plik

Piie

e k

kii

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 2/98

Przed miesiącem przygotowaliśmy so−

lidny  grunt  pod  zrozumienie  działania
tranzystora.  Dziś  poznasz  kilka  ważnych
zagadnień  i

wreszcie wykrzykniesz:

„Tranzystor? Ależ to takie proste!”. Za−
nim to nastąpi, musisz koniecznie zrozu−
mieć pojęcie źródła prądowego.

Źródło prądowe

W dotychczasowych rozważaniach

chciałem ci utrwalić wyobrażenie, że na−
pięcie możemy rozumieć jako wynik prze−
pływu prądu przez opór, a nie tylko prąd
jako wynik działania napięcia.

Nieprzypadkowo we wstępie do po−

przedniego artykułu zasygnalizowałem ci
pojęcie źródła prądowego. Już samo sło−
wo „źródło” coś sugeruje. Źródło to czyn−
nik pierwotny, sprawczy, dający jakieś
skutki...

Czy już chwyciłeś o co chodzi?
Do tej pory znałeś tylko źźrró

ód

dłło

o n

piię

ę−

ciio

Najpierw rozszerz więc swoje hory−

zonty analizując podobieństwa i różnice
źźrró

ód

dłła

a n

piię

ęc

ciio

o i źźrró

ód

dłła

a p

prrą

ąd

Na początek małe i łatwe pytanko:

czy w sklepie można kupić źródło napię−
ciowe?

Gdy zapytasz o coś takiego, to sprze−

dawca popatrzy na ciebie dziwnym wzro−
kiem i zapyta, czy chodzi ci o jakieś bate−
rie. Rzeczywiście. Bateria, akumulator,

czy zasilacz, to różne odmiany źródeł na−
pięciowych tyle, że nie są to źródła dos−
konałe.

W każdym razie określenie źźrró

ód

dłło

o n

a−

piię

ęc

ciio

e wskazuje na coś, co samo

w sobie jest źródłem napięcia.

Rzeczywiście, każda bateria, akumula−

tor czy zasilacz ma jakieś napięcie nomi−
nalne. A prąd? Prąd nas mniej obchodzi –
o wartości prądu zadecyduje przecież
wielkość dołączanego potem obciążenia.

Źródło napięciowe już znasz, ale teraz

masz przyswoić sobie pojęcie źźrró

ód

dłła

a p

prrą

ą−

Na rry

u 4

4 znajdziesz często uży−

wany  symbol  źródła  prądowego.  W lite−
raturze spotyka się różne symbole źródła
prądowego.  My  będziemy  się  posługi−
wać  tym  z rysunku  4.  Bardzo  często  na
schematach  strzałką  oznacza  się  kieru−

nek przepływu prądu (cały czas rozma−
wiamy o obwodach prądu stałego, a nie
zmiennego).

Teraz może zbuntujesz się i powiesz,

że  w żadnym  sklepie  nie  można  kupić
elementu  zwanego  źródłem  prądowym.
Można  kupić  baterie,  rezystory,  konden−
satory,  tranzystory,  układy  scalone,  ale
nie źródło prądowe. A jak nie ma w skle−
pach, to po co to całe gadanie?

Rzeczywiście, źźrró

ód

dłło

o p

prrą

ąd

e jest

tworem cokolwiek egzotycznym, ale nie
masz racji. Bądź cierpliwy.

Mój kochany, jeśli naprawdę chcesz

rozumieć elektronikę, to od początku mu−
sisz się przyzwyczaić do tego, że w elek−
tronice często stosujemy pewne uprosz−
czenia i wyobrażamy sobie pewne dosko−
nałe modele. Właśnie takim modelem
jest doskonałe źródło napięciowe. W tym
przypadku chyba nie masz zastrzeżeń
i problemów ze zrozumieniem. Na rry

n−

u 5

5 znajdziesz dwie wersje tego samego

schematu: doskonałe źródło napięciowe
współpracuje z rezystorem.

Dlaczego na rysunkach 5a i 5b od−

miennie zaznaczono źródło napięcia?

Symbol źródła z rysunku 5a stosujemy

do teoretycznych rozważań – tak oznacz−
my doskonałe źródło napięciowe, model
nie występujący nigdzie w rzeczywistoś−
ci. Natomiast symbol źródła napięcia z ry−
sunku 5b powszechnie stosujemy do

Tranzystory

dla początkujących

część

s.. 4

4.. S

oll g

grra

affiic

czzn

źźrró

ód

dłła

a p

prrą

ąd

Piie

e k

kii

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 2/98

oznaczania rzeczywistych źródeł napię−
cia, takich jak bateria, akumulator czy na−
wet zasilacz.

Być może jeszcze nie chwytasz jaka

jest różnica między doskonałym i niedo−
skonałym źródłem napięcia.

To proste!

Doskonałe źródło napięciowe to taki

hipotetyczny element, który jest źródłem
napięcia o określonej wartości. Napięcie
to jest ustalone i ani trochę nie zależy od
prądu, jaki pobierany jest ze źródła. War−
tość prądu płynącego przez rezystor jest
określona wzorem

Uważaj teraz: takie doskonałe źródło

napięcia  teoretycznie  może  dostarczać
prądu  o natężeniu  od  zera  do  wartości
nieskończenie  wielkiej, a napięcie  za−
wsze pozostawać takie same.

Jeszcze raz powtarzam: oczywiście

nikt nigdy nie widział doskonałego źródła
napięciowego, a mimo to pojęcie takie
często stosujemy w rozważaniach i obli−
czeniach teoretycznych.

A czym różni się niedoskonałe, czyli

rzeczywiste źródło napięcia?

Wiesz z doświadczenia, że z baterii nie

można  pobierać  nieskończenie  dużego
prądu.  Już  dołączenie  żarówki  do  małej
baterii  powoduje  zmniejszenie  napięcia
na jej zaciskach. Jak to zjawisko uwzględ−
nić przy teoretycznych obliczeniach? Czy
próbować jakoś zapisać, że napięcie wy−
jściowe  baterii  (niedoskonałego  źródła)
jest zależne od pobieranego prądu?

Można coś takiego wymyślić, ale dużo

prostsze i łatwiejsze do intuicyjnego poję−
cia jest wyobrażenie sobie, że niedoskona−
łe źródło napięcia w rzeczywistości składa
się z doskonałego źródła napięciowego
i szeregowej rezystancji wewnętrznej Rw.
Pokazano to na rry

u 6

6. Napięcie

w elektronice oznacza się zwykle literą U,
jednak  w przypadku  doskonałego  źródła
napięcia stosuje się literkę E. Zapewne już
słyszałeś o czymś takim jak siła elektromo−
toryczna,  w skrócie  SEM.  Owa  siła  elek−
tromotoryczna  to  napięcie  doskonałego
źródła  napięciowego.  Natomiast  napięcie
rzeczywistej baterii jest równe sile elektro−
motorycznej  tylko  przy  zerowym  poborze

prądu.  Przy  zwiększaniu  prądu  zwiększa
się  spadek  napięcia  na  rezystancji  Rw
i tym  samym  użyteczne  napięcie  baterii
zmniejsza się. Nie masz chyba wątpliwoś−
ci, że rezystancja wewnętrzna Rw malut−
kiej 12−woltowej bateryjki jest dużo, dużo
większa,  niż  12−woltowego  akumulatora
samochodowego.

Zauważ jeszcze, że wartość Rw wy−

znacza  pewien  maksymalny  prąd,  który
można  pobrać  z niedoskonałego  źródła.
Ten maksymalny prąd płynący przy zwar−
ciu  zacisków  źródła  (czyli  przy  zerowym
napięciu  użytecznym)  ma  wartość  Imax
= E / Rw. Większego prądu z rzeczywis−
tego źródła napięcia pobrać się po prostu
nie  da!  Zapamiętaj  ten  wniosek,  bo  bę−
dzie ci jeszcze potrzebny.

W praktyce, ze względów ekonomicz−

nych, prąd pobierany z rzeczywistego
źródła powinien być mniejszy niż połowa
tego prądu maksymalnego Imax..

Teraz przechodzimy do źźrró

ód

dłła

a p

prrą

ąd

o−

Jeśli już teraz potrafisz wyobrazić so−

bie element elektroniczny, który sam
w sobie byłby źródłem prądu o stałym na−
tężeniu, to właśnie masz przed sobą (ide−
alne czyli doskonałe) źródło prądowe.

Oczywiście podobnie jak doskonałe

źródło napięciowe, tak i doskonałe źródło
prądowe jest modelem... nieistniejącego
urządzenia.  Choć  nie  ma  doskonałych
źródeł  prądowych,  niektóre  elementy
oraz  układy  elektroniczne  w pewnych
warunkach  zachowują  się  jak  niedosko−
nałe źródła prądowe. Dlaczego niedosko−
nałe?  To  już  oddzielny  problem,  którym
zajmiemy się troszkę później.

Na rry

u 7

7 znajdziesz schemat ob−

wodu zawierającego źródło prądowe
współpracujące z rezystorem.

Co możesz powiedzieć o napięciu

źródła prądowego?

Najpierw pomyśl samodzielnie...
Wróć do modelu hydraulicznego – nie

masz chyba wątpliwości, że hydraulicz−
nym odpowiednikiem źródła prądowego
byłaby to pompka o stałej wydajności.

Uważaj teraz, bo z nadmiaru emocji

możesz spaść z krzesła:
podobnie jak w przypadku idealnego
źródła napięciowego (gdzie prąd zależny
był od dołączonego z zewnątrz obciążenia

i mógł wynosić od zera do nieskończo−
ności), analogicznie w iid

alln

m źźrró

ód

dlle

prrą

ąd

m,, n

piię

ęc

ciie

e zza

alle

eżży

y jje

niie

e o

d d

o−

łłą

ąc

czzo

o o

ciią

ążże

niia

a ii m

ożże

e w

siić

ć o

zze

erra

a d

o n

niie

oń

ńc

czzo

oś

śc

cii!

Jak to, napięcie może być dowolnie

duże???

Tak, wyobraź sobie, że teoretycznie

tak. Dokładnie tak samo, jak prąd pobie−
rany z idealnego źródła napięcia może
mieć nieskończenie wielką wartość.

A niby skąd się weźmie to napięcie?
W przypadku hydraulicznej analogii,

źródło  prądowe  to  taka  pompka,  która
ma  stałą  wydajność,  czyli  choćby  nie
wiem  co,  musi  przepompować  określo−
ną ilość wody. Jeśli napotyka na opór, to
ciśnienie  wzrasta  dotąd,  aż  przepisana
ilość wody przeciśnie się przez ten opór
(jakąś szczelinę).

Możesz sobie podobnie wyobrażać,

że idealne źródło prądowe ze swej natu−
ry musi zapewnić przepływ prądu i gdy
napotka na opór, wtedy napięcie się
zwiększa.

Nie ma tu nic tajemniczego – po prostu

znów kłania się prawo Ohma. Wszystko to
dzieje się zgodnie ze znanym wzorem

U = I×R

Gdy do źródła prądowego dołączony

zostanie mały opór (rezystancja), to prze−
pływ  prądu  wytworzy  na  tej  rezystancji
niewielkie  napięcie,  zgodnie  z powy−
ższym  wzorem.  Jeśli  rezystancja  będzie
duża, to i napięcie będzie duże.

Koniecznie utrwal sobie takie rozumie−

nie sprawy. Jeszcze raz kłania się wyob−
rażenie przyczyny i skutku.

Teraz już chyba doskonale intuicyjnie

wyczuwasz, że napięcie, zależnie od sy−
tuacji  możemy  rozumieć  nie  tylko  jako
przyczynę,  ale  także  jako  skutek  prze−
pływu  prądu  przez  rezystancję.  Wybie−

Czym większy opór jest dołączony do
źródła prądowego, tym większe jest
napięcie wytwarzane przez źródło na
tym oporze, zgodnie ze wzorem:

U = I×R

s.. 5

5.. O

y zze

e źźrró

ód

dłłe

piię

ęc

ciio

s.. 6

6.. N

Niie

ałłe

e żżrró

ód

dłło

piię

ęc

ciio

s.. 7

7.. Źrró

ód

dłło

o p

prrą

ąd

e o

ciią

ążżo

rre

ezzy

stto

orre

ramy taki punkt widzenia, jaki akurat
bardziej pasuje do aktualnych rozważań.

Jeśli zrozumiałeś sprawę źródła prądowe−

go, to właśnie w tej chwili otworzyłeś sobie
drogę do zrozumienia zasady działania ukła−
dów zawierających tranzystory (i nie tylko).

W zasadzie już teraz mógłbym przejść

do  omawiania  tranzystora,  ale  przypusz−
czam,  że  abstrakcyjny  model  źródła  prą−
dowego mógłby okazać się dla ciebie tro−
chę  zbyt  trudny.  Przecież  realne  układy
zasilane są określonym napięciem i słusz−
nie  intuicja  ci  podpowiada,  że  napięcie
nie może tam rosnąć w nieskończoność.
Słusznie!

Ale jeśli czytałeś „Listy od Piotra”

sprzed  roku,  to  dowiedziałeś  się,  że
w obwodach zawierających cewki (induk−
cyjność),  napięcia  mogą  być  wyższe  niż
napięcie  zasilania.  Czy  coś  podobnego
może zdarzać się w tranzystorach?

Nie! Napięcia w obwodach z tranzys−

torami (nie zawierającymi cewek) nie
mogą być większe, niż napięcie zasilania.

Żeby więc nie wpuścić cię w ślepy za−

ułek, podam ci jeszcze jedną ilustrację.

Gaźnik

Przypomnimy sobie teraz zasadę dzia−

łania gaźnika samochodowego. Zaskoczy−
łem cię? Tak, gaźnika samochodowego!

Bardzo uproszczony schemat gaźnika

znajdziesz na rry

u 8

8. Zasadę działa−

nia zapewne znasz, więc odpowiedz na
pytania:

Czy poziom benzyny wewnątrz gaźnika

zależy od ciśnienia benzyny na wejściu?

Oczywiście, że nie! Czy ciśnienie jest

bardzo małe, czy bardzo duże, pływak
i współpracująca iglica dbają o to, by
w gaźniku zawsze utrzymywał się jedna−
kowy poziom benzyny.

Mamy oto stały poziom benzyny. Teraz

odpowiedz na pytanie, od czego zależy
ilość paliwa wypływającego przez otwór
wylotowy?

Może trochę uproszczę sprawę, jeśli

powiem,  że  ilość  wypływającej  benzyny
zależy od wielkości tego otworu wyloto−
wego.  W samochodzie  rzecz  wygląda
inaczej,  bo  w grę  wchodzi  podciśnienie
w kolektorze ssącym i wiele innych czyn−
ników, ale my nie studiujemy budowy sa−
mochodu,  tylko  szukamy  hydraulicznej
analogii tranzystora.

Dlatego zastanów się, czy przekonuje

cię wniosek, że ilość wypływającej ben−
zyny będzie zależeć od wielkości tego ot−
woru wylotowego, a zupełnie nie będzie
zależeć od ciśnienia benzyny na wejściu
gaźnika (przed iglicą)? Zgadzasz się?

W porządku!
Teraz nasz gaźnik zamykamy do czar−

nej skrzynki i... zapominamy, co się w tej
skrzynce  znajduje.  Nie  będziemy  się  też
bawić z benzyną, bo jest łatwopalna i łat−
wo o nieszczęście. Jeśliby się ta benzyna
zapaliła,  to  spłonąłby  ten  egzemplarz
EdW  i nigdy  nie  zrozumiałbyś  do  końca
działania  tranzystora.  Dlatego  zamiast
benzyny,  do  dalszych  doświadczeń  bę−
dziemy używać wody.

Wracajmy do naszej czarnej skrzynki.

Już zdążyliśmy zapomnieć, co jest w jej
wnętrzu.

Dołączamy naszą czarną skrzynkę do

instalacji wodociągowej i... nie możemy
wyjść z podziwu, co to za historia: bez
względu na ciśnienie w instalacji, z wylo−
towej rury woda wypływa zawsze w jed−
nakowym tempie.

Próbujemy zmieniać ciśnienie na we−

jściu... i nic! Tempo przepływu wody
przez czarną skrzynkę jest zawsze takie

same, niezależnie od ciśnienia!

Otrzymaliśmy źródło o stałej

wydajności.

Teraz wracamy do obwodu

elektrycznego. Czy istnieje jakiś
elektryczny  odpowiednik  naszej
czarnej  skrzynki,  w którym  nie−
zależnie  od  przyłożonego  napię−
cia,  płynąłby  prąd  o takim  sa−
mym natężeniu?

Może jakiś stabilizator? Istot−

nie, jest to po prostu stabilizator
prądu.

Stabilizator prądu po przyło−

żeniu  napięcia  przepuszcza
prąd o ściśle określonym natę−
żeniu.  Chyba  nie  masz  trud−
ności  z wyobrażeniem  sobie
takiego  elementu.  Przyjmij  do
wiadomości,  że  na  przykład
produkowane są specjalne ele−
menty  (układy  scalone),  które
mają  takie  właściwości,  np.
LM334.

Zauważ, że taki stabilizator w zasa−

dzie jest... źródłem prądowym! Przecież
prąd  przez  niego  płynący  jest  ustalony
i niezależny od napięcia. Oczywiście taki
stabilizator  sam  w sobie  nie  jest  źród−
łem prądu, bo nie jest magazynem ener−
gii.  Ponadto  napięcie  na  nim  nie  może
rosnąć  w nieskończoność,  a tylko  do
wartości  równej  napięciu  zasilającemu.
Niemniej jednak w pewnych warunkach,
dla  obserwatora  zewnętrznego,  zacho−
wanie stabilizatora prądu wcale nie różni
się od zachowania „prawdziwego” źród−
ła prądowego.

Teraz zapamiętaj ważną informację:

w p

prra

ktty

e źźrró

ód

dłłe

m p

prrą

ąd

m n

azzy

a−

y n

niie

e tty

yllk

o „

„p

prra

dzziiw

e”

” źźrró

ód

dłło

o p

prrą

ąd

o−

e,, b

bę

ęd

dą

ąc

e m

azzy

m e

errg

giiii,, a

alle

rró

ów

niie

eżż e

elle

ntt llu

b u

kłła

d,, k

kttó

órre

o p

prrą

ąd

niie

e zzm

miie

niia

a s

siię

ę p

d w

płły

m p

prrzzy

yłło

ożżo

o−

o n

piię

ęc

ciia

Powiem więcej – w większości wy−

padków  mówiąc  „źródło  prądowe”  bę−
dziemy  myśleć  właśnie  o stabilizatorze
prądu, czyli po prostu elemencie lub ukła−
dzie  elektronicznym  o stałej  wydajności
prądowej,  niezależnej  od  napięcia  zasila−
jącego.

Jak się słusznie domyślasz, od takiego

stabilizatora prądu już tylko krok do tran−
zystora.

Tranzystor jako sterowane
źródło prądowe

Właściwie ten tytuł już mówi wszys−

tko. Krótko mówiąc, tranzystor trzeba
traktować jako sterowane źródło prądo−
we.

Zanim zaczniemy to analizować, zna−

jdźmy jednak dla naszego tranzystora ja−
kąś hydrauliczną analogię.

Przed chwilą opowiadałem ci trochę

o gaźniku. Idźmy tym tropem.

Na rry

u 9

a masz coś podobnego,

jak na rysunku 8, tyle że dodałem możli−
wość  regulacji  przekroju  otworu  wyloto−
wego. Przesuwając zasuwkę mogę teraz
regulować  szybkość  wypływu  wody
przez  ten  otwór,  a tym  samym  napływu
wody przez kanał wejściowy.

Mamy więc urządzenie podobne do

omówionego wcześniej źródła prądowe−
go: wydajność, czyli przepływ wody zale−
ży tylko od ustawienia zasuwki, jest nato−
miast niezależna od ciśnienia w kanale
wejściowym.

Elektrycznym odpowiednikiem takie−

go urządzenia jest sterowane źródło prą−
dowe, które na schematach ma oznacze−
nie pokazane na rry

u 9

Poznałeś oto sterowane źródło prą−

dowe. Świetnie! Ale to jeszcze nie
wszystko.

Co w tranzystorze jest czynnikiem

sterującym wartością prądu źródła prą−
dowego?

Piie

e k

kii

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 2/98

s.. 8

8.. Z

a d

dzziia

ałła

niia

a g

ażżn

niik

Popatrz na rry

k 1

0. Uzupełniamy

takie sterowane źródło o niewielki kanał
z klapką, która jest połączona z zasuwką.
Niewielka i słaba sprężynka powoduje, że
w stanie spoczynku klapka zamyka prze−
krój kanału, a zasuwka całkowicie zamyka
wylot „gaźnika”. Tym samym przez nasz
„gaźnik” nie może płynąć żaden prąd, bo
pływak i iglica skutecznie zamykają kanał
wejściowy.

Ale oto wpuszczamy wodę do dodat−

kowego  kanału  z klapką.  Już  niewielkie
ciśnienie  wody  wystarczy,  by  przezwy−
ciężyć  siłę  sprężynki  i odchylić  klapkę.

A odchylenie klapki ozna−
cza

otwarcie

zasuwki

i przepływ  wody  przez
„gaźnik”.  Przez  „gaźnik”
zaczyna płynąć woda. Ilość
tej wody zależy od stopnia
otwarcia  klapki,  czyli  od
ilości  wody  przepływającej
przez  dodatkowy  kanał.
Wszystko jest tak dobrane,
że  już  niewielki  przepływ
wody  przez  ten  kanał  po−
woduje  znaczne  otwarcie
klapki  i przepływ  znacznie
większego  strumienia  wo−
dy przez gaźnik.

I oto mamy hydrauliczny

model tranzystora w pełnej
krasie!

Dokładnie tak samo jest

przepływem

prądu

w tranzystorze pokazanym
na rry

u 1

1. Niewielki

prąd płynący od bazy do emitera uchyla
jakąś tam „klapkę” i umożliwia przepływ
znacznie większego prądu od kolektora
do emitera.

Ten pierwszy, mały prąd, nazywany

prądem bazy i oznaczamy I

, natomiast

ten drugi, duży prąd, nazywamy prądem
kolektora i oznaczamy I

. Oczywiście oba

te prądy spływają się w obwodzie emite−
ra, więc możemy zapisać:

Prąd bazy możemy nazwać prądem

sterującym,  a prąd  kolektora  –  prądem
sterowanym.  Jeśli  zmienia  się  prąd  ba−
zy,  to  proporcjonalnie  zmienia  się  prąd
kolektora.

Jeśli czytałeś listy od Piotra sprzed

roku, to nie zdziwi cię, że klapka ze sprę−
żynką,  przepuszczająca  prąd  w jednym
kierunku,  jest  odpowiednikiem  diody.
Stąd  na  rysunku  11  pojawił  się  symbol
diody.

Oczywiście prąd sterujący I

jest

znacznie mniejszy niż prąd sterowany
I

, inaczej cała ta zabawa nie miałaby

sensu.

Stosunek prądu kolektora do prądu

bazy nazywamy wzmocnieniem tran−
zystora i często oznaczamy grecką literą
beta (

W katalogach spotyka się inne ozna−

czenie wzmocnienia prądowego – w po−
staci h

21E

. Odpowiedź na pytanie, skąd

się wzięło to „ha dwadzieścia jeden e”
i dlaczego spotyka się zarówno h

21E

, jak

i h

21e

wykracza jednak poza ramy tego ar−

tykułu.

Na razie wystarczy żebyś wiedział, iż

obecnie produkowane typowe tranzysto−
ry  małej  mocy  mają  współczynnik
wzmocnienia  prądowego    powyżej  100,
a często  można  spotkać  tranzystory
o wzmocnieniu 500 i więcej.

I co? Przejaśniło ci się wreszcie pod

sufitem? Przez najbliższy miesiąc ciesz
się, że wreszcie zrozumiałeś z grubsza
działanie tranzystora, a w następnym od−
cinku znajdziesz wiele kolejnych ważnych
wiadomości o tranzystorach.

Piio

ottrr G

Gó

órre

kii

β =

I
I

Piie

e k

kii

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 2/98

s.. 9

a.. G

aźźn

niik

k zz rre

ulla

cjją

s.. 9

b.. S

Stte

erro

e żżrró

ód

dłło

o p

prrą

ąd

s.. 1

1.. M

ell ttrra

nzzy

stto

orra

a jja

o źźrró

ód

dłła

prrą

ąd

o s

stte

erro

o p

prrą

ąd

s.. 1

0.. H

drra

ulliic

czzn

y m

ell ttrra

nzzy

stto

orra

Wiem, że ten artykuł będą czytać także bardziej zaawansowani czytelnicy. Dla nich
wszystkie podane informacje są oczywiste. Co innego jednak rozumieć temat, a co in−
nego przekazać wiadomości innym.
Dla wszystkich, których wiedza daleko przekracza ramy podane w artykule, a nie zanu−
dzili się na śmierć i dotarli aż do tego miejsca, proponuję drobny konkurs:

arry

ujjc

ciie

e h

drra

ulliic

czzn

y m

ell ttrra

nzzy

stto

orra

a M

orra

azz ttrra

nzzy

stto

orra

a J

T..

W przypadku tranzystora MOSFET trzeba jakoś przedstawić szkodliwą pojemność
wejściową C

, a w przypadku JFETa – złącze kanał−bramka.

Autorzy najlepszych propozycji otrzymają nagrody książkowe.

Termin nadsyłania prac upływa w momencie pojawienia się następnego, marcowego
wydania EdW.

K
O
N
K
U
R
S