6 

10 KLASY, STRATYFIKACJE I NIERÓWNOŚCI 
 
STRATYFIKACJA- związana jest z nierównym dostępem do społecznie pożądanych dóbr 
(materialne, władza, prestiż, wykształcenie, zdrowie, kapitał kulturowy, kapitał kultury 
fizycznej) 
SYSTEMY STRATYFIKACJI: 
Niewolnictwo- przedmiotem własności byli ludzi 
System kastowy- zupełne zamknięcie kast w swoich granicach (pochodzi z Indii) 
System stanowy- kiedy różne stany mają różne obowiązki i prawa (np. feudalizm- szlachta, 
duchowieństwo, mieszczaństwo) 
System klasowy- nie jest ustanowiony formalnie, jest oddolny, pozycja nie jest dana na stałe, 
pozycja jest osiągana; główną role pełnią nierówności ekonomiczne; bezosobowe relacje 
TEORIE KLAS I STRATYFIKACJI- głównymi twórcami teorii klas był Marks i Weber. 
Marks- większość swoich prac poświęcił zagadnieniu stratyfikacji, lecz nie wypracował 
samego pojęcia klasy. Informacje na ten temat możemy jednak wyczytać z pewną 
dokładnością z napisanej części prac Marksa.  
Co to jest klasa? 
Wg Marksa klasa to grupa ludzi o podobnym stosunku do środków produkcji, które 
zapewniają im utrzymanie. Dzieli klasy na kapitalistów i klasę robotniczą.  
Stosunki między tymi klasami jest oparta na konflikcie interesu. 
Relacje klasowe mają charakter wyzysku- czyli nadprodukcja klasy robotniczej i zysk 
uzyskany przez kapitalistów to wartość dodatkowa. 
Marks w stosunku do ubożenia się klasy robotniczej w stosunku do klasy kapitalistów, 
używał terminu peuperyzacji.  
Wysuwa też teorię alienacji praca jest  monotonna (nie ma kontroli nad czym i co się 
wyprodukowało) 
Jedynym możliwością współistnienia ludzkości jest bezklasowość 
Max Weber- modyfikuje i rozwija teorie Marksa; również uważa, że społeczeństwo jest 
naznaczone konfliktem. Tworzy trzy porządki społeczne: 
Porządek klasowy- ma wymiar przede wszystkim ekonomiczny (naszą pozycję wyznacza 
szanse życiowe, które na rynku pracy są zróżnicowane, zależne od pozycji rynkowej każdego 
z nas) 
Porządek stanowy- dotyczy poczucia szacunku, godności (prestiżu), przejawia się w stylu 
życia 
Porządek partyjny- grupa ludzi która próbuje w sposób zorganizowany zrealizować swoje 
własne interesu. 
Teoria klas Erika Olina Wrighta 
Wg Wrighta, ś trzy sposoby panowania nad środkami ekonomicznymi: 
panowanie nad inwestycjami lub kapitałem finansowym 
panowanie nad materialnymi środkami produkcji (własność ziemi lub fabryk i biur) 
panowanie nad siłą roboczą 
Kapitaliści panują nad wszystkimi trzema aspektami, zaś klasa robotnicza nie panuje nad 
żadną. Jednak między tymi klasami, znajdują się inne grupy społeczne- kadry kierownicze i 
białe kołnierzyki. Pozycja tych jednostek charakteryzuje się sprzecznym położeniem 
klasowym.  
KLASA ŚREDNIA: 
ludzie należący do kl.śr mogą sprzedawać swoją pracę fizyczną i umysłową. 
Posiadają większe korzyści materialne i kulturowe od klasy robotniczej, dzięki swojemu 
wykształceniu i kwalifikacjom 

 

7 

Klasa ta nie jest wewnętrznie spójna i jest mało prawdopodobne by kiedykolwiek się taka 
stała 
Pozycja inteligencji, kadr kierowniczych i administratorów wyższego szczebla wynika 
głównie z posiadanych przez nich rekomendacji- stopni, dyplomów i innych  kwalifikacji.  
NOWE OBLICZE KLASY ROBOTNIEJ 
Marks uważał, że klasa fizycznych pracowników przemysłowych będzie rosła. 
Klasa ta utrzymuje tendencje spadkową już od długiego czasu 
Poziom życia robotników znacznie wzrósł, ze względu na wzrost płac w tym sektorze a także 
szerszy dostęp do dóbr. 
Dostateczne życie niebieskich kołnierzyków jest drogą do powstania społeczeństwa klasy 
średniej. 
Występuje równie proces burżuazyjnienia- czyli upodobanie się klasy robotniczej do klasy 
średniej. Po badaniach okazało się, iż taki proces faktycznie nie zachodzi. 
PODKLASA- stosuje się do części społeczeństwa znajdującej się na samym dole drabiny 
społecznej. Członkowie tej grupy, często nie mają pracy, korzystają z opieki społecznej, 
niektórzy są bezdomnymi lub nie mają stałego miejsca zamieszkania. Często mówi się, że są 
grupą zmarginalizowaną  lub wykluczoną.  
RUCHLIWOŚĆ SPOŁECZNA- to przemieszczanie się jednostek lub grup w przestrzeni.  
Jeżeli te jednostki lub grupy przemieszczają się w przestrzeni społecznej to mamy ruchliwość 
pionową 
Ta przestrzeń tworzy drabinę stratyfikacyjną.  
Ruchliwość taka może być awansem lub degradacją 
Ruchliwość pozioma, to przestrzeń geograficzna (imigracja, dojazd do pracy, turystyka) 
Ruchliwość międzypokoleniowa- czyli rodzaj analizy, który polega na badaniu w jakim 
stopniu dzieci w swojej karierze idą w ślady swoich rodziców. 
Ruchliwość wewnątrzpokoleniowa- badanie indywidualnych karier zawodowych. 
intensywność ruchliwości pionowej w danym społeczeństwie stanowi główny wskaźnik 
stopnia „otwartości”, czyli wskazuje, jakie są szanse awansu uzdolnionych jednostek. 
Satysfakcja życiowa nie ma związku między doświadczeniem statusu klasowego