1
Farmakologiczne
ś
rodki
Farmakologiczne
ś
rodki
uzale
ż
niaj
ą
ce – ich wpływ
uzale
ż
niaj
ą
ce – ich wpływ
na układ nerwowy
na układ nerwowy
Wojciech Kozubski
Katedra i Klinika Neurologii, Uniwersytet Medyczny
im. K. Marcikowskiego w Poznaniu
2
Substancje wywołuj
ą
ce zmiany
Substancje wywołuj
ą
ce zmiany
ś
wiadomo
ś
ci i zachowania
ś
wiadomo
ś
ci i zachowania:
kulturowy/religijny charakter akceptacji
w niektórych społeczno
ś
ciach (Ameryka
Pd., Indie),
w wi
ę
kszo
ś
ci krajów Europy i Ameryki Płn. –
pot
ę
pienie społeczne i prawny zakaz
3
Zale
ż
no
ść
i tolerancja
Zale
ż
no
ść
i tolerancja:
Zale
ż
no
ść
:
- przewlekła/okresowa intoksykacja,
- powtarzaj
ą
ce si
ę
za
ż
ywanie leku,
⇓
potrzeba/przymus za
ż
ywania leku
⇒
zwi
ę
kszanie dawki
⇒
zale
ż
no
ść
fizyczna
i psychiczna/psychologiczna
⇒
(warunki powstawania) zespołu
abstynencyjnego
4
Zale
ż
no
ść
i tolerancja
Zale
ż
no
ść
i tolerancja, c.d.:
Tolerancja:
- (uzyskiwanie) coraz mniejszego efektu
farmakologicznego
⇐
ta sama dawka
ś
rodka
⇓
(przymus) podwy
ż
szania dawki
5
Przeciwbólowe i narkotyczne
Przeciwbólowe i narkotyczne
leki opioidowe
leki opioidowe:
Leki opiatowe (opiaty) – pochodne alkaloidów
opiumowych:
- morfina, etylmorfina, heroina
Opioidy:
- enkefaliny, endorfiny, dynorfiny
6
Leki opiatowe i opioidowe
Leki opiatowe i opioidowe:
Głównie u
ż
ywane:
- morfina, pentazocyna, petydyna: legalnie
przepisywane analgetyki,
- heroina: nabywana (narkotyk uliczny),
cz
ę
sto mieszana z kokain
ą
7
Ostre zatrucie lekami
Ostre zatrucie lekami
opioidowymi- objawy
opioidowymi- objawy:
Pobudzenia ruchowe z eufori
ą
i/lub nastrojem
„gniewliwym” (dysfori
ą
),
Ś
wi
ą
d skóry, sucho
ść
w ustach ,
Mdło
ś
ci/wymioty,
Zaparcie, zatrzymanie moczu
8
Ostre zatrucie lekami opioidowymi-
objawy fizykalne:
Obni
ż
enie temperatury,
Zaburzenia oddychania: oddech fazowy,
Ź
renice w
ą
skie (w gwałtownym
przedawkowaniu heroiny – szerokie)
⇓
ś
pi
ą
czka, depresja oddechu, obrz
ę
k
płuc
⇒
zgon
9
Ostre zatrucie lekami opioidowymi-
objawy fizykalne, c.d.:
Zatrucie zanieczyszczon
ą
heroin
ą
(z
pochodnymi pirydynowymi)
⇒
zespół
parkinsonowski: sztywno
ść
mi
ęś
ni,
Leczenie:
- monitorowanie ci
ś
nienia i oddechu,
- podanie naloksonu
10
Uzale
ż
nienie od
ś
rodków
opioidowych:
Szybka lekozale
ż
no
ść
,
Silna zale
ż
no
ść
psychiczna,
Szybki post
ę
p tolerancji lekowej,
Heroina zanieczyszczona kokain
ą
(narkotyk
uliczny): szybko powstaj
ą
ca zale
ż
no
ść
fizyczna
11
Uzale
ż
nienie od
ś
rodków
opioidowych – zespół
abstynencyjny:
Pocz
ą
tkowe: niepokój i dysforia,
(Gwałtowne) pocenie si
ę
i łzawienie, wyciek z
nosa,
(Po 2-3 dniach): kaszel, bóle mi
ęś
ni, mdło
ś
ci,
kurcze jelit
⇒
wolne stolce (biegunka)
Objawy utrzymuj
ą
si
ę
około 10 dni,
Leczenie: metadon, klonidyna
12
Leki psychostymuluj
ą
ce:
Najpopularniejsze: amfetamina,
metamfetamina,
MDMA (pochodna metamfetaminy) – extasy:
popularno
ść
ze wzgl
ę
du na równie
ż
halucynogenny efekt,
(Wzgl
ę
dny) spadek popularno
ś
ci kokainy
13
Ostre zatrucie
ś
rodkami
psychostymuluj
ą
cymi:
Umiarkowane ilo
ś
ci:
↑
nastroju,
↓
uczucia
zm
ę
czenia, usprawnienie wykonywania pracy
umysłowej,
Wy
ż
sze dawki: pobudzenie psychoruchowe,
dysforia, ból głowy,
Du
ż
e dawki: omamy/urojenia o tre
ś
ci
depresyjnej/prze
ś
ladowczej
⇒
gwałtowno
ść
zachowania, agresja
[cz
ęść
chorych:
↓
nastroju, senno
ść
]
14
Ostre zatrucie
ś
rodkami
psychostymuluj
ą
cymi, c.d.:
Zaburzenia ruchowe: tiki, ruchy pl
ą
sawicze,
(Mo
ż
liwo
ść
) napadów padaczkowych
⇒
stan
padaczkowy [głównie po spo
ż
yciu
zanieczyszczonej kokainy]
↑
ci
ś
nienia t
ę
tniczego, tachykardia,
ź
renice
rozszerzone
15
Uzale
ż
nienie od
ś
rodków
psychostymuluj
ą
cych:
Zmiany charakterologiczne: brutalno
ść
i bezkompromisowo
ść
w zaspokajaniu
potrzeb,
Omamy wzrokowe, dotykowe z towarzysz
ą
cym
l
ę
kiem,
Stany majaczeniowe, deliryjne, zespoły urojeniowe,
Zaburzenia pop
ę
du płciowego, impotencja
Brak zale
ż
no
ś
ci fizycznej: rzadki zespół
abstynencyjny
[w
ą
chanie kokainy: br
ą
zowe zabarwienie
ś
luzówki
nosa
⇒
perforacja przegrody nosa]
16
Marihuana (haszysz):
Ż
ywica z konopi indyjskich,
Pocz
ą
tkowe uczucie błogostanu
⇒
napady
paniki, barwne omamy
⇒
zanik poczucia
czasu i przestrzeni,
Silna zale
ż
no
ść
psychiczna i niewielka
fizyczna
⇒
rzadko
ść
zespołu
abstynencyjnego
17
Inhalanty:
Pobierane wziewnie substancje: w
ę
glowodory
aromatyczne, azotany, N
2
O,
Podwy
ż
szenie nastroju, zaburzenia
koordynacji ruchowej, mowa zamazana:
wra
ż
enie upojenia alkoholowego,
Du
ż
e dawki w krótkim czasie: omamy,
napady padaczkowe, zachłystowe zapalenie
płuc,
Przewlekle u
ż
ywanie: degradacja
intelektualna, uszkodzenie narz
ą
dów
mi
ąż
szowych
18
Zwi
ą
zki psychozomimetyczne
(halucynogenne):
II rodzaje zwi
ą
zków:
- zwi
ą
zki wywołuj
ą
ce efekt
schizofrenopodobny: obfito
ść
omamów
(wzrokowych), mały wpływ na
ś
wiadomo
ść
i
pami
ęć
– LSD, meskalina, psylocybina,
- zwi
ą
zki wpływaj
ą
ce na
ś
wiadomo
ść
i
pami
ęć
: ditran, butofenina, butoksamina
19
Ostre zatrucie
ś
rodkami
halucynogennymi:
Gwałtowne wymioty, zawroty głowy,
zaburzenia mowy, zaburzenia ostro
ś
ci
wzroku,
Oczopl
ą
s, ruchy pl
ą
sawicze, tiki,
Objawy psychopatologiczne: iluzje, powidoki,
omamy wzrokowe
⇒
depersonalizacja,
rozci
ą
gło
ść
czasu i przestrzeni,
20
Ostre zatrucie
ś
rodkami
halucynogennymi, c.d.:
Gwałtowno
ść
zachowa
ń
: agresja,
ambiwalencja, ambitendencja
⇒
tendencje
samobójcze,
Przyj
ę
cie du
ż
ej dawki w krótkim czasie:
wzrost temperatury i ci
ś
nienia t
ę
tniczego,
rozszerzenie
ź
renic (po czasie)
⇒
napady
padaczkowe,
ś
pi
ą
czka
21
Po
ś
redni wpływ farmakologicznych
substancji uzale
ż
niaj
ą
cych:
Udar mózgu:
- 12-30% udarów w grupie wiekowej 15 – 33 lata
(główny czynnik ryzyka udaru mózgu < 33 lat),
- najistotniejsze klinicznie – zwi
ą
zki
psychostymuluj
ą
ce: amfetamina, kokaina, extasy,
- główne mechanizmy – naczynioskurcz,
↑
ci
ś
nienia
t
ę
tniczego, zapalenie naczy
ń
w obr
ę
bie o u n,
- do
ż
ylne pobieranie zawiesiny rozkruszonych
tabletek
⇒
zator t
ę
tnic mózgu
22
Po
ś
redni wpływ farmakologicznych
substancji uzale
ż
niaj
ą
cych, c.d.:
Uszkodzenie rdzenia (mielopatia):
- najcz
ęś
ciej po spo
ż
yciu heroiny, (rzadziej)
– kokainy,
- niedowład ko
ń
czyn dolnych ze
↑
napi
ę
cia
mi
ęś
niowego, zaburzenia czucia i oddawanie
moczu,
- główny mechanizm -
↓
ci
ś
nienia t
ę
tniczego
23
Po
ś
redni wpływ farmakologicznych
substancji uzale
ż
niaj
ą
cych, c.d.:
Uszkodzenie mi
ęś
ni (miopatia):
- najcz
ęś
ciej po za
ż
ywaniu: heroiny,
amfetaminy, extasy,
- ogólne osłabienie, bóle mi
ęś
ni (ko
ń
czyn,
obr
ę
czy miednicznej)
24
Po
ś
redni wpływ farmakologicznych
substancji uzale
ż
niaj
ą
cych, c.d.:
Uszkodzenie nerwów i splotów nerwowych:
- najcz
ę
stsze uszkodzenia: splot ramienny
(głównie: heroina),
- polineuropatia: dr
ę
twienia i zaburzenia
czucia dalszych cz
ęś
ci ko
ń
czyn,
-
↑
ryzyka przy jednoczesnym spo
ż
ywaniu
alkoholu
25
Bóle głowy a substancje
narkotyczne:
Marihuana:
-ból głowy o charakterze TTH w okolicy
czołowej, sucho
ść
w ustach, parestezje
twarzy, „nastrzykniecie” spojówek,
- marihuana
→
spadek napi
ę
cia
mi
ęś
niowego, rozszerzenie naczy
ń
[palenie marihuany łagodzi niektóre bóle głowy
26
Bóle głowy a substancje
narkotyczne, c.d.:
narkotyki sympatykomimetyczne:
amfetamina, metamfetamina, kokaina,
extasy:
- nagły ból w okolicy czołowej pojawiaj
ą
cy si
ę
w czasie za
ż
ywania narkotyku
(abstynencji ?),
- sympatykomimetyczne działanie
→
wpływ
naczyniozw
ęż
aj
ą
cy,
27
Bóle głowy a substancje
narkotyczne, c.d.:
- objawowe bóle głowy przy za
ż
ywaniu
sympatykomimetyków (
↑
RR +
naczynioskurcz):
a. SAH,
b. udar niedokrwienny,
c. zapalenie wsierdzia, mi
ęś
nia sercowego