st. kpt. prof. dr hab. Janusz RYBIŃSKI, mgr Michał BEDNAREK 
Katedra Nauk Ścisłych SGSP 
mł. bryg. mgr inŜ. Waldemar WNĘK, kpt. mgr inŜ. Jarosław BOCZARSKI 
Zakład Technicznych Systemów Zabezpieczeń  

BADANIA TRANSMISJI PROMIENIOWANIA  

PODCZERWONEGO W AEROZOLU PARAFINOWYM 

W  artykule  przedstawiono  wyniki  analizy  wpływu  rozpraszania 
promieniowania  na  cząstkach  aerozolu  na  obserwację  za  pomocą 
kamer termowizyjnych. 

The article presents the results of analysis concerning the effect of 
scattering radiation on paraffin aerosol particles upon thermovision 
camera observations. 

1. Wstęp 

 

Kamery  termowizyjne  dają  moŜliwość  obserwacji  w  warunkach  zadymienia  

i zamglenia. Z tego względu znalazły zastosowanie do odnajdywania ofiar poŜarów 
wewnętrznych.  W  pracy  przedstawiono  wyniki  badań  nad  efektywnością  rozpra-
szania promieniowania podczerwonego na cząstkach aerozolu. Jest to podstawowy 
proces pogarszający warunki obserwacji. Obecność aerozolu (mgły, dymu) pogar-
sza  widzialność.  Działają  tu  dwa  mechanizmy:  absorpcja  oraz  rozpraszanie  pro-
mieniowania  na  cząstkach aerozolu.  W  warunkach  poŜaru  promieniowanie absor-
bowane jest głównie przez parę wodną i dwutlenek węgla oraz w mniejszym stop-
niu  przez  inne  gazy:  CO,  NO

2

,  NO,  SO

2

,  HCl,  HCN.  Absorpcja  w  gazach  nie  

odgrywa tak wielkiej roli jak rozpraszanie na cząstkach aerozolu, poniewaŜ pasma 
spektralne kamer termowizyjnych są bardzo szerokie i tylko w nieznacznym stop-
niu pokrywają się z pasmami absorpcji wymienionych gazów. 
 

Rozpraszanie  promieniowania  elektromagnetycznego  na  cząstkach  aerozolu 

spowodowane  jest  wieloma  procesami  fizycznymi.  Największą  rolę  odgrywają 
procesy  opisane  w  teorii  Rayleigha  oraz  teorii  Miego  [1,  2].  Pierwsza  dotyczy 
przypadku,  gdy  średnica  cząstki  aerozolu  jest  znacznie  mniejsza  od  długości  fali 

promieniowania. Wtedy przekrój czynny na rozpraszanie jest odwrotnie proporcjo-
nalny  do  długości  fali  w  czwartej  potędze.  Odnosi  się  to  do  rozpraszania  światła 
słonecznego  w  atmosferze  zanieczyszczonej  bardzo  drobnymi  cząstkami  kurzu, 
pyłkami  kwiatowymi,  pyłkami  mineralnymi,  bakteriami.  W  przypadku  cząstek 
większych,  których  wymiary  są  porównywalne  z  długością  fali  promieniowania 
rozpraszanego,  naleŜy  stosować  teorię  Miego.  Przekrój  czynny  na  rozpraszanie 
zaleŜy od własności cząstek aerozolu, takich jak rozmiar, kształt, skład chemiczny, 
współczynnik załamania i pochłaniania światła. Teoria Miego uwzględnia interfe-
rencję  światła  rozproszonego  na  róŜnych  elementach  cząstki  aerozolu,  jest  zatem 
bardziej  skomplikowana.  Dlatego  istnieją  analityczne  opisy  rozpraszania  tylko  na 
cząstkach sferycznych, elipsoidalnych i walcowatych. Prace teoretyczne i doświad-
czalne  z  wykorzystaniem  lidaru  nad  rozpraszaniem  światła  w  aerozolu  atmosfe-
rycznym są prowadzone w Instytucie Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego [3 

−

 6].  

Efektywność rozpraszania na cząstkach aerozolu zaleŜy od wartości stosunku 

ś

rednicy cząstek aerozolu do długości fali promieniowania. Średnice cząstek dymu 

mają zwykle wymiary od około 0,01 do kilku mikrometrów. Wymiary te w znacz-
nej części pokrywają się z długościami fal światła (0,38 – 0,76 µm), co powoduje, 
Ŝ

e przekrój czynny na rozpraszanie jest wysoki (rozpraszanie Miego). Przy obser-

wacji z uŜyciem kamery termowizyjnej, pracującej w zakresie spektralnym 3

−

5 µm 

(tzw. I okna atmosferycznego) lub 7–14 µm (II okna), średnice cząstek aerozolu są 
znacznie mniejsze od długości fali promieniowania, więc przekrój na rozpraszanie 
jest duŜo mniejszy (rozpraszanie Rayleigha). 

2. Zakres i cel badań 

 

W celu zbadania wpływu rozpraszania promieniowania w aerozolu na po-

gorszenie  warunków  obserwacji  zbudowano  stanowisko  pomiarowe,  w  skład  któ-
rego weszły: komora dymowa, urządzenie do wytwarzania aerozolu, system KµK 
do  wyznaczania  wielkości  cząstek  aerozolu,  tory  pomiarowe  transmisji  promie-
niowania  w  trzech  zakresach  spektralnych,  wzorcowy  promiennik  podczerwieni  i 
kamery  termowizyjne  pracujące  w  zakresie  I  oraz  II  okna  atmosferycznego.  Wy-
konano  pomiary  transmisji  promieniowania  w  komorze  dymowej  równolegle  w 
trzech zakresach spektralnych. Aerozol był wytwarzany przez odparowanie parafi-
ny. Długości średnic oraz stęŜenie cząstek aerozolu mierzono za pomocą systemu 
pomiarowego  KµK,  słuŜącego  do  pomiaru  efektywnych  średnic  cząstek  aerozolu 
metodą  fotoelektryczną.  Na  podstawie  wyników  pomiarów  wyznaczono  wartości 
parametrów stosowanych w profilaktyce poŜarowej: stęŜenie objętościowe, gęstość 
masową i gęstość optyczną dymu. Wyznaczono wartości gęstości optycznej dymu 
w zakresach spektralnych I i II okna atmosferycznego, odpowiadające dopuszczal-
nym wartościom gęstości optycznej dymu w świetle widzialnym, które umoŜliwia-
ją ewakuację ludzi z zadymionych pomieszczeń. Celem tych badań jest wykazanie 
stopnia  przewagi  obserwacji  w  podczerwieni,  gdy  obiekty  znajdują  się  

w  dymie.  Badania  mają  określić  stopień  przydatności  kamer  termowizyjnych  do 
poszukiwania ludzi oraz źródeł poŜaru, znajdujących się w zadymionych pomiesz-
czeniach,  a  takŜe  określić  optymalne  wartości  parametrów  technicznych,  którymi 
powinny się charakteryzować kamery przeznaczone do tego celu. 

3. Stanowisko badawcze 

Zaprojektowano  i  wykonano  stanowisko  pomiarowe  do  badania  transmisji 

promieniowania  podczerwonego  i  widzialnego  w  dymie,  dzięki  dofinansowaniu 
przez  Komitet  Badań  Naukowych.  Stanowisko  umoŜliwiało  pomiar  transmisji 
promieniowania w zakresie widzialnym oraz w podczerwieni, w pasmach spektral-
nych pracy kamer termowizyjnych. Schemat stanowiska przedstawiono na rys. 1.  

 

 
 

Rys. 1. Blokowy schemat podzespołów stanowiska pomiarowego do badania transmisji 

promieniowania podczerwonego i widzialnego w dymie 

 

W  skład  stanowiska  wchodzą:  źródła  promieniowania,  modulator  mecha-

niczny, trzy tory pomiarowe, konwerter (czterokanałowy przetwornik analogowo- 
-cyfrowy z procesorem komunikacyjnym), program komputerowy dla komputerów 
klasy  PC,  pracujący  w  środowisku  Windows.  Źródłem  promieniowania  podczer-
wonego jest „ciało czarne” typu Raytek, a światła 

−

 Ŝarówka z zasilaczem. Bezpo-

ś

rednio przed źródłami promieniowania umieszczono  tarcze  modulatorów mecha-

nicznych.  Tarcze  zostały  precyzyjnie  wycięte  przy  zastosowaniu  techniki  lasero-
wej. Do obrotu modulatorów zastosowano silniki krokowe sterowane komputerem, 
aby  poprawić  jakość  detekcji.  Modulowane  wiązki  promieniowania  wchodzą  do 
trzech torów pomiarowych, w których dokonuje się pomiaru natęŜenia promienio-
wania  w  zakresach  spektralnych  pracy  kamer  termowizyjnych  i  zakresie  widzial-
nym.  Pierwszy  tor  pomiarowy  zawiera  detektor  (termopara  radiacyjna)  z  filtrem  

Zasilacz

Procesor

RS

232c

P

rz

et

w

o

rn

ik

 A

C

P

ro

m

ie

n

n

ik

na  zakres  spektralny  8–14 

µ

m  oraz  germanowy  układ  optyczny  umoŜliwiający 

obserwację  od  1,5  m  do 

∞

.  Drugi tor  pomiarowy  zawiera  detektor  (termopara ra-

diacyjna)  z  filtrem  na  zakres  spektralny  3–5 

µ

m  oraz  taki  sam  germanowy  układ 

optyczny.  Trzeci  tor  pomiarowy  zawiera  detektor  fotoelektryczny  z  soczewką  dla 
zakresu spektralnego zbliŜonego do spektrum widzenia oka. Wszystkie tory pomia-
rowe zawierają równieŜ przedwzmacniacz dający na wyjściu napięcie kilku woltów. 
Konwerter składa się z dwóch zasadniczych części: 
1.

 

Czterokanałowego  przetwornika  AC 

−

  podzespołu  odpowiedzialnego  za  kon-

wersje sygnałów analogowych docierających z detektorów na sygnał cyfrowy i 
przekazywanych  do  procesora  komunikacyjnego.  Przetwornik  dokonuje  kon-
wersji  na  sygnał  cyfrowy  z  czterech  wejść  jednocześnie  z  rozdzielczością  12 
bitów, co przy zakresie wejściowym 0 ÷ 5V daje rozdzielczość 1,2 mV.  

2.

 

Procesora, który steruje pracą przetwornika AC, a odebrane dane cyfrowe for-
matuje  do  postaci  ramek  i  przesyła  za  pomocą  magistrali  w  standardzie  
RS 232c do komputera PC, gdzie podlegają dalszej obróbce. 

Rys. 2. Widok stanowiska pomiarowego do badania transmisji promieniowania  

podczerwonego i widzialnego w dymie 

Program komputerowy steruje detekcją promieniowania, filtruje sygnały z de-

tektorów, rejestruje i przetwarza otrzymane wyniki. W efekcie wyraźnie zmniejsza 
zakłócenia.  Program  umoŜliwia:  wizualizację  odczytów,  rejestrację  odczytów  
w  funkcji  czasu,  archiwizowanie  odczytów,  operacje  obliczeniowe  na  wynikach 
odczytów.  Po  wprowadzeniu  parametrów  określających  warunki  eksperymentu, 

program  komputerowy  umoŜliwia  przedstawienie  wyników  pomiaru  w  postaci 
wykresów  gęstości  optycznej  dymu,  równolegle  dla  wszystkich  torów  pomiaro-
wych, co daje moŜliwość porównywania stopnia tłumienia sygnałów spowodowa-
nego  obecnością  aerozolu,  w  róŜnych  kanałach,  w  tej  samej  chwili.  Funkcje  do-
stępne w programie: 
1.

 

Wizualne zobrazowanie w formie wykresu liniowego wszystkich lub wybrane-
go odczytu z detektora. 

2.

 

Zapis na twardym dysku przebiegu odczytu w funkcji czasu. 

3.

 

Odczyt z twardego dysku wybranego przebiegu. 

4.

 

Ustawianie parametru częstotliwości próbkowania konwertera. 

5.

 

Opcja kalibracji punktu odniesienia (dla obliczeń matematycznych). 

6.

 

Obliczenia wyników obrazowane dodatkowym wykresem. 

7.

 

Filtrowanie zniekształconego sygnału z detektorów. 

4. Wyznaczane parametry dymu 

 

Dym charakteryzują następujące parametry [7 

−

 9]: stęŜenie liczbowe dy-

mu,  stęŜenie  masowe  dymu,  optyczna  gęstość  dymu,  właściwa  optyczna  gęstość 
dymu,  współczynnik  osłabienia  kontrastu.  StęŜenie  liczbowe  dymu 

N

c

  wyraŜa 

liczbę cząsteczek dymu w jednostce objętości aerozolu dymowego: 

V

N

c

N

=

 

gdzie: N – liczba cząstek dymu, V – objętość aerozolu. 

StęŜenie  masowe  dymu  c

m

  jest  stosunkiem  masy  fazy  rozproszonej  m  (masy 

cząstek dymu) do objętości aerozolu dymowego: 

V

m

c

m

=

 

 

Znając  średnią  wartość  średnicy  cząstek  aerozolu,  stęŜenie  masowe  dymu 

moŜna obliczyć z zaleŜności: 

V

6

N

d

2

c

ś

r

3

m

πρ

=

 

gdzie:  
d

ś

r 

– średnia wartość średnicy cząstek aerozolu dla rozkładu objętościowego,  

ρ

 

−

 gęstość materiału rozproszonego. 

Gęstość optyczna dymu D zdefiniowana jest przez zaleŜność: 

I

I

log

L

1

D

0

=

 

gdzie:  
L – długość drogi optycznej,  
I

0

 

−

 natęŜenie światła padającego,  

I 

−

 natęŜenie światła po przejściu drogi optycznej.  

Gęstość optyczna dymu jest związana z ilością cząstek dymu w jednostce objętości 
n oraz promieniem pojedynczej cząstki r zaleŜnością: 

n

r

D

⋅

⋅

⋅

=

2

π

α

 

Współczynnik proporcjonalności 

α

 jest funkcją długości fali światła. 

5. Wyniki pomiarów transmisji 

 

Wykonano pomiary gęstości optycznej dymu w trzech zakresach spektral-

nych: widzialnym, I i II okna atmosferycznego. Do pomiarów uŜyto zespołu detek-
cyjnego  wykonanego  w  II  etapie  realizacji  tematu  badawczego.  Źródłem  promie-
niowania dla zakresów podczerwieni był promiennik firmy Ratek typu BB4000, a 
dla zakresu widzialnego 

−

 Ŝarówka. Promieniowanie było modulowane modulato-

rem mechanicznym i rejestrowane za pomocą termopar radiacyjnych oraz fotodio-
dy  
z odpowiednimi filtrami optycznymi. Otrzymane wartości optycznej gęstości dymu 
przedstawiono w tabeli 1. Tabela zawiera graniczne wartości gęstości dymu umoŜ-
liwiające bezpieczną ewakuację. 

Tabela 1.  

Gęstość optyczna dymu D [m

–1

] 

 

Zakres spektralny 

Lp. 

0,4 

−

 0,8 

µ

m 

3 – 5 

µ

m 

8 – 11 

µ

m 

1 

0,09 

0,010 

0,0015 

2 

0,17 

0,015 

0,0025 

3 

0,30 

0,023 

0,0035 

4 

1,50 

0,075 

0,0120 

 

Dopuszczalna  gęstość  optyczna  dymu,  umoŜliwiająca  bezpieczną  ewakuację 

wynosi: 0,17 – 0,30 m

–1

 w budynku znanym, co odpowiada widzialności 3 – 5 m 

przy  oświetleniu 100 lx oraz 0,09 m

–1

 w budynku nieznanym, co odpowiada wi-

dzialności 10 – 20 m [8].  

Na  rys.  3.  przedstawiono  procentowy  udział  masy  cząstek  badanego  aerozolu 

w  zaleŜności  od  efektywnej  długości  średnicy  cząstki.  Z  wykresu  widać,  Ŝe  mak-
simum rozkładu przypada na efektywną długość średnicy równą około 6 

µ

m. Obli-

czone na tej podstawie stęŜenie masowe dymu wynosi c

m

 

≈

 0,4 g/m

3

.  

 

Wykonano równieŜ pomiary transmisji w aerozolu parafinowym na zmodyfi-

kowanym stanowisku badawczym  z równoczesnym pomiarem rozkładu wielkości 
ś

rednic  cząstek  aerozolu,  przy  wykorzystaniu  systemu  pomiarowego  K

µ

K.  Mie-

rzono  gęstość  optyczną  dymu  równocześnie  w  trzech  zakresach  spektralnych: 
0,4 - 0,8 

µ

m,  3 – 5 

µ

m  i  7 – 14 

µ

m  podczas  zadymiania  komory  dymowej,  

a następnie jej oddymiania. Równocześnie z obszaru drogi optycznej torów pomia-
rowych zasysano aerozol do komory pomiarowej Systemu K

µ

K i mierzono rozkła-

dy  wymiarów  średnic  cząstek  aerozolu.  Zmiany  gęstości  optycznej  aerozolu  pod-
czas zadymiania a następnie oddymiania przedstawiono na rys. 4. i 5.   

 

Rys. 3. Procentowy udział masy cząstek aerozolu w zaleŜności od efektywnej długości  

ś

rednicy cząstki 

0

0,05

0,1

0,15

0,2

0,25

0,3

1

134 267 400 533 666 799 932 1065 1198 1331 1464 1597 1730 1863 1996 2129 2262 2395

 

Rys. 4. ZaleŜność gęstości optycznej dymu [m

-1

] od czasu [s] zadymiania i oddymiania  

w zakresie spektralnym 0,4 – 0,8 

µ

m 

0

0,002

0,004

0,006

0,008

0,01

0,012

1

131 261 391 521 651 781 911 1041 1171 1301 1431 1561 1691 1821 1951 2081 2211 2341

3-5 um

8-14 um

 

Rys. 5. ZaleŜność gęstości optycznej dymu [m

-1

] od czasu [s] zadymiania i oddymiania  

w dwóch zakresach podczerwieni: I okna atmosferycznego (3 – 5 

µ

m)  

i II okna atmosferycznego (7 – 14 

µ

m)   

6. Dyskusja wyników i wnioski 

 

Z  przeprowadzonych  badań  wynika,  Ŝe  aerozol  wytwarzany  z  parafiny  nie 

stanowi  istotnej  przeszkody  dla  obserwacji  za  pomocą  kamer  termowizyjnych. 
Dotyczy to zarówno zaawansowanej technicznie kamery obserwacyjnej typu Ray-
theon Palmir Pro, jak i kamery zaprojektowanej specjalnie do działań taktycznych 
straŜy poŜarnej typu Talisman. Kamery te pracują w zakresie 7 – 14 

µ

m. 

W  początkowej  fazie  zadymiania  następował  jednakowy  wzrost  gęstości 

optycznej  dymu  w  obu  zakresach  spektralnych  podczerwieni.  Gęstość  optyczna 
dymu w tych zakresach podczerwieni była około 30 razy mniejsza niŜ w zakresie 
widzialnym.  Rozkład  ilościowy  cząstek  aerozolu  w  funkcji  efektywnej  długości 
ś

rednicy  cząstki,  wykonany  po  czasie  około  5  min  od  rozpoczęcia  zadymiania, 

przedstawiono na rys. 6. Z rozkładu widać, Ŝe w aerozolu dominują cząstki o nie-
wielkich  średnicach,  poniŜej  1 

µ

m.  Wynika  stąd,  Ŝe  taki  aerozol  powinien  mieć 

silne własności rozpraszania światła widzialnego, którego długości fal wynoszą od 
0,38 do 0,76 

µ

m, natomiast niewielkie w odniesieniu do promieniowania w zakre-

sie  średniej  podczerwieni,  zarówno  dla  I,  jak  i  II  okna  atmosferycznego.  To 

dokładnie  potwierdza  wyniki  otrzymane  z  pomiarów  transmisji  promieniowania  
w trzech zakresach spektralnych.  

 

Rys. 6. Procentowy udział ilości cząstek aerozolu w zaleŜności od efektywnej długości 

ś

rednicy cząstki (5 minut od rozpoczęcia zadymiania)  

Badane kamery rejestrują promieniowanie w zakresie spektralnym 7 – 14 µm. 

Pochłaniane  promieniowanie  w  aerozolu  wytworzonym  z  parafiny  jest  niewiele 
większe  niŜ  w  powietrzu.  Tłumienie  wiązki  promieniowania  spowodowane  jest 
zatem  głównie  rozpraszaniem  na  cząstkach  aerozolu,  których  średnice  są  porów-
nywalne  z  długością  fali  światła.  Z  przeprowadzonych  pomiarów  wynika,  Ŝe  gę-
stość optyczna dymu w zakresie pracy tych kamer jest nawet dwa rzędy wielkości 
mniejsza niŜ dla zakresu widzialnego. Sytuacja moŜe być mniej korzystna w przy-
padku  dymów,  z  którymi  spotykamy  się  w  poŜarach.  Podczas  spalania  powstają 
gazy,  których  pasma  pochłaniania  leŜą  w  zakresie  spektralnym  pracy  kamer  ter-
mowizyjnych, co moŜe pogorszyć widzialność w podczerwieni. Następne badania 
będą wykonywane w dymie powstającym przy spalaniu róŜnych materiałów. 
 

Po  upływie  kilkunastu  minut  od  rozpoczęcia  zadymiania  następuje  wyraźne 

zróŜnicowanie  gęstości  optycznej  aerozolu  w  pasmach  spektralnych  3 – 5 

µ

m  

i  7 – 14 

µ

m.  Transmisja  w  paśmie  3 – 5 

µ

m  jest  o  około  25%  mniejsza  od  trans-

misji w paśmie 7 – 14 

µ

m. MoŜna to wyjaśnić, obserwując zmiany w rozkładach 

ś

rednic  cząstek  aerozolu  (rys.  7.  i  8.),  wykonanych  w  późniejszym  czasie  ok.  30 

min i 35 min. 

Rys. 7. Procentowy udział ilości cząstek aerozolu w zaleŜności od efektywnej długości  

ś

rednicy cząstki (30 minut od rozpoczęcia zadymiania) 

Rys. 8. Procentowy udział ilości cząstek aerozolu w zaleŜności od efektywnej długości  

ś

rednicy cząstki (35 minut od rozpoczęcia zadymiania) 

W pierwszej fazie zadymiania średnice cząstek aerozolu są niewielkie. W mia-

rę upływu czasu następuje koagulacja – cząstki łączą się ze sobą. W efekcie mak-
simum rozkładu przesuwa się w stronę większych średnic. 
 

MoŜna  stąd  wysnuć  wniosek,  Ŝe  w  początkowej  fazie  nie  ma  znaczenia,  

w którym oknie atmosferycznym pracuje kamera termowizyjna – nie wpływa to na 
jakość obserwacji. Natomiast w następnych fazach zadymiania moŜe to mieć zna-
czenie. Kamera  pracująca  w  zakresie spektralnym  II  okna  atmosferycznego  moŜe 
mieć  znaczną  przewagę.  Nawet  przy  bardzo  silnym  zadymieniu,  gdy  widzialność 
spada do 0,5 m kamery te dawały bardzo dobry obraz. Cząstki dymu generowane-
go  podczas  poŜaru  zawierają  sadzę  absorbującą  promieniowanie,  co  wpływa  na 
pogorszenie warunków obserwacji. 

S U M M A R Y 

Janusz RYBIŃSKI, Michał BEDNAREK 
Waldemar WNĘK, Jarosław BOCZARSKI 

TESTS OF INFRARED RADIATION TRANSMISION  

IN PARAFFIN AEROSOL 

The article presents the designed and built measuring stand for researches on com-
parison  of  scattering  of  light  and  infrared  radiation  in  the  spectral  ranges  of  
thermovision  cameras.  It  also  shows  results  of  smoke  basie  parameters  measure-
ments in such spectral ranges as: 0,4 – 0,8 

µ

m, 3 – 5 m, 7 – 14 m. The following  

values  were  measured:  diameters  of  aerosol  particles,  smoke  mass  concentration 
and optical density of smoke. 

PIŚMIENNICTWO 

1.

 

R.  M.  Measure:  Laser  Remote  Sensing  Fundamentals  and  Applications. 
Krieger Publishing Company, Florida 199, par. 2.8. 

2.

 

C. H. Van de Hulst: Light Scattering by Small Particles. John Wiley and Sons, 
New York 1957, rozdz. 9. 

3.

 

K.  Ernst,  G.  Karasiński,  A.  Pietruczuk,  T.  Stacewicz:  Retrieving  the  atmos-
pheric aerosol size distribution by means of multiwavelenght lidar. Instytut Fi-
zyki Doświadczalnej UW, Warszawa. 

4.

 

K.  Ernst,  S.  Chudzyński,  G.  Karasiński,  A.  Pietruczuk,  T.  Stacewicz:  Multi-
wavelenght lidar for determination of the atmospheric aerosol size distribution. 
Instytut Fizyki Doświadczalnej UW, Warszawa. 

5.

 

S.  Chudzyński,  A.  CzyŜewski,  K.  Ernst,  G.  Karasiński,  K. Kolacz,  A.  Pietru-
czuk,  W.  Skubiszak,  T.  Stacewicz,  K.  Stelmaszczyk,  A.  Szymański:  Multi-

wavelenght lidar for measurements of atmospheric aerosol. Optics and Lasers 
in Engineering

 2002, nr 37. 

6.

 

S. Chudzyński, A. CzyŜewski, K. Ernst, G. Karasiński, A. Pietruczuk, W. Sku-
biszak, T. Stacewicz, K. Stelmaszczyk: Badania atmosfery przy uŜyciu lidaru. 
Materiały XXXVI Zjazdu Fizyków Polskich, Toruń 2001.  

7.

 

J. Wolanin: Podstawy rozwoju poŜarów. SGSP, Warszawa 1986. 

8.

 

B. Mizieliński: Systemy oddymiania budynków. WNT, Warszawa 1999. 

9.

 

Z. Sychta: Badania nad dymotwórczością materiałów i zadymień pomieszczeń 
na  statku  morskim.  Prace Naukowe  Politechniki  Szczecińskiej  Nr  299,  Szcze-
cin 1985.  

10.

 

J. Rybiński, M. Bednarek: Transmisja promieniowania w aerozolu w zakresie 
spektralnym  pracy  kamer  termowizyjnych.  Materiały  konferencyjne  V  Krajo-
wej  Konferencji  nt.:  „Termografia  i  termometria  w  podczerwieni”,  Ustroń 
2002. 

11.

 

J. Rybiński, M. Bednarek: Wpływ zadymienia na obserwację za pomocą kame-
ry termowizyjnej. „Zeszyty Naukowe SGSP” 2002, nr 28.