Szkolenie wstępne

InstruktaŜ stanowiskowy w dziedzinie 
bezpieczeństwa i higieny pracy

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

2

Przygotowanie pracownika 

do wykonywania określonej pracy

Omówienie warunków pracy z uwzględnieniem: 

elementów pomieszczenia pracy, w którym ma pracować

pracownik, mających wpływ na warunki pracy pracownika, 

np. oświetlenie ogólne, ogrzewanie, wentylacja, urządzenia

techniczne.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

3

Warunki pracy

Ergonomia w kształtowaniu warunków pracy

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy maszyny i inne urządzenia
techniczne powinny być tak konstruowane i budowane, aby:

zapewniały bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w 
szczególności zabezpieczały pracownika przed urazami, 
działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych,

poraŜeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, 
szkodliwymi wstrząsami,

działaniem wibracji i promieniowania oraz szkodliwym i 
niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy, 
uwzględniały zasady ergonomii.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

4

Warunki pracy

Ergonomia

jest dyscypliną nauki zajmującą się zasadami i

metodami dostosowywania urządzeń technicznych i narzędzi

pracy do cech fizycznych i psychicznych człowieka zgodnie z

wymaganiami fizjologii i psychologii pracy.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

5

Warunki pracy

MoŜemy mówić o dwóch rodzajach realizowanych działań:

•

ergonomii stosowanej na etapie projektowania

•

ergonomii korekcyjnej realizowanej w miejscu pracy mającej na 
celu ocenę i ewentualną poprawę warunków pracy

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

6

Warunki pracy

Oświetlenie

W pomieszczeniach stałej pracy naleŜy zapewnić oświetlenie
dzienne, chyba Ŝe, jest to niemoŜliwe lub niewskazane ze
względu na technologię produkcji, a na stosowanie oświetlenia
Wyłącznie elektrycznego pracodawca uzyskał zgodę
właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora
sanitarnego wydaną w porozumieniu z okręgowym inspektorem
pracy. NiezaleŜnie od oświetlenia dziennego w
pomieszczeniach pracy naleŜy zapewnić oświetlenie
elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami.
Stosunek wartości średnich natęŜenia oświetlenia w
pomieszczeniach sąsiadujących ze sobą, przez które odbywa się
komunikacja wewnętrzna, nie powinien być większy niŜ 5 do 1.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

7

Warunki pracy

Oświetlenie

Instalacje oświetleniowe w pomieszczeniach, w których 
znajdują się miejsca pracy, oraz w korytarzach powinny być
dobrane i wykonane tak, aby nie naraŜały pracownika na 
wypadek powodowany rodzajem zainstalowanego oświetlenia

.

Okna i świetliki powinny być wyposaŜone w odpowiednie 
urządzenia eliminujące nadmierne operowanie promieni 
słonecznych padających na stanowiska pracy. 
Okna i świetliki, przeznaczone do wietrzenia pomieszczeń, 
naleŜy wyposaŜyć w urządzenia pozwalające na otwieranie ich 
w sposób łatwy i bezpieczny z poziomu podłogi oraz ustawienie 
części otwieranych w poŜądanym połoŜeniu.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

8

Warunki pracy

Ogrzewanie i wentylacja

W pomieszczeniach pracy naleŜy zapewnić temperaturę
odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i
Wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania) nie niŜszą niŜ
14°C, chyba Ŝe względy technologiczne na to nie pozwalają. W
pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca
fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie moŜe
być niŜsza niŜ 18°C.
Pomieszczenia i stanowiska pracy powinny być zabezpieczone
przed nie kontrolowaną emisją ciepła w drodze promieniowania,
przewodzenia i konwekcji oraz przed napływem chłodnego
powietrza z zewnątrz.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

9

Warunki pracy

Klimatyzacja

Powietrze doprowadzane do pomieszczeń pracy z zewnątrz przy 
zastosowaniu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej powinno być
oczyszczone z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia.
Klimatyzacja lub wentylacja nie moŜe powodować przeciągów, 
wyziębienia lub przegrzewania pomieszczeń pracy.
Strumień powietrza pochodzący z urządzeń wentylacji nawiewnej nie 
powinien być skierowany bezpośrednio na stanowisko pracy.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

10

Warunki pracy

KLIMATYZACJA, wentylacja

W przypadku zastosowania systemu klimatyzacji lub wentylacji
mechanicznej naleŜy zapewnić odpowiednią konserwację urządzeń i
instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych w celu niedopuszczenia
do awarii, jak równieŜ naleŜy stosować środki mające na celu
ograniczenie natęŜenia i rozprzestrzeniania się hałasu i drgań
powodowanych pracą urządzeń klimatyzacyjnych i wentylacyjnych.
Przy stosowaniu w pomieszczeniach pracy wentylacji mechanicznej
z recyrkulacją powietrza ilość powietrza świeŜego nie powinna być
mniejsza niŜ 10% ogólnej ilości wymienianego powietrza.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

11

Warunki pracy

Pomieszczenia pracy

Powierzchnia i wysokość pomieszczeń pracy powinny 
zapewniać spełnienie wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy, 
z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy, stosowanych 
technologii oraz czasu przebywania pracowników w tych 
pomieszczeniach. Na kaŜdego z pracowników jednocześnie 
zatrudnionych w pomieszczeniach stałej pracy powinno 
przypadać co najmniej 13 m

3

wolnej objętości pomieszczenia 

oraz co najmniej 2 m

2

wolnej powierzchni podłogi (nie zajętej 

przez urządzenia techniczne, sprzęt itp.).

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

12

Warunki pracy

Wysokość pomieszczenia stałej pracy nie moŜe być
Mniejsza niŜ: 3 m w świetle - jeŜeli w pomieszczeniu nie
Występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i 3,3 m w świetle
jeŜeli w pomieszczeniu prowadzone są prace powodujące
Występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

13

Warunki pracy

Aby uchronić się przed wypadkami naleŜy przestrzegać
następujących wskazówek:

•

wchodząc do pomieszczenia nie naleŜy otwierać drzwi zbyt 
energicznie,

•

przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów naleŜy zachować
ostroŜność,

•

nie  naleŜy  pastować stopni  schodów,  nie  jest  równieŜ
wskazane  układanie  chodników  na  schodach;  krawędzie 
schodów  nie  mogą być wyszczerbione  i  nie  powinny  być
wzmacniane  metalowymi  nakładkami,  lecz  gumowatymi  lub 
porowatymi,

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

14

Warunki pracy

Aby uchronić się przed wypadkami naleŜy przestrzegać
następujących wskazówek:

•

szuflady biurek, szczególnie najniŜej połoŜonych nad podłogą, 
muszą być zamknięte,

•

wykładziny podłogowe naleŜy dokładnie mocować do podłoŜa, 
a uszkodzenia natychmiast naprawić,

•

wszystkie naprawy i konserwacje sprzętu elektrycznego i 
oświetleniowego powinni wykonywać tylko uprawnieni elektrycy.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

15

Warunki pracy

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych w monitory
ekranowe.

W chwili obecnej komputer jest wykorzystywany praktycznie na
kaŜdym stanowisku pracy, w segmencie prac administracyjno
biurowych. Komputer usprawnia pracę jednakŜe nieprzestrzeganie
zasad bhp w trakcie korzystania z niego moŜe być przyczyną
kłopotów ze zdrowiem.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

16

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Przeciętny pracownik zatrudniony przy komputerze eksploatuje ten
sam komplet mebli przez 80 000 godzin (8 lat !). 
JeŜeli fotel niedostatecznie wspiera kręgosłup w odcinku
lędźwiowym, to plecy są zmuszane do „dopasowywania się” do
Nieergonomicznego oparcia, a nie odwrotnie jak powinno być. 
W rezultacie tej nienaturalnej postawy sztywnieje kark i łopatki. 
Na skutek nieprawidłowego połoŜenia rąk na klawiaturze moŜemy
Nabawić się przewlekłych, groźnych schorzeń rąk.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

17

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Gdy spędzamy wiele godzin przy komputerze musimy

mieć odpowiednio urządzone stanowisko pracy, aby

zapobiec bólom kręgosłupa, głowy, schorzeniom rąk, czy

Uniknąć zmęczenia oczu.

Samo złe ustawienie klawiatury np. podniesienie jej nóŜek

powoduje ścięgien w cieśni nadgarstka.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

18

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Wymaganiom stawianym środowisku pracy wyposaŜonemu w
stanowiska komputerowe dedykowane jest rozporządzenie Ministra
Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposaŜonych w
monitory ekranowe. (Dz. U. nr 148, poz. 973). rozporządzenie
nakłada między innymi na pracodawcę obowiązek przeprowadzania
na stanowiskach pracy, wyposaŜonych w monitory ekranowe, oceny
warunków pracy w aspekcie:

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

19

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

•

organizacji stanowisk pracy, w tym rozmieszczenia elementów 
wyposaŜenia, w sposób zapewniający spełnienie wymagań
bezpieczeństwa i higieny pracy,

•

stanu elementów wyposaŜenia stanowisk pracy, 
zapewniającego bezpieczeństwo pracy, w tym ochronę przed 
poraŜeniem prądem elektrycznym,

•

obciąŜenia narządu wzroku oraz układu mięśniowo-
szkieletowego pracowników,

•

obciąŜenia pracowników czynnikami fizycznymi, w tym 
szczególnie nieodpowiednim oświetleniem,

•

obciąŜenia psychicznego pracowników, wynikającego ze 
sposobu organizacji pracy.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

20

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Pracodawca jest obowiązany:

•

informować pracowników o wszystkich aspektach ochrony zdrowia i 
bezpieczeństwa pracy na stanowiskach pracy, w tym o wynikach 
przeprowadzonej oceny, o której mowa w § 5, oraz wszelkich 
środkach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,

•

przeszkolić pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 
w trybie określonym w odrębnych przepisach,

•

zapewnić pracownikom łączenie przemienne pracy związanej z 
obsługą monitora ekranowego z innymi rodzajami prac nie 
obciąŜającymi narządu wzroku i wykonywanymi w innych pozycjach 
ciała - przy nieprzekraczaniu godziny nieprzerwanej pracy przy 
obsłudze monitora ekranowego lub zapewnić co najmniej 5-
minutową przerwę, wliczaną do czasu pracy, po kaŜdej godzinie 
pracy przy obsłudze monitora ekranowego.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

21

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom okulary

korygujące wzrok, zgodne z zaleceniem lekarza, jeŜeli wyniki

badań okulistycznych przeprowadzonych w ramach

profilaktycznej opieki zdrowotnej, o której mowa w ust. 1,

wykaŜą potrzebę ich stosowania podczas pracy przy obsłudze

monitora ekranowego.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

22

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Monitor ekranowy powinien spełniać następujące
wymagania:

•

znaki na ekranie powinny być wyraźne i czytelne,

•

obraz na ekranie powinien być stabilny, bez tętnienia lub 
innych form niestabilności,

•

jaskrawość i kontrast znaku na ekranie powinny być łatwe do 
regulowania w zaleŜności od warunków oświetlenia 
stanowiska pracy,

•

regulacje  ustawienia  monitora  powinny  umoŜliwiać pochylenie 
ekranu co najmniej 20° do tyłu i 5° do przodu oraz obrót wokół
własnej  osi  co  najmniej  o  120° - po  60° w  obu  kierunkach, 
ekran  monitora  powinien  być pokryty  warstwą antyodbiciową
lub wyposaŜony w odpowiedni filtr.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

23

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Oświetlenie stanowiska

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

24

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

NiepoŜądane odbicia światła

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

25

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Przestrzeń dla nóg

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

26

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Środowisko pracy

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

27

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe.

Siedzisko

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

28

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych

monitory ekranowe

Odległość oczu od ekranu monitora

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

29

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Wysokość blatu stołu

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

30

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Kąt obserwacji ekranu monitora

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

31

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe.

Ustawienie ekranu monitora względem źródeł światła powinno
ograniczać olśnienie i odbicia światła.

Klawiatura powinna stanowić osobny element wyposaŜenia
podstawowego stanowiska pracy. Konstrukcja klawiatury
powinna umoŜliwiać uŜytkownikowi przyjęcie pozycji, która nie
powodowałaby zmęczenia mięśni kończyn górnych podczas
pracy. 

Klawiatura powinna posiadać w szczególności:

•

moŜliwość regulacji  kąta  nachylenia  w  zakresie  0-15°,

•

odpowiednią

wysokość-przy  spełnieniu  warunku,  aby 

wysokość środkowego  rzędu  klawiszy  alfanumerycznych  z 
literami A, S..., licząc od płaszczyzny stołu, nie przekraczała 
30 mm dla przynajmniej jednej pozycji pochylenia klawiatury.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

32

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Konstrukcja stołu powinna umoŜliwiać dogodne ustawienie
elementów wyposaŜenia stanowiska pracy, w tym zróŜnicowaną
wysokość ustawienia monitora ekranowego i klawiatury.

Szerokość i głębokość stołu powinna zapewniać:

•

wystarczającą

powierzchnię

do  łatwego  posługiwania  się

elementami  wyposaŜenia  stanowiska  i  wykonywania  czynności 
związanych z rodzajem pracy,

•

ustawienie  klawiatury  z  zachowaniem  odległości  nie  mniejszej 
niŜ 100 mm między klawiaturą a przednią krawędzią stołu,

•

ustawienie  elementów  wyposaŜenia  w  odpowiedniej  odległości 
od  pracownika,  to  jest  w  zasięgu  jego  kończyn  górnych,  bez 
konieczności przyjmowania wymuszonych pozycji.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

33

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych

w monitory ekranowe

Wysokość stołu oraz siedziska krzesła powinna być taka, aby
zapewniała:

•

naturalne połoŜenie kończyn górnych przy obsłudze klawiatury, 
z zachowaniem co najmniej kąta prostego między ramieniem i 
przedramieniem,

•

odpowiedni kąt obserwacji ekranu monitora w zakresie 20°- 50°
w dół (licząc od linii poziomej na wysokości oczu pracownika do 
linii poprowadzonej od jego oczu do środka ekranu), przy czym 
górna krawędź ekranu monitora nie powinna znajdować

się

powyŜej oczu pracownika,

•

odpowiednią przestrzeń do umieszczenia nóg pod blatem stołu.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

34

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Powierzchnia blatu stołu powinna być matowa, najlepiej barwy
jasnej. Krzesło stanowiące wyposaŜenie stanowiska pracy powinno
posiadać:

•

dostateczną stabilność, przez wyposaŜenie go w podstawę co 
najmniej pięciopodporową z kółkami jezdnymi,

•

wymiary oparcia i siedziska, zapewniające wygodną pozycję ciała i 
swobodę ruchów,

•

regulację wysokości siedziska w zakresie 400- 500 mm, licząc od 
podłogi,

•

regulację wysokości oparcia oraz regulację pochylenia oparcia w 
zakresie: 5° do przodu i 30° do tyłu,

•

wyprofilowanie płyty siedziska i oparcia odpowiednie do naturalnego 
wygięcia

•

kręgosłupa i odcinka udowego kończyn dolnych,

•

moŜliwość obrotu wokół osi pionowej o 360°,

•

podłokietniki.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

35

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Mechanizmy regulacji wysokości siedziska i pochylenia
oparcia powinny być łatwo dostępne i proste w obsłudze
oraz tak usytuowane, aby regulację moŜna było wykonywać
w pozycji siedzącej.

Jeśli przy pracy istnieje konieczność korzystania z dokumentów,
stanowisko pracy naleŜy wyposaŜyć w uchwyt na dokument,
posiadający regulację ustawienia wysokości, pochylenia
oraz odległości od pracownika.

Na Ŝyczenie pracownika, a takŜe gdy wysokość krzesła
uniemoŜliwia pracownikowi płaskie, spoczynkowe ustawienie
stóp na podłodze, stanowisko pracy naleŜy wyposaŜyć w
podnóŜek.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

36

Organizacja pracy na stanowiskach wyposaŜonych 

w monitory ekranowe

Stanowisko pracy powinno być tak zaprojektowane, 

aby pracownik miał zapewnioną dostateczną przestrzeń pracy, 

pozwalającą na umieszczenie wszystkich elementów 

obsługiwanych ręcznie w zasięgu kończyn górnych.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

37

Ryzyko zawodowe

Ryzyko zawodowe

–

jest to prawdopodobieństwo wystąpienia niepoŜądanych zdarzeń

związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w 

szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych 

skutków zdrowotnych w wyniku zagroŜeń zawodowych 

występujących w środowisku pracy lub sposobu 

wykonywania pracy.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

38

ZagroŜenie

ZagroŜenie –

jest to stan środowiska pracy mogący spowodować

wypadek lub chorobę.

mgr inŜ. Jolanta Stępniak-Kopeć 2008 r.

39

ZDROWIE

Zgodnie  z  definicją sformułowaną przez Światową

Organizację Zdrowia 

„zdrowie jest stanem dobrego samopoczucia 

fizycznego, psychicznego i socjalnego, a nie tylko 

brakiem choroby”.

Dziękuję za uwagę.