297

Problem bezrobocia w Polsce

W ostatnich latach XX wieku w Polsce dokonały się liczne zmiany polityczne,

gospodarcze,  kulturowe  i  techniczne.  PrzeobraŜanie  rzeczywistości  postawiły  społeczeństwu
polskiemu zadania zrozumienia tych przemian, zaakceptowania ich oraz dostosowania się do
nowej  rzeczywistości.  Wprowadzane  reformy  obejmowały  liczne  sfery  Ŝycia  społecznego.
Niejednokrotnie  ludzie  trwali  przy  dotychczasowych  przyzwyczajeniach  nie  potrafiąc
odnaleźć się w nowych realiach.

Wydarzenia sierpniowe 1980 roku doprowadziły do zburzenia porządku do jakiego

zdąŜyliśmy  się  przyzwyczaić.  Społeczeństwo  polskie  wkraczało  w  świat  demokracji,
wolności  słowa.  Wraz  z  kryzysem,  a  następnie  upadkiem  socjalizmu  w  coraz  większym
stopniu  stawaliśmy  się  społeczeństwem  kapitalistycznym,  z  własnością  prywatną.  Niestety
przemianom  politycznym  i  gospodarczym  nie  towarzyszyły  równoległe  przemiany  myślenia
w społeczeństwie.

Przyzwyczajone do socjalnego państwa które zapewniało nam pracę i środki do Ŝycia

nadal  oczekujemy  wsparcia  od  państwa.  Wychowani  w  duchu  bierności  z  trudem
podejmujemy  decyzję.  Obecnie  bardzo  często  moŜna  spotkać  osoby  niezadowolone  z
dokonanych przemian, które tęsknią za dawnym ustrojem i ładem. Zjawisko niezadowolenia
najczęściej  dotyczy  środowisk  małowykształconych,  zamieszkałych  na  wsiach  i  w  małych
miejscowościach.

ródłem

niezrozumienia

krytycznego

stosunku

kolejno

wprowadzanych reform jest brak wiedzy o nich. Wkrótce po zmianie ustroju naszego kraju
konieczne było wprowadzenie kolejnych reform, zwłaszcza samorządowej, edukacji, słuŜby
zdrowia i ubezpieczeń społecznych.

Gwałtowny wzrost liczby osób pozbawionych pracy w pierwszych latach

przekształceń ustrojowych sprawił Ŝe bezrobocie pojawiło się niemal od razu wśród
najpowaŜniejszych problemów reformującego się państwa i społeczeństwa.

Na zmianach reformatorskich najbardziej ucierpieli mieszkańcy województwa

Warmińsko-Mazurskiego.  25  %  ludzi  nie  ma  pracy.  Wśród  młodzieŜy  do  25  roku  Ŝycia  co
drugi nie ma stałego źródła utrzymania. Statystki  są przeraŜające równieŜ jeśli chodzi o ilość
rencistów w całej Polsce (3,6 mln.) i emerytów (4,5 mln.). W Ŝadnym kraju w Europie nie ma
tak chorego społeczeństwa.

Według ostatnich danych 3 mln Polaków jest rejestrowanych jako bezrobotnych. W

miarę upływu czasu ich niedostatek zmienia się w ubóstwa a nawet nędzę

Bezrobotni na wsi to przede wszystkim byli pracownicy PGR. Otrzymywali oni od

pracodawcy  czyli  państwa  mieszkanie,  opiekę  zdrowotną.  Korzystali  takŜe  ze  stołówki  i  z
dóbr wytwarzanych w PGR. Państwo przyzwyczaiło ich do bierności i obecnie gdy stracili to
wszystko  są  bezradni.  Od  tych  ludzi,  którzy  swoją  edukację  kończyli  najczęściej  na
podstawach  nie  moŜna  spodziewać  się  samodzielności  i  aktywności.  W  województwie
warmińsko-mazurskim  to  właśnie  oni  stają  w  szeregach  ludzi  czekających  na  zasiłek.  W
najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej są rodziny wielodzietne, gdzie rodzice i dorosłe dzieci
pozostają  w  jednym  gospodarstwie  domowym,  Potęgowane  niezadowolenie  i  brak  środków
do Ŝycia czyni tych z ludzi obywateli drugiej czy trzeciej kategorii.

Sytuacja, w której ludzie pozbawieni szans na prowadzenie i rozwój własnych

zdolności  oraz  wykazanie  swej  uŜyteczności  dla  społeczeństwa  wyraźnie  wpływa  na  ich
psychikę. Im dłuŜej pozostają bez pracy tym mniejsze są szanse na znalezienie jej ponownie.
Bezrobotny  jest  zaleŜny  od  innych.  KaŜdy  człowiek  odczuwa  to  jako  utratę  znaczenia  w
społeczeństwie. Brak pracy osłabia jego początkowe poczucie wspólnoty interesów z ludźmi
pracującymi.  Bezskuteczność  poszukiwań  pracy  i  ogarniająca  rozpacz  prowadzą  przewaŜnie

bezrobotnych męŜczyzn – głowy rodziny – do zupełnego zobojętnienia, do całkowitego
pogrąŜenia się w zabójczej atmosferze, beznadziejności, która panuje w domu. Często
uciekają w alkoholizm lub świat przestępczy.

Tracąc rolę zatrudnionego lub uczącego się kaŜdy człowiek usuwa się z kręgu, z

którym łączyły go dotychczas  szczególne więzi. Ten upadek z biegiem czasu pociąga za sobą
pesymizm  i  zamkniecie  się  w  sobie.  Ma  coraz  mniej  do  zaoferowania  innym.  Widzi  tylko
swoją  biedę.  Nie  prowadzi  Ŝycia  kulturalnego  i  towarzyskiego  tak  niezbędnego  do
prawidłowego, zdrowego funkcjonowania w społeczeństwie.

W latach komunizmu bezrobocie traktowano jako etap przejściowy słuŜący

znalezieniu lepszego zawodu. Obecnie są trzy moŜliwości stania się bezrobotnym. Niektórzy
pracownicy  zostają  zwolnieni  z  pracy  tj.  stają  się  zbędni;  inni  przejściowo  nie  pracują,
oczekują  jednak  Ŝe  po  „pewnym  okresie”  zostaną  zatrudnieni  przez  tę  samą  firmę;  jeszcze
inni  sami  odchodzą  z  pracy.  Grono  ludzi  bez  pracy  powiększają  co  roku  absolwenci
(wchodzący  dopiero  na  rynek  pracy).  Obserwując  trudności  ze  znalezieniem  pracy  młodzi
ludzie decydują się na dalszą naukę, często na uczelniach płatnych.

Patrząc od strony przedsiębiorstwa zatrudniającego pracowników najlepszym

„materiałem”  na  pracownika  jest  młody  człowiek.  Chętniej  zatrudnia  firma  młodych  niŜ
starszych  choć  przekwalifikowanych.  Firma  woli  wydać  pieniądze  na  szkolenie  młodych
pracowników  co  moŜe  okazać  się  lepszą  inwestycją  długookresową.  Często  zmusza  się
pracowników do przekwalifikowania się i zdobycia nowych umiejętności. Nie są oni jednak
tak poszukiwani na rynku pracy jak młodzi ludzie.

SłuŜby społeczne mają niepełne rozpoznanie potrzeb środowiska bezrobotnych i

dlatego zasiłki otrzymują nie tylko najuboŜsi. Wyraźną część naszego stanowią ludzie którzy
nie chcą pracować. Decydują się przejść na zasiłek niŜ pracować za niską stawkę. Potocznym
językiem  mówiąc:  nie  opłaca  im  się  pracować.  Wielu  z  nich  pracuje  „na  czarno”  przy
zachowaniu statusu bezrobotnego”. Zasiłek jest częścią korzyści pozostawania bezrobotnym.
Dla  społeczeństwa  te  korzyści  mogą  ulŜyć  sumieniu  zbiorowości  poruszonej  nędzą  i
nierównością dochodów. Nie są to jednak płatności przekazywane w zamian za dostarczenie
jakichkolwiek  dóbr  czy  usług.  Prowadzi  to  do  nadmiernego  wzrostu  bezrobocia
dobrowolnego.  Przymykamy  jednak  na  to  oko  widząc  nędzę  i  intensywna  degradacje
społeczeństwa.

Co moŜe i co powinien zrobić w takiej sytuacji Rząd? Przeciwdziałanie bezrobociu

jest bardzo trudne. Powodem trudności jest ogromna złoŜoność i wielopostaciowość zjawiska.
Nie moŜna zaprogramować jednego uniwersalnego programu.

Wspieranie małych i duŜych przedsiębiorstw przez większe ulgi podatkowe;

subwencje  umoŜliwiające  dotkniętych  redukcją  pracowniom  przekwalifikowanie  się  i
zdobycie odpowiednich umiejętności; przedsięwzięcie Rządu by pomóc absolwentom szkół w
podniesieniu  kwalifikacji  i  zdobyciu  pierwszych  doświadczeń  zawodowych;  zmniejszenie
wysokości zasiłku dla bezrobotnych; bardzo korzystne oprocentowanie poŜyczek z Funduszu
Pracy  na  podjęcie  działalności  na  własny  rachunek;  organizowanie  pracy  za  granicą  przez
organizacje;  finansowanie  prac  interwencyjnych  i  robót  publicznych.  KaŜdy  z  nas  ma  jakiś
pomysł,  ale  w  obecnych  regulacjach  prawnych  zrealizowanie  jakichkolwiek  przedsięwzięć
jest wyraźnie utrudnione.

Współczesne społeczeństwo polskie to pokolenie licznych zmian, ciągłej adaptacji do

nowego kraju. Nie zapominajmy o polskiej otwartości a przede wszystkim serdeczności i
ofiarności. Czekając na powaŜne kroki Rządu pomóŜmy w miarę moŜliwości ludziom wokół
nas, którzy biernie czekają na pomoc państwa. Uświadomienie Polaków, Ŝe mogą wziąć los w
swoje ręce to pierwszy krok w dobrą stronę.