Potocznie: finanse = zasoby pieniężne 
 
Tylko te zjawiska pieniężne, które są związane z kreacją i ruchem realnie istniejących zasobów pieniądza bądź 
też  z  zaciąganiem  zobowiązań  do  uruchomienia  zasobów  pieniężnych  w  przyszłości,  wchodzą  w  zakres 
finansów. 
 
Przedmiot nauki finansów – nauka o zjawiskach i procesach pieniężnych. Zajmuje się głównie badaniem ruchu 
pieniądza: jego tworzeniem w systemie bankowym krążeniem między różnymi jednostkami gospodarującymi, 
osiadaniem w postaci oszczędności i rezerw pieniężnych. 
 
Podstawowe kryteria klasyfikacji finansów: 

 

kryterium przedmiotowe – wskazuje na tytuł (charakter) operacji pieniężnej 

 

kryterium podmiotowe – wskazuje na rodzaj jednostki, która dokonuje operacji pieniężnych. 

 
Podział zjawisk według kryterium przedmiotowego: 

 

przychody  i  wydatki  rynkowe  –  występowanie  wzajemnego  świadczenia  między  podmiotami 
uczestniczącymi  w  danym  akcie  rynkowym;  ruch  pieniądza  i  jego  ekwiwalentów  w  transakcjach 
rynkowych  jest  regulowany  przez  mechanizm  rynkowy  i  –  ewentualnie  –  przez  normy  prawa 
stanowionego, jeżeli państwo czy inne związki publicznoprawne ingerują w funkcjonowanie rynku 

 

przychody  i  wydatki  nierynkowe  (transfery)  –  brak  świadczenia  wzajemnego  ze  strony  uczestnika 
transferu  otrzymującego  świadczenie  pieniężne;  operacje  transferowe  nie  są  regulowane  przez 
mechanizm rynkowy, mają podstawę uznaniową. 

 
Klasyfikacja podmiotowa: 

 

finanse przedsiębiorstw – stanowią zespół zjawisk finansowych związanych z przychodami i wydatkami 
pieniężnymi podmiotów uczestniczących w procesie produkcji i wymiany dóbr prywatnych 

 

finanse  gospodarstw  domowych  –  stanowią  zespół  zjawisk  finansowych  związanych  z  przychodami  i 
wydatkami pieniężnymi ludności 

 

finanse banków i innych pośredników finansowych – stanowią zespół zjawisk finansowych związanych 
z  funkcjonowaniem  banków  i  innych  pośredników  działających  na  rynkach  finansowych  zajmujących 
się  kierowaniem  funduszy  pieniężnych,  nagromadzonych  przez  jedne  podmioty  do  drugich 
podmiotów, które zgłaszają popyt na te fundusze 

 

finanse  publiczne  –  stanowią  zespół  zjawisk  finansowych  związanych  z  przychodami  pieniężnymi 
państwa  i  jednostek  samorządu  terytorialnego  z  wyłączeniem  jednostek  sektora  publicznego 
zaliczonych do sektora finansów przedsiębiorstw. 

 
Funkcje finansów: 

 

alokacyjna 

 

redystrybucyjna 

 

stabilizacyjna 

 
Funkcja alokacyjna polega na dokonywaniu alokacji zasobów w gospodarce za pomocą strumieni pieniężnych 
(rozdzielanie czynników produkcji i dóbr). 
 
Funkcja  redystrybucyjna  polega  na  dokonywaniu  wtórnego  podziału  dochodów,  które  powstały  w  wyniku 
pierwotnego podziału PKB pod wpływem mechanizmu rynkowego bądź regulacji administracyjnych. 
 
Funkcja  stabilizacyjna  polega  na  oddziaływaniu  na  przebieg  procesów  gospodarczych  w  kierunku zachowania 
stałego  i  zrównoważonego  wzrostu  przy  optymalnym  wykorzystaniu  czynników  tak,  aby  zapewnić 
społeczeństwu stałą poprawę warunków życia. 
 
Aktywa  to  składniki  majątkowe.  Pasywa  to  źródła  finansowania  składników  majątkowych.  Bilans  jest 
zestawieniem aktywów i pasywów na dany dzień. 
 
 
 

Aktywa: 

 

trwałe 

 

obrotowe 

 
Uszeregowane są od tych najtrudniejszych do upłynnienia do najbardziej płynnych. 
 
Upłynnić = zamienić na gotówkę. 
 
Aktywa trwałe: budynki, maszyny, urządzenia. 
Aktywa obrotowe: środki pieniężne itp. 
 
Aktywa trwałe to aktywa, które są zaangażowane w przedsiębiorstwie długookresowo (oficjalnie dłużej niż rok). 
Można je podzielić na aktywa niezbędne do prowadzenia działalności operacyjnej, które służą do prowadzenia 
działalności  produkcyjnej,  usługowej,  handlowej  itp.,  oraz na  aktywa  traktowane  jako  inwestycje,  które  służą 
osiągnięciu korzyści w postaci wzrostu wartości przychodów. 
 
Aktywa trwałe nie zużywają się w trakcie jednego cyklu operacyjnego przedsiębiorstwa. 
 
Należności to obietnica otrzymania środków pieniężnych w przyszłości. 
 
Aktywa trwałe tworzą potencjał produkcyjny przedsiębiorstwa. 
 
Aktywa  obrotowe  zużywają  się  w  trakcje  cyklu  operacyjnego  przedsiębiorstwa,  obracają  się  w 
przedsiębiorstwie. 
 
Aktywami  obrotowymi  mogą  być  aktywa  o  charakterze  inwestycyjnym  lub  zaangażowane  w  działalność 
operacyjną (ale tylko na okres do jednego roku). 
 
Pasywa to kapitały potrzebne do sfinansowania majątku. 
 
Środki pieniężne są w aktywach. 
 
Pasywa dzielimy na kapitały własne i obce. Pasywa w bilansie są uszeregowane według stopnia wymagalności 
(kapitały własne i kapitały obce). Najpierw są kapitały najpóźniej wymagalne. 
 
Kapitały obce pozyskujemy np. przez pożyczki lub emitowanie obligacji. 
 
Akcje, udziały to kapitał własny. 
 
Kapitał własny: dawca kapitału staje się właścicielem, ma prawo do udziału w majątku przedsiębiorstwa. 
 
Dawca  kapitału  obcego  staje  się  wierzycielem,  jedynie  wypożycza  środki  przedsiębiorstwu  i  ma  prawo  do 
odsetek. 
 
Kapitał własny to kapitał bezzwrotny. 
 
Wynagrodzeniem dla dawcy kapitału własnego jest dywidenda, czyli prawo do udziału w zysku. 
 
Kapitał  własny  jest  ostatni  w  dostępie  do  środków  przedsiębiorstwa.  Najpierw  wypłacane  są  odsetki 
wierzycielom, dopiero wtedy zyski są wypłacane właścicielom. 
 
Kapitał  własny  ponosi ryzyko  działalności  gospodarczej,  a  kapitał  obcy  tego ryzyka  nie  ponosi.  Kapitał  własny 
przejmuje zysk, kapitał obcy nie uczestniczy w podziale zysku. 
 
Kapitał własny oczekuje korzyści większych od podejmowanego ryzyka. 
 
Kapitał własny jest kapitałem droższym: właściciele ponoszą większe ryzyko i oczekują większych korzyści. 

 
Dywidenda jest wypłacana z zysku po opodatkowaniu. 
 
Przedsiębiorstwo osiąga korzyści podatkowe przez wypłacanie odsetek. 
 
Kapitał własny potrzebny jest do tego, aby przedsiębiorstwo mogło zaistnieć (funkcja inicjująca). 
 
Inne funkcje kapitału własnego: 

 

funkcja finansowania 

 

funkcja zabezpieczająca – kapitał własny stanowi zabezpieczenie dla wierzycieli 

 

funkcja wiarygodności – im większy udział kapitału własnego, tym przedsiębiorstwo jest postrzegane 
jako bardziej wiarygodne (wiarygodność kredytowa) 

 

funkcja inicjatywna – kapitał własny nie jest obłożony tak dużymi ograniczeniami jak kapitał obcy. 

 
Aktyw muszą być równe pasywom (zasada równowagi bilansowej). 
 
Trzy źródła kapitału własnego: 

 

kapitał podstawowy 

 

zysk netto 

 

kapitał zapasowy (rezerwowy)