2012-04-15 

1 

Prawo cywilne 

Ochrona własności 

Uwagi ogólne 

• Ochrona własności wypływa wprost z 

art 140 k.c. 

• Brak zróżnicowania ze względu na 

formę własności 

• Środki ochrony 

– Bezpośrednie (petytoryjne i posesoryjne) 
– Pośrednie 

 

Pośrednia i bezpośrednia 

ochrona własności 

• Ochrona pośrednia 

– Powództwo o 

• ustalenie stosunku prawnego 
• Uzgodnienie treści księgi wieczystej 

– Postępowanie rozgraniczeniowe 

• Ochrona bezpośrednia 

– Obiektywna (niezależna od winy) 
– Roszczenia – korelat uprawnień 

właściciela 
 

2012-04-15 

2 

Roszczenie windykacyjne 

• Chroni prawo posiadania 
• Nieposiadający właściciel przeciwko 

posiadającemu właścicielowi 

• Nie obejmuje obowiązku wydania 

rzeczy wynikającego z innych 
stosunków prawnych 

• Możliwy zbieg roszczeń z obu tytułów 

Roszczenie windykacyjne II 

• Ochrona rozszerzona na niektóre inne 

prawa 

• Istota roszczenia: wydanie rzeczy 

– w naturze 
– według aktualnego stanu 

• Wydanie pożytków itd. – odrębne 

roszczenie 

• Utrata rzeczy = wygaśnięcie roszczenia

 

 

 

Roszczenie windykacyjne III 

• Legitymacja 

–  czynna: pozbawiony posiadania właściciel 
– Bierna: osoba, która faktycznie włada 

rzeczą 

• Problem dowodu własności 

– Zasada jawności praw rzeczowych 
– Domniemania związane z posiadaniem 
– Ciężar dowodowy spoczywa na właścicielu 

2012-04-15 

3 

Roszczenie windykacyjne IV 

• Obrona pozwanego 

– Zaprzeczenie tytułu własności powoda 
– Przeciwstawienie prawu powoda własnego 

prawa rzeczowego lub obligacyjnego 

– Zarzut przedawnienia 

• Skuteczny przy ruchomościach 
• Nieskuteczny przy nieruchomościach 

– Nadużycie prawa podmiotowego 

Uzupełniające roszczenia 

właściciela 

• Wyrównują szkodę poniesioną przez to, 

że właściciel nie mógł korzystać z 
rzeczy 

• Roszczenia samodzielne 
• Problem związane z własnością czy 

właścicielem (zwykłe czyrealne)? 

• Zależne od dobrej lub złej wiary 

posiadacza 

Roszczenia uzupełniające II 

• Posiadacz w dobrej wierze do chwili, 

kiedy dowiedział się o wytoczeniu 
powództwa 

– Nie jest zobowiązany do wynagrodzenia za 

korzystanie z rzeczy 

– Nie odpowiada za jej pogorszenie lub 

utratę 

– Nabywa własność pożytków 

2012-04-15 

4 

Roszczenia uzupełniające III 

• Posiadacz w dobrej wierze od chwili, 

kiedy dowiedział się o wytoczeniu 
powództwa 

– Jest zobowiązany do 

• Wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy 
• Zwrotu pożytków 

– Odpowiada za zawinione pogorszenie 

rzeczy lub utratę pożytków 

Roszczenia uzupełniające III 

• Posiadacz w złej wierze: 

– Jest zobowiązany do 

• Wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy 
• Zwrotu pożytków 
• Zwrotu pożytków nie uzyskanych na skutek złej 

gospodarki 

– Odpowiada za pogorszenie rzeczy lub 

utratę pożytków, chyba że rzecz uległaby 
pogorszeniu lub utracie także, gdyby była 
w posiadaniu uprawnionego 

 

Roszczenie posiadacza o 

zwrot nakładów 

• Przeciwstawiane roszczeniu 

windykacyjnemu i uzupełniającym 

• Ius retentionis 
• Zależy od  

– Dobrej lub złej wiary posiadacza 
– Rodzaju nakładów 

• Konieczne 
• Inne (użyteczne i zbytkowne) 

2012-04-15 

5 

Zwrot nakładów II 

• Posiadacz w dobrej wierze: 

– Zwrot nakładów koniecznych, o ile nie 

miały pokrycia w pożytkach 

– Zwrot innych nakładów: jeżeli zwiększają 

wartość rzeczy 

– Możność zabrania części składowych 

• Posiadacz w złej wierze: zwrot 

nakładów koniecznych, w granicach 
bezpodstawnego wzbogacenia 

Zwrot nakładów III 

• Posiadacz w dobrej wierze po 

wytoczeniu powództwa 

– Zwrot nakładów koniecznych  
– Właściciel może zatrzymać przyłączone 

przedmioty za zwrotem kosztów 

• Przedawnienie – rok od wydania rzeczy 
• Odpowiednie stosowanie do rozliczeń z 

posiadaczem zależnym 

 

Roszczenie negatoryjne 

• Posiadający właściciel przeciwko 

nieposiadającemu niewłaścicielowi 

• Naruszenie w inny sposób, niż przez 

pozbawienie faktycznego władztwa 

• Zazwyczaj działania trwałe i 

powtarzalne. 

• Przywrócenie stanu poprzedniego i 

zaniechanie dalszych naruszeń 
 

2012-04-15 

6 

Budowa na cudzym gruncie 

• Przesłanki 

– Wzniesienie budynku lub budowli 

naziemnej lub podziemnej 

– Znacznie przekraczającej wartość zajętej 

na ten cel działki 

– Budowa na cudzym gruncie 

• Roszczenie o zwrot vs roszczenie o 

wykup 

Budowa na cudzym - 

roszczena 

• Samoistny posiadacz w dobrej wierze: 

roszczenie o przeniesienie własności za 
wynagrodzeniem 

• Właściciel: roszczenie o wykup działki 

przez osobę, która wzniosła budynek 

• Roszczenie nie zależy od cech 

podmiotowych budującego 

• Odróżnić: przekroczenie granic przy 

budowie