FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW 

 

1.

 

Wprowadzenie do finansów  przedsiębiorstw: 

1.1

  Cele finansowe i niefinansowe przedsiębiorstwa 

1.2

  Główne przepływy finansowe w przedsiębiorstwie 

1.3

  Zarządzanie i finanse – kluczowe obszary podejmowania decyzji 

finansowych 

1.4

  Źródła informacji finansowej 

2.

 

Ocena kondycji finansowej przedsiębiorstwa 

2.1.

  Ocena wstępna sprawozdania finansowego 

2.2.

  Analiza płynności finansowej 

2.3.

  Ocena sprawności działania 

2.4.

  Badanie wspomagania finansowego 

2.5.

  Analiza rentowności.  

3.

 

Elementy teorii wartości pieniądza w czasie: 

3.1.

  Pieniądz, jego funkcje i zmienność 

3.2.

  Wartość przyszła strumienia pieniężnego (FV) 

3.3.

  Procent składany 

3.4.

  Wartość teraźniejsza strumienia pieniężnego (PV) – dyskontowanie 

4.

 

Źródła finansowania przedsiębiorstwa i ich koszty 

4.1.

  Klasyfikacja źródeł finansowania działalności gospodarczej 

4.2.

  Finansowanie kapitałem własnym i obcym 

4.3.

  Koszty kapitałów obcych i własnych 

4.4.

  Średnioważony koszt kapitału (WACC) 

5.

 

Zarządzanie aktywami trwałymi 

5.1.

  Cele i determinanty działalności inwestycyjnej przedsiębiorstw 

5.2.

  Metody szacowania opłacalności inwestycji kapitałowych 

5.3.

  Inwestycje rzeczowe i ich opłacalność 

6.

 

Zarządzanie kapitałem obrotowym 

6.1.

  Krótkoterminowa polityka finansowa przedsiębiorstwa 

6.2.

  Cykl operacyjny przedsiębiorstwa 

6.3.

  Narzędzia zarządzania należnościami, zapasami i gotówką 

 

7.

 

Wynik finansowy w przedsiębiorstwie 

7.1.

  Etapy powstawania i czynniki kształtujące wynik finansowy 

7.2.

  Rentowność i deficytowość – progi rentowności 

7.3.

  Dźwignia finansowa, operacyjna i połączona 

  

Literatura: 

1.

  Jaworski J., Teoria i praktyka zarządzania finansami przedsiębiorstw, CeDeWu, 

Warszawa 2010. 

2.

  Kotowska B., Sitko J., Uziębło A., Finanse przedsiębiorstw. Przykłady, zadania i 

rozwiązania, CeDeWu, Warszawa 2013. 

3.

  Dziawgo D., Zawadzki A., Finanse przedsiębiorstwa. Istota, narzędzia, zarządzanie, 

SKwP, Warszawa 2011. 

4.

  Gajdka  J.,  Walińska  E.,  Zarządzanie  finansowe.  Teoria  i  praktyka,  FRRwP, 

Warszawa 2000. 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.

  WPROWADZENIE DO FINANSÓW PRZEDSIĘBIORSTW 

 

Przedsiębiorstwo  to  zespół  ludzi  uprawiający  w  sposób  systematyczny  działalność 

zarobkową. (O.Lange) 

Przedsiębiorstwo  to  jednostka  gospodarcza,  działająca  na  własny  rachunek  w  celu 

osiągnięcia  korzyści  materialnych  (zysku)  i  ponosząca  ryzyko  i  odpowiedzialność 

zgodnie z przepisami prawa i stosunkami rynkowymi. (J.Lichtarski) 

Zarządzanie  to  celowe  podejmowanie  przez  odpowiednie  osoby  decyzji,  prowadzących 

do  osiągania  założonych  celów,  lub  też  celowe  dysponowanie  zasobami,  a  ściślej  – 

ustalanie celów i powodowanie aby były one osiągnięte. (J.Lichtarski). 

 

 

Etapy procesu zarządzania 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Reguła SMART – cel powinien być: 

•

  Specific – jasno określony, 

•

  Measurable – mierzalny, 

•

  Ambitious – ambitny, 

•

  Realistic – możliwy do osiągnięcia, 

•

  Time boud – mający termin osiągnięcia. 

 

 

 

 

 

 

Osoba, która 

zarządza 

Planowanie i 

podejmowanie 

decyzji 

 

Organizowanie 

Przewodzenie i 

motywowanie 

 

Kontrolowanie 

 

Sekwencje procesu sterowania (uproszczenie) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Klasyfikacja celów przedsiębiorstwa 

 

 

 

Cele 

ekonomiczne 

Cele techniczno 

- produkcyjne 

Cele społeczne 

Cele regionalne 

i ekologiczne 

•

 długo- i 

krótkoterminowy 
zysk, 

•

 poprawa pozycji 

na rynku, 

•

 wzrost 

produktywności, 

•

 innowacyjność 

•

 maksymalizacja 

produkcji, 

•

 poprawa jakości, 

•

 reprodukcja 

zasobów 
kapitałowych 

•

 zaspokajanie 

potrzeb rynku, 

•

 wzrost zarobków 

załogi, 

•

 poprawa 

warunków pracy, 

•

 wzrost satysfakcji 

pracowników 

•

 rozwój 

infrastruktury, 

•

  aktywizacja 

regionu, 

•

 ochrona i 

odnowa 
środowiska, 

•

 racjonalne 

wykorzystanie 
zasobów  

Cel główny przedsiębiorstwa: 

przetrwanie i rozwój 

Wytyczanie celów i ich pomiar 

Badanie równych wariantów 

działania, ich pomiar i 

prezentacja 

Wybór wariantu działania 

Implementacja 

Porównanie faktycznych 

dokonań z planem i budżetami 

Działania korygujące 

Planowanie 

Kontrola 

(a) 

(b) 

(b 1) 

(b 2) 

(b 3) 

 

Finanse przedsiębiorstwa to wszelkie zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i 

wydatkowaniem środków pieniężnych na cele działalności gospodarczej firmy. (W. Bień) 

 

Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwie 

 

 

Przemiany składników aktywów obrotowych 

 

 

Majątek 

przedsiębiorstwa 

(AKTYWA) 

 

Majątek trwały 

(uzbrojenie i inwestycje 

długoterminowe) 

 
 

Majątek obrotowy 

(materiały, towary i 

produkty, należności i 

gotówka) 

Źródła finansowania 

składników 

majątkowych 

(PASYWA) 

 

Kapitały własne 

(udziały właścicieli, 

zyski zakumulowane i 

bieżące) 

 
 

Kapitały obce 

(rynki finansowe i 

kapitałowe, kredyty i 

zobowiązania bieżące) 

A. Inwestycje w aktywa 

B. Środki pieniężne 

z aktywów firmy 

D. Dywidendy 

i spłaty zadłużenia 

E. Reinwestycje w aktywa 

C. Daniny 

publiczne 

Rząd i inne podmioty zainteresowane 

działalnością firmy 

Gotówka 

Materiały 

i towary 

Należności 

Produkty 

Zakup 

materiałów 

i towarów 

Wpłata 

należności 

od klientów 

Sprzedaż 

produktów 

Proces 

produkcyjny 

Sprzedaż 

 

Zarządzanie  finansami  to  sterowanie  pozyskiwaniem  źródeł  finansowania  działalności 

firmy oraz lokowaniem ich w materialnych i niematerialnych składnikach majątkowych, 

w sposób pozwalający na realizację strategicznego celu przedsiębiorstwa. (W.Bień) 

Podstawowe dziedziny zarządzania finansami przedsiębiorstwa: 

1.

  budżetowanie  kapitałowe  –  jest  to  proces  planowania  i  zarządzania 

długoterminowymi inwestycjami firmy, odpowiadający na pytanie: jakie inwestycje 

należy podjąć w określonym rozmiarze, czasie i przy określonym ryzyku, 

2.

  struktura  kapitałowa  –  określa  sposób  pozyskiwania  i  zarządzania  źródłami 

finansowania inwestycji firmy i odpowiada na pytanie: ile firma ma pożyczyć i jaka 

kombinacja długu i kapitału własnego jest najwłaściwsza, 

3.

  zarządzanie  kapitałem  obrotowym  –  odpowiada  na  pytanie:  jak  zorganizować 

codzienne  czynności  finansowe,  takie  jak  ściąganie  należności  oraz  regulowanie 

zobowiązań,  czy  powinno  się  sprzedawać  na  kredyt,  jak  dużo  gotówki  i  zapasów 

powinno  się  mieć  do  dyspozycji,  czy  zaciągnąć  należy  krótkoterminową  pożyczkę, 

czy też wykorzystać kredyt kupiecki. 

Cele finansowe: 

1.

  maksymalizacja zysku – wymieniany w klasycznej ekonomii; zyski przedsiębiorstwa 

przewidywalne  są  jedynie  w  krótkim  okresie  czasu,  w  dłuższym  ulegają  one 

błądzeniu  losowemu,  a  zatem  cel  tak  sformułowany  można  sklasyfikować  jako  cel 

krótkoterminowy (1-3 lat), 

2.

  maksymalizacja  nadwyżki  finansowej  –  przedsiębiorstwo  musi  generować  wolne       

przepływy środków pieniężnych w celu np. odnowy swojego „uzbrojenia” w środki       

trwałe,  inwestycji  w  aktywa  obrotowe  (zapasy),  wypłaty  dywidend  itp.,  z  praktyki       

gospodarczej  wynika,  że  cel  ten  jest  nadrzędny  w  stosunku  do  zysku  i  osiągany w 

średnim  okresie  czasu  (3  –  5  lat),  przyjęto  zatem  założenie  że  jest  on  celem 

średnioterminowym, 

3.

  maksymalizacja  wartości  przedsiębiorstwa  –  każde  przedsiębiorstwo  dla  swojego       

właściciela  przedstawia  określoną  wartość,  można  ją  zmierzyć  różnymi  metodami,    

właścicielowi  zależy  na  satysfakcjonującym  wzroście  wartości  swojego 

przedsiębiorstwa, jest to zazwyczaj wzrost względnie długotrwały, tak więc cel ten 

przyjęło się określać celem długoterminowym. 

 

 

 

 

Źródła  informacji  finansowej  –  wszelkie  dokumenty  ewidencyjne  i pozaewidencyjne, 

których  zawartość  może  stanowić  podstawę  do  wykonania  odpowiednich  obliczeń, 

identyfikacji badanego zjawiska i sformułowania wniosków. 

Dzielą się na: 

1.

  ewidencyjne  –  tworzone  w  ramach  prowadzonych  w  przedsiębiorstwie  urządzeń 

ewidencji  operatywnej  i  techniczno-ekonomicznej,  statystyki  ekonomicznej  oraz 

rachunkowości; wyróżnia się: 

•

  dokumentację  pierwotną  lub  wtórną  –  stanowią  one  podstawę  zapisów 

w urządzeniach ewidencyjnych (dowody źródłowe), 

•

  syntetyczne i analityczne zapisy ewidencyjne, 

•

  sprawozdawczość oparta na zapisach ewidencyjnych, 

2.

  pozaewidencyjne – mają charakter uzupełniający i mogą pochodzić z: 

•

  biznesplany i inne plany gospodarcze – dane postulowane, 

•

  wyniki poprzednio prowadzonych analiz, 

•

  materiały  prowadzonych  kontroli  i  rewizji  organów  wewnętrznych 

i zewnętrznych, 

•

  materiały dotyczące innych przedsiębiorstw, otoczenia i konkurencji, 

•

  źródła prawa. 

 

 

2.

  OCENA KONDYCJI FINANSOWEJ PRZEDSIEBIORSTWA 

 

Ocena wstępna sprawozdania finansowego 

 

Pojęcie „kondycja” wywodzi się z łacińskiego słowa condicio i oznacza umowę, warunek. 

W  języku  polskim  najczęściej  używa  się  go  do  określenia  sprawności  fizycznej,  formy, 

stanu zdrowia, czy też pozycji społecznej, położenia i warunków bytu.  

Kondycja  finansowa  (często  utożsamiana  z  sytuacją  finansową)  jest  to  pewien  stan 

finansowy  prezentowany  przez  ujawnione  informacje  finansowe.  Kondycja  finansowa 

jest  pewnego  rodzaju  probierzem,  barometrem  dotyczącym  perspektyw  rozwojowych 

przedsiębiorstwa  na  rynku  stosowanym  przez  menedżerów.  Jest  to  rezultat 

podejmowanych  przez  zarząd  decyzji  gospodarczych  i  związanych  z  nimi  perspektyw 

przyszłościowych  przedsiębiorstwa.  Kondycja  finansowa  jest  zatem  wypadkową 

poziomu  wskaźników  finansowych,  parametrów  niefinansowych  oraz  relacji 

przedsiębiorstwa z otoczeniem.  

Rys. Determinanty kondycji finansowej przedsiębiorstwa 

 

Powszechnie  przyjętym  sposobem  oceny  kondycji  finansowej  przedsiębiorstwa  jest 

analiza tzw. wyznaczników kondycji finansowej:  

1)

 

płynności finansowej, 

2)

 

wspomagania finansowego (zadłużenia), 

3)

 

aktywności gospodarczej (sprawności działania), 

4)

 

rentowności. 

Płynność finansowa to zdolność przedsiębiorstwa do regulowania zobowiązań bieżących. 

ELEMENTY ZEWNĘTRZNE 

•

  Odbiorcy (klienci), 

•

  Otoczenie 

konkurencyjne, 

•

  System prawno-

•

  Kapitał, 

•

  Siła robocza, 

•

  Wynalazczość. 

ELEMENTY

 

WEWNĘTRZNE

 

 

Płynność  finansową  w  długim  okresie  czasu  często  określa  się  mianem  wypłacalności 

przedsiębiorstwa. Wypłacalność to zdolność do regulowania wszystkich zobowiązań. Jej 

posiadanie  zależy  od  wartości  rynkowej  majątku  przewyższającej  wartość  zobowiązań 

na  ten  sam  czas,  w  którym  określa  się  wypłacalność  oraz  możliwość  do  generowania 

nadwyżki finansowej umożliwiającej rozwój przedsiębiorstwa. W ocenie wypłacalności 

firmy  staje  się  ważna  ocena  struktury  pasywów  bilansu,  czyli  kapitałów  własnych, 

obcych oraz relacji między nimi.  

Aktywność  gospodarcza  (sprawność  działania)  to  cecha  działalności,  która  zasadza  się 

na trzech zasadniczych obszarach: 

1)

 

relacji przychodów z ponoszonymi kosztami, 

2)

 

jakości i szybkości obrotu aktywami, 

3)

 

efektywności wykorzystywanych zasobów. 

W  pierwszym  przypadku  bada  się  najczęściej  strukturę  kosztów  oraz  ich  udział  w 

przychodach,  co  w  konsekwencji  obrazuje  kosztochłonność  realizowanych  procesów 

gospodarczych.  Drugi  obszar  aktywności  gospodarczej  obejmuje  ocenę  przebiegu 

procesów  w  przedsiębiorstwie,  a  w  szczególności  jakość  i    szybkość  obrotu  kapitałem 

obrotowym.  Ostatnia  kategoria  związana  ze  sprawnością  działania  dotyczy  pomiaru 

efektywności  wykorzystania  użytych  zasobów  i  obejmuje  ocenę  takich  cech  jak 

wydajność pracy, kapitałochłonność, pracochłonność itp. 

Rentowność  przedsiębiorstwa  definiuje  się  jako  zdolność  do  osiągania  przychodów 

przewyższających  koszty  prowadzenia  sprzedaży.  Natomiast  sytuację  przeciwną,  czyli 

ponoszenie przez przedsiębiorstwo strat określa się mianem deficytowości. 

Analiza  finansowa  w  ocenie  kondycji  finansowej  przedsiębiorstwa  operuje  w  dwóch 

podstawowych obszarach badawczych opisując i charakteryzując: 

1)

  stan  finansowy  (statyczny  przedmiot  analizy)  –  ustalany  na  określony  moment, 

który  wiąże  się  z  kształtowaniem  pozycji  finansowej  przedsiębiorstwa,  jego 

zdolnością płatniczą i kredytową [bilans], 

2)

  wynik finansowy (dynamiczny przedmiot analizy) – ustalany za pewien okres jako 

suma  wyników  narastających  w  ciągu  miesiąca,  kwartału  lub  roku  [rachunek 

zysków i strat]. 

 

 

 

Analizę,  a  w  konsekwencji  ocenę  wyznaczników  kondycji  finansowej  dokonuje  się 

najczęściej za pomocą metod sprowadzających się do dwóch zasadniczych obszarów: 

1)

  oceny  ogólnej  materiałów  źródłowych  –  na  podstawie  odchyleń  (różnic  pomiędzy 

porównywanymi  stanami)  oraz  wskaźników  struktury  i  dynamiki  ocenia  się 

budowę  danego  dokumentu,  a  także  zmiany  jego  pozycji  oraz  wyodrębnia  się 

procesy mogące mieć wpływ na sytuację finansową przedsiębiorstwa, 

2)

  analizy  szczegółowej  –  najczęściej  stosowaną  jest  analiza  wskaźnikowa,  gdzie 

poprzez  wiązanie  ze  sobą  wcześniej  wyselekcjonowanych  pozycji  materiałów 

źródłowych  buduje  się  zależności  matematyczne  (najczęściej  w  postaci  stosunku 

dwóch  liczb),  za  pomocą  których  tłumaczy  się  treść  ekonomiczną  badanych 

procesów. 

Warianty  analityczne  elementów  sprawozdania  finansowego  -  przekształcenie  to 

sprowadza się do pominięcia pozycji szczegółowych i korygujących, a także obudowanie 

wszystkich  jego  elementów  o  wskaźniki  obrazujące  zmiany  w  trakcie  roku 

obrachunkowego  (odchylenie,  wskaźniki  dynamiki)  oraz  prezentujące  udział 

poszczególnych pozycji w sumie aktywów i pasywów (wskaźniki struktury). 

Tab. Wskaźniki dynamiki i struktury 

Treść 

pozycji 

Rok 

poprzedni 

Rok  

bieżący 

Odchylenie 

Dynamika 

% 

Struktura 

rok 

poprzedni 

[%] 

Struktura 

rok 

bieżący 

[%] 

aktywa 

lub 

pasywa 

bilansu, 

przychody 

lub koszty 

wykazane 

w 

rachunku 

zysków i 

strat 

X 

Y 

X

Y

−

 

%

100

*

X

Y

 

%

100

*

∑

X

X

 

%

100

*

∑

Y

Y

 

Bilans  przedsiębiorstwa  odzwierciedla  w  syntetycznej  formie  skutki  decyzji  i  zdarzeń 

gospodarczych  zaistniałych  do  dania  jego  sporządzenia.  Daje  on  zatem  obraz  sytuacji 

majątkowej  i  finansowej  przedsiębiorstwa.  Dokonanie  oceny  tej  sytuacji  narzuca 

konieczność ustalenia relacji pomiędzy poszczególnymi pozycjami aktywów i pasywów. 

Badanie tychże relacji nazywane jest analizą poziomą i pionową bilansu. 

Analiza  pozioma  bilansu  pozwala  ustalić  zależności  pomiędzy  aktywami  a  pasywami 

 

oraz  przyczyny  ich  zmian  w  badanym  okresie.  Natomiast  zadaniem  analizy  pionowej 

(strukturalnej)  jest  ustalenie  i  scharakteryzowanie  przyczyn  zmian,  jakie  nastąpiły  w 

strukturze aktywów i pasywów. Analiza ta informuje o udziale poszczególnych pozycji w 

sumie odpowiednio składników majątkowych i źródeł ich finansowania. 

Tab.  Analityczny układ bilansu przedsiębiorstwa 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

w tys. zł 

AKTYWA 

Pozycje 

Rok poprzedni 

Rok bieżący   

Odchyl. 

Dyn. 

% 

Kwota 

Strukt. 

% 

Kwota 

Strukt. 

% 

AKTYWA 

A. Aktywa trwałe 

68,10 

11,33 

44,10 

15,69 

- 24,00 

64,76 

II. Rzeczowe aktywa trwałe 

68,10 

11,33 

44,10 

15,69 

- 24,00 

67,76 

B. Aktywa obrotowe 

533,10 

88,67  236,90 

84,31  - 296,20 

44,44 

I. Zapasy 

209,70 

34,88 

88,60 

31,53  - 121,10 

42,25 

II. Należności krótkoterminowe. 

234,90 

39,07  117,20 

41,71  - 117,70 

49,89 

III. Inwestycje krótkoterminowe. 

87,30 

14,52 

28,70 

10,21 

- 58,60 

32,88 

IV. Krótkoterm. rozliczenia 
międzyokresowe 

1,20 

0,20 

2,40 

0,85 

+ 1,20  200,00 

AKTYWA RAZEM 

601,20  100,00  281,00  100,00  - 320,20 

46,74 

PASYWA 

A. Kapitał własny 

119,70 

19,91  132,70 

47,22  + 13,00  110,86 

I. Kapitał podstawowy 

50,00 

8,32 

50,00 

17,79 

0,00  100,00 

IV. Kapitał zapasowy 

43,60 

7,25 

69,70 

24,80 

+ 26,10  159,86 

VIII. Zysk/Strata netto 

26,10 

4,34 

13,00 

4,63 

- 13,10  

49,81 

B. Zobowiązania i rezerwy 

481,50 

80,09  148,30 

52,78  - 333,20 

30,80 

II. Zobowiązania długoterminowe i 

rezerwy 

13,40 

2,23 

0,00 

0,00 

- 13,40 

0,00 

III. Zobowiązania krótkoterminowe  468,10 

77,86  144,70 

51,49  - 323,40 

30,61 

IV. Rozliczenia międzyokresowe 

0,00 

0,00 

3,60 

1,28 

+ 3,60 

0,00 

PASYWA RAZEM 

601,20  100,00  281,00  100,00  - 320,20 

46,74 

 

Złota  zasada  bilansowa  mówi  że,  poziom  kapitału  stałego  powinien  przekraczać 

składniki majątku trwałego (kapitał stały/aktywa trwałe >= 1).  

 

 

Złota zasada finansowa jest rozwinięciem złotej zasady bilansowej i według jej założeń 

termin  użytkowania  aktywów  powinien  być  skorelowany  z  terminem  związania 

kapitałów. Oznacza to, że płynność składnika majątkowego powinna być adekwatna do 

zapadalności  zwrotu  kapitału,  którym  został  on  sfinansowany.  Uznaje  się,  że  aktywa 

trwałe  powinny  być  finansowane  w  całości  przez  kapitały  stałe  (aktywa  trwałe/kapitał 

stały  <=  1),  a  poziom  aktywów  obrotowych  musi  być  większy  od  kapitałów 

krótkookresowych (aktywa obrotowe / kapitał krótkookresowy >=1). 

Tab. Wskaźniki ogólnej oceny sytuacji majątkowo-finansowej przedsiębiorstwa 

Lp.  Symbol 

Nazwa 

Definicja 

Rok 

poprzedni 

Rok 

bieżący 

Zmiana 

1. 

S

m

 

Wskaźnik 

struktury majątku 

obrotowe

 

aktywa

 trwałe

aktywa

 

0,13 

0,19 

+ 0,06 

2. 

S

k

 

Wskaźnik 

struktury kapitału 

rezerwy

 

i

 

ia

zobowiązan

 własny

kapitał

 

0,25 

0,89 

+ 0,64 

3 

Z

kw

 

Wskaźnik 

zastosowania 

kapitału własnego 

 trwałe

aktywa

 własny

kapitał

 

1,76 

3,01 

+ 1,25 

4. 

Z

ko

 

Wskaźnik 

zastosowania 

kapitału obcego 

obrotowe

 

aktywa

rezerwy

 

i

 

ia

zobowiązan

 

0,90 

0,63 

- 0,27 

5. 

W

sf

 

Wskaźnik ogólnej 

sytuacji 

finansowej 

Z

Z

S

S

ko

kw

m

k

=

 

1,92 

4,78 

+ 2,86 

Rachunek zysków i strat prezentuje wielkości strumieniowe, czyli poniesione w okresie 

sprawozdawczym koszty i straty oraz uzyskane zyski i straty:  

-

  przychodów i kosztów dotyczących sprzedaży produktów, towarów i materiałów, 

-

  pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych, 

-

  przychodów i kosztów finansowych, 

-

  zysków i strat nadzwyczajnych, 

-

  obowiązkowych obciążeń wyniku finansowego. 

Przekształcenie  standardowej  postaci  rachunku  zysków  i  strat  w  wariant  analityczny 

polega  na  pogrupowaniu  przychodów,  kosztów,  zysków  i  strat  wg  ich  treści 

ekonomicznej  odpowiadającej  bieżącej  działalności  przedsiębiorstwa,  pominięciu 

nieistotnych  pozycji  rachunku  zysków  i  strat,  ustaleniu  dodatkowych  pozycji 

stanowiących specyficzne dla przedsiębiorstwa różnice przychodów i kosztów np. marż 

na  sprzedaży  towarów,  usług  itp.,  obliczeniu  i  zestawieniu  odchyleń  oraz  wskaźników 

struktury i dynamiki poszczególnych pozycji analitycznej postaci rachunku wyników. 

 

Tab. Analityczna postać rachunku zysków i strat 

[w tys. zł] 

Pozycje 

Rok poprzedni 

Rok bieżący  

Odchyl. 

Dyn. 

% 

Kwota 

Strukt. 

% 

Kwota 

Struk

t. 

% 

A. Przychody ze sprzedaży 

ogółem 

3 015,10  100,00  2 430,60  100,0

0 

- 584,50 

80,61 

A. IV. Sprzedaż towarów 

2 706,40 

89,76 

2 098,00  86,32  - 608,40 

77,52 

B. VIII. Wartość sprzedanych 
towarów w cenach zakupu 

2 238,70 

74,24 

1 699,90  69,94  - 538,80 

75,93 

Marża ze sprzedaży 

towarów 

467,70 

15,51 

398,10  16,38 

- 69,50 

85,12 

A. I. Sprzedaż usług 

308,70 

10,24 

332,60  13,68 

+ 23,90  107,74 

Marża ze sprzedaży ogółem 

776,40 

25,75 

730,70  30,06 

- 45,70 

94,11 

B.I-VII. Koszty operacyjne 

754,50 

25,02 

701,40  28,86 

- 52,90 

92,96 

I. Amortyzacja 

28,10 

0,93 

28,30 

1,16 

+ 0,20  100,71 

II. Zużycie materiałów i 
energii 

13,00 

0,43 

30,20 

1,24 

+ 17,20  232,31 

III. Usługi obce 

157,70 

5,23 

110,20 

4,53 

- 47,50 

69,88 

V. Wynagrodzenia 

382,60 

12,69 

386,70  15,91 

+ 4,10  101,07 

VI. Ubezp. społ. i inne św. 

98,00 

3,25 

94,60 

3,89 

- 3,40 

96,53 

VII. Pozostałe koszty 
rodzajowe 

75,10 

2,49 

51,40 

2,11 

- 23,70 

68,44 

C. Zysk/Strata ze sprzed. 

21,90 

0,73 

29,30 

1,21 

+ 7,40  133,79 

D+G+J. Pozost. przychody

 

19,90 

0,66 

7,70 

0,32 

- 12,20 

38,69 

E+H. Pozost. koszty 

7,80 

0,26 

18,20 

0,75  + 10,40  233,33 

K. Zysk/Strata brutto 

34,00 

1,13 

18,80 

0,77 

- 15,20 

55,29 

L. Podatek dochodowy 

7,90 

0,26 

5,80 

0,24 

- 2,10 

73,42 

N. Zysk/Strata netto 

26,10 

0,87 

13,00 

0,53 

- 13,10 

49,81 

Rozwinięciem  wstępnej  analizy  sprawozdań  finansowych  jest  analiza  wskaźnikowa. 

Wskaźnikiem  finansowym  nazywa  się  relację  pomiędzy  dwoma  lub  więcej 

prezentowanymi w sprawozdaniu procesami (zjawiskami, pozycjami): 

X

Y

Wsk =

f

 

gdzie: Y, X – wartości zjawisk finansowych (dane ze sprawozdania finansowego). 

 

 

Zasady doboru wskaźników:  

•

  celowości  –  wskaźniki  winny  służyć  ocenie  realizacji  zasadniczego  celu 

przedsiębiorstwa w kontekście przyjętych kierunków badania, 

•

  odpowiedniości  –  wskaźniki  służą  badaniu  problemu  istotnego  dla 

przedsiębiorstwa;  musi  zachodzić  związek  między  przedmiotem  pomiaru  oraz 

sensowną jego interpretacją, 

•

  współmierności – wielkości uwzględnione w budowie wskaźnika muszą pozostawać 

w  logicznym  związku  pod  względem  treści  ekonomicznej,  pojemności 

informacyjnej, 

•

  porównywalności  –  konstrukcja  wskaźnika  nie  może  ulegać  zmianie,  a  dane 

finansowe  w  nim  wykorzystywane  muszą  być  porównywalne  co  do  treści  i  co  do 

kwot. 

Biorąc  pod  uwagę  kierunek  preferencji,  można  wyróżnić  cztery  rodzaje  wskaźników 

finansowych: 

1)

 

stymulanty – wzrost ich wartości oznacza lepszą sytuacje finansową jednostki; są 

to  zatem  wskaźniki  których  wzrost  korzystnie  wpływa  na  ocenę  kondycji 

finansowej przedsiębiorstwa, 

2)

 

destymulanty  –  spadek  ich  wartości  świadczy  o  lepszej  sytuacji  finansowej 

jednostki;  z  punktu  widzenia  kondycji  finansowej  oczekuje  się  zatem  jak 

najmniejszych wartości tychże wskaźników, 

3)

 

nominanty – najkorzystniej ocenia się sytuacje w której wskaźniki te przybierają 

pewną  określoną  wartość  nazywaną  nominalną;  każde  odchylenie  wartości 

wskaźnika (ujemne i dodatnie) od wartości nominalnej uznaje się za niekorzystne, 

4)

 

neutralne  –  w  zbiorze  tych  wskaźników  nie  ma  określonej  funkcji  preferencji; 

zróżnicowanie  wartości  wskaźników  neutralnych  nie  wpływa  na  ocenę  kondycji 

finansowej; są one zatem zazwyczaj pomijane we wnioskach z badania. 

 

 

Analiza płynności finansowej 

 

Tab. Wskaźniki statycznej oceny płynności finansowej 

Lp

. 

Sym

-bol 

Nazwa 

Definicja 

Rok 

ubiegł

y 

Rok 

bieżąc

y 

Zmian

a 

1. 

CR

 

Wskaźnik bieżącej 

płynności finansowej 

(current liquidity ratio) 

bieżące

 

ia

zobowiązan

obrotowe

 

aktywa

 

1,14 

1,60 

+ 0,46 

2. 

QR

 

Wskaźnik szybkiej 

(przyspieszonej) 

płynności finansowej 

(quick liquidity ratio) 

ą

ce

bież

 

ia

zobowiązan

m/o

 

rozl.

-

zapasy

 

-

 

obr.

 

akt.

 

0,69 

1,00 

+ 0,31 

3 

CTCL

 

Wskaźnik 

natychmiastowej 

(gotówkowej) płynności 

finansowej (cash to 

current liabilities ratio) 

bieżące

 

ia

zobowiązan

pieniężne

 

ś

rodki

 

0,19 

0,19 

- 

gdzie:  

•

  rozl. m/o – rozliczenia międzyokresowe czynne, 

•

 

bierne

 .

krótkoterm

 

kosztów

 

międzyokr.

 

rozl.

 

i

rezerwy 

inowe

krótkoterm

 

zobow.

bieżące

 

zobow.

+

=

 

 

Wskaźnik bieżącej płynności finansowej (

CR

) zwany także wskaźnikiem płynności III-

go  stopnia  informuje  ile  razy  aktywa  obrotowe  pokrywają  bieżące  zobowiązania. 

Wskaźnik ten ma charakter stymulanty, czyli im wyższy jego poziom tym lepiej należy 

oceniać płynność finansową jednostki. Wzorcowa wartość wskaźnika bieżącej płynności 

finansowej mieści się w granicach 1,5 – 2,0.  

Wskaźnik  szybkiej  płynności  finansowej  (

QR

)  nazywany  również  wskaźnikiem 

płynności  finansowej  II-go  stopnia,  wyraża  możliwości  spłaty  zobowiązań  bieżących 

przedsiębiorstwa  na  podstawie  łatwiej  dostępnych  do  rozliczeń  składników  majątku 

obrotowego. Wartość wzorcowa wskaźnika szybkiej płynności finansowej wynosi 1,0.  

Istnieje również wyraźny związek pomiędzy wskaźnikiem płynności bieżącej i szybkiej - 

duża  różnica  pomiędzy  wartościami  tych  dwóch  wskaźników  informuje  o  wysokim 

poziomie utrzymywanych w przedsiębiorstwie zapasów. 

Wskaźnik  natychmiastowej  płynności  finansowej  (

CTCL

)  zwany  również  wskaźnikiem 

płynności finansowej opisuje zdolności płatnicze przedsiebiorstwa. Jego wartość wyraża 

również  przedsiębiorstwa  do  przeprowadzania  transakcji  spekulacyjnych  czyli 

korzystania z tzw. „okazji” - zakup po niższej cenie za gotówkę.  

 

Ocena sprawności działania 

Tab. Wskaźniki sprawności działania oparte na kosztach 

Lp. 

Sym-

bol 

Nazwa 

Definicja 

Rok 

ubiegły 

Rok 

bieżący 

Zmiana 

1. 

WWPK

 

Wskaźnik 

wynikowego 

poziomu kosztów 

%

netto

 

sprzed.

 

ze

 

przych.

sprzedaży

 

koszt wł.

100

×

 

82,31% 

81,41% 

- 

0,90% 

2. 

ROT

nal

 

Wskaźnik rotacji 

należności w 
dniach / cykl 

inkasa 

365

×

netto

 

sprzed.

 

ze

 

przych.

należności

stan 

 

przec.

 

48 dni 

26 dni 

- 22 

dni 

3. 

ROT

zap

 

Wskaźnik rotacji 

zapasów w dniach 

365

×

netto

 

sprzed.

 

ze

 

przych.

zapasów

stan 

 

przec.

 

31 dni 

22 dni 

- 9 dni 

4. 

ROT

zob

 

Rotacja 

zobowiązań w 

dniach 

365

×

netto

 

sprzed.

 

ze

 

przych.

bieżących

  

zob.

stan 

 

przec.

 

63 dni 

46 dni 

- 17 

dni 

5. 

KC

Aog

 

Wskaźnik 

kapitałochłonności 

aktywów 

netto

 

sprzed.

 

ze

przychody 

ogółem

 

aktywa

 

0,20 

0,12 

 - 0,08 

gdzie:  

•

 

bierne

 

inowe

krótkoterm

 

kosztów

 

międzyokr.

 

rozl.

 

i

rezerwy 

inowe

krótkoterm

 

zobow.

bieżące

 

zobow.

+

=

 

•

  koszt  własny  sprzedaży  to  koszt  sprzedanych  produktów,  towarów  i  materiałów  – 

ustalono że w roku poprzednim wynosił on 2 484,30, a w roku bieżącym 1 978,80. 

•

 

2

roku

 

koniec

 

na

stan 

rokui

początku 

 

z

stan 

h

bilansowyc

 

pozycji

stan 

 

przeciętny

+

=

 

Wskaźnik wynikowego poziomu kosztów zwany też wskaźnikiem operacyjności (

WWPK

) 

obrazuje  syntetycznie  efektywność  gospodarowania  w  firmie  oraz  jej  zdolność  do 

kontroli  i  obniżki  kosztów.  Dopełnienie  wartości  wskaźnika  wynikowego  poziomu 

kosztów  do  100%  informuje  o  wielkości  marży  realizowanej  przez  firmę  na 

sprzedawanych produktach, towarach i materiałach. Przedział wartości pożądanych to 

50 - 90%.  

Wskaźnik  rotacji  należności  w  dniach  (cykl  inkasa  należności)  (

ROT

nal

)  określa 

efektywność windykacji należności przez przedsiębiorstwo. Informuje na jak długi czas 

firma  przeciętnie  udziela  kredytu  kupieckiego  podczas  dokonywanej  sprzedaży. 

Pozytywna  ocena  tego  wskaźnika  wymaga,  aby  nie  był  on  zbyt  wysoki  i  wykazywał 

tendencje  malejącą,  co  oznacza,  że  czas  ściągania  należności  powinien  być  jak 

najkrótszy. 

 

 

 

Do  pomiaru  stopnia  zamrożenia  środków  w  zapasach  służy  wskaźnik  obrotowości 

zapasów  w  dniach  (

ROT

zap

).  Wskazuje  on  jak  długo  przeciętnie  przedsiębiorstwo 

magazynuje  swoje  zapasy.  Im  wskaźnik  ten  jest  niższy,  tym  lepiej  należy  oceniać 

politykę gospodarowania zapasami przedsiębiorstwa. Krótszy okres magazynowania, to 

nie  tylko  krótszy  czas  zamrożenia  środków  w  zapasach  ale  również  niższe  koszty  ich 

magazynowania.

  

Wskaźnik  rotacji  zobowiązań  w  dniach  (

ROT

zob

)  określa  po  jakim  czasie  od  momentu 

zakupu  składników  zapasów,  przedsiębiorstwo  płaci  swoje  zobowiązania  bieżące. 

Wyraża  on  tym  samym  efektywność  gospodarowania  udzielonym  przedsiębiorstwu 

kredytem  kupieckim.  Ma  on  charakter  destymulanty  i  pożądany  jest  trend  malejący 

jego wartości. 

Wskaźnik  kapitałochłonności  aktywów  tej  informuje  bowiem  o  wielkości 

zaangażowanego  kapitału  na  jednostkę  uzyskiwanych  przychodów  ze  sprzedaży.  Ma 

charakter destymulanty. 

 

Badanie wspomagania finansowego 

 

Tab. Wskaźniki wspomagania finansowego 

Lp. 

Sym

-bol 

Nazwa 

Definicja 

Rok 

ubiegły 

Rok 

bieżący 

Zmian

a 

1. 

Z

o

 

Wskaźnik ogólnego 

zadłużenia 

%

ogółem

 

aktywa

ogółem

 

ia

zobowiązan

100

×

 

80,09% 

52,78% 

- 

27,31

% 

2. 

Z

kw

 

Wskaźnik 

zadłużenia kapitału 

własnego 

 własny

kapitał

ogółem

 

ia

zobowiązan

 

4,02 

1,12 

- 2,90 

3. 

PAT

zd

 

Wskaźnik pokrycia 

aktywami trwałymi 

zobowiązań 

długoterm. 

%

długoterm

 

ia

zobowiązan

 trwałe

aktywa

100

×

 

508,2% 

- 

- 

4. 

PZ

ef

 

Wskaźnik spłaty 

zadłużenia 

efektywnego 

(pewności 

kredytowej) 

efektywne

 

zadłużenie

a

amortyzacj

netto

zysk 

+

 

0,14 

0,36 

+ 0,22 

5. 

W

kr

 

Wskaźnik 

wiarygodności 

kredytowej 

odsetki

kapitałowe

raty 

a

amortyzacj

netto

zysk 

+

+

 

2,28 

2,79 

+ 0,51 

 

 

 

Wskaźnik  ogólnego  zadłużenia  (

Z

o

),  z  jednej  strony  informuje  o  poziomie  zadłużenia 

aktywów  przedsiębiorstwa,  z  drugiej  zaś  określa  stopień  zabezpieczenia  spłaty  całości 

zadłużenia  z  majątku  przedsiębiorstwa.  Jako  wartości  dopuszczalne  przyjmuje  się 

poziomy 19 – 67%. 

Wskaźnik  zadłużenia  kapitału  własnego  (

Z

kw

)  informuje  o  stopniu  zaangażowania 

kapitału obcego w porównaniu z kapitałem własnym. Może stanowić również przesłankę 

do oceny możliwości pokrycia zobowiązań kapitałami własnymi. Za wartość graniczną 

tego  wskaźnika  uznaje  się  3,0.  Ocenę  tę  można  uzupełnić  o  analizę  struktury  kapitału 

stałego (

ZD

st

).  

Wskaźnik  pokrycia  majątkiem  trwałym  zobowiązań  długoterminowych  ma  charakter 

stymulanty.  Im  jest  on  wyższy  tym  lepiej  należy  oceniać  bieżące  zabezpieczenie  długu 

długoterminowego oraz perspektywy kredytowe przedsiębiorstwa w przyszłości. 

Wskaźnik  pewności  kredytowej  (

PZ

ef

)  wskazuje  na  zdolność  przedsiębiorstwa  do 

pokrywania  zobowiązań  netto  z  wygospodarowanych  nadwyżek  środków  pieniężnych. 

Odwrotność wskaźnika pewności kredytowej pozwala stwierdzić, ile lat trwałaby spłata 

długów przy założeniu stałości nadwyżek środków w przyszłości (zadłużenie w latach). 

Wskaźnik wiarygodności kredytowej (

W

kr

), określa, ile razy zysk netto firmy łącznie z 

odpisami amortyzacyjnymi, czyli nadwyżka finansowa, pokrywa roczne spłaty kredytu 

wraz z odsetkami. Wskaźnik ten informuje, w jakiej mierze jednostka gospodarcza jest 

w stanie zapewnić spłatę kredytu i odsetek z generowanych w przedsiębiorstwie wolnych 

środków pieniężnych. Przyjmuje się, że wskaźnik ten nie powinien by niższy od 1,3. Za 

optymalny poziom wskaźnika uznaje się ogólnie wielkość 2,3. 

 

Analiza rentowności 

 

Wskaźniki  rentowności  sprzedaży  (obrotu)  są  stosunkiem  procentowym  zysku  do 

przychodów  ze  sprzedaży  lub  kosztów  działalności.  W  ocenie  kondycji  finansowej 

przedsiębiorstwa  wykorzystuje  się  przede  wszystkim  najbardziej  ogólną  postać 

wskaźnika  rentowności  sprzedaży  zwanego  również  stopą  zwrotu  na  sprzedaży  (

ROS

). 

Informuje on jaką kwotę zysku netto generuje jednostkowa kwota tejże sprzedaży.  

 

Tab. Wskaźniki rentowności 

Lp. 

Sym

-bol 

Nazwa 

Definicja 

Rok 

ubiegły 

Rok 

bieżący 

Zmiana 

1. 

ROS

 

Wskaźnik 

rentowności 

sprzedaży  

(return on sale) 

%

netto

 

sprzed.

 

ze

 

przych.

netto

zysk 

100

×

 

0,87% 

0,53% 

- 0,34% 

2. 

ROE

 

Wskaźnik 

rentowności 

kapitałów 

własnych  

(return on equity) 

%

 własny

kapitał

netto

zysk 

100

×

 

21,80% 

9,80% 

- 12,00% 

3. 

ROA

 

Wskaźnik 

rentowności 

majątku ogółem 

(return on assets) 

%

ogółem

 

aktywa

netto

zysk 

100

×

 

4,34% 

4,63% 

+ 0,29% 

5. 

RL

 

Wskaźnik 

wykorzystania 

dźwigni 

finansowej 

(return laverage) 

ROA

ROE

−

 

17,46% 

5,17% 

- 12,29% 

 

Wskaźnik  rentowności  kapitałów  własnych  (

ROE

)  informuje  jaką  kwotę  zysku  netto 

generuje  jednostkowa  kwota  zainwestowanego  kapitału  własnego  przedsiębiorstwa. 

Może  stanowić  bazę  porównań  dla  właścicieli  przedsiębiorstwa  z  alternatywnymi 

formami  inwestycji.  Rosnący  poziom  wskaźnika  rentowności  kapitału  własnego 

świadczy o wyższej efektywności zaangażowanego kapitału w różnych jego formach. 

Zasadniczym  walorem  wskaźników  rentowności  majątku  ogółem  jest  to,  że 

uwzględniają  one,  w  szerszym  niż  inne  wskaźniki  rentowności,  wpływ  na  wynik 

finansowy  efektywności  wykorzystania  zaangażowanych  zasobów  majątkowych. 

Najbardziej  ogólnym  wskaźnikiem  jest  relacja  zysku  netto  do  majątku  ogółem  (

ROA

). 

Informuje  ona  o  kwocie  zysku  generowanej  przez  jednostkę  zaangażowanych  w 

działalność  przedsiębiorstwa  kapitałów.  Wskaźnik  ten  również  ma  charakter 

stymulanty. 

Analizując liczniki wskaźników 

ROA

 i 

ROE

łatwo jest zauważyć, że różnią się one kwota 

kapitałów obcych (aktywa ogółem = pasywa ogółem = kapitał własny + kapitał obcy). W 

związku  z  powyższym  odpowiednie  porównanie  (różnica  lub  stosunek)    tychże 

wskaźników 

obrazuje 

wykorzystanie 

zobowiązań 

w 

generowaniu 

zysku 

przedsiębiorstwa.  Efekt  taki  nazywany  jest  efektem  dźwigni  finansowej  lub  efektem 

lewarowania (LR). 

 

3.

 

ELEMENTY TEORII WARTOŚCI PIENIĄDZA W CZASIE 

 

Z ekonomicznego punktu widzenia pieniądzem jest dobro posiadające natychmiastową 

zdolność  nabywczą  i  moc  środka  płatniczego.  Inaczej  mówiąc,  jest  to  powszechnie 

akceptowany  towar  służący  do  dokonywania  płatności  za  dostarczone  dobra  (usługi) 

bądź  też  regulowaniu  zobowiązań.  Jego  najbardziej  charakterystyczną  cechą  jako 

towaru jest bezwarunkowa oraz natychmiastowa zdolność do wymiany na dowolny inny 

towar bądź usługę. 

 

Historyczne ujęcie ewolucji pieniądza 

 

Pieniądz wypełnia pięć podstawowych funkcji: 

1.

  miernika wartości – wyraża ceny dóbr i usług, 

2.

  środka cyrkulacji – za pośrednictwem pieniądza zawierane są transakcje na rynku; 

następuje sprzedaż i zakup danego dobra bądź usługi, 

3.

  środka tezauryzacji –oszczędności pieniężne prowadzą do gromadzenia bogactwa, 

4.

  środka  płatniczego  –  pieniądz  służy  do  zaspokajania  roszczeń  wierzycieli  i 

regulowaniu wszelkich innych zobowiązań, 

5.

  pieniądza światowego – pieniądz staje się światowym środkiem płatniczym, wówczas 

gdy ww. funkcje pieniądza zaczyna spełniać na globalnych rynkach. 

Wartość pieniądza jest zmienna w czasie i w przestrzeni. Zmienność w czasie wiąże się 

ze  zjawiskiem  inflacji  oraz  polityki  pieniężnej  prowadzonej  przez  banki  centralne. 

Zmienność w przestrzeni dotyczy relacji waluty jednego państwa z walutami państw, z 

którymi dany kraj prowadzi wymianę handlową. 

 
 
 
 
 
 
 

pieniądz 

towarowy 

 

 
 
 
 
 
 
 

pieniądz 

kruszcowy 

 

 
 
 
 
 
 
 

pieniądz 

monetarny 

 

 
 
 

pieniądz 

papierowy i bilon 

 

pieniądz 

elektroniczny 

czas 

XX w. 

XIX w. 

VIII w. 

IV – III tys. 

p.n.e. 

X – VII tys. 
     p.n.e. 

 

Polityka kursów walutowych oraz ich rynkowe kształtowanie się wpływa na:  

1.

  dewaluację  pieniądza  –  na  skutek  polityki  kursowej  banku  centralnego  bądź 

zmieniających  się  warunków  rynkowych  następuje  obniżenie  się  wartość  pieniądza 

krajowego  w  stosunku  do  walut  obcych  (kurs  waluty  mierzony  w  pieniądzu 

krajowym wzrasta), 

2.

  rewaluacja – efekt działań banku centralnego lub stosunków rynkowych przeciwny 

do dewaluacji – wartość krajowego pieniądza wzrasta czyli kurs walut obcych ulega 

obniżeniu. 

Zmienność wartości pieniądza w czasie związana jest z [Bień, 2002]: 

1.

  deprecjacją – zmniejszaniem się siły nabywczej pieniądza pod wzrostu przeciętnego 

poziomu cen dóbr i usług, a więc postępującej inflacji, 

2.

  aprecjacją  –  spadek  przeciętnego  poziomu  cen  dóbr  i  usług  powoduje,  że  wartość 

pieniądza rośnie. 

Stopa procentowa: 

%

K

O

r

0

100

×

=

 

gdzie: 

r – stopa procentowa, 

O – kwota odsetek, 

Ko – kapitał początkowy. 

Wyróżnia  się  nominalne,  realne,  faktyczne,  efektywne,  stałe  i  zmienne  stopy 

procentowe..  

Nominalna  stopa  procentowa  dotyczy  zazwyczaj  rocznych  jednostek  czasu  i  jest 

podawana przez banki i inne instytucje finansowe do wiadomości klientów.  

Realne  stopy  procentowe  informują  zaś  o  rzeczywistej  zmianie  kapitału  w  ustalonym 

przedziale czasowym i uwzględniają wpływ inflacji: 

%

i

1

i

-

r

r

re

100

×

+

=

 

gdzie: 

r

re

- realna stopa procentowa, 

r – nominalna stopa procentowa, 

i – poziom inflacji. 

 

Faktyczna  stopa  procentowa  uwzględnia  podatek  dochodowy  od  zysków  z  inwestycji 

kapitałowych: 

r

T)

(

r

f

×

−

= 1

 

gdzie: 

r

f

- faktyczna stopa procentowa, 

r – nominalna stopa procentowa, 

T – stopa podatku dochodowego. 

Efektywna  stopa  procentowa  związana  jest  z  częstotliwością  dopisywania  odsetek  do 

kapitału (kapitalizacja odsetek). 

Ze stałymi stopami procentowymi ma się do czynienia wówczas gdy ich jedna, ustalona 

przez strony wysokość obowiązuje podczas całego okresu umowy pożyczki, kredytu czy 

depozytu.  Częściej  jednak  występują  stopy  zmienne,  których  zmienność  uzależniana 

zazwyczaj jest od zmian przeciętnych stóp rynkowych. 

Oprócz zjawiska inflacji na zmianę wartości pieniądza w czasie mają wpływ: 

•

  ryzyko – tysiąc złotych ma dziś większą wartość niż jego obietnica za rok; obietnica 

może  bowiem  być  niedotrzymana,  przeto  otrzymanie  tysiąca  złotych  za  rok 

obarczone jest pewnym określonym ryzykiem, 

•

  preferencje bieżącej konsumpcji – ludzie z natury rzeczy przywiązują większą wagę 

do bieżących przyjemności niż do przyszłych nawet bardziej atrakcyjnych zdarzeń, 

•

  możliwość  inwestowania  –  posiadany  zasób  w  umiejętny  sposób  zainwestowany 

może w przyszłości mieć znacznie wyższą wartość. 

 

Wartości przyszłe strumieni pieniężnych 

 

Zagadnieniami  związanymi  z  wartością  pieniądza  w  czasie  są  wartości  przyszłe  (FV  – 

future value) pieniądza przy: 

1.

  oprocentowaniu prostym i jednorazowej wpłacie, 

2.

  kapitalizacji odsetek na koniec roku obrotowego i jednorazowej wpłacie, 

3.

  kapitalizacji śródrocznej odsetek i jednorazowej wpłacie, 

 

 

Zagadnienie 1. Jednorazowa wpłata przy stałym oprocentowaniu prostym 

Niech X oznacza kapitał początkowy, n – wyrażony w latach czas oprocentowania, a r – 

nominalną stopę procentową oprocentowania prostego. Oprocentowanie proste oznacza, 

że  odsetki  nie  są  kapitalizowane  a  naliczanie  kolejnych  odsetek  następuje  jedynie  od 

podstawowej  kwoty  kapitału.  Przyszły  kapitał  budowany  jest  wówczas  według  zasady 

zilustrowanej poniżej. 

 

 

 

r)

(

X

r

X

X

X

+

=

+

=

1

0

0

0

1

- kapitał wraz z odsetkami po 1-wszym okresie, 

r)

(

X

r

X

r

X

X

r

X

X

X

2

1

0

0

0

0

0

1

2

+

=

+

+

=

+

=

- kapitał wraz odsetkami po 2-gim okresie, 

z tego: 

nr)

(

X

X

+

=

1

0

n

- kapitał wraz z odsetkami po n-tym okresie.   

 

 

Przykład: 

Jan Kowalski wpłacił na rachunek bankowy funkcjonujący bez kapitalizacji odsetek o 

nominalnej  stopie  procentowej  10%  w  skali  roku,  kwotę  100,00.  Ile  pieniędzy  z 

inwestycji Jan Kowalski uzyska po 10 latach oczekiwania? 

00

200

10

1

0

,

0,10)

(1

100,00

nr)

(

X

FV

10

=

×

+

×

=

+

=

 

Odp. Jan Kowalski po 10 latach oczekiwania odzyska kwotę 200,00 zł. 

 

Zagadnienie 2. Jednorazowa wpłata z kapitalizacją odsetek na koniec roku odsetkowego  

Niech X oznacza kapitał początkowy, n – wyrażony w latach czas oprocentowania, a r – 

nominalną  stopę  procentową  oprocentowania.  Odsetki  są  kapitalizowane  na  koniec 

każdego roku okresu oszczędzania. Przyszła wartość pieniądza budowana jest wówczas 

jak na wykresie poniżej: 

 

 

 

 

Czas 

0 

….. 

1 

2 

n - 1 

n

X 

X + Xr 

X + Xr+ 
X + Xr 
 

r)

1

(

X

1

-

n

+

 

X

1

-

n

 

Czas 

0 

….. 

1 

2 

n - 1 

n

X 

X+Xr 

X+Xr+(X+Xr)r 

r)

1

(

X

1

-

n

+

 

X

1

-

n

 

 

 

r)

(

X

r

X

X

X

+

=

+

=

1

0

0

0

1

- kapitał po 1-wszym roku okresu oszczędzania, 

r)

(

X

)

r

2r

(

X

)

r

r

r

(

X

r)r

(1

X

r)

(1

X

r

X

X

X

2

2

+

=

+

+

=

+

+

+

=

+

+

+

=

+

=

1

1

1

2

0

0

0

0

0

1

1

2

- 

kapitał po 2-gim roku oszczędzania, 

z tego: 

r)

(1

X

X

n

+

=

0

n

 - kapitał po n-tym okresie oszczędzania. 

Uogólniając wzór 5 można wywieść że: 

FVIF

PV

r)

(1

PV

FV

n

×

=

+

=

n

 

gdzie: 

FV – wartość przyszła (Future Value), 

PV – wartość bieżąca (Present Value), 

r – nominalna stopa procentowa, 

n – ilość lat oszczędzania, 

r)

(

FVIF

n

+

= 1

- czynnik wartości przyszłej (Future Value Interest Factor). 

Przykład: 

Jan  Kowalski  wpłacił  100,00  zł.  na  rachunek  bankowy  funkcjonujący  z  roczną 

kapitalizacją odsetek o nominalnej stopie procentowej 10% w skali roku. Ile pieniędzy z 

inwestycji Jan Kowalski uzyska po 10 latach oczekiwania? 

zł.

 

,

0,1)

(1

100,00

r)

(1

X

FV

10

n

10

94

259

0

=

+

×

=

+

=

 

Odp. Jan Kowalski po 10 latach oczekiwania odzyska kwotę bliską 260 zł. 

 

Zagadnienie 3. Jednorazowa wpłata przy śródrocznej kapitalizacji odsetek  

Niech X oznacza kapitał początkowy, n – wyrażony w latach czas oprocentowania, a r – 

nominalną stopę procentową oprocentowania. Odsetki są kapitalizowane w trakcie roku 

odsetkowego, a m oznacza ilość okresów kapitalizacji w stosunku do roku odsetkowego. 

Przyszła wartość pieniądza budowana jest wówczas jak na wykresie poniżej: 

 

 

 

 

 

 

 

Czas 

0 

….. 

1 

2 

n

X 

)

m

r

(1

X

2

+

 

….. 

)

m

r

(1

X

m

+

 

)

m

r

(1

X

2

m

+

×

 

m

r

X

X

+

 

)

m

r

(1

X

n

m

+

×

 

 

jeżeli 

m

r - nominalna stopa procentowa przypadająca na okres kapitalizacji odsetek, to: 

po pierwszym okresie kapitalizacji kapitał wynosi: 

)

m

r

(1

X

1

+

, 

po drugim: 

)

m

r

(1

X

2

+

, 

po m okresach kapitalizacji, czyli po roku odsetkowym: 

)

m

r

(1

X

m

+

, 

po drugim roku odsetkowym: 

)

m

r

(1

X

2

m

+

×

, 

z tego po n okresach odsetkowych (latach oszczędzania) kapitał wynosi: 

)

m

r

(1

PV

FV

n

m

+

=

×

n

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(7) 

Z powyższej zależności wynika, że w przypadku kapitalizacji śródrocznej osiągana jest 

wyższa stopa zwrotu niż nominalna stopa procentowa. Aby oszacować efektywną stopę 

procentową należy przyrównać czynniki wartości przyszłej z wzorów 7 oraz 6: 

1

1

−

+

=

⇒

+

=

+

×

)

m

r

(1

)

m

r

(1

)

(

m

n

m

r

r e

e

n

 

gdzie : 

r

e

- efektywna stopa procentowa. 

Przykład: 

Jan  Kowalski  wpłacił  100,00  zł.  na  rachunek  bankowy  funkcjonujący  z  miesięczną 

kapitalizacją odsetek o nominalnej stopie procentowej 10% w skali roku. Ile pieniędzy z 

inwestycji Jan Kowalski uzyska po 10 latach oczekiwania? 

270,70zł.

)

,

(

100,00

)

m

r

(1

PV

FV

n

m

10

=

+

×

=

+

=

×

×

12

1

0

1

10

12

 

1047

0

1

1

,

)

12

0,1

(1

)

m

r

(1

12

m

=

−

+

=

−

+

=

r

e

 

Odp.  Jan  Kowalski  po  10  latach  oczekiwania  odzyska  ponad  270,00  zł.,  a  efektywna 

stopa procentowa wynosi 10,47%. 

 

 

Zagadnienie 4. Rachunek procentu składanego  

Niech  X  oznacza  kapitał  początkowy,  n  –  wyrażony  w  latach  czas  oprocentowania.  W 

trakcie  okresu  oszczędzania  zmienia  się  stopa  procentowa  odsetek  i  wynosi 

odpowiednio:  

r

1

- w pierwszym roku oszczędzania,  r

2

- w drugim roku oszczędzania, … 

r

n

- w n-tym roku oszczędzania. 

 

 

 

 

 

(

)

r

X

X

1

0

1

1

+

=

- kapitał po pierwszym roku oszczędzania, 

(

)

(

)(

)

r

r

X

r

X

X

2

1

0

2

1

2

1

1

1

+

+

=

+

=

- kapitał po drugim roku oszczędzania, 

z tego: 

(

)(

) (

)

r

...

r

r

PV

FV

n

n

+

+

+

=

1

1

1

2

1

 - kapitał po n-tym okresie oszczędzania. 

A  zatem  czynnik  wartości  przyszłej  w  tym  przypadku  jest  iloczynem  (złożeniem)  stóp 

procentowych kolejno następujących po sobie lat odsetkowych. Aby obliczyć przeciętną 

roczną stopę odsetkową należy wzór 9 przyrównać ze zmodyfikowanym wzorem 6: 

(

)(

) (

)

(

)(

) (

)

1

1

1

1

1

1

1

1

2

1

2

1

−

+

+

+

=

⇒

+

+

+

=

+

n

n

n

n

r

...

r

r

r

r

...

r

r

)

r p

(

p

 

 

 

(10) 

Przykład: 

Jan  Kowalski  rozważa  wpłatę  na  rachunek  bankowy  o  zmiennej  stopie  procentowej 

zmienianej  raz  w  roku  w  zależności  od  planowanej  inflacji.  Realna  stopa  procentowa 

wynosi  w  każdym  przypadku  2$  a  planowana  inflacja  na  okres  kolejnych  5-ciu  lat 

wynosi: 3%, 4%, 2% i w kolejnych 2-ch – 1%. Oszacuj przeciętną roczną stopę zwrotu z 

planowanej inwestycji. 

Stopy procentowe w kolejnych latach wynoszą: 

%

%

%

r

i

r

r

5

2

3

1

=

+

=

+

=

, 

%

%

%

r

i

r

r

6

2

4

2

=

+

=

+

=

, 

%

%

%

r

i

r

r

4

2

2

3

=

+

=

+

=

, 

%

%

%

r

i

r

r

r

3

2

1

4

3

=

+

=

+

=

=

. 

(

)(

) (

)

(

)(

)(

)

=

−

+

+

+

+

=

−

+

+

+

=

1

03

0

1

04

0

1

06

0

1

05

0

1

1

1

1

1

5

2

2

1

)

,

(

,

,

,

r

...

r

r

r

p

n

n

0,042=4,2% 

Odp.  W  trakcie  planowanego  okresu  inwestycji  i  przy  danych  założeniach,  przeciętna 

stopa zwrotu wyniesie 4,2%. 

Czas 

0 

….. 

1 

2 

n

X 

)

r

X(1

1

+

 

)

r

)(

r

X(1

2

1

+

+

1

 

)

r

)...(

r

)(

r

X(1

n

2

1

+

+

+

1

1

 

 

Rachunek dyskontowy - wartość teraźniejsza strumienia pieniężnego 

 

Zagadnienie 5.  Dyskonto jednorazowej wpłaty przy kapitalizacji odsetek na koniec roku 

odsetkowego 

Niech FV oznacza kapitał końcowy, n – wyrażony w latach czas oprocentowania, a r – 

nominalną stopę procentową oprocentowania rocznego, to: 

(

)

r

n

+

=

1

PV

FV

n

  

i z tego 

(

)

PVIF

FV

r

1

FV

PV

n

×

=

+

=

1

n

 

gdzie: 

(

)

r

1

n

+

=

1

PVIF

- czynnik wartości bieżącej (present value interests factor). 

Przykład: 

Jan  Kowalski  zamierza  po  dziesięciu  latach  oszczędzania  na  rachunku  bankowym 

funkcjonującym z roczną kapitalizacją odsetek o nominalnej stopie procentowej 10% w 

skali roku, zgromadzić wraz z odsetkami kwotę 300,00. Ile pieniędzy musi jednorazowo 

w tym celu wpłacić na początku okresu oszczędzania? 

(

)

(

)

66

115

1

00

300

1

,

0,1

1

,

r

1

FV

PV

10

n

=

+

×

=

+

=

 

Odp.  Jan  Kowalski  aby  po  10  latach  wypłacić  z  rachunku  bankowego  300,00  zł.  musi 

przy kapitalizacji rocznej odsetek wpłacić w chwili obecnej jednorazowo 115,66 zł.. 

 

Zagadnienie 6.  Dyskonto jednorazowej wpłaty przy kapitalizacji odsetek w trakcie roku 

odsetkowego 

Niech  FV  oznacza  kapitał  końcowy,  n  –  wyrażony  w  latach  czas  oprocentowania,  r  – 

nominalną stopę procentową oprocentowania rocznego, a m – ilość okresów kapitalizacji 

odsetek  w  trakcie  roku  odsetkowego.  Aby  sprowadzić  wartość  kapitału  końcowego  do 

wartości bieżącej przekształca się wzór (7): 

)

m

r

(1

PV

FV

n

m

+

=

×

n

, i z tego: 

)

m

r

(1

FV

PV

n

m

+

=

×

1

n

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Przykład: 

Jan  Kowalski  zamierza  po  dziesięciu  latach  oszczędzania  na  rachunku  bankowym 

funkcjonującym  z  miesięczną  kapitalizacją  odsetek  o  nominalnej  stopie  procentowej 

10%  w  skali  roku,  zgromadzić  wraz  z  odsetkami  kwotę  300,00.  Ile  pieniędzy  musi 

jednorazowo w tym celu wpłacić na początku okresu oszczędzania? 

82

110

1

00

300

1

,

)

12

0,1

(1

,

)

m

r

(1

FV

PV

10

12

n

m

=

+

×

=

+

=

×

×

n

 

Odp. Jan Kowalski aby po 10 latach wypłacić z danego rachunku bankowego 300,00 zł. 

musi  przy  kapitalizacji  miesięcznej  odsetek  wpłacić  w  chwili  obecnej  jednorazowo 

110,82 zł.. 

 

Zagadnienie 7.  Dyskonto niejednorodnych strumieni pieniężnych 

Niech  CF

n

 oznacza kwotę otrzymywanych środków pieniężnych z inwestycji w okresach 

od  do n,. Rozkład strumienia pieniężnego można wówczas zaprezentować jak niżej: 

 

 

 

 

 

 

 

Jeżeli  r  będzie  nominalną  stopą  procentową  danego  rachunku  bankowego  z  roczną 

kapitalizacja  odsetek,  na  którym  odbywają  się  powyższe  operacje,  to  wartość  bieżącą 

takiego strumienia pieniężnego opisać można następującym wzorem: 

(

)

(

)

(

)

(

)

r

CF

r

CF

...

r

CF

r

CF

PV

n

1

-

n

2

1

+

+

+

+

+

+

+

+

=

−

1

1

1

1

1

2

1

n

n

 

i uogólniając: 

(

)

∑

+

=

=

n

i

i

1

1 r

CF

PV

i

 

Czas 

0 

….. 

1 

2 

n - 1 

n

PV 

CF

1

 

CF

2

 

CF

1

−

n

 

CF

n

 

Kierunek dyskontowania 

 

Przykład: 

Przedsiębiorstwo  „Alfa”  planuje  inwestycję,  która  na  koniec  kolejnych  4  lat 

obrachunkowych powinna przynieść odpowiednio 1000,00, 2500,00, 700,00 oraz 3000,00 

zysku. Ile ta inwestycja warta jest dla przedsiębiorstwa w chwili obecnej jeśli przeciętna 

planowana inflacja wyniesie 3%. 

(

)

(

)

(

)

(

)

(

)

45

6633

48

2665

61

640

49

2356

87

970

1

00

3000

1

1

00

2500

1

00

1000

1

4

3

2

1

1

,

,

,

,

,

0,03

,

0,03

700,00

0,03

,

0,03

,

r

CF

PV

i

=

+

+

+

+

=

+

+

+

+

+

+

+

=

∑

+

=

=

n

i

i

 

Odp. Planowana inwestycja na chwilę obecną warta jest 6 633,45 zł. 

 

 

 

 

 

 

3.

  ŹRÓDŁA FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTWA I  ICH 

KOSZTY 

 

Na  proces  finansowania  składają  się  wszystkie  przedsięwzięcia,  które  zapewniają 

przedsiębiorstwu  kapitał  oraz  służą  kształtowaniu  racjonalnej  struktury  źródeł 

finansowania  w  konkretnych  warunkach  rynkowych.  Jego  wyrazem  jest  określona 

strategia  finansowania,  która  obejmuje  pozyskiwanie  dla  firmy  określonych  źródeł 

finansowania. 

Kapitały dzieli się w przedsiębiorstwie według wielu kryteriów: 

•

  prawo własności kapitału, 

•

  źródła pochodzenia kapitału, 

•

  czas dysponowania określonym kapitałem, 

•

  powód finansowania. 

Ze względu na prawo własności wyróżnia się kapitały własne i obce.  

Kapitał  własny  daje  dawcy  tegoż  kapitału  prawo  własności  przedsiębiorstwa  i 

związanych  z  tym  decyzji.  Daje  mu  prawo  do  udziału  w  podziale  zysku  i  obowiązek 

pokrywania strat. Kapitał własny stanowi gwarancję dla potencjalnych wierzycieli.  

Kapitał obcy to środki powierzone przedsiębiorstwu na określony czas przez wierzycieli. 

Po upłynięciu stosownych terminów kapitał ten musi być zwrócony, najczęściej wraz z 

odsetkami. Dawcy kapitału obcego nie mają wpływu na działalność przedsiębiorstwa. 

Źródła pochodzenia dzielą kapitały na wewnętrzne i zewnętrzne.  

Finansowanie  wewnętrzne  okresla  się  mianem  samofinansowania.  Dotyczy  ono  tylko  i 

wyłącznie  kapitałów  własnych  i  pochodzi  z  wypracowanych  w  firmie  dodatkowych 

wolnych przepływów pieniężnych.  

Finansowanie  zewnętrzne  to  dopływ  środków  spoza  firmy.  Jest  konsekwencją 

zwiększającego  się  z  czasem  zapotrzebowania  na  kapitał.  Może  ono  polegać  na 

zwiększaniu kapitałów własnych np. poprzez przyjmowanie nowych wspólników, emisje 

akcji lub na zwiększaniu poziomu zadłużenia w oparciu o kapitał obcy. 

Czas dysponowania kapitałem, prowadzi do wyszczególnienia kapitałów: 

1)

  nieterminowych – względnie stale związane z przedsiębiorstwem (kapitały własne), 

2)

  długoterminowych  –  kapitały  obce,  których  zwrot  powinien  nastąpić  w  okresie 

dłuższym niż jeden rok, 

 

3)

  krótkoterminowych – są to kapitały obce o okresie zwrotu krótszym niż jeden rok. 

Ze względu na powód finansowania wyróżnia się kapitały: 

1)

  pierwotne  –  kapitały  wniesione  przez  właścicieli  przy  powoływaniu  do  zycia 

przedsiębiorstwa, 

2)

  bieżącej działalności – środki, których źródłem są przede wszystkim z przychodów, 

3)

  rozwoju,  czyli  procesów  inwestycyjnych  –  środki  pozyskiwane  z  różnych  źródeł, 

głównie nieterminowych i długoterminowych. 

 

Finansowanie kapitałem własnym i obcym 

 

Typowe źródła kapitału własnego 

Kapitał wewnętrzny 

Kapitał zewnętrzny 

•

 

zysk netto, 

•

 

amortyzacja, 

•

 

przekształcenia w majątku, 

•

 

przekształcenia w kapitałach, 

•

 

dopłaty wspólników, 

•

 

emisja nowych akcji (udziałów) i 
poszukiwanie nowych wspólników, 

•

 

fundusze „venture capital”, 

 

Specyficzną formą finansowania kapitałem własnym jest venture capital. Polega ona na 

pozyskiwaniu środków w ramach umowy z specjalizowanym funduszem inwestycyjnym 

wysokiego  ryzyka  (private  equity).  W  zamian  za  objęcie  udziałów  fundusz  nabywa 

prawa do: 

1)

  udziału w zyskach określonego w umowie, 

2)

  uczestniczenia  w  kluczowych  decyzjach  dotyczących  bieżącego  funkcjonowania 

przedsiębiorstwa (członek zarządu). 

 

Podstawowe źródła kapitału obcego 

Długoterminowe 

Krótkoterminowe 

•

 

rezerwy, 

•

 

bankowe kredyty długoterminowe, 

•

 

poręczenia kredytowe, 

•

 

leasing, 

•

 

franchising, 

•

 

obligacje, 

•

 

dotacje i subwencje, 

•

 

środki z funduszy pomocowych UE, 

•

 

bankowe kredyty krótkoterminowe, 

•

 

zobowiązania odnawialne, 

•

 

kredyty od dostawców, 

•

 

kredyty od odbiorców, 

•

 

faktoring, 

•

 

pożyczki z sektora poza 

•

 

bankowego, 

•

 

krótkoterminowe papiery dłużne, 

 

 

 

 

 

Transakcja factoringowa (factoring pełny) 

 

Funduszami  UE,  których  środki  mogą  wspierać  podmioty  gospodarcze  są  Europejski 

Fundusz Społeczny (EFS) oraz Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR). 

Europejski  fundusz  Społeczny  powstał  z  myślą  wspieraniu  wspólnotowej  polityki 

społecznej polegającej na: 

•

  aktywnej polityce rynku pracy; 

•

  przeciwdziałaniu zjawisku wykluczenia społecznego; 

•

  kształceniu ustawicznym; 

•

  doskonaleniu kadr gospodarki oraz rozwóju przedsiębiorczości; 

•

  równości szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy. 

Ze  środków  tego  funduszu  finansowane  są  głównie  szkolenia  zawodowe,  stypendia, 

praktyki zawodowe, doradztwo i pośrednictwo zawodowe, analizy rynku pracy itp. 

Głównym  celem  Europejskiego  Funduszu  Rozwoju  Regionalnego  jest  niwelowanie 

dysproporcji w poziomie rozwoju regionalnego krajów należącyach do UE. Fundusz ten 

współfinansuje projekty w ramach czterech programów operacyjnych: 

1)

  Zintegrowanym Programie Operacyjnym Rozwoju Regionalnego; 

2)

  Sektorowym Programie Operacyjnym Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw; 

3)

  Sektorowym Programie Operacyjnym Transport; 

4)

  Programie Operacyjnym Pomoc Techniczna. 

Franchising  to  metoda  bezkapitałowego  rozwoju  rynku.  Oznacza  zakres  stosunków 

ekonomicznych,  w  ramach  których  właściciel  (franchisor)  produktu,  uslugi,  procesu, 

znaku firmowego zezwala drugiej stronie układu (franichisee) – za odpowiednią opłatą 

FAKTOR 

FAKTORANT 

DŁUŻNIK 

1 

2 

3 

4 

5 

6 

1 -

  sprzedaż towarów lub świadczenie usług dłużnikowi przez faktoranta, 

2 -

  cesja należności z dokonanej sprzedaży na rzecz faktora, 

3 -

  zlecenie pozostałych czynności factoringowych, 

4 -

  przelew środków przez faktora na rachunek faktoranta, 

5 -

  czynności windykacyjne (informowanie, ponaglanie, monitorowanie), 

6 -

  przelew środków z tytułu spłaty zadłużenia przez dłużnika, 

 

lub określonym świadczeniem – nabyć prawo do rozporządzania produktem, procesem, 

znakiem firmy itd.  

Szczególne  możliwości  pozyskiwania  kapitału  obcego  mają  małe  i  średnie 

przedsiębiorstwa. Należą do nich: 

•

  pożyczki z funduszu MIKRO i inne fundusze pożyczkowe, 

•

  pożyczki z Urzędu Pracy, 

•

  fundusze poręczeń kredytowych; 

•

  inkubatory przedsiębiorczości. 

 

Koszty kapitałów obcych 

 

Koszty kredytu handlowego:  

O

O

O

O

r

op

kh

g

g

kh

−

×

−

=

365

1

 

gdzie: 

O

g

- opust gotówkowy, 

O

kh

- okres kredytu w dniach, 

O

oo

- okres opustu w dniach. 

Dostawca  oferuje  odbiorcy  zakup  towarów  handlowych  z  odroczonym  terminem 

płatności na okres 30 dni w cenie 10 tys. zł. Alternatywnie zakup tych samych towarów 

może  nastąpić  w  cenie  9,70  tys.  (z  opust  3%)  zł.  lecz  z  10-cio  dniowym  terminem 

płatności. Koszty dodatkowych 20 dni kredytu handlowego wynoszą: 

54

0

10

30

365

03

0

1

03

0

365

1

,

,

,

=

−

×

−

=

−

×

−

=

O

O

O

O

r

op

kh

g

g

kh

,czyli 54%.  

Efektywny koszt kredytu odnawianego wynosi: 

1

1

−













+

=

lp

r kh

r

lp

e
kh

 

gdzie lp – liczba powtórzeń (zakupów) w ciągu roku.  

Dla

 przykładu:  

69

0

1

10

54

0

1

1

1

10

,

,

=

−













+

=

−













+

=

lp

r kh

r

lp

e
kh

, czyli 69%. 

Koszty  kredytu  bankowego  to  wszystkie  koszty  jego  poztyskania  i  utrzymania  wraz  z 

odsetkami  i  innymi  opłatami  oraz  prowizjami,  które  kredytobiorca  jest  zobowiązany 

 

zapłacić za kredyt, z wyjątkiem kosztów, które nie są bezpośrednio związane z kredytem 

(np. prowizja agencji nieruchomości związana z nabyciem mieszkania).  

Koszt  leasingu  finansowego  oblicza  się  więc  podobnie  jak  w  przypadku  kredytu, 

odnosząc  kwotę  odsetek  do  wysokości  raty  kapitałowej.  W  przypadku  leasingu 

operacyjnego, w obliczeniach stopy odsetek płaconych w poszczególnych ratach należy 

uwzględnić działanie tzw. poza odsetkowej tarczy podatkowej. Do tak oszacowanej stopy 

należy  doliczyć  pozostałe  opłaty  i  prowizje  naliczane  w  związku  z  udzielonym 

leasingiem: 

•

  czynsz inicjalny – w całości jest kosztem zawieranej umowy leasingowej i stanowi 

wynagrodzenie dla leasingodawcy za jej przygotowanie, 

•

  kwotę wykupu – występuje w przypadku leasingu operacyjnego i stanowi ostateczną 

zapłatę za przewłaszczenie umowy leasingu, 

•

  ewentualne koszty zmian umowy w trakcie jej trwania, 

•

  inne  opłaty  towarzyszące  użytkowaniu  i  przewłaszczeniu  przedmiotu  leasingu  np. 

przerejestrowanie samochodu, zmiany w polisach ubezpieczeniowych itp. 

Kosztami faktoringu są:  

•

  odsetki od udzielonego finansowania (pobierane z dyskontem z góry lub z dołu),  

•

  prowizja operacyjna od wierzytelności brutto, która potrącana jest każdorazowo od 

kwoty wykupywanej faktury, 

•

  prowizja  za  ewentualne  usługi  dodatkowe,  takie  jak  administrowanie 

należnościami,  monitorowanie,  rozliczanie,  prowizja  przygotowawcza,  prowizja  za 

przejęcie ryzyka (w przypadku faktoringu z przejęciem ryzyka),  

•

  opłaty za sprawdzenie wiarygodności odbiorców i przyznanie limitów. 

Bezkosztowym  źródłem  finansowania  działalności  przedsiębiorstw  są  dotacje  z 

programów  pomocowych  UE.  Podstawową  cechą  wyróżniającą  je  spośród  pozostałych 

źródeł  jest  bezzwrotność  kapitału  oraz  brak  jakiejkolwiek  ceny  za  ich  pozyskanie 

wyrażonej w postaci odsetek czy prowizji.  

Koszty  związane  z  uruchomieniem  jednostki  franchisingowej  są  dość  znaczne.  Za 

skorzystanie  z  umowy  franczyzy,  biorca  ponosi  różnorodne  opłaty.  Należą  do  nich 

jednorazowa  opłata  w  początkowej  fazie  realizacji  umowy  oraz  kolejne,  wnoszone 

okresowo  w  trakcie  jej  obowiązywania.  Większość  z  tych  opłat  jest  powiązana 

procentowo  z  wartością  sprzedaży  osiąganej  przez  biorcę.  W  koszty  franczyzy  należy 

również  wliczyć  koszty  utraconych  możliwości  czyli  np.  dowolności  ustalania  cen  i 

 

marży  handlowych,  tworzenia  własnej  marki,  stosowania  własnych  rozwiązań 

organizacyjnych itp.  

Dla  dłużnych  papierów  wartościowych,  równanie  pozwalające  wyznaczyć  stopę 

rentowności, a co za tym idzie koszty pozyskanego z emisji tychże papierów kapitału. 

Faktyczny  koszt  długu  w  przedsiębiorstwie    jest  mniejszy  od  realizowanej  przez 

inwestorów  stopy  zwrotu  r

d

  ze  względu  na  korzyści  wynikające  ze  zmniejszenia 

obciążeń  podatkowych  przedsiębiorstwa.  Zjawisko  to  nosi  nazwę  tarczy  podatkowej. 

Korekta polega na: 

)

(

'

T

r

r

d

d

−

×

=

1

 

gdzie T równe jest aktualnej stopie podatku dochodowego. 

 

Koszty kapitałów własnych 

 

Kapitał 

własny 

przynależy 

właścicielom 

przedsiębiorstwa 

(wspólnikom, 

akcjonariuszom). Inwestując swoje pieniądze w przedsiębiorstwo oczekują oni realnych 

korzyści z dokonanych inwestycji. Na korzyści te składają się: 

1)

  dochód bieżący (dywidendy), 

2)

  zysk kapitałowy będący różnicą pomiędzy ceną sprzedaży a ceną zakupu udziału 

lub akcji. 

W  przypadku  małych  przedsiębiorstw  podkreśla  się  również  skłonność  właścicieli  do 

akumulowania kapitału w przedsiębiorstwie w celu zabezpieczenia przyszłości własnej i 

rodziny, a także dążenie do samorealizacji zawodowej. 

Podstawową  miarą  efektywności  wykorzystania  kapitałów  własnych  jest  wskaźnik 

rentowności  tychże  kapitałów  –  ROE  (zysk  netto/kapitały  własne).  Im  jest  on  wyższy 

tym  właściciele  są  bardziej  zainteresowani  pozostawieniem  kapitałów  w 

przedsiębiorstwie.  

Koszt  kapitałów  własnych  dla  przedsiębiorstwa  można  zdefiniować  jako  oczekiwaną 

stopę zwrotu z zainwestowanego kapitału w określonych warunkach rynkowych:  

RP

r

r

RF

+

=

 

gdzie: 

r

RF

 - nominalna stopa zwrotu wolna od ryzyka, 

RP

- premia za ryzyko. 

 

 

Dla przedsiębiorstw dużych najczęściej wymienianymi są trzy metody obliczania kosztu 

kapitału własnego: 

1)

  model wzrostu dywidendy (podejście tradycyjne), 

2)

  model wyceny aktywów kapitałowych (CAPM), 

3)

  metoda premii z tytułu ryzyka zwana również metodą arbitrażu cenowego (APT – 

arbitrage pricing theory). 

Model  wzrostu  dywidendy  (Gordona)  zakłada  się,  że  wartość  akcji  ( P

0

)  jest  równa 

zdyskontowanej  wartości  przyszłego  strumienia  dywidend  ( DIV

i

),  a  poziom  stopy 

dyskontowej ( r

e

) wyznacza pożadaną stopę zwrotu z inwestycji: 

(

) (

)

(

)

∑

+

+

+

=

=

+

+

=

t

i

i

i

r

DIV

r

DIV

r

DIV

P

e

e

e

1

2

2

1

1

0

1

1

1

...

 

Skoro  akcje  nie  mają  określonego  terminu  wykupu,  można  przyjąć,  że  dywidendy 

wypłacane  będą  w  nieskończoność  (

∞

→

t

).  Wówczas  korzystając  ze  wzoru  na  sumę 

ciągu geometrycznego oraz zakładając stałą kwotę dywidend 

DIV

, można wyprowadzić 

zależność: 

P

r

r

P

DIV

DIV

e

e

0

0

=

⇒

=

  

Jeżeli  dywidendy  przypadające  na  jedną  akcję  będą  wzrastać  z  roku  na  rok  w 

jednakowym tempie (

g

) to przy 

∞

→

t

, wartość akcji można zapisać: 

(

)

g

g

g

g

P

DIV

r

r

DIV

r

DIV

P

e

e

e

+

=

⇒

−

=

−

+

=

0

1

1

0

0

1

 

Model CAPM opiera się na założeniu, że koszt kapitału własnego czyli oczekiwana stopa 

zwrotu z kapitałów zainwestowanych w przedsiębiorstwo wynosi: 

(

)

r

r

r

r

RF

M

RF

e

−

×

+

=

β

 

gdzie: 

r

RF

 - nominalna stopa zwrotu wolna od ryzyka, 

r

M

- rynkowa stopa zwrotu z portfela inwestycyjnego, 

β -  współczynnik  beta  charakteryzujący  stopień  korelacji  pomiędzy  zwrotem  z 

inwestycji  w  akcje  danej  spółki,  a  hipotetycznej  inwestycji  w  indeks  rynku  lub 

określonego pakietu akcji różnych spółek.  

 

 

 

Model oparty o szacowanie premii za ryzyko (ATP) zasadza się na twierdzeniu, że koszt 

kapitału  własnego  ( r

e

)  jest  równy  stopie  zwrotu  z  inwestycji  w  obligacje  tego 

przedsiębiorstwa  ( r

d

)  powiększonej  o  premię  za  dodatkowe  ryzyko,  jakie  ponoszą 

akcjonariusze w porównaniu z ryzykiem wierzycieli ( RP

e

): 

RP

r

r

e

d

e

+

=

   

 

Średnioważony koszt kapitału (WACC) 

 

W finansowaniu przedsiębiorstwa biorą udział zazwyczaj mieszane źródła finansowania, 

tworząc  określoną  strukturę  finansową.  W  takim  przypadku  koszt  finansowania 

przedsiębiorstwa  jest  wypadkową  kosztów  poszczególnych  źródeł.  Oblicza  się  ją  jako 

średnią ważoną kosztu kapitałów własnych i obcych (WACC – Weighet Average Cost of 

Capital): 

w

r

w

r

w

r

w

r

dn

dn

d

d

d

d

e

e

WACC

×

+

+

×

+

×

+

×

=

'

'

'

...

2

2

1

1

 

gdzie: 

r

e

- koszt kapitału własnego, 

r

di

'

- koszt i-tego składnika kapitału obcego, 

w

di

e

,

- udział w sumie kapitałów poszczególnych elementów kapitału własnego i obcego. 

lub: 

∑

∑

=

=

+

×

+

×

=

+

+

+

+

×

+

+

×

+

×

+

×

=

n

i

di

e

n

i

di

di

e

e

dn

d

d

e

dn

dn

d

d

d

d

e

e

K

K

r

K

r

K

K

K

K

K

r

K

r

K

r

K

r

K

WACC

1

1

2

1

2

2

1

1

'

'

'

'

...

...

 

gdzie: 

K

e

- kwota kapitałów własnych, 

K

di

- kwota i-tego składnika kapitału obcego. 

 

 

Przykładowa struktura finansowa przedsiębiorstwa 

AKTYWA 

PASYWA 

 

 

Aktywa trwałe 

Kapitały własne 

(30% sumy kapitałów), 

%

20

=

= ROE

r

e

 

Zadłużenie długoterminowe (leasing)  

(10% sumy kapitałów), 

r

d

'

1

=12% 

 

 

 

Aktywa obrotowe 

Krótkoterminowe kredyty bankowe  

(20% sumy kapitałów), 

r

d

'

2

=16% 

Zobowiązania z tyt. factoringu niepełnego 

(15% sumy kapitałów), 

r

d

'

3

=18% 

Zobowiązania wobec dostawców (kredyt handlowy) 

(25% sumy kapitałów), 

r

d

'

4

=0% 

Suma aktywów 

Suma kapitałów 

=

×

+

×

+

×

+

×

=

×

+

+

×

+

×

=

15

0

18

2

0

16

1

0

12

3

0

20

1

1

,

%

,

%

,

%

,

%

...

'

'

w

r

w

r

w

r

dn

dn

d

d

e

e

WACC

 

%

,

,

%

1

13

25

0

0

=

×

+

.

 

Wartość WACC wykorzystuje się w przedsiębiorstwie do: 

1)

  określania  całkowitego  dochódu  jaki  przedsiębiorstwo  musi  uzyskać  na 

posiadanych przez siebie aktywach, aby utrzymać swoją wartość (akcji, udziałów 

itp.)  –  w  tym  zakresie  można  WACC  porównywać  z  ROA  i  określić  zasadność 

funkcjonowania przedsiębiorstwa, 

2)

  określania wymaganego dochodu z każdej podejmowanej inwestycji, którą cechuje 

podobne ryzyko do ryzyka prowadzonej już działalności, 

3)

  jako stopę dyskontowaą w wycenie przedsiębiorstwa metodami dochodowymi, 

4)

  docelową  stopę  planowanych  działań  przedsiębiorstwa  w  budowie  odpowiedniej 

struktury kapitałowej. 

 

 

 

 

 

 

 

4.

  ZARZĄDZANIE AKTYWAMI TRWAŁYMI 

 

Cele i determinanty działalności inwestycyjnej przedsiębiorstw 

 

Inwestycja  to  celowo  wydatkowane  środki  firmy  skierowane  na  powiększenie  jej 

dochodów w przyszłości. 

Inwestycja  jest  zaangażowaniem  środków  gospodarczych  w  przedsięwzięcie 

gospodarcze,  mające  na  celu  pomnożenie  majątku  właściciela  przez  przysporzenie 

określonych dochodów. 

Inwestycja to wniesienie nowego środka trwałego, akt ulokowania środków pieniężnych 

dla  tworzenia  aktywów  w  działach  produkcyjnych  lub  usługowych,  akt  ulokowania 

środków pieniężnych w aktywach finansowych tj. zakup obligacji lub akcji. 

Inwestycje  są  to  działania  gospodarcze  prowadzące  do  wzrostu  stanu  ilościowego  oraz 

wartości  posiadanego  przez  przedsiębiorstwo  majątku  trwałego  w  wyniku  zakupu 

określonych  składników  finansowego  majątku  trwałego,  rzeczowego  majątku  trwałego 

oraz  wartości  niematerialnych  i  prawnych;  inwestycje  są  środkami  rozwoju 

przedsiębiorstwa oraz instrumentem restrukturyzacji jego działalności. 

Podstawowym  kryterium  podziału  projektów  (przedsięwzięć)  inwestycyjnych  jest 

przedmiot  na  który  skierowane  będą  (są)  wydatki  pieniężne.  Z  tego  punktu  widzenia 

wyróżnić można:  

1)

  inwestycje rzeczowe – dotyczą nakładów ponoszonych na realne dobra tj. ziemię, 

budynki, maszyny i urządzenia, wyposażenie techniczne, środki transportu itp. 

2)

  inwestycje  finansowe  (kapitałowe)  –  związane  są  z  transakcjami  instrumentami 

finansowymi,  a  zwłaszcza  papierami  wartościowymi  (akcje,  obligacje,  bony 

skarbowe itp.), 

3)

  inwestycje  niematerialne  –  obejmują  nakłady  na  rozwój  kapitału  ludzkiego  oraz 

nakłady  na  badania  i  rozwój  (szkolenie  kadr,  doskonalenie  zaplecza  socjalnego, 

doskonalenie produktów itp.). 

 

Podział inwestycji wg kryterium przedmiotowego 

 

 

 

INWESTYCJE 

Inwestycje netto 

Inwestycje, 

które 

realizowane  są  po  raz 
pierwszy 

przez 

fimę. 

Inwestycje nowe. 

Reinwestycje 

Służące 

odtworzeniu 

zużytemu,  utraconemu  lub 
częściowo  wykorzystanego 
majątku firmy. 

Inwestycje założycielskie 

Związane z założeniem lub 
zakupem firmy 

Inwestycje rozszerzające 

Służące  rozbudowie  firmy, 
tworzeniu 

nowego 

potencjału gospodarczego i 
wzrostu 

zdolności 

do 

pomnażania majątku. 

Inwestycje odtworzeniowe 

Wymiana 

środków 

trwałych na tożsame. 

Inwestycje racjonalizujące 

Wymiana 

majątku 

na 

nowy, nowocześniejszy. 

Inwestycje przestawiające 

Warunkowane 
modernizacją 

procesów 

biznesowych. 

Inwestycje 

dywersyfikujące 

Działania 

zmieniające 

program  i  organizację 
zbytu  i  innych  działań 
przedsiębiorstwa 

Inwestycje zabezpieczające 

Nakłady  na  działalność 
badawczo-rozwojową, 
reklamę, 

ochronę 

środowiska itp. 

 

Czynniki kształtujące procesy inwestycyjne w przedsiębiorstwie 

 

 

Fazy cyklu rozwoju projektu inwestycyjnego 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Czynniki kształtujące procesy inwestycyjne w przedsiębiorstwie 

Wenętrzne 

Zewnętrzne 

Głowna strategia 
przedsiebiorstwa 

Stopień 

wykorzystania mocy 

produkcyjnych 

Możliwości 

samofinansowania 

Zdolność  

kredytowa 

Potencjał 

zarządzania, 

skłonność do ryzyka 

Ilość i jakość 

posiadanych zasobów 

Wielkość oraz 

zmiany popytu na 

produkty  

Dostępność 

kapitałów 

zewnętrznych  

Koszt 

kapitału  

Oddziaływanie 

państwa – rozw. 

systemowe 

Dostęp do postępu 

ekonomiczno-technn. 

FAZA 

PRZEDIWESTYCYJNA

 

1.

  Studium możliwości (feasibility study), 

2.

  Studium pomocnicze, 

3.

  Raport oceniający. 

FAZA IWESTYCYJNA 

1.

  Negocjacje i podpisywanie umów, 

2.

  Projektowanie techniczne, 

3.

  Realizacja i budowa, 

4.

  Marketing przedprodukcyjny, 

5.

  Szkolenie personelu, 

6.

  Odbiór i rozruch. 

FAZA OPERACYJNA 

1.

  Odtwarzanie, 

2.

  Restrukturyzacja, 

3.

  Modernizacja, 

4.

  Innowacje.