KONFERENCJA

KONFERENCJA
BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE KRAJU – CZY PORADZIMY SOBIE SAMI?

PROWINCJE NAFTOWE POLSKI:
DOTYCHCZASOWE OSIĄGNIĘCIA I DALSZE PERSPEKTYWY
POSZUKIWAWCZE

dr hab. PAWEŁ KARNKOWSKI
Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A., ul. Krucza 6/14, 00-537 Warszawa
e-mail:

Warszawa, Pałac Kultury i Nauki, 7 czerwca 2006 r.

Poszukiwanie i przemysłowe wykorzystanie złóż węglowodorów na ziemiach polskich
ma już 150 historię. Rozwój nauk geologicznych, geofizycznych i geochemicznych w
tym  okresie  poczynił  ogromne  postępy  i  obecnie  prognozowanie  występowania
perspektywicznych  stref  naftowych  jest  opracowywane  dzięki  metodologii  zwanej
„analizą  basenów  sedymentacyjnych”.  Podstawą  tej  procedury  jest  integracja  wielu
dziedzin  nauk  o  Ziemi  w  celu  określenia  warunków  systemu  naftowego  (petroleum
play), czyli korzystnych warunków generacji, migracji, akumulacji i zachowania złóż
węglowodorów.  Wyniki  prac  poszukiwawczych  i  procedur  wyznaczania  systemu
naftowego  w  obrębie  basenów  sedymentacyjnych  pozwalają  określić  granice
prowincji  naftowych.  Ponieważ  na  danym  obszarze  mogło  kolejno  istnieć  kilka
basenów  sedymentacyjnych,  stąd  możliwość  występowania  złożonych  układów
geologicznych  w  wyróżnionych  prowincjach  naftowych.  Dotychczasowe,  dobre
rozpoznanie  geologiczne  Polski,  bazujące  na  metodologii  analizy  basenów
sedymentacyjnych,  umożliwia  wyróżnienie  pięciu  prowincji  naftowych:  małopolskiej,
wielkopolskiej, pomorskiej, gdańskiej i lubelskiej.

Małopolska prowincja naftowa to obszar złożony z osadów pozostałych po

kilku  basenach  sedymentacyjnych:  paleozoicznym,  mezozoicznym,  karpackim
(Karpaty)  i  przedkarpackim  (mioceńskim  rowie  przedgórskim  -  zapadlisku).
Poszukiwania złóż w polskiej części Karpat doprowadziły do odkrycia kilkudziesięciu
złóż ropy naftowej i kilkunastu złóż gazu ziemnego. Kilkudziesięcioletnia eksploatacja
tych  złóż  znacznie  zmniejszyła  ich  zasoby.  Poszukiwania  nadal  są  tutaj
kontynuowane  przy  znacznym  zainteresowaniu  i  udziale  firm  zagranicznych.  W
utworach  paleozoicznych  i  mezozoicznych  pod  Karpatami  i  zapadliskiem
przedkarpackim  znaleziono  również  kilkanaście  złóż  węglowodorów.  Oceny
geologiczno-geochemiczne  potwierdzają  perspektywiczność  tych  utworów,  co  jest
podstawą do projektowania nowych prac sejsmicznych. Najbardziej zasobną
i  perspektywiczną  częścią  małopolskiej  prowincji  naftowej  są  utwory  mioceńskiego
zapadliska  przedkarpackiego.  Odkryte  tutaj  wyłącznie  złoża  gazu  ziemnego
charakteryzują się bardzo dobrymi parametrami energetycznymi, a wielohoryzontowe
złoża  posiadają  znaczne  zasoby  nawet  przy  niewielkiej  powierzchni.  Odkrycia  z
ostatnich  lat  potwierdzają  dobrą  perspektywiczność  tej  strefy,  choć  nowe  złoża
znajdowane są w coraz bardziej złożonych warunkach geologicznych.

Lubelska  prowincja  naftowa  to  pozostałość  po  dewońsko-karbońsko  basenie
sedymentacyjnym  na  Lubelszczyźnie.  Dotychczasowe  odkrycia  w  węglanowych
utworach  dewonu  i  klastycznych  osadach  karbońskich  dostarczają  dowodów  na
perspektywiczność tego obszaru. Niewielkie rozmiary późnopaleozoicznego basenu
lubelskiego sprzyjały znacznej zmienności litofacjalnej skał macierzystych
i  zbiornikowych.  Dodatkowo  nałożyły  się  na  to  wieloetapowe  procesy  diagenezy,
które  niejednokrotnie  pogorszyły  właściwości  skał  zbiornikowych.  Pomimo  tych
złożonych  uwarunkowań  systemu  naftowego  Lubelszczyzny  prace  poszukiwawcze
prowadzone są nadal przy wzrastającym zainteresowaniu firm zagranicznych.

Gdańska prowincja naftowa to pozostałość po centralnej części

wczesnopaleozoicznego  basenu  bałtyckiego.  Największe  dotychczasowe  sukcesy
poszukiwawcze odnotowane są na szelfie bałtyckim w polskiej strefie ekonomicznej
(Petrobaltic).  W  części  lądowej  tej  prowincji  w  kilkunastu  otworach  wystąpiły
przypływy  ropy  naftowej,  ale  nie  ma  złoża  o  wartości  ekonomicznej.  Nowe  prace
geolgiczno-geofizyczno-geochemiczne  dają  podstawy  do  dalszych  poszukiwań  i  w
najbliższym czasie będą wykonywane nowe wiercenia poszukiwawcze.

Pomorska prowincja naftowa jest częścią dewońsko-karbońskiego basenu

sedymentacyjnego i basenu permskiego (czerwonego spągowca i cechsztynu). Jest
to  układ  geologicznie  złożony  z  licznymi  uwarunkowaniami.  W  części  karbońskiej
profilu zazwyczaj występuje gaz ziemny, a w wyżejległych utworach cechsztyńskich –
ropa  naftowa.  Jednym  otworem  wiertniczym  można  więc  odkryć  węglowodory  w
dwóch  różnych  kompleksach  strukturalnych.  Dotychczas  odkryte  złoża  dają
podstawę do dalszych poszukiwań na tym obszarze i umożliwiają ciągłe prowadzenie
prac eksploracyjnych.

Wielkopolska prowincja naftowa to głównie południowa część permskiego

basenu polskiego. Występują tutaj dwa poziomy poszukiwawcze: utwory czerwonego
spągowca  i  cechsztyńskie  węglany  dolomitu  głównego.  W  klastycznych,
przystropowych  skałach  czerwonego  spągowca,  nierzadko  stowarzyszonych  z
wapieniem  cechsztyńskim  w  jeden  poziom  zbiornikowy  uszczelniony  ewaporatami
cechsztyńskimi,występują  złoża  gazu  wygenerowanego  karbońskiego  podłoża.
Odkryte dotychczas kilkadziesiąt złóż gazu ma głównie charakter strukturalny, ale są
również  złoża  o  genezie  litofacjalnej.  Przyszłe  prace  poszukiwawcze  będą  się
koncentrować na głębokościach poniżej 3000 m, ale zapewniających znalezienie

złóż  gazu  ziemnego  o  dobrych  i  bardzo  dobrych  właściwościach  energetycznych.
Niewykluczone  są  nowe  odkrycia  gazu  w  biohermalnych  utworach  wapienia
cechsztyńskiego.
Utwory cechsztyńskiego dolomitu głównego w ostatnich kilkunastu latach dostarczyły
wiele  satysfakcji  polskim  naftowcom  .  Odkrycia  złóż  ropy  naftowej  w  utworach
rafowych  cyklotemu  Stassfurt  są  znaczącym  wzmocnieniem  bilansu  zasobów  złóż
węglowodorów  w  Polsce.  Nie  trzeba  dodawać,  że  dolomit  główny  w  wielkopolskiej
prowincji  naftowej  pozostaje  podstawowym  obiektem  poszukiwawczym  na  Niżu
Polskim.

Prace poszukiwawcze w Polsce prowadzone są na obszarach koncesji

poszukiwawczych.  Zarówno  PGNiG  jak  i  pozostali  kontrahenci,  aby  prowadzić
działalność w zakresie poszukiwania złóż węglowodorów muszą uzyskiwać stosowne
pozwolenia, które w coraz większym stopniu zależą od przetargów publicznych. Ilość
koncesji  poszukiwawczych  PGNiG  w  poszczególnych  prowincjach  przedstawia  się
następująco: p. małopolska – 30, p. lubelska  -4, p. gdańska – 5, p. pomorska – 5 i p.
wielkopolska  –  21:  w  sumie  68  koncesji.  Na  obszarze  lądowym  Polski  pozostali
kontrahenci uzyskali: CalEnergyGas Polska Sp. z o. o. – 5, Energia Zachód Sp. z o.
o  –  2,  Eurogas  Polska  Sp.  z  o.  o  –  8,  FX  Energy  Polska  Sp.  z  o.  o  –  6,  Madusa
Polska Sp. z o. o – 4, RWE-DEA Polska Sp. z o. o – 11: w sumie – 36 koncesji.

W strategii PGNiG założono w najbliższych latach wzrost wydobycia gazu

ziemnego  do  poziomu  5,5  mld  m3  rocznie  i  wzrost  wydobycia  ropy  naftowej  do
wielkości ok. 1,4 ml t rocznie oraz utrzymanie wskaźnika odbudowy zasobów gazu
ziemnego i ropy naftowej na poziomie nie niższym niż 1,1 w stosunku do wydobycia.
Zakładany poziom wydobycia jest możliwy do osiągnięcia na bazie już odkrytych
i udokumentowanych złóż jednak utrzymanie tego wydobycia na założonym poziomie
wraz  z  odbudową  zasobów  na  poziomie  wskaźnika  1,1  jest  możliwe  tylko  dzięki
nowym  odkryciom,  czyli  prowadzeniu  dalszych  prac  poszukiwawczych.  Obecne
zasoby gazu ziemnego w wysokości 106 mld m3 i 22,5 ml t ropy naftowej stanowią
(szczególnie w gazie) znaczące uzupełnienie w bilansie energetycznym kraju
i  pozwalają  w  pewnym  zakresie  zaspokoić  bezpieczeństwo  energetyczne  Polski.
Nakłady  poniesione  na  poszukiwania  w  ostatnich  latach  zwróciły  się  w  wartości
odkrytych złóż dziesięciokrotnie (wg dzisiejszych cen surowców). Obecna znajomość
problematyki  poszukiwań  naftowych  nie  daje  nadziei  na  całkowite  zaspokojenie