cych na rzecz rodziny.

Efektywno

ść

pracy socjalnej zale

y od prowadzenia stałej współpracy z wieloma instytucjami. Przesuni

cie akcentu

działa

socjalnych z rozdawnictwa na podejmowanie działa

zaradczych wymaga tworzenia sprawnie działaj

cego systemu

rozpowszechniania informacji i współpracy mi

dzyinstytucjonalnej. Rozwój usług prowadzonych przez instytucje pomocy

społecznej zakłada stał

współprac

z innymi podmiotami, ale tak

e korzystanie z istniej

cych instytucji w tym organizacji

pozarz

dowych. Wzmocnienie współpracy z trzecim sektorem (organizacje pozarz

dowe) daje mo

liwo

ść

kszego

oddziaływanie słu

b pomocy społecznej, ale tak

e rozwój

wiadczonych usług.

Współpraca mi

dzyresortowa w działaniach na rzecz rodziny:

•

pomoc społeczna,

•

edukacja,

•

downictwo,

•

policja,

•

słu

ba zdrowia,

•

Centrum Integracji Społecznej,

•

Ochotnicze Hufce Pracy,

•

organizacje pozarz

dowe.

Rola i funkcje organizacji pozarz

dowych:

•

Funkcja pomocy bezpo

redniej - zaspokajanie potrzeb społecznych ludzi.

•

Funkcja reprezentacji interesów - poł

czona jest z tworzeniem trwałych i wielokierunkowych kanałów przepływu

informacji.

•

Funkcja wychowawcza - ucz

ludzi warto

ci społecznych.

•

Funkcja aktywizowania - uruchamia potencjał społeczny.

•

Funkcja innowacyjna - kreowanie i realizowanie nowatorskich zmian w

yciu społecznym.

Organizacje pozarz

dowe maj

liwo

ść

•

Docierania do indywidualnych potrzeb jednostek i odpowiadania na nie.

•

Uwzgl

dniania w działaniach subiektywnych odczu

, opinii osób zainteresowanych.

•

Utrzymywania stałego, bie

żą

cego kontaktu z osobami potrzebuj

cymi wsparcia.

•

Prowadzenia działa

elastycznie, dostosowywania ich do zmieniaj

cej si

sytuacji.

•

Podejmowania działa

nowatorskich, innowacyjnych.

•

Niezale

nego my

lenia i działania.

Diagnozowanie

rodowiska rodzinnego

W diagnozowaniu rodziny stosujemy 2 główne strategie badawczo-diagnostyczne:

strategia cało

ciowa,

strategia zogniskowana.

Diagnoza

rodowiska rodzinnego to bardzo zło

ony proces. Pod k

tem rodziny mo

emy bada

dziecko w wielu

aspektach np. trudno

ci dziecka w uczeniu si

, kłopoty wychowawcze. Mo

emy te

bada

rodziców np. problem alkoholowy.

na samym pocz

tku naszej działalno

ci musimy sobie zada

pytanie co chcemy zbada

? Co stanie si

przedmiotem

naszej obserwacji, jakie zjawisko. Pierwszym krokiem jest zebranie danych, ustalenie faktów nast

pnie za

ustalenie

diagnoz cz

stkowych po czym dochodzimy do oceny globalnej, konkluzji.

Czynniki brane pod uwag

przy diagnozowaniu rodziny:

a) kulturowe:

poziom wykształcenia rodziców,

poziom umiej

tno

ci czytania,

rodzaj i liczba ksi

ąż

ek,

sposób sp

dzania czasu wolnego,

b) ekonomiczne:

dochód rodziny,

warunki mieszkaniowe,

sto

ść

zamieszkania,

c) motywacyjne:

stosunek rodziców do post

pów dziecka w szkole,

pomoc w nauce szkolnej,

stosunek do zamierze

zawodowych dzieci,

d) emocjonalne:

stosunek uczuciowy rodziców do dzieci,

harmonia współ

ycia rodzinnego i troska o dobro dziecka.

Diagnozuj

c rodzin

powinni

my zwróci

uwag

na:

Cele rodziny

dora

długoterminowe

cele rodziny formułowane przez poszczególne osoby

cele podzielane przez cał

rodzin

zapatrywanie si

na te cele wszystkich członków rodziny

Kultura rodziny

uwarunkowania historyczne

unikalna kultura rozwijana w ka

dej rodzinie

Struktura rodziny

zasady uniwersalne- zwi

zane z hierarchi

władzy

wzajemne oczekiwania

własne podsystemy

Rozwój rodziny – ró

ne stadia rozwojowe

wczesny okres mał

ski przed urodzeniem dzieci

okres niemowl

ctwa

okres przedszkolny i szkolny, dojrzewanie i pocz

tek dorosło

okres odchodzenia dzieci z domu

okres pustego gniazda, po odej

ciu dzieci

okres emerytalny

Zasoby rodziny

materialne

psychospołeczne

Interakcje z innymi systemami

lokalne instytucje

rodzina rozszerzona

grupy osób bliskich

Granice rodziny

granice pomi

dzy rodzin

a jej otoczeniem

jak przyjmuje nowego członka rodziny, jak traktuje współmał

onka po rozwodzie

Klimat rodziny

pozytywny- mobilizuje

depresyjny – napi

cia frustracje, izolacja

Inne warunki rodzinne

rodzinny rezonans

„symptomy” członka rodziny – podtrzymuj

ycie rodziny

Diagnozuj

c sytuacj

dziecka mo

emy posłu

na przykład wywiadem z rodzicami. Powinien on zawiera

szczegółowe pytania podzielone na grupy:

I grupa to piel

gnacja wzrostu dziecka.

warunki materialne: praca i zarobki rodziców

warunki mieszkaniowe: ile osób zamieszkuje, podstawowy sprz

t, czy dziecko ma swój pokój, swoje miejsce do

zabawy czy nauki

umiej

tno

ść

rodziców w zapobieganiu zagro

eniom, higiena zdrowotna,

ywienie

stan zdrowia rodziny, potrzeby

II grupa to wyrównywanie braków organicznych dziecka

czy dziecko ma ruch

III grupa to nabywanie ról społecznych w rodzinie

wdra

anie dziecka do

ycia

obowi

zki domowe – dziecko ma, nie ma, ma w nadmiarze

IV grupa to stosunek dziecka do nauki

czy samodzielnie odrabia zadania

czy ma trudno

ci w szkole

czy lubi sw

szkoł

jakie przedmioty sprawiaj

mu trudno

jakie przedmioty lubi

V grupa to kształtowanie postaw prospołecznych

atmosfera rodzinna