Teoria zachowania
konsumenta
dr Sylwia Machowska
Teoria zachowania
konsumenta
dr Sylwia Machowska
Plan wykładu
•
Podstawy teorii zachowania konsumenta
•
Teoria malejącej uŜyteczności krańcowej
•
Teoria krzywych obojętności
•
Krzywa dochodowo-konsumpcyjna
•
Krzywa cenowo konsumpcyjna
•
Nietypowe zachowania konsumentów
Podstawy teorii zachowania
konsumenta
•
W gospodarce rynkowej zachowaniami
producentów i konsumentów rz
ą
dzi ten sam
motyw: d
ąŜ
enie do maksymalizacji
korzy
ś
ci materialnych:
- w przypadku producentów – jest to zysk;
- konsumentów – u
Ŝ
yteczno
ść
.
Teoria zachowania konsumenta:
•
analizuje zachowanie si
ę
konsumenta
d
ąŜą
cego do osi
ą
gania maksimum
korzy
ś
ci z nabywanych dóbr;
•
interpretuje decyzje konsumpcyjne
gospodarstw domowych, kształtuj
ą
cych
ich wydatki, jako uniwersalne reguły
post
ę
powania.
Teoria zachowania konsumentów stara
si
ę
udziela
ć
odpowiedzi na pytania:
- W jaki sposób konsumenci wybieraj
ą
okre
ś
lone produkty i jak
ą
ich ilo
ść
s
ą
skłonni kupi
ć
?
- Jaki jest wpływ zmian cen lub innych
warunków na zakupy konsumentów?
W celu okre
ś
lenia prawidłowo
ś
ci
kieruj
ą
cych zachowaniem si
ę
konsumentów i czynników wpływaj
ą
cych
na te zachowania buduje si
ę
model
zachowa
ń
konsumenta (model
indywidualnego konsumenta).
Model zachowa
ń
konsumenta obejmuje 4
główne elementy charakteryzuj
ą
ce konsumenta i
jego otoczenie rynkowe:
1. Dochód, który mo
Ŝ
e wyda
ć
konsument.
2. Ceny poszczególnych dóbr.
3. Gusty i preferencje pozwalaj
ą
ce uszeregowa
ć
ró
Ŝ
ne kombinacje dóbr wg stopnia satysfakcji
dostarczanej konsumentowi.
4. Zało
Ŝ
enie,
Ŝ
e konsument posiadaj
ą
c pełn
ą
i
prawdziw
ą
informacj
ę
, zachowuje si
ę
racjonalnie,
d
ąŜą
c do maksymalizacji u
Ŝ
yteczno
ś
ci w ramach
własnego bud
Ŝ
etu.
Model ten, wykorzystuj
ą
c preferencje opisuje i obja
ś
nia zachowania nabywców w
okre
ś
lonych warunkach rynkowych (dane dochody i ceny)
Teoria zachowania konsumenta
zakłada racjonalne działanie
konsumenta.
Zachowanie racjonalne to wewn
ę
trznie
spójne, logiczne post
ę
powanie
zmierzaj
ą
ce do maksymalizacji
satysfakcji jednostki.
Teza o racjonalnym zachowaniu
sprowadza si
ę
do trzech zało
Ŝ
e
ń
:
•
Konsument przejawia pewne potrzeby i
potrafi je okre
ś
li
ć
;
•
Konsument jest w stanie dokona
ć
warto
ś
ciowania swych potrzeb od
najbardziej do najmniej intensywnie
odczuwanych;
•
Jednostka dokonuje wyboru w celu
maksymalizacji własnej satysfakcji
(zadowolenia, u
Ŝ
yteczno
ś
ci).
Podstawowe kategorie teorii zachowania
konsumentów:
potrzeby, u
Ŝ
yteczno
ść
,
preferencje,
oboj
ę
tno
ść
konsumenta,
wybór.
•
U
Ŝ
yteczno
ść
dobra - wynika z jego warto
ś
ci
u
Ŝ
ytkowej, czyli zdolno
ś
ci dóbr do
zaspokojenia pewnych potrzeb.
•
U
Ŝ
yteczno
ść
w teorii wyboru konsumenta:
- okre
ś
lenie subiektywnej przyjemno
ś
ci, po
Ŝ
ytku
lub zadowolenia płyn
ą
cego z posiadania
(konsumpcji) dóbr i usług.
- suma zadowolenia jak
ą
osi
ą
ga indywidualny
konsument z konsumowania lub posiadania
danego dobra.
•
J. Benthama definicja u
Ŝ
yteczno
ś
ci
„Przez u
Ŝ
yteczno
ść
rozumie si
ę
t
ę
wła
ś
ciwo
ść
jakiego
ś
przedmiotu,
dzi
ę
ki której sprzyja on wytwarzaniu
korzy
ś
ci, zysku, przyjemno
ś
ci, dobra
lub szcz
ęś
cia (…) lub zapobiega
powstawaniu szkody, przykro
ś
ci, zła lub
nieszcz
ęś
cia zainteresowanej strony.”
[J. Bentham, (1789) Wprowadzenie do zasad moralności i prawodawstwa, PWN,
Warszawa 1958,s.19]
Model teorii zachowania konsumenta
Oferent dóbr i usług, które mogą
zaspokoić potrzeby konsumenta
- wie czego chce (pragnie),
- dysponuje środkami,
- napotyka na ceny, na które nie ma wplywu
R Y N E K
K O N S U M E N T
TEORIA WYBORU KONSUMENTA
(TEORIA POSTĘPOWANIA KONSUMENTA)
ZACHOWANIA NABYWCZE
KONSUMENTA
ZACHOWANIA DOSTOSOWAWCZE
KONSUMENTA
ZE WZGLĘDU NA
SUBSTYTUCYJNOŚĆ
ZE WZGLĘDU NA
KOMPLEMENTARNOŚĆ
PODSTAWOWE TWIERDZENIA
PODSTAWOWE ZASADY
UWARUNKOWANIA
POTRZEBY
PREFERENCJE
GUSTY
DO ZMIANY DOCHODU
DO ZMIANY CEN
OGRANIECZENIA
Teoria u
Ŝ
yteczno
ś
ci
kra
ń
cowej (kardynalnej)-
teoria liczbowego pomiaru
u
Ŝ
yteczno
ś
ci
U
Ŝ
yteczno
ść
całkowita (TU):
• suma u
Ŝ
yteczno
ś
ci konsumowanej ilo
ś
ci
produktu lub usługi,
• suma zadowolenia (satysfakcji) jak
ą
daje
konsumentowi posiadanie (konsumowanie)
danego dobra lub dóbr.
U
Ŝ
yteczno
ść
całkowita TU:
ro
ś
nie ona wraz ze wzrostem
konsumpcji a
Ŝ
do pełnego zaspokojenia
potrzeby ( im wi
ę
cej konsument nabywa
dóbr, tym wi
ę
cej potrzeb zaspokaja za
ich pomoc
ą
).
U
Ŝ
yteczno
ść
kra
ń
cowa (MU):
•
wyra
Ŝ
a zadowolenie konsumenta ze
zwi
ę
kszenia konsumpcji danego dobra o
kolejn
ą
dodatkow
ą
jednostk
ę
.
•
jest stosunkiem przyrostu u
Ŝ
yteczno
ś
ci
całkowitej do przyrostu dobra o
jednostk
ę
,
Miar
ą
MU:
•
jest przyrost zadowolenia (u
Ŝ
yteczno
ś
ci
całkowitej), jaka powstaje w wyniku
zwi
ę
kszania spo
Ŝ
ycia dobra o jednostk
ę
.
Wyra
Ŝ
a j
ą
formuła:
MU =
∆
TU/
∆
X
Pierwsze prawo Gossena zwane
prawem malej
ą
cej u
Ŝ
yteczno
ś
ci
kra
ń
cowej:
Mówi,
Ŝ
e w miar
ę
konsumpcji
danego dobra jego u
Ŝ
yteczno
ść
kra
ń
cowa spada.
Przebieg krzywych TU i MU
0 1 2 3 4 5 6 7 X
TU
najedzony
głodny
0
X
głodny
najedzony
MU
Wraz ze wzrostem
konsumpcji
danego dobra do
pewnej jej
wielko
ś
ci TU
ro
ś
nie, ale coraz
wolniej. Po
przekroczeniu
granicy TU=max,
u
Ŝ
yteczno
ść
całkowita mo
Ŝ
e
zacz
ąć
si
ę
obni
Ŝ
a
ć
. Takiemu
przebiegowi
krzywej TU
odpowiada spadek
krzywej MU.
Drugie prawo Gossena
(prawo ekwimarginalizmu):
W punkcie równowagi (wyznaczonym
maksymalnym poziomem u
Ŝ
yteczno
ś
ci)
konsument doprowadza do zrównania
wzgl
ę
dnych u
Ŝ
yteczno
ś
ci kra
ń
cowych
konsumowanych dóbr.
MU
x
/P
x
= MU
Y
/P
Y
MU
X
/MU
Y
= P
X
/P
Y
= -
∆
Y/
∆
X
warunek
równowagi
Krzywe u
Ŝ
yteczno
ś
ci kra
ń
cowych jako
narz
ę
dzie badania równowagi
X
Y
0
0
MU
Y
/P
Y
MU
X
/P
X
Przykład
Y
Y
X
X
P
MU
P
MU
=
X
Y
0
0
MU
Y
/P
Y
MU
X
/P
X
2222
1111
4444
1111
〈
≠
2
1
4
1
•
•
Chcąc osiągnąć
punkt równowagi
naleŜy:
↓X i ↑Y
E
Badanie równowagi bez osi współrz
ę
dnych
Y
Y
X
X
P
MU
P
MU
=
I prawo Gossena: w miar
ę
konsumpcji
danego dobra jego u
Ŝ
yteczno
ść
kra
ń
cowa maleje.
2222
2222
4444
1111
〈
≠
2
2
4
1
Y
Y
X
X
P
MU
P
MU
=
2222
4444
1111
=
?
Chc
ą
c osi
ą
gn
ąć
punkt
równowagi nale
Ŝ
y:
↓X i ↑Y
Teoria krzywych oboj
ę
tno
ś
ci
(teoria ordynalna)
Jaka jest podstawowa ró
Ŝ
nica mi
ę
dzy
zało
Ŝ
eniami kardynalnej i ordynalnej
teorii u
Ŝ
yteczno
ś
ci?
•
Podstawowa ró
Ŝ
nica dotyczy tego,
Ŝ
e w
kardynalnej teorii u
Ŝ
yteczno
ś
ci próbuje si
ę
mierzy
ć
u
Ŝ
yteczno
ść
w sposób do
ść
obiektywny, a w ordynalnej teorii
u
Ŝ
yteczno
ś
ci rezygnuje si
ę
z tego zabiegu
opieraj
ą
c si
ę
na porz
ą
dkowaniu
subiektywnych preferencji konsumenta.
•
Konsument stoi przed konieczno
ś
ci
ą
wyboru pewnej kombinacji rodzaju i ilo
ś
ci
dóbr, jakie pragnie posi
ąść
, aby przy
danych
ś
rodkach zapewni
ć
sobie
maksimum u
Ŝ
yteczno
ś
ci z posiadania tych
dóbr.
•
Preferencje konsumenta odzwierciedlaj
ą
jego subiektywne pragnienia i oceny
wa
Ŝ
no
ś
ci oraz przydatno
ś
ci
poszczególnych dóbr.
System preferencji konsumenta opiera
si
ę
na zało
Ŝ
eniach o:
•
Kompletno
ś
ci preferencji tzn. konsument
jest zdolny do okre
ś
lenia wszystkich
kombinacji dóbr według tego, które
preferuje, a które daj
ą
mu to samo
zadowolenie – s
ą
mu oboj
ę
tne.
A
B
Konsumentowi jest
oboj
ę
tne
System preferencji konsumenta opiera
si
ę
na zało
Ŝ
eniach c.d.:
•
Przechodnio
ś
ci preferencji tzn. je
ś
li woli
dobro A od B i B od C to woli równie
Ŝ
A od
C.
•
Nienasycalno
ś
ci zadowolenia konsumenta
tzn. woli zawsze wi
ę
cej ni
Ŝ
mniej.
Krzywa oboj
ę
tno
ś
ci (krzywa
jednakowej u
Ŝ
yteczno
ś
ci całkowitej)
-
wykres wariantów wyboru proporcji ró
Ŝ
nych
dóbr, które jednakowo b
ę
d
ą
zaspokajały potrzeby,
a wi
ę
c b
ę
d
ą
oboj
ę
tne dla konsumenta.
- przedstawia wszystkie kombinacje konsumpcji
dwóch dóbr, które s
ą
dla konsumenta oboj
ę
tne.
Ka
Ŝ
da z tych kombinacji daje konsumentowi takie
samo zadowolenie.
Dana krzywa oboj
ę
tno
ś
ci charakteryzuje
si
ę
stałym poziomem zadowolenia (TU).
Przykład krzywej oboj
ę
tno
ś
ci
Szereg oboj
ę
tno
ś
ci
konsumenta pokazuje
warianty rezygnacji z
posiadania jednego
dobra po to, aby wej
ść
w
posiadanie dobra innego,
zaspokajaj
ą
cego inne
potrzeby. W tym
wypadku ubytek
dodatkowej ilo
ś
ci jednego
dobra jest
kompensowany
pozyskaniem innego
dobra.
•
•
•
•
A
B
C
D
Wła
ś
ciwo
ś
ci krzywej oboj
ę
tno
ś
ci
Jakie wła
ś
ciwo
ś
ci ma krzywa oboj
ę
tno
ś
ci?
•
Krzywa oboj
ę
tno
ś
ci ł
ą
czy takie kombinacje
dwóch dóbr, które s
ą
tak samo
preferowane przez konsumenta. Je
ś
li
krzywa jest wypukła wzgl
ę
dem pocz
ą
tku
układu współrz
ę
dnych,
ś
wiadczy to o jej
ujemnym nachyleniu wynikaj
ą
cym z faktu,
Ŝ
e je
ś
li wzrasta w koszyku ilo
ść
dobra X, to
musi male
ć
ilo
ść
dobra Y (warunek
jednakowej preferencji koszyków).
Wła
ś
ciwo
ś
ci krzywej oboj
ę
tno
ś
ci c.d
•
Krzywe oboj
ę
tno
ś
ci oddalaj
ą
ce si
ę
w
prawo od układu współrz
ę
dnych
wyznaczaj
ą
koszyki dóbr bardziej
preferowane przez konsumenta.
•
Krzywe oboj
ę
tno
ś
ci nie mog
ą
si
ę
przecina
ć
.
•
Jest ich niesko
ń
czenie wiele.
Marginalna stopa substytucji (MRS)
(MRS - Marginal Rate of Substitution)
•
Malej
ą
ca marginalna stopa substytucji
mówi o tym,
Ŝ
e w miar
ę
zwi
ę
kszania
konsumpcji dobra X konsument jest
skłonny rezygnowa
ć
z coraz mniejszej
ilo
ś
ci dobra Y, aby utrzyma
ć
ten sam
poziom u
Ŝ
yteczno
ś
ci.
•
Marginalna stopa substytucji:
Jest to miernik substytucji jednego dobra
przez drugie dobro.
∆
Y
∆
X
Y
X
Y
X
MU
MU
P
P
X
Y
MRS
=
=
∆
∆
−
=
Wyznaczanie kra
ń
cowej stopy
substytucji
Miara
nachylenia
krzywej
oboj
ę
tno
ś
ci
X
Y
Uogólniaj
ą
c mo
Ŝ
na stwierdzi
ć
,
Ŝ
e:
•
przy ni
Ŝ
szym poziomie konsumpcji dobra
X konsument jest skłonny po
ś
wi
ę
ci
ć
wi
ę
ksz
ą
ilo
ść
dodatkowych jednostek
dobra Y w celu zwi
ę
kszenia konsumpcji X
o jednostk
ę
.
•
przy wy
Ŝ
szym poziomie konsumpcji dobra
X konsument jest skłonny po
ś
wi
ę
ci
ć
mniej
dodatkowych jednostek dobra Y w celu
zwi
ę
kszenia konsumpcji
X o jednostk
ę
.
Uogólniaj
ą
c mo
Ŝ
na stwierdzi
ć
,
Ŝ
e:
Ilo
ść
dobra Y, jaka jest niezb
ę
dna do
rekompensaty dobra X nazywamy
marginaln
ą
stop
ą
substytucji
dobra X przez dobro Y.
pokazuje ona preferencje nabywców w
stosunku do dóbr substytucyjnych,
•
okre
ś
la ona jak
ą
ilo
ść
dobra Y nale
Ŝ
y
po
ś
wi
ę
ci
ć
w celu zwi
ę
kszenia konsumpcji
dobra X o jednostk
ę
(w sytuacji kiedy
konsument pozostaje na tej samej
krzywej oboj
ę
tno
ś
ci, czyli nie zmienia
poziomu zadowolenia z konsumpcji).
Im wi
ę
ksze (bardziej strome) jest
nachylenie krzywej oboj
ę
tno
ś
ci, tym wy
Ŝ
sz
ą
warto
ść
przyjmuje MRS.
Nachylenie krzywych oboj
ę
tno
ś
ci zmniejsza
si
ę
w miar
ę
przesuwania si
ę
po nich w dół,
a ro
ś
nie w miar
ę
przesuwania po nich w
gór
ę
.
Nachylenie krzywej a MRS
Prawo malej
ą
cej marginalnej stopy
substytucji
Problem substytucyjno
ś
ci konsumpcji w
oparciu o istot
ę
marginalnej stopy
substytucji wyja
ś
nia tak
Ŝ
e prawo
malej
ą
cej marginalnej stopy
substytucji.
Prawo malej
ą
cej marginalnej stopy
substytucji -
konsument zwi
ę
kszaj
ą
c
konsumpcj
ę
X jest skłonny rezygnowa
ć
z
coraz mniejszych ilo
ś
ci dobra Y w zamian
za powi
ę
kszenie konsumpcji dobra X o
dodatkow
ą
jednostk
ę
.
0
Wielko
ść
konsumpcji
dobra Y
∆
∆∆
∆
Y
∆
∆∆
∆
Y
∆
∆∆
∆
Y
∆
∆∆
∆
X
∆
∆∆
∆
X
∆
∆∆
∆
X
Wielko
ść
konsumpcji
dobra X
Mapa krzywych oboj
ę
tno
ś
ci
0 1 2 3 4 5 6 7 Ŝywność
odzieŜ
Kształt krzywej oboj
ę
tno
ś
ci
•
Krzywa oboj
ę
tno
ś
ci dla dóbr substytucyjnych
(rozł
ą
cznych) jest wypukła wzgl
ę
dem
pocz
ą
tku układu współrz
ę
dnych (malej
ą
ca
marginalna stopa substytucji),
•
dla dóbr doskonale substytucyjnych krzywa
oboj
ę
tno
ś
ci przyjmuje kształt linii o stałym
nachyleniu (marginalna stopa substytucji jest
stała),
•
a dla dóbr komplementarnych krzywa
oboj
ę
tno
ś
ci ma kształt litery L (marginalna
stopa substytucji wynosi zero).
Kształt krzywej oboj
ę
tno
ś
ci
Y
Y
Y
X
X
X
Dla dóbr
substytucyjnych
(
rozłącznych
)
MRS ↓
Dla dóbr
doskonale
substytucyjnych
MRS constans
Dla dóbr
komplementarnych
MRS=0
Racjonalny jest tylko wierzchołek
krzywych, poniewaŜ zwiększony
stan posiadania jednego z dóbr nie
oznacza zwiększenia TU
•
•
Poj
ę
cie substytucyjno
ś
ci i
komplementarno
ś
ci w teorii
konsumenta
•
Substytucyjno
ść
w teorii u
Ŝ
yteczno
ś
ci
oznacza,
Ŝ
e dwa dobra zapewniaj
ą
niezale
Ŝ
nie od siebie t
ę
sam
ą
u
Ŝ
yteczno
ść
, wi
ę
c dla konsumenta
b
ę
dzie oboj
ę
tne, które konsumuje.
Poj
ę
cie substytucyjno
ś
ci i
komplementarno
ś
ci w teorii
konsumenta
•
Komplementarno
ść
oznacza,
Ŝ
e dwa
dobra s
ą
u
Ŝ
yteczne dla konsumenta
jedynie razem i to w stałej proporcji, tzn.
zwi
ę
kszanie ilo
ś
ci tylko jednego z nich
nie zwi
ę
ksza u
Ŝ
yteczno
ś
ci całkowitej.
Inny przebieg krzywych oboj
ę
tno
ś
ci
Krzywe oboj
ę
tno
ś
ci dla pary dóbr z których jedno
jest bez znaczenia dla satysfakcji konsumenta
X dobro obojętne
X dobro cenione
Y dobro
cenione
Y dobro
obojętne
Inny przebieg krzywych oboj
ę
tno
ś
ci
Krzywe oboj
ę
tno
ś
ci dla pary dóbr z których jedno jest
„dobre” (smaczne) a drugie niedobre (przykre, złe)
X dobro
przykre
Y dobro
smaczne
X
1
X
2
Y
1
Y
2
Satysfakcja konsumenta
rośnie „w lewo”.
Przykład:
Jak wypijesz tran to
dostaniesz czekoladę.
Wnioski dla oceny preferencji
konsumenta:
•
wszystkie dobra i usługi b
ę
d
ą
ce
przedmiotem zachowa
ń
nabywczych
konsumentów tworz
ą
swego rodzaju
koszyki konsumpcji i jako takie podlegaj
ą
z ich strony ocenie,
Układy krzywych oboj
ę
tno
ś
ci
konsumenta pozwalaj
ą
na ocen
ę
znaczenia dóbr zawartych w koszyku.
Wskazuj
ą
one,
Ŝ
e:
•
wzrost ilo
ś
ci jednego z dóbr lub usług w
koszyku konsumpcji powoduje wzrost
jego rangi, powoduj
ą
c jednocze
ś
nie
zmniejszenie ilo
ś
ci drugiego dobra
lub usługi,
•
koszyki konsumpcji umiejscowione na
krzywych oboj
ę
tno
ś
ci bardziej
oddalonych od pocz
ą
tku układu
współrz
ę
dnych s
ą
bardziej zasobnymi,
jest w nich:
-
wi
ę
cej przynajmniej jednego dobra,
-
nie mniej ni
Ŝ
poprzednio dobra
drugiego,
•
koszyki konsumpcji s
ą
ró
Ŝ
ne, nie ma
dwóch takich samych - je
ś
li ilo
ść
jednego
dobra lub usługi na jednej z krzywych
oboj
ę
tno
ś
ci jest równa ich ilo
ś
ci z koszyka
umiejscowionego na innej krzywej
oboj
ę
tno
ś
ci, to koszyki te ró
Ŝ
ni
ą
si
ę
ilo
ś
ci
ą
drugiego dobra lub usługi,
•
konsument wzgl
ę
dnie wysoko ceni te
dobra, których jest mało, nisko za
ś
ceni
te dobra, których jest du
Ŝ
o.
Czynnik ograniczaj
Czynnik ograniczaj
ą
ą
cy decyzje
cy decyzje
konsumenta
konsumenta
•
Głównym czynnikiem ograniczaj
ą
cym
decyzje konsumenta jest jego dochód
pozostaj
ą
cy w
ś
cisłym zwi
ą
zku z
cenami dóbr.
I = P
I = P
X
X
•
•
X + P
X + P
Y
Y
•
•
Y
Y
Wówczas maksymalna ilo
ść
zakupionego dobra wynosi
X= I / P
X= I / P
Zmiana ceny dobra x a poło
Ŝ
enie
linii ograniczenia bud
Ŝ
etowego
Zmiana ceny dobra x a poło
Ŝ
enie
linii ograniczenia bud
Ŝ
etowego
0 x 0
x 0 x
y y
y
I
1
I
1
I
1
I
2
I
2
ro
ś
nie cena
dobra x
(I
1
→
I
3
)
I
3
spada cena
dobra x
(I
1
→
I
2
)
Zmiana dochodu konsumenta a
poło
Ŝ
enie linii ograniczenia
bud
Ŝ
etowego
0 x 0
x 0 x
y y
y
I
1
I
1
I
1
dochód
konsumenta
ro
ś
nie
(I
1
→
I
2
)
I
2
I
2
dochód
konsumenta
spada
(I
1
→
I
3
)
I
3
•
W praktyce konsument musi w ramach
okre
ś
lonego dochodu dokona
ć
wyboru
pomi
ę
dzy ró
Ŝ
nymi dobrami o
zró
Ŝ
nicowanych cenach.
B
ę
dzie si
ę
on kierował:
•
uzyskaniem najwy
Ŝ
szej u
Ŝ
yteczno
ś
ci z
zestawu (kombinacji);
•
wyrównaniem u
Ŝ
yteczno
ś
ci kra
ń
cowych
wszystkich nabywanych dóbr, tzn. rozdzieli
dochód w taki sposób by z jego punktu
widzenia uzyska
ć
stan najkorzystniejszy
(maksymalizowa
ć
u
Ŝ
yteczno
ść
całkowit
ą
).
Równowaga konsumenta, czyli
optimum
Ilo
ść
dobra X
0
Ilo
ść
dobra
Y
I
1
I
2
I
3
Linia budŜetowa
PUNKT OPTIMUM
Równowaga konsumenta, czyli
optimum
•
Optimum konsumenta - wyznacza punkt
styczno
ś
ci linii bud
Ŝ
etowej z krzyw
ą
oboj
ę
tno
ś
ci znajduj
ą
c
ą
si
ę
najdalej od
pocz
ą
tku układu współrz
ę
dnych.
•
Jest to stan - nazywany równowag
ą
konsumenta - przy którym konsument
nie jest zainteresowany zamian
ą
osi
ą
gni
ę
tej kombinacji konsumowanych
dóbr.
•
Jest to najlepsze z mo
Ŝ
liwych
poł
ą
czenie pragnie
ń
i mo
Ŝ
liwo
ś
ci
konsumenta
Równowaga konsumenta a
zmiana dochodu
• Zmiana
dochodów
przesunie
lini
ę
bud
Ŝ
etu
konsumenta
oraz
przesunie
optymalny
punkt
konsumpcji.
y
u
u
u’
u’’
E
X
E'
Wzrost dochodu
X
Y
Równowaga konsumenta a
zmiana ceny
Zmiany cen wywołuj
ą
dwa efekty:
•
1. substytucyjny - zast
ę
powanie dobra
dro
Ŝ
szego ta
ń
szym,
•
2. dochodowy - wzrost cen powoduje
zmniejszenie si
ę
dochodu realnego -
mo
Ŝ
na mniej kupi
ć
(przy nie
zmienionym poziomie dochodów).
I
1
I
2
X
Y
A
C
B
Dobro normalne
↑I => ↑D
Ef. Sub. Px
↓
=>
D (-)
Ef. Doch. I
=>
D (+)
E.S.
E.D.
P
X
↓
ś
eby wyłoni
ć
efekt
substytucyjny musimy wiedzie
ć
jaka cz
ęść
ze wzrostu popytu
ogółem przypada na
substytucje jednego dobra
drugim dobrem dlatego cofamy
linie dochodu.
Efekt substytucyjny
•
Efekt substytucyjny pokazuje w jakim
stopniu konsument zast
ą
piłby dobro
relatywnie dro
Ŝ
sze dobrem relatywnie
ta
ń
szym, gdyby nie uwzgl
ę
dnił zmiany
dochodu.
•
Zmian
ę
popytu konsumenta
zachodz
ą
c
ą
wył
ą
cznie pod wpływem
zmiany cen nabywanych dóbr
nazywamy efektem substytucyjnym
zmiany ceny.
•
Zmian
ę
popytu konsumenta
spowodowan
ą
wył
ą
cznie przez
wywołan
ą
ruchem ceny zmian
ę
jego
dochodu nazywamy efektem
dochodowym zmiany ceny.
Reakcja konsumenta na zmian
ę
dochodu
Linia dochód-
konsumpcja ICC
pokazuje jak zakupy
konsumenta
reaguj
ą
na zmian
ę
dochodu. Linia ta
mo
Ŝ
e by
ć
wykorzystywana do
wyprowadzenia
krzywych Engla
I
2
I
1
I
3
linia dochód-
konsumpcja
ICC (
ś
cie
Ŝ
ka
wzrostu dochodu,
dochodowa krzywa
konsumpcji)
Y
X
Wyznaczenie
krzywej Engla dla
dobra
luksusowego (x)
y
0
x
x
0
x
E
x
E
x
E
1
2
3
I
E
3
E
1
E
2
u
3
u
2
u
1
I
2
I
3
I
1
x
E1
x
E2
x
E3
I
3
I
2
I
1
krzywa Engla
Wraz ze wzrostem
dochodu konsumenta
spo
Ŝ
ycie dobra
luksusowego x ro
ś
nie
coraz szybciej.
Wraz ze wzrostem
dochodu
konsumenta
spo
Ŝ
ycie dobra
luksusowego x
ro
ś
nie coraz
szybciej.
Wyznaczenie
krzywej Engla dla
dobra
podstawowego (x)
y
0
0
I
x
E
x
E
x
E
x
x
3
2
1
E
3
E
2
E
1
u
2
u
3
u
1
I
3
I
2
I
1
x
E
1
x
E
3
x
E
2
I
3
I
2
I
1
krzywa Engla
Wraz ze wzrostem
dochodu konsumenta,
spo
Ŝ
ycie dobra
podstawowego x
ro
ś
nie coraz wolniej.
Wraz ze wzrostem
dochodu
konsumenta,
spo
Ŝ
ycie dobra
podstawowego x
ro
ś
nie coraz
wolniej.
y
0 x
I
1
y
E 1
E
1
x
E 1
u
1
u
3
I
3
E
3
y
E
3
u
2
I
2
E
2
2
x
E
y
E
2
x
E
3
x
0
I
x
E3
x
E2
x
E1
I
3
I
2
I
1
krzywa Engla
Wyznaczenie
krzywej Engla dla
dobra ni
Ŝ
szego
rz
ę
du (x)
Wraz ze wzrostem
dochodu konsumenta,
spo
Ŝ
ycie dobra
ni
Ŝ
szego rz
ę
du x
maleje coraz szybciej.
Krzywe Engla
I
I
I
X
X
X
Dobra normalne
luksusowe
Dobra normalne
podstawowe
Dobra niŜszego rzędu
Reakcja konsumenta na zmian
ę
ceny
I
2
linia cena -
konsumpcja PCC
(
ś
cie
Ŝ
ka zmiany
ceny, cenowa
krzywa konsumpcji)
Y
X
I
3
I
1
Linia cena-
konsumpcja pokazuje
jak zakupy
konsumenta reaguj
ą
na zmian
ę
jednej ceny
przy utrzymaniu
stałego dochodu i
pozostałych cen. Linia
ta mo
Ŝ
e by
ć
wykorzystywana do
wyprowadzenia
indywidualnych
krzywych popytu.
Wyznaczenie krzywej indywidualnego popytu
konsumenta na dobro x
0 x
0 x
y
0 x
E
x
E
x
E
x
E
1
u
1
u
2
I
3
I
2
I
1
Px
E
2
E
3
y
y
E
1
E
1
E
3
E
3
E
2
E
2
u
1
u
1
u
2
u
2
u
3
u
3
u
3
I
3
I
2
I
1
I
3
I
2
I
1
0 x
E
x
E
x
E
x
0 x
E
x
E
x
E
x
3 2 1
3 2 1
3 2 1
Px
Px
0 x
1
x
E
2
x
E
3
x
E
1
x
E
2
x
E
3
x
E
Px
E
1
Px
E
2
Px
E
3
1
x
E
2
x
E
3
x
E
Px
E
1
Px
E
2
Px
E
3
d - krzywa popytu
PCC ścieŜka
wzrostu ceny
•
Nale
Ŝ
y zwróci
ć
uwag
ę
,
Ŝ
e wzrost wielko
ś
ci
popytu oznacza osi
ą
ganie przez
konsumenta coraz wy
Ŝ
szej u
Ŝ
yteczno
ś
ci
całkowitej (PCC ł
ą
czy punkty równowagi
konsumenta na coraz wy
Ŝ
szych krzywych
oboj
ę
tno
ś
ci). Towarzyszy temu jednak
spadek u
Ŝ
yteczno
ś
ci kra
ń
cowej. Dlatego
te
Ŝ
nabywcy skłonni s
ą
kupowa
ć
wi
ę
cej
danego dobra tylko przy spadku jego ceny,
czego dowodzi ujemne nachylenie krzywej
popytu.
Wyznaczenie krzywej indywidualnego popytu
konsumenta na dobro Giffena
u
1
u
2
I
1
I
2
y
X
X
Px
1
x
E
2
x
E
E
2
E
1
Px
E
1
Px
E
2
d - krzywa popytu
Krzywa
popytu na
dobra
Giffena ma
nachylenie
dodatnie,
czyli
dodatni
ą
elastyczno
ść
cenow
ą
popytu.
PCC ścieŜka
spadku ceny
1
x
E
2
x
E
Wraz ze wzrostem
ceny konsumpcja
dobra ro
ś
nie,
spadek ceny
powoduje spadek
konsumpcji.
Krzywa PCC
ł
ą
cz
ą
ca punkty
styczno
ś
ci
oznacza
zmniejszenie
konsumpcji dobra
X spowodowane
obni
Ŝ
k
ą
ceny tego
dobra.
Dobra Giffena
•
Dobra Giffena zauwa
Ŝ
alne s
ą
jedynie w
strukturze konsumpcji najubo
Ŝ
szych
warstw ludno
ś
ci. Z konsumpcji tych dóbr
nie mog
ą
oni ju
Ŝ
zrezygnowa
ć
nawet w
obliczu wzrostu cen, jako
Ŝ
e s
ą
to
podstawowe produkty chroni
ą
ce przed
głodem (pieczywo, ziemniaki, kasze).
Dobra Giffena
•
Produkty te stanowi
ą
znacz
ą
c
ą
pozycj
ę
w koszyku dóbr a tak
Ŝ
e wydatków, a
zatem wzrost cen tych dóbr powoduje
znaczne obni
Ŝ
enie dochodu realnego tej
grupy nabywców.
Dobra Giffena
•
W wyniku spadku dochodu realnego
niemo
Ŝ
liwym jest utrzymanie
dotychczasowej struktury i wielko
ś
ci
konsumpcji. Nast
ę
puje wzrost
konsumpcji tych podstawowych
produktów kosztem rezygnacji z innych,
wprawdzie cenionych, ale w mniejszym
stopniu koniecznych prze
Ŝ
ycia.
Dobra Giffena
•
Spadek cen dóbr Giffena, powoduje
odczuwalny wzrost dochodu realnego,
daje to szans
ę
odej
ś
cia od jednorodnej
konsumpcji. Obni
Ŝ
ka cen powoduje
zatem zmniejszenie ich konsumpcji na
rzecz innych produktów.
DZI
Ę
KUJ
Ę
ZA UWAG
Ę